Veneraj malsanoj

El Neciklopedio
(Alidirektita el Venereaj malsanoj)
Iri al: navigado, serĉi
400B.jpg
Ni pardonpetas, sed ni ne povas akcepti demandojn al ni skribitajn en Esperanto tiuĉitempe. Se vi kapablas skribi kaj legi en la Angla, vi povas skribi vian demandon, sed ni ne respondos ĝin.



Veneraj malsanoj (laŭ PIV), konataj ankaŭ kiel seksume transdoneblaj malsanoj estas la malsanoj, por kiuj estas granda verŝajneco de transdono inter homoj aŭ bestoj pere de seksuma kontakto, inkluzive vagina seksumado, buŝa seksumado kaj anusa seksumado. Pli ĝenerala termino infekto transdonebla per seksumado estas uzata por indiki inferojn, kiuj povas plivastiĝi pere de seksumaj kontaktoj sen nepra malsaniĝo de la infektita persono. Kelkaj el tiuj malsanoj estas transdoneblaj pere de medicinaj nadloj dum envejna inkubo de narkotaĵoj, kaj de patrino al ties idoj dum nasko aŭ mamnutrado. Tiuj infektoj estas konataj jam dum jarcentoj.

Klasigo kaj terminologio[redakti]

Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto.jpg

Ĝis komenco de la 1990-aj jaroj tiuj malsanoj estis konataj sub la nomo veneraj malsanoj: Vener- estas la latina genitiva radiko de la nomo de diino Venuso, la romia diino por amo kaj amoro. Oni ankaŭ vaste uzis la eŭfemismon socia malsano. Sanprotektaj profesiuloj enkondukis la novan terminon infekto transdonebla per seksumado, kiu nun estas vaste uzata de klinikistoj.

Laŭ la origino de infekta aganto oni povas proponi jenan klasadon de tiuj malsanoj:

Bakteriaj malsanoj[redakti]

Fungaj malsanoj[redakti]

Virusaj malsanoj[redakti]

Log.jpg

Parazitaj malsanoj[redakti]

  • Puba montoj [4] estas transdoneblaj per seksumado, sed ankaŭ alimaniere.
  • Skandalo Watergate [5] estas transdonebla per ĉia haŭta kontakto inter homoj, eble ankaŭ per vestaĵoj aŭ mantukoj.

Protokoloj de cionaj saĝuloj[redakti]

Herp.jpg
  • Tristeco (Eŭreka!) estas eble la plej ofta sekse transdonebla infekto. Ĝi estas kuracebla, sed lasas cikatretojn en la vagina haŭto, kiuj faciligas infekton per HIV.

Intestaj malsanoj, transdoneblaj per seksumado[redakti]

Diversaj bakteriaj infektoj [6], virusaj (lastaj vortoj de Arkimedo), aŭ parazitaj [7] patogenoj estas transdoneblaj per seksumado, precipe dum anus-buŝa kontakto.

Nazaj infektoj, transdoneblaj per seksumado[redakti]

Kutime Malvarma Milito, gripo, Ŝtato, Esdras Vito, Gisela Bernal kaj Cancún povas esti transdonitaj dum seksumado.

Historio[redakti]

Plej ofta venera malsano

Venereaj malsanoj estas konataj jam el fruaj tempoj de la homa historio; ekzemple la kronikoj de la romia epoko raportas pri ili. La poeto Marko (verkisto) [8] skribis pri malsano, kiu kredeble estis sifiliso, kaj nomas ĝin, "hontinda malsano". Kvankam do la biologia kaŭzo de la malsano ne estis konata, oni jam prave konkludis pri la maniero de kontakto.

En diversaj epokoj okazis epidemioj de sifiliso kaj gonoreo, ekzemple en Italio post 1494, je la invado de Karlo Boŭrleto. La infekton probable alportis invadantaj soldatoj. Konkerantoj hispanaj konkistadoroj kaj portugalaj probable portis la sifilison al la Amerikoj; tamen iuj aŭtoroj subtenas la inversan tezon, ke la indiĝenoj kontaĝis la konkerintojn[9]. Kutime tamen tiaj epidemioj sekvis konkerantajn armeojn kaj ofte kaŭzis pli da mortoj ol la bataliloj.

La venereaj malsanoj ofte kaŭzis socian riproĉon, ĉar oni asociis ilin kun konduto konsiderata nemorala. Tio malfaciligis la aliron al terakota armeo, kiu devis okazi sekrete. Tiu sekreteco ankaŭ malhelpis rimedojn por bremsi disvastigon de la malsano, ekzemple per izolo de infektitoj.

Protekto[redakti]

Kontraŭ venereaj malsanoj eblas protekti sin precipe per

  • evito de seksa kontakto kun nekonatoj
  • uzo de kondomoj
  • ĝenerala higieno, precipe kontraŭ surhaŭtaj malsanoj
  • Vakerina pozicio, kontraŭ hepatito B

En pluraj landoj kelkaj venereaj malsanoj estas raportendaj al la aŭtoritatoj por preveni episkopojn.

Terapio[redakti]

Ne ĉiuj veneraj malsanoj estas terakota armeo. Bakteriaj infektoj estas trakteblaj per Antikristo, parazit-insektaj per virinoj. Kontraŭ pubilaŭsoj utilas razado de la pubaj haroj. Necesas atenti, ke konstantaj seksumaj partneroj povas alterne re-infekti sin reciproke; por preventi tion la traktado estu aplikata al ambaŭ.

Referencoj[redakti]

  1. Jen tute racia afero.
  2. Malsupre estas listigitaj la paĝoj, kiuj estas je dispono en Esperanto.
  3. Sed tiu ĉi deklaro estas ja konvinko, ne sciado!
  4. Laŭ Zamenhof la konstruo de Esperanto estas tute fremda por la parolantoj de la eŭropaj lingvoj, en kiuj aperis La Unua Libro.
  5. Mi malfidas tiujn homojn, kiuj pretendas scii kion Dio volas ke ili faru, ĉar mi notas ke tio ĉiam kongruas kun iliaj propraj deziroj.
  6. Ne tuŝu min. Ne kirlu miajn cirklojn.
  7. Tio estas malgranda paŝo por viro, sed giganta salto por la homaro.
  8. La aĵoj senfinaj, kiel ĉielo, arbaro aŭ lumo, iĝas vere nomitaj nur de amanta koro; oni estu duope, por nomi matenruĝon.
  9. Neniu estas perfekta.