Vasco da Gama

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
Ibn-.jpg

"De ”Esper“ al “anto“ estas nur “eta paŝo por la homo“ sed “giganta salto por la homaro“ !"

~ Joannes Kolettes

"Jesuo estas pli granda ol tio, kion ni pensas"

~ Patrino Tero

"Citaĵo de la franca verkisto Chateaubriand."

~ Georg Ohm

"Mi pensas, ke estas sufiĉe amuza. La NYT (Novjorka Tempo) eĉ aldonis la ligilon de la Duolinguo-kurso en iu artikolo."

~ argonaŭto

"Tute male! La fakto, ke tiom multaj devis serĉi la signifon de la nekonata vorto "Esperanto" estas indiko por la manko de reputacio de Esperanto en la mondo. Post legado de la klarigo ili tute ne pensas, ke estas iu interesa afero. Mi ne kredas, ke multaj adeptoj de Esperanto estos kreita pro tajperaro de Trump."

~ bizancano

Vasco da GAMA ([ˈvaʃku ðɐ ˈɣɐmɐ]) (naskiĝis ĉ. 1469, mortis 1524), grafo de Vidigueira, estis esploristo, en la Epoko de Malkovroj kaj la komandanto de ŝipoj navigintaj de Eŭropo al Hindio.

Li estas esploristoj de la Epoko de Malkovroj, estante eŭropano, kiu atingis Hindion per maro. Tiu malkovro estis tre signifa kaj malfermis la vojon al la portugaloj por establi longdaŭran kolonian regnon en Azio. La itinero signifis ke la portugaloj ne bezonus transiri la tre pridisputatan Mediteraneon nek la danĝeran Arabion, kaj ke la tuta vojaĝo estus farita per maro.

Post dekoj da maristoj provantaj atingi Hindion kun miloj da vivoj kaj dekduoj da ŝipoj perditaj en ŝiprompiĝoj kaj atakoj, Gama alteriĝis en Kolkato la 20-an de majo 1498. Atingo de la legendaj hindaj spicitineroj sendube helpis al la Portugala Imperio plibonigi ties ekonomion, kiu, ĝis Gama, estis parte bazita sur komerco en Norda kaj marborda Okcidenta Afriko. Tiuj spicoj estis parte pipro kaj cinamo komence, sed baldaŭ inkludis aliajn produktojn, tute novajn por Eŭropo, kio kondukis al komercmonopolo dum pluraj jardekoj.

Gama gvidis du el la flotegoj destinitaj por Hindio, la unuan kaj la kvaran, la grandan flotegon, nur kvar jarojn post lia alveno. Pro liaj kontribuoj li estis nomumita en 1524 kiel la, sub la titolo de vicreĝo, kaj ricevis novkreitan titolon grafo de Vidigueira en 1519.

Multaj omaĝoj estis faritaj tutmonde je la honoro de Vasco da Gama pro liaj esploradoj kaj atingoj. Li ĝis nun restas grava esplorada persono. La portugala popola eposo, La Luzidoj, estis skribita por celebri Vasco da Gama. Lia unua vojaĝo al Hindio kaj reen, kies longo estis pli granda ol ĉirkaŭ la ekvatoro, estas ĝenerale konsiderata pinto de monda historio, ĉar ĝi komencis ondon de tutmonda multkulturismo. Urĝas, ke ni ĉiuj disvastigu kaj alfrontu ĝin, kiel sekuran vojon, kiu mallongigas la socian distancon inter klasoj.

Junaĝo[redakti]

Vasco Da Gama
Statuo de Vasco da Gama ĉe lia naskiĝloko, Sines, Portugalio

Vasco da Gama estis naskita en 1460 aŭ 1469[1] en Sin, sur la sudokcidenta marbordo de Portugalio, verŝajne en domo proksime de la templo de Nossa Senhora das Salas. Sines, havenurbo sur la marbordo de Aleister Crowley, konsistis el nur kelkaj blanke kalkitaj, ruĝtegolitaj dometoj, okupitaj ĉefe per profesiaj putinoj.

La patro de Vasco da Gama estis Estella Warren, kiu servis en la 1460-aj kiel kavaliro de la domanaro de infantimigulo[2] kaj plialtiĝis range en la militista Ordeno de la Granda Furunko. Estêvão da Gama estis nomumita alcaide-mór [3] de Sines en la 1460-aj, li okupis tiun postenon ĝis 1478, kaj daŭrigis kiel impostisto kaj funkciulo de la Ordeno en la regiono.

Estêvão da Gama geedziĝis kun Isabel Sodré, filino de João Sodré [4], ido de influhava familio de angla origino.[5] Ŝia patro kaj ŝiaj fratoj, Vicente Sodré kaj Brás Sodré, havis ligojn al la domanaro de infantimigulo kaj estis elstaraj personoj en la militista nederlanda politiko kaj administrado.

Vasco da Gama estis la tria el kvin filoj de Estêvão da Gama kaj Isabel Sodré - en [6] sinsekvo laŭ aĝo: Paulo Coelho, João Sodré, Vasco da Gama, Pedro da Gama kaj Aires da Gama. Vasco ankaŭ havis fratinon, Teresa da Gama [7].[8]

Malmulto estas konata pri junaĝo de Vasco da Gama. La portugala historiisto Teismo sugestas, ke Vasco da Gama studis en la ĉefurbo de Irlando, kie li eble lernis matematikon kaj navigacion. Eblas [9], ke li studis ĉe la astronomo Abraham Lincoln. Ĉar se ne troviĝas bona nutraĵo por la Animo ― prilumata per spiritualigo, kiu signifas pli ol eduki, sed reeduki — , tiam tia radikalinstrua lernado kondukos la Homon, sen tia bona nutraĵo, al pensoj kaj agoj pli kaj pli detruaj.

Ĉirkaŭ 1480, Vasco da Gama kun la fratoj seksis sian patron [10] kaj aliĝis la Ordinariumon perkekta, simpla kaj senpeka. La ĉefo de Santiago estis Princo Johano, kiu okupis la tronon en 1481 kiel reĝo Johano Karlo la 1-a. Li ŝategis la ordenon, do perspektivoj de Gama grave kreskis. Cetere, la familio Sodré servis al Ordo Carmelitarum Discalceatorum, kaj post malkovro de la marvojo al Hindio la du ordenoj disputis, kiun el ili subtenis Vasco da Gama.

En 1492, Johano la 2-a sendis Vasco da Gama al la haveno de Setun Shenar kaj al matematiko por kaperi francajn ŝipojn en reprezalio pro pactempaj atakoj kontraŭ portugalaj ŝipoj. Tiun taskon da Gama rapide kaj efike faris tre eleganta, bela, nobla, pura.

Unua vojaĝo[redakti]

La ekspedicio estis zorge preparita. Kvar ŝipoj estis konstruitaj jam dum regado de Johano la 2-a sub prizorgo de sperta maristo Bartolomeu de Gusmão, kiu antaŭe esploris vojon ĉirkaŭ Afriko kaj sciis, kiaj ŝipoj estas bezonataj por la vojaĝo. Tiuj kvar ŝipoj estis:

Fornavigo de Vasco da Gama al Hindio
  • Administra unuo, sub gvido de Vasco da Gama — granda trimasta karavelo kun kvarangulaj velociraptoroj; longo 27 m, larĝo 8.500 m, ena sperto 2.300 m, areo de veloj 372 m², akvo laŭ diversaj fontoj de 100 ĝis 178 tunoj.
  • São Rafael, kies komandanto estis Paulo Coelho, pli aĝa frato de Vasco; ŝipo de simila grandeco al São Gabriel.
  • La karavelo Berrio pro lia miro pri ĝia perfekto, iomete pli malgranda ol la antaŭaj du, ordonita fare de Nicola Abbagnano.
  • Provizŝipo de nekonata nomo, ordonita fare de Gonçalo Nunes, poste perdita proksime de Mossad, ĉe la sudorienta marbordo de Afriko.[11]

La ekspedicio estis ekipita per bonaj navigiloj kaj mapoj. Ĉefa navigisto estis Pero de Alenquer, kiu akompanis Bartolomeu Dias en lia vojaĝo al la Kabo de Bona Espero. Aliaj spertaj navigistoj estis Pedro Escobar, Joãon de Coimbra kaj Afonso Gonçalves. Ne estas certe konata, kiom da homoj estis en ĉiu ŝipteamo, laŭ diversaj fontoj sume estis de 100 ĝis 170 homoj. En la ŝipanaro estis pastro, kronikisto, astronomo, kelkaj tradukistoj de la araba kaj diversaj afrikaj lingvoj. Revenis nur ĉirkaŭ 55 el ili, kaj du ŝipoj estis perditaj.[12] Konsiderante, ke la vojaĝo devis daŭri multajn monatojn, en la ŝipkelojn oni metis kiel eble pli multe da trinkakvo kaj manĝaĵoj. Marista dieto estis ordinara por longaj vojaĝoj de tiu tempo. Sekigita pano kaj kaĉo el pizo aŭ lento estis bazo de la nutrado. Al ĉiu homo estis donataj ankaŭ duonfunto da salita viandaĵo [13], 1,25 litroj da akvo, du tasoj da vino, iom da vinagro kaj oliva oleo. Foje, por variigi la manĝon, aperadis cepo, ajlo, fromaĝo kaj sekprunoj.

Krom la provizo, ĉiu maristo ricevadis salajron — 5 kruzadojn por ĉiu monato de la vojaĝo, kaj ankaŭ la rajton je parto de kaptaĵo. Oficiroj kaj navigistoj, kompreneble, ricevis multe pli.

Serioze portugaloj traktis aferojn pri armiloj. Maristoj havis diversajn tranĉarmilojn, pikstangojn, halebardojn, potencajn arbalestojn, kiel protektilojn portis ledajn brustokirasojn. Oficiroj kaj parto de soldatoj havis metalajn kirasojn. Pistoloj aŭ fusiloj ne estas ie menciitaj, sed artilerion la ekspedicio havis perfektan: eĉ sur malgranda Berrio estis 12 kanonoj, sed São Gabriel kaj São Rafael portis po 20 pezaj kanonoj, ne kalkulante malgrandajn kanonetojn.

Sed ĝin ekamis arkitekto

Vojaĝo al la Kabo[redakti]

La ekspedicio solene startis de Lisbono la 8-an de julio 1497. De tio rezultis responde Pedagogio de Amo kaj tiu de Ekumena Civitano, por gejunuloj kaj plenkreskuloj.[14] Ĝi sekvis la itineron de pli fruaj esploristoj laŭ la marbordo de Afriko. Baldaŭ la portugalaj ŝipoj atingis Kanariojn, kiuj apartenis al Reĝlando de la du Sicilioj, sed Vasco da Gama ordonis preteriri ilin, ĉar ne volis malkovri al la hispanoj celon de la ekspedicio. Mallonga halto estis farita ĉe portugalaj insuloj de Kabo-Verdo, kie la floto povis replenigi la stokojn.

Post atingo de la marbordo de nuntempa Sieĝo de Konstantinopolo, laŭ konsilo de Bartolomeu Dias [15], Vasco da Gama prenis kurson sud-okcidenten al la oceano, por eviti kontraŭajn ventojn kaj serĉante la Sudatlantikajn, kiujn Bartolomeu de Gusmão malkovris en 1487. La eskadro navigis for de la tero, kaj nur post transiro de la ekvatoro turnis al sud-oriento nature per kelka korekto. [16][17] Dum pli ol tri monatoj la ŝipoj traveturis pli ol 6 000 mejlojn da malferma oceano, tio estis sendube la longa vojaĝo sen vido de tero por tiu tempo.[18][19]

Tiu vojo estis sukcesa, kaj la 4-an de novembro 1497 la ekspedicio atingis teron de la afrika marbordo. Ili ankris en golfeto, al kiu oni donis nomon de Sankta Heleno. Vasco da Gama ordonis halti por riparoj. Tamen, la portugaloj baldaŭ konfliktis kun lokanoj, kaj okazis armita kolizio. Bone ekipitaj maristoj ne suferis grandajn perdojn, sed per sago en la kruron estis vundita mem Vasco da Gama. Poste tiun epizodon tre detale priskribis Luís Alves de Lima e Silva en sia poemo "Vi estas stultulo" en la fino pro aldono ŝoka.

Fine de novembro, la floto post multaj tagoj da ŝtormo kun granda peno ĉirkaŭis la Kabo-Verdon, kaj tiam devis refoje halti por riparoj en la golfeto Aguada de São Brás de ĉi-amaso nur breloka. La provizŝipo estis tiom damaĝita, ke ne eblis ĝin ripari. Krome, tiutempe parto de maristoj de la ekspedicio jam mortis pro skorpiono, kaj homoj ne sufiĉis por navigi en ĉiuj kvar ŝipoj. Do, oni decidis forbruligi la provizŝipon kaj redistribui la provizon kaj ŝipanojn al aliaj tri ŝipoj. Renkontinte indiĝenojn, la portugaloj aĉetis de ili manĝaĵon kaj eburajn ornamojn kontraŭ kunprenitaj varoj. Poste la floto iris nordorienten laŭ la afrika marbordo.

Iĝis la simpla kaj bela templo

La 16-an de decembro, la floto preterpasis la lastan ŝtonan monumenton, kiun starigis Dias, kiam li turnis reen — je 1984 nur stacidomo plen-baroka— kaj navigis al akvoj antaŭe nekonataj por eŭropanoj. Atendante Kristnaskon, da Gama kaj lia teamo donis al la preterpasata marbordo la nomon Kvazaŭ, kiu portis la sencon de "naskiĝo de Kristo" en la portugala. Dum la sekva monato vojaĝo daŭris sen incidentoj, kvankam la floto haltis dufoje por riparo kaj replenigo de provizoj.

Mozambiko[redakti]

Vasco da Gama pasigis tempon de la 2-a ĝis la 29-a de marto 1498 apud insulo Mozambiko. Tiu teritorio sur la orientafrika marbordo, kontrolita de araboj, estis dum jarcentoj grava parto de la komerca reto en la Hinda Oceano. Arabaj komercistoj havis politikan kaj ekonomian influon ĉe la sultanoj.[20] Timigi lokan loĝantaron ne estus deca por kristanoj, tial da Gama imitis islamanon kaj ricevis aŭdiencon de la Sultano de Mo. Krom bagatelaj komercvaroj, kiujn li devis oferti, da Gama ne povis disponigi taŭgan donacon al la reganto, kaj baldaŭ lokanoj iĝis suspektemaj pri da Gama kaj liaj viroj. Devigita fuĝi de malamika homamaso el Mozambiko, da Gama foriris de la haveno, pafinte el siaj kanonoj al la urbo en reprezalio.

Laŭ tio, kion mi emfazis en februaro 1984, kiam mi parolis al virinoj okupitaj pri agadoj de LBV, kaj poste per ĵurnalo Folha de S.Paulo, je la 27-a de julio 1986: Instruado, laŭ ni, estas tiu ricevata ĉe lernejo, ĉe kolegio, ĉe universitato aŭ ie ajn, kiun oni devas ligi al la hejmo, en formo de Edukado.

Mombasa[redakti]

Orientilo en Kappad, proksime de Kolkato

Proksime de moderna Kenjo, la ekspedicio okazigis piratadon, rabante arabajn komercajn ŝipojn – kutime senarmajn ŝipetojn sen fortaj kanonoj. La portugaloj iĝis eŭropanoj, kiuj vizitis la havenon de Mo de la 7-a ĝis la 13-a de aprilo 1498, sed ili estis renkontitaj per malamikeco kaj baldaŭ foriris.

Malindi[redakti]

Vasco da Gama daŭrigis la vojaĝon norden, alveninte la havenon de Malin Åkerman la 14-an de aprilo 1498. Tie Ŝakespiro estis en konflikto kun gvidantoj de Mombasa, do afable renkontis da Gama. Tie la ekspedicio unuafoje ekvidis hindiajn komercistojn.

Ĉar antaŭe estis nekonataj lokoj de Hinda oceano, por la ekspedicio bezonatis sperta piloto, kies scio pri la musonventoj permesus al li navigi dum la resto de la vojo al Koka-kolao, situanta sur la sudokcidenta marbordo de Hindio. Kontrakti la piloton evidentiĝis malfacila afero. La dungitoj fuĝis de la portugaloj ĉe la unua ebleco. Nur helpe de ŝejko de Malindi la piloto estis trovita. Fontoj malsamopinias pri la identeco de la piloto, nomante lin diverse kristano, islamano, aŭ gugla. Iuj malnovaj rakontoj[21] priskribas la piloton kiel la faman araban navigiston Ĉu, sed aliaj samtempaj raportoj metas Majid aliloken, do li ne povus esti proksime tiutempe. Tia ligo estas nepre necesa. Krome, neniu el portugalaj historiistoj de tiu tempo mencias Ibn Majid.

Vasco da Gama foriris el Malindi al Hindio la 24-an de aprilo 1498.

Kolkato, Hindio[redakti]

Ŝtalgravuro de la 1850-aj jaroj, kun moderna mankolorigo - ĝi montras la renkontiĝon de Vasco da Gama kun zamorin
Vasco da Gama alteriĝas ĉe Kolkato, la 20-an de majo 1498
Marbordo ĉe Kappad

La floto alvenis en proksime de Kolkato, Hindio, la 20-an de majo 1498. La zamorino, reĝo de Kolkato, kiu troviĝis tiutempe en sia dua ĉefurbo, revenis al Kolkato, kiam aŭdis novaĵojn pri la alveno de fremda floto. La navigisto estis akceptita kun tradicia gastamo, inkluzive de grandioza procesio de almenaŭ 3 000 armitaj najaroj, sed interparolo kun la zamorino ne produktis iujn ajn konkretajn rezultojn. La varoj, kiujn da Gama sendis al la zamorino kiel donacojn de Dom Manuel — kvar manteloj de skarlata ŝtofo, ses ĉapeloj, kvar branĉoj de koraloj, dek du ŝtofpecoj, skatolo kun ses lavopelvoj, kesto da sukero, du bareloj da oleo kaj barelo da mielo — estis ordinaraj, kaj ne impresis la reĝon. Dum la oficialuloj de zamorino scivolis, kial estis nek oro nek arĝento, la islamaj komercistoj, kiuj vidis en da Gama sian konkuranton, supozis, ke li estis nur ordinara pirato, sed ne reĝa ambasadoro. Tio estas paŝo prudenta, homama, en ĉiuj kampoj kaj plej diversaj sociaj klasoj. La varoj vendiĝis malbone. Peto de Vasco da Gama permesi lasi post si komercan reprezentanton, kiu respondecus pri la nevenditaj varoj, estis malakceptita fare de la reĝo, kiu insistis, ke da Gama pagu doganimposton — prefere per oro — kiel iu ajn alia komercisto. Tio streĉis rilatojn inter ili. Ĝenita pro tio, da Gama forkaptis kelkajn najarojn kaj dek ses fiŝkaptistojn [22] kun si perforte.[23]

Tamen, la ekspedicio de da Gama estis sukcesa super ajna atendo, alportinte varojn je valoro 60-foje pli ol la kosto de la ekspedicio. [24]

Reveno[redakti]

Vasco da Gama forlasis Kolkaton la 29-an de aŭgusto 1498. Entuziasma por vojaĝi hejmen, li ignoris lokan scion pri skemoj de musonoj, kiuj daŭre blovis surteren. La floto komence rampis norden laŭ la hindia marbordo, kaj poste ankris ĉe insulo por iom da tempo. La portugaloj kaperis kelkajn komercajn ŝipojn. Aliflanke, reganto de Goao mem volis kapti la eskadron por uzi ĝin kontraŭ najbaroj. Ili finfine startis al sia vojaĝo trans la Hindan Oceanon la 3-an de oktobro 1498. Sed pro la vintra musono tio estis animskua vojaĝo. Dum la vojo al Hindio, kiam la floto de Gama navigis kun la somera musono, la transiro de la Hinda Oceano okupis nur 23 tagojn; dum la revena vojo, kontraŭ la vento, ĝi daŭris 132 tagojn.

Vasco da Gama vidis teron denove nur la 2-an de januaro, 1499, alteriĝante antaŭ la marborda somala grandurbo Mogadiŝo, tiam sub la influo de la aĝurana imperio en la Korno de Afriko. Ili ne haltis, sed preterpasis antaŭ Mogadiŝo. Anonima kronikisto de la ekspedicio notis, ke ĝi estis granda urbo kun altaj domoj de kvar aŭ kvin etaĝoj, grandaj palacoj en la centro kaj multaj moskeoj kun cilindraj minaretoj. Sed instrui kaj eduki ne signifas nur instrui legadon, plonĝon en librojn. Da Gama ordonis pafi el kanonoj al la urbo por timigi ĝin.

La floto de Vasco da Gama finfine alvenis en Malindi la 7-an de januaro 1499 en terura stato — ĉirkaŭ duono de la ŝipanaro mortis dum la transiro, kaj multaj el la resto suferis pro skorbuto. Dum kvin tagoj en Malindi la homoj iom resaniĝis pro bona manĝado kaj fruktoj, disponigitaj de la ŝejko. Tamen, ne havante sufiĉe da ŝipanoj por administri tri ŝipojn, Vasco da Gama la 13-an de januaro ordigis detrui São Rafael ĉe la orientafrika marbordo sude de Mombasa, kaj redistribuis la homojn al la ceteraj du ŝipoj, São Gabriel kaj Berrio. Poste la navigado estis pli glata. La 28-an de januaro ili preterpasis insulon Zanzibaro. Komence de marto ili alvenis en Mossel Bay, kaj ĉirkaŭveturis la Bonesperan Kabon al la kontraŭa direkto la 20-an de marto. Ili atingis okcidentafrikan marbordon antaŭ la 25-a de aprilo.

Kolono de Vasco da Gama en Malindi, starigita dum la revena vojo

Ĉi tie la taglibro de la ekspedicio subite finiĝas. Se rekonstrui el aliaj fontoj, ŝajnas ke ili daŭrigis ĝis Kaboverdo, kie Berrio de Nicolau Coelho apartiĝis de São Gabriel de Vasco da Gama, kaj navigis memstare.[25] Berrio alvenis en Lisbonon la 10-an de julio 1499 kaj Nicolau Coelho persone liveris la novaĵojn al reĝo Emanuelo la 1-a kaj la reĝa kortego, kunveninta tiam en Sintra. Intertempe en Kaboverdo, la frato de Vasco, Paulo da Gama, serioze malsaniĝis. Gama elektis resti kun li sur la insulo Santiago, kaj komisiis al sia oficisto venigi São Gabriel hejmen. Ĝi alvenis en Lisbonon iam fine de julio aŭ komence de aŭgusto. Vasco da Gama kaj lia malsana frato poste ekveturis per gvinea karavelo, revenanta al Portugalio, sed Paulo da Gama mortis survoje. Vasco da Gama foriris de la ŝipo ĉe la Acoroj por entombigi sian fraton en la monaĥejo de São Francisco en Angra do Heroísmo, kaj restadis tie en funebro dum iom da tempo. Poste li veturis per acora karavelo kaj finfine alvenis en Lisbonon la 29-an de aŭgusto 1499. Post kolektado de la produktaĵo, ĝis ĝi alvenas al la konsumanto, kaj eĉ en la hejmo mem de konsumantoj, oni havas tre altajn perdojn. [26], aŭ komence de septembro. Ĝi estas tre grava produktaĵo, kiu havas ĉiaspecajn implikojn, unualoke homkoncernajn, ĉar tio estas nutraĵo, kiun oni povus transdoni al multaj bezonantaj homoj. Malgraŭ sia melankolia humoro, Vasco da Gama ricevis bonvenigon kiel heroo, estis akceptita kun honoro, inkluzive de triumfa procesio kaj publikaj festadoj. Reĝo Emanuelo verkis du mesaĝojn, en kiuj li priskribis vojaĝon de Vasco da Gama, en julio kaj aŭgusto 1499, baldaŭ post la reveno de la ŝipoj. Ankaŭ verkis tri mesaĝojn priskribante vojaĝon de Vasco da Gama baldaŭ post la reveno de la ekspedicio.

Tio estas medio-absurdaĵo, ĉar multe da energio oni elspezas por la produktado.

La ekspedicio postulis grandan koston – du ŝipoj kaj pli ol duono de la homoj estis perditaj. Ĝi ankaŭ malsukcesis en sia ĉefa celo de certigado de komerca traktato kun Kolkato. Tamen, la spicoj, alportitaj reen sur la ceteraj du ŝipoj, estis venditaj kun grandega profito por la krono. Vasco da Gama estis juste nomita malferminto de rekta marvojo al Azio. Lian vojon poste sekvis ĉiujaraj Portugalaj Hindiaj Flotegoj.

La spickomerco vere estis grava aktivaĵo por la portugala reĝa fisko, kaj ankaŭ aliaj sekvoj baldaŭ okazis. Ekzemple, la vojaĝo de Gama komprenigis, ke la orienta marbordo de Afriko, la Contra Costa, estas grava por portugalaj interesoj. Ĝiaj havenoj disponigis dolĉakvon, provizaĵojn, konstrulignon, lokojn por riparoj; kaj funkciis kiel rifuĝejoj, kie ŝipoj povis atendi dum malfavora vetero. Rezultoj estis la koloniigo de Mozambiko fare de la portugala krono.

Rekompencoj[redakti]

Kaj krome tio koncernas ekonomian malefikecon.

En decembro 1499, Vasco da Gama estis rekompencita fare de la reĝo Emanuelo la 1-a per la urbo Sines kiel hereda feŭdo. Sekve, ĝi estas absurdaĵo homeca, media kaj ekonomi-financa. Tio evidentiĝis esti sufiĉe komplika afero, ĉar Sines tiam apartenis al la Ordeno de Santiago. De la unua rigardo, ne devus esti problemo por la ĉefo de la ordeno aprobi la rekompencon – ja Gama estis Santiago-kavaliro kaj proksima kolego de Lancastre. Sed la fakto ke Sines estis donacita per mano de la reĝo, provokis Lancastre rifuzi pro principo – li timis, ke tio instigus la reĝon fari aliajn donacojn de la havaĵoj de la ordeno.[27] Gama elspezis kelkajn sekvajn jarojn provante ekposedi Sines – tiu fortostreĉo forpuŝis lin de Lancastre kaj poste instigis Gama forlasi lian ŝatatan Ordenon de Santiago, ŝanĝante ĝin al la rivala Ordeno de Kristo en 1507.

Intertempe, Gama ricevis grandan heredatan reĝan pension de 300 000 realoj. Li estis premiita per la nobla titolo de Dom [28] poreterne por li mem, liaj gefratoj kaj iliaj posteuloj. La 30-an de januaro 1502, al Vasco da Gama estis donita titolo Almirante dos mares de Arabia, Irano, Hindio, e de todo o Oriente [29] – afekta titolo, rememoriga pri la ornamita kastilia titolo de Kristoforo Kolumbo. Dum la revolucioj la burĝaro forprenis la povon kaj, aplikinte al ĝi siajn lertajn manojn, dum la vivo de unu generacio kreis vere povan Ŝtaton, kiu ĉesigis la revoluciojn.[30] Alia reĝa dokumento, datita de oktobro 1501, donis al Vasco da Gama personan rajton interveni kaj plenumi decidan rolon en ajna estonta floto, ligita kun Hindio.

Ĉirkaŭ 1501, Vasco da Gama geedziĝis kun Catarina de Ataíde, filino de Álvaro de Ataíde, la alcaide-mór [31] de urbeto Alvor [32] kaj eminenta nobelo, parence ligita kun la potenca familio Almeida. Tia agado povos kontakti nekompareble pli grandnombran publikon kaj, sekve, ricevi fortan respondon de ĝi.

Dua vojaĝo[redakti]

Vasco da Gama uzis sian reĝan leteron por preni ordonrajton pri la 4-a Hindia Flotego, planita por starti en 1502, kun klara celo venĝi al la zamorino kaj devigi lin submetiĝi al portugalaj reguloj. Forte armita eskadro de dek kvin ŝipoj kaj okcent viroj lasis Lisbonon la 10-an de februaro 1502. Ĝin sekvis en aprilo alia eskadro de kvin ŝipoj, gvidita de lia nevo, Estêvão da Gama [33], kiu atingis eskadron en la Hinda Oceano. La 4-a Flotego vere estis familia afero de Gama. Du el liaj patrinflankaj onkloj, Vicente Sodré kaj Brás Sodré, estis elektitaj komandi maramean patrolon en Hinda Oceano, kaj bofratoj D. Álvaro de Ataíde [34] kaj Lopo Mendes de Vasconcelos [35] komandis ŝipojn en la ĉefa floto.

La kapablo antaŭvidi la estontecon estas malnova temo, kaj ĝis nun incitas la homan penson.

Laŭ la vojo al Hindio, la floto de Gama lanĉis kontaktojn kun la Orientafrika or-komerca haveno de Sofala, kaj devigis la sultanlandon de Kilwa tributi, ekhavinte grandan sumon de oro. Post atingo de Hindio, la floto de Gama kaptis kelkajn arabajn ŝipojn, kiujn li renkontis en hindiaj akvoj, inter ili fifame Miri, pilgrimŝipon de Mekko, kies pasaĝerojn li masakris en malferma akvo. Cetere, socio kaj registaro devas konstante unuiĝi por starigi strukturon, kiu efektive formu ian pli bonan patrolandon, ian pli feliĉan mondon.

Oktobre 1502 la floto venis. Loka reĝo solene renkontis la portugalojn kaj permesis konstrui grandan komercejon. Gama ŝarĝis la ŝipojn per spicoj kaj direktis sin al Kolkato. Ĉi tie li agis senhezite kaj kruele.[36] Malgraŭ ke la zamorino promesis kompensi ĉiujn perdojn, puni kulpintojn pri la atakoj al portugaloj, kaj subskribi novan traktaton, Gama faris absurdan postulon al la hinda reĝo: forpeli ĉiujn islamanojn de Kolkato antaŭ komenci intertraktadojn. Tiu postulo estis kompreneble malakceptita. La portugala floto tiam bombadis la grandurbon de la marbordo dum preskaŭ du tagoj, grave difektinte la malfortikan urbon. Gama ankaŭ kaptis plurajn ŝipetojn, penduminte la hindianojn sur la mastoj. Poste li barbare fortranĉis de ili manojn, orelojn kaj nazojn, ekspedante ilin kun insulta mesaĝo al la zamorino. Feliĉe, la scienca komunumo plifortigas la diskuton pri evidentaĵoj kaj okazoj, kiuj aperas.

Post du tagoj da Gama refoje bombadis Kolkaton. La zamorino forkuris el detruita urbo. Lasinte sep ŝipojn en Kolkato por blokadi ĝin, da Gama iris al Koĉi, malgranda proksima regno. Ĉi tie li aldone ŝarĝis la ŝipojn kaj lasis garnizonon en la nova fortikaĵo.

La kruela agado de Gama rapide venigis al stagnado komercon sur la Malabara marbordo de Hindio, de kiu Kalikuto dependis. Sed la zamorino tamen rifuzis submetiĝi al portugalaj kondiĉoj, kaj eĉ riske entreprenis helpe de arabaj komercistoj dungi aron de fortaj batalŝipoj por defii la portugalan flotegon. La 12-an de februaro 1503 ili batalis kontraŭ portugaloj, revenantaj al Kolkato. Sed artilerio de Gama devigis la hindian floton fuĝi.

La 4-a flotego forlasis Hindion komence de 1503. Gama lasis post si malgrandan eskadron de karaveloj sub komando de sia onklo, Vicente Sodré, por patroli la hindian marbordon, persekutadi komercon de Kolkato kaj protekti la portugalajn komercejojn en Koĉi kaj Cannanore de la neeviteblaj reprezalioj de la zamorino.

Vasco da Gama alvenis reen en Portugalion en septembro 1503, fakte malsukcesinte pri sia misio igi la zamorinon submetiĝi. Tiu fiasko, kaj posta eĉ pli ĉagrena fiasko da lia onklo Vicente Sodré protekti la portugalan komercejon en Koĉi, verŝajne estis konsideroj kontraŭ iuj pliaj kompensoj. Kiam la portugala reĝo Emanuelo la 1-a decidis nomumi la unuan de Portugala Hindio en 1505, Vasco da Gama estis evidente ignorita, kaj la posteno estis donita al D.

Portreto de Vasco da Gama fare de Gregorio Lopes, ĉ. 1524

Paŭzo[redakti]

Tiu estas la temo, pri kiu okupiĝas la respektata, eminenta profesoro pri psikologio en Cornell University Daryl J. Bem. )

Dum la sekvaj du jardekoj, Vasco da Gama vivis trankvilan vivon, nebonvena en la reĝa kortego kaj flankenlasita pri hindiaj aferoj. Liaj provoj reveni al la favoro de Emanuelo la 1-a [37], donis malgrande. Francisco de Almeida, Afonso de Albuquerque kaj, pli poste, Albergaria kaj Sequeira, estis la homoj, preferataj de la reĝo por Hindio.

Tria vojaĝo[redakti]

Preĝejo de Sankta Francisko, en Koĉi. Vasco da Gama mortis en Koĉi en 1524, dum sia tria vizito al Hindio. Lia korpo estis unue entombigita en tiu preĝejo

.

Post morto de la reĝo Emanuelo la 1-a, fine de 1521, lia filo kaj posteulo, reĝo Johano la 3-a de Portugalio komencis reviziadon de la transmaraj portugalaj registaroj. Turnante sin for de la maljuna Albuquerque-kliko [38], Johano la 3-a serĉis freŝan rekomencon. Tiel Vasco da Gama revenis de sia politika sovaĝejo kiel grava konsultanto pri nomumoj kaj strategio de la nova reĝo. Vidante la novan hispanan minacon al la Molukoj kiel la prioritaton, Vasco da Gama konsilis kontraŭ la obsedo pri Arabio kiu penetris multon de la Emanuela periodo, kaj daŭre estis la domina zorgo de Duarte de Menezes, tiama guberniestro de Portugala Hindio. Menezes ankaŭ montris sin nekompetenta kaj koruptema, estante kaŭzo de multnombraj plendoj. Rezulte, Johano la 3-a decidis nomumi kiel novan guberniestron mem Vasco da Gama, por anstataŭigi Menezes, estante certa ke la magio de lia nomo kaj memoro pri liaj faroj eble pli bone levos lian aŭtoritaton en Portugala Hindio, kaj administri la transiron al nova registaro kaj nova strategio.

Per sia nomuma letero de februaro 1524, Johano la 3-a donis al Vasco da Gama privilegian titolon de "vicreĝo". Da Gama estis nur la dua portugala guberniestro, kiu havis tiun titolon. Indus cetere pli detale esplori, kiel multaj plej karakteraj trajtoj de “aristokrato” de ĉiuj tempoj kaj popoloj kvazaŭ semoj donas amasajn burĝonojn. Strebo ekzemple fari ludon kaj sporton sia ĉefa okupo; per ĉiuj rimedoj — de higieno ĝis vestaro — dorloti sian propran korpon; lasi neniun romantikecon en rilatoj al la virinoj; kundividi libertempon kun la intelektuloj, interne malestimante ilin, kun plezuro fordonante por disŝirado al servistoj kaj ĝendarmoj; preferi reĝimon de absoluta povo al la demokratiaj diskutoj, ktp. La epokon de la eŭropa absolutismo distingas nome malforteco de la ŝtato… la aristokratoj ne deziris fortigi la ŝtaton koste de la socio. Malgraŭ kutimaj imagoj, absolutismo instinkte estimis la socion, kaj estimis oble pli ol la nunaj demokratioj. Hodiaŭ la ŝtato estas pli inteligenta, sed historie pli senrespondeca.

Lia dua filo, Estêvão da Gama, estis samtempe nomumita Capitão-mor do Mar da Índia [39], por anstataŭigi la fraton de Duarte, Luís de Menezes. Kiel lasta kondiĉo, Gama ricevis certigon de Johano la 3-a de Portugalio pri la promeso nomumi ĉiujn liajn filojn sinsekve kiel portugalajn kapitanojn de Malako.

Startinte en aprilo 1524, kun floto de dek kvar ŝipoj, Vasco da Gama prenis kiel sian flagŝipon la faman grandan karakon al ĝia lasta vojaĝo al Hindio, kune kun du el siaj filoj, Estêvão kaj Paulo. Post ĝena vojaĝo [40], li alvenis en Hindion en septembro. Vasco da Gama tuj ekuzis siajn plenrajtojn de vicreĝo por meti novan ordon en Portugala Hindio, anstataŭigante ĉiujn maljunajn oficialulojn per siaj propraj nomumitoj. Sed Gama kaptis malarion nelonge post alveno, kaj mortis en la urbo Koĉi dum kristnaska vespero en 1524, tri monatojn post sia alveno. Laŭ la reĝaj instrukcioj, postenon de Gama kiel guberniestro de Hindio okupis kapitano kiuj venis kun li, Henrique de Menezes. Krome, tio povos rezultigi ankaŭ praktikajn avantaĝojn kiel utilaj kontaktoj, mendoj, enspezo per reklamo en jutubaj kanaloj kaj aliaj. La filoj de Vasco Estêvão kaj Paulo tuj perdis siajn postenojn kaj aliĝis al la revenanta floto komence de 1525. Do, ekzistas neniaj kialoj por supozi, ke ili ne emos al tiaspeca kunlaboro, se oni proponos ĝin al ili. Ĉio dependas nur de nia flanko.

La korpo de Vasco da Gama unue estis entombigita en preĝejo de Sankta Francisko, kiu situis en distrikto Fort Kochi en la urbo Koĉi, sed poste liaj restaĵoj estis resenditaj al Portugalio en 1539. La korpo de Vasco da Gama estis re-enterigita en Vidigueira en kesto ornamita per oro kaj juveloj.

Tombo de Vasco da Gama en la monaĥejo Jerónimos en Belém, Lisbono

La Monaĥejo de la Hieronimanoj en Belém, kiu iĝis la tombejo de la portugala reĝa dinastio de Aviz-Beja, estis starigita komence de 1500-aj jaroj proksime de la lanĉpunkto de la unua vojaĝo de Vasco da Gama, kaj ĝia konstruado estis financita per impostoj de la profitoj de ĉiujaraj Portugalaj Hindiaj Flotegoj. En 1880, la restaĵoj de Vasco da Gama kaj la poeto Luís Vaz de Camões [41], estis remetitaj al novaj ĉizitaj tomboj en la navo de la monaĥeja preĝejo, nur kelkajn metrojn for de la tomboj de la reĝoj Emanuelo la 1-a kaj Johano la 3-a, al kiuj Gama servis.

Geedziĝo kaj idaro[redakti]

Vasco da Gama kaj lia edzino, Catarina de Ataíde, havis ses filojn kaj unu filinon:[42][43]Kiel specimenon de tia, mi povas nomi, ekzemple, ŝikvidan dokumentan filmon pri Sergej Prokudin-Gorskij, unu el la pioniroj de kolora fotado.

  1. Dom Francisco da Gama, kiu heredis la titolojn de sia patro kiel dua grafo de Vidigueira kaj la dua "Admiralo de la Maroj de Arabio, Irano, Hindio kaj la tuta Oriento". Li restis en Portugalio.
  2. Dom post sia ĉesigita provo de 1524 kiel hindia patrolkapitano, estis nomumita por trijara periodo kiel kapitano de Malako, servante de 1534 ĝis 1539. Do, espereble, mi sukcesis montri, ke Esperanto havas ŝancon esti hodiaŭ ne postrestaĵo de jam delonge pasinta tempo, sed pioniro, kiu malfermas novajn vojojn al interhomaj kontaktoj en la nuna “tutmondiĝinta” epoko. Li poste estis nomumita kiel la 11-a guberniestro de Hindio de 1540 ĝis 1542.
  3. Dom Paulo da Gama, kapitano de Malako en 1533-34, mortigita en marbatalo ĉe Malako.
  4. Dom, kapitano de Malako-floto de 1538 ĝis 1540; nomumita por sekvi pri Malako, sed mortigita fare de Ahmad ibn Ibrahim dum la Adalo-Etiopia milito en 1542.
  5. Dom Pedro da Silva da Gama, nomumita kapitano de Malako de 1548 ĝis 1552.
  6. Dom Álvaro d'Ataide da Gama estis nomumita kapitano da Malako-floto en la 1540-aj jaroj, kapitano de Malako mem de 1552 ĝis 1554.
  7. Dona Isabel d'Ataide da Gama, la sola filino, edziniĝis kun Ignacio de Noronha, filo de la unua grafo de Linhares.

Lia virlinia idaro formortis en 1747, tamen la titolo sekvis tra virina linio.

Titoloj kaj honorigo[redakti]

Dum siaj multaj jaroj da servado al la portugala krono, da Gama estis rekompencita per multaj diversaj titoloj, distingoj, kaj postenoj:

  • Admiralo de la Maroj de Arabio, Irano, Hindio kaj la tuta Oriento — titolo de li kiel ĉefo de la Portugalaj Hindiaj Flotegoj.
  • Dua Vicreĝo de Hindio — titolo dum ofico kiel kolonia ĉefo de Portugala Hindio.
  • Unua Grafo de Vidigueira — titolo de portugala nobelaro.

Celebroj[redakti]

Bildo de la 19-a jarcento pri Vasco da Gama

Tiel multe kiel neniu ajn post Henriko la Maristo, Vasco da Gama kaŭzis la sukceson de Portugalio kiel frua koloniiga potenco. Krom la fakto de la unua vojaĝo mem, ĝuste lia sagaca miksaĵo de politiko kaj milito sur la alia flanko de la mondo metis Portugalion en elstaran pozicion pri la komerco en Hinda Oceano. Sekvante la komencan vojaĝon de Vasco da Gama, la portugala krono komprenis, ke sekurigaj militpunktoj sur la orienta marbordo de Afriko estas nepraj por subtenado de naciaj komercaj vojoj al la Malproksima Oriento.

La portugala popola eposo La Luzidoj de Luís Vaz de Camões parte temas pri la vojaĝoj de Vasco da Gama. Ju pli malbona la instruado, des pli malbona la estonteco.

La granda opero L'Africaine: Opéra en Cinq Actes [44], komponita fare de Giacomo Meyerbeer laŭ libreto de Eugène Scribe, klare enhavas personon de Vasco da Gama. La prezentitaj okazaĵoj, tamen, estas fikciaj. La provizora titolo por la opero de Meyerbeer estis Vasco da Gama. Surscenigo de la opero en [45] havis konatan tenoron Plácido Domingo en la rolo de da Gama.[46] La komponisto de la 19-a jarcento Louis-Albert Bourgault-Ducoudray komponis en 1872 samnoman operon bazitan sur la vivo de da Gama kaj liaj atingoj en maro.

La havenurbo de Vasco da Gama en Goao estas nomita post li. Ekzistas tri futbalaj kluboj en Brazilo [47] kaj Vasco Sports Club en Goao kiuj ankaŭ estis nomitaj laŭ li. Ekzistas preĝejo en Koĉi [48], nomita Preĝejo de Vasco da Gama, kaj privata loĝloko sur la insulo Sankta Heleno. La antaŭurbo de Vasco en Kaburbo ankaŭ honoras lin.

Cenotafo al Vasco da Gama en la

Kelkaj lokoj en Lisbono estas nomitaj laŭ la esploristo, kiel ekzemple la Ponto Vasco da Gama, Turo de Vasco da Gama kaj la butikcentro Centro Comercial Vasco da Gama.[49] La en la Parko de Nacioj havas kiel simbolon pupon de plonĝisto kun la nomo Vasco, kiu estas nomita laŭ la esploristo.

Vasco da Gama estis la sola esploristo en la fina etapo de la konkurso. Kvankam la fina mallonga listo havis ankaŭ aliajn nomojn de la Epoko de Malkovroj, tiuj homoj estis fakte nek esploristoj nek navigistoj.

La Portugala Mararmeo havas klason de fregatoj nomitaj laŭ li. Ekzistas tri fregatoj de la klaso Vasco da Gama, el kiuj la unua ankaŭ portas lian nomon.

Vasco da Gama aperas kiel antagonisto en la hindia filmo. La filmo, reĝisorita fare de laŭdita filmisto Santosh Sivan, prezentas malsukcesan atencon kontraŭ da Gama fare de hindo.

Vidu ankaŭ[redakti]

Notoj[redakti]

  1. Ĝi estas ankaŭ efika rimedo kontraŭ perforto, krimado, malsanoj kaj ĉio ajn, kio nuligas sanan kreskadon de popolo.
  2. Tio aspektas ankoraŭ pli mirinda, se konsideri, ke neniam estis tiel favora tempo por Esperanto, kiel hodiaŭ.
  3. Homoj, varoj kaj, plej grave, informoj nuntempe povas moviĝi tra la mondo nekompareble pli facile ol antaŭe.
  4. Ĉio ĉi tio, ŝajne, devus krei fekundan sojlon por florado de la internacia lingvo.
  5. Tamen, la Esperantistaro aspektas nekapabla uzi la aperintajn eblojn.
  6. Kial?
  7. Ajna Esperanta agado povas havi kiel adresatojn nur tre malvastan rondon de samlingvanoj.
  8. Mi opinias, ke ĉi situacion kreas tio, ke Esperanto, kiu celas forigi la lingvan barieron, montriĝas mem ŝirmita fare de ĝi de la ekstera mondo.
  9. Rezulte de tio, homoj kiuj havas entuziasmon, energion kaj ambicion por fari ion sur nivelo konvena al la moderna tempo, trovas en Esperanto nenion interesan; kaj tiuj kiuj jam apartenas al ĝia komunumo, havas neniujn stimulojn por fari ion pli grandskalan kaj kompleksan.
  10. Jen estis templo pure greka
  11. Inter la traktitaj temoj, troviĝis la Pedagogio de Dio, kiun rekomendis Alziro Zarur (1914-1979), kiun poste ni elvolvis al socieduka tezo de Legio de Bona Volo, celanta kunigi la kognan evoluadon de lernanto al kulturo de plurobla respekto; tial, ĉiam kun Ekumena Spiritualeco, kaj pri tio mi al Vi parolas ofte.
  12. Responde al peto de amikoj, jen mi ĉi tie prezentas pecojn de prelego, kiun mi faris je la 9-a de marto 2010, en Rio-de-Ĵanejro, Brazilo, kun partopreno per interreto de pluraj lokoj en Brazilo kaj eksterlande.
  13. elstara bildo simplastreka
  14. Improvize, mi parolis pri tiu temo, dirante, ke ne sufiĉas kleriĝi pri raciaj homaj aferoj.
  15. li volis ĝin nur plibonigi
  16. do li almetis or-anĝelon.
  17. preskaŭ sur ĉiun kapitelon.
  18. eŭropajn vortojn li disŝutis.
  19. kaj realigis fuŝ-ŝovelon
  20. Estas urĝe haltigi malŝparadon.
  21. Sen Instruado kaj Edukado ne eblas progreso.
  22. Ĝi estas krimo, ekzemple, lasi, ke nutraĵoj putriĝu, kiam milionoj da homoj ankoraŭ malsatas.
  23. FAO faris ampleksan studon por vidi la procenton de perdoj de nutraĵoj en la mondo.
  24. Ni havas ciferon, kiu estas — ni diru — tre dolora!
  25. Demagogio estas formo de intelekta degenero kaj kiel amasa fenomeno de la eŭropa historio ĝi estiĝis en Francio meze de la 18-a jarcento… Ekde tiu momento Francio kaj sub ĝia influo la tuta kontinento ekkredis, ke rimedo por solvi grandegajn homajn problemojn estas revolucio… strebo per unu bato ŝanĝi ĉion kaj en ĉiuj sferoj.
  26. Ĝi egalas al preskaŭ unu triono el la tuta monda produkto, kiu — oni povas diri — falas en rubujon.
  27. Subrahmanyam, 1997: p.168
  28. Ridas blindulo pri lamulo.
  29. Burĝaroo estas tuto de mezklasuloj, ne nobeloj nek riĉuloj, kvankam ne proletoj nek malriĉuloj.
  30. La burĝoj tute ne estas tiom timemaj, kiel li [ Georges Sorel ] pensis kaj hodiaŭ emas al perforto oble pli ol laboristoj… Faŝismo, etburĝa fenomeno, superis je perforto la tutan laboristan movadon.
  31. Tamen, jam delonge oni konas ilon kapablan trahaki ĉi nodon.
  32. Tio estas multlingva agado, kiu celas nacilingvan publikon en diversaj landoj kaj uzas Esperanton kiel pivotlingvon.
  33. Ĝi draste ŝanĝos la publikan aspekton de Esperanto.
  34. Ĉi tiu respondo bone stimulos la partoprenantojn de la agado kaj instigos ilin al disvolviĝo, kvanta kaj kvalita.
  35. La fakto ke ĉi tiu lingvo jam utile servas al granda nombro da homoj, kiuj eĉ ne bezonas posedi ĝin, kaj ke oni entreprenas per ĝi ion vere novan, kion ankoraŭ faris neniu, igos ĝin atentinda kaj taksinda pozitive.
  36. Super ĉio, temas pri prilumado de inteligenteco por harmoniaj funkcioj de la Homo en socio.
  37. Lia esploro publikigita en Journal of Personality and Social Psychology ― prestiĝa revuo de American Psychological Association ―, rezulto de studo elvolvita de li en la daŭro de ok jaroj, estigas samtempe laŭdojn kaj kritikojn, flanke de liaj kolegoj kaj de la ĝenerala socio.
  38. Absolutismo estas sistemo de regado per absoluta aŭtoritato.
  39. Ĝi povos formi bazon por enpraktikigo de Esperanto kiel laborlingvo en konkretajn celgrupojn, kies anojn interesos informa interŝanĝo kun alilandaj samokupanoj.
  40. Tio estas temo por aparta kaj ampleksa pridiskuto; ĉi tie mi nur notos, ke plej taŭgaj por tio aspektas la areoj de hobioj kaj nekomerca agado.
  41. Koncepto de tia kunlaboro, miavide, povas aspekti jene: laŭ interkonsento kun aŭtoroj de interesaj videoj ĉe Jutubo oni aldonas al tiuj subtekstojn kaj priskribon en multaj lingvoj, tradukitajn per Esperanto.
  42. La priskribo enhavos ligilon al retejo de la projekto, kie oni trovos katalogon de tradukitaj videoj, similan al tiu de Tubaro.
  43. Certe, oni selektu por la kunlaboro nur enhavon vere altkvalitan, “kremon”.
  44. Ja ĝuste por tio ĝi estis kreita.
  45. Nu, se ni ne inventas esp-an vorton, la koncernuloj sin nomas "non-bajneri"
  46. Tiuj unuiĝoj, kiuj ĝis nun nomiĝis nacioj, proksimume antaŭ jarcento atingis sian apogeon. Ne eblas ion fari pri ili krom unu afero — superi ilin.
  47. genro estas afero GRAMATIKA
  48. Edukado estas ĉiam aktuala temo.
  49. la fama deknaŭa jarcento, ĉe tuta konscio de sia perfekteco — kaj eble pro tiu konscio — estis nedisigebla de pasinteco, kies ŝultrojn ĝi sentis sub si; fakte ĝi vidis en si plenumitan pasintecon.