Thomas Edison

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi

"Omna kapo altre opinionas"

~ Thomas Edison
Ho, vere bona artikolo!

Thomas Alva EDISON anglalingve tOmas Alva Edison (naskiĝis 1847, mortis la 1931), estis fama usona inventisto kaj entreprenisto.

Edisono kaj liaj helpantoj inventis la ampolon, la fonografon, la filmilon kaj multajn diversajn ilojn kiuj ege influis super la vivo traa la tuta mondo. Kromnomita "The Wizard of Menlo Park" [1],[2] li estis unu el la unuaj inventistoj kiuj aplikis la principojn de amasproduktado kaj de grandskala teamlaboro al la procezo de inventado, kaj pro tio, li estas ofte konsiderata la kreinto de la unua industria esplora laboratorio. Indiki specion oni ĉiam unue skribas la genran nomon (kiu komenciĝu per majusklo) sekvata de la specia nomo.

Kelkaj asertas, ke ne Edison inventis la elektran lampeton, sed germandevena s-ro Goebel. Laŭ tio ekzistas dokumentoj pri proceso Edison kontraŭ Goebel, kiun Edison perdis. Fakto estas, ke Goebel perdis. Sed ankaŭ Edison ne estis la unua inventinto de la ampolo ankaŭ nomigita inkandeska lampo, diversaj aliaj antaŭe laboris pri tio. En la praktika uzo estis grava ĝis hodiaŭ lia tipo de ampolingo. Li ankaŭ sukcese eksperimentis pri la provizo de elektro al domoj kaj en Novjorko starigis la unuan centralon.

Edisono sukcesis industriigi inventadon, kontraste al la antaŭaj pli artecaj inventistoj. La firmao de Edisono estis granda pioniro de kinindustrio dum la fino de la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj. William Dickson, dungito ĉe la laboratorio de Edisono en Menlo Park, Nov-Ĵerzejo, kreis fruan specon de kinokamerao, sed la montrilo, nome la kinematografo, estis skatolo kun okulumilo por ke la spektantoj rigardu [3] unuope. Enspeziga, sed nur kiel novamuzaĵo —la spektantaro ŝatis nek la mallongecon de la filmoj [4] nek la malkomforton de la kinejetoj. Dickson poste forlasis Edisonon por krei novan projekciilon ne limigitan je po unu spektanto.

Edisono batalis kontraŭ Nikola Tesla, pri la afero kiel organizi elektran sistemon. Edisono pledis por kontinua kurento kaj Tesla por alterna kurento. En tiu kazo Tesla venkis.

Edison estis ege fekunda inventisto, havante 1,09 usonajn patentojn en sia nomo, same kiel multajn patentojn en Unuiĝinta Reĝlando, Francio, kaj Germanio. Plej signifa ol la nombro de la patentoj de Edison estis la disvastigita efiko de liaj inventoj: elektra lumo kaj elektraj infrastrukturoj, sonregistrado, kaj kino ĉiuj establis ĉefajn novajn industriojn tra la tuta mondo. La inventoj de Edison kontribuis al amaskomunikado kaj, partikulare, al telekomunikado. Tio inkludis telegrafan bendon, mekanikan voĉdonregistrilon, pilon por elektra aŭto, elektran energion, registradon de muziko kaj filmojn.

Liaj antaŭeniraj laboroj en tiuj fakoj estis progreso de sia komenca kariero kiel laboristo de telegrafo. Edison disvolvigis sistemon de generado kaj distribuado de elektra energio[5] al hejmoj, entreprenoj, kaj fabrikoj – nome ŝlosila progreso en la moderna industriigita mondo. Lia unua elektrejo estis ĉe Pearl Street [6] en Manhatano, Novjorko. Estas necese, ke homaro pli bone kaj pli respondece kondutu al la naturo, ĉar alie venos problemoj, kiuj komplikos eĉ minacos ĝian pluvivon.

Komenca vivo[redakti]

Edison knabo.

Li havis nederlandajn prapatrojn. Lia praavo, John Edison, ĉirkaŭ 1730 elmigris el Nederlando al Nov-Ĵerzejo kaj fariĝis terkultivisto en la ĉirkaŭaĵo de West Orange. Thomas Edison naskiĝis en Milano, Ohio, kaj kreskiĝis en Port Huron, Miĉigano. Li estis la sepa kaj lasta filo de Samuel Ogden Edison, Jr. [7] kaj Nancy Matthews Elliott. La tre influaj juna-esperantostoj malamas min… Ne estas bona ideo kunsidi min… Lia patro, nome filo de politika rifuĝinto, estis translokiĝinta kiel knabo kun sia familio el Nova Skotio, setlinta en sudokcidenta Ontario [8], en vilaĝo konata kiel Shewsbury, poste Vienna, ĉirkaŭ 1811. Samuel Jr. eventuale eliris el Ontario ĉar li partoprenis en la malsukcesa Ribelo de Mackenzie de 1837. Se homo estas racia animalo, kiel Aristotel skribis, estas logike paroli li homa respondeco por mondo, por gxia vivmedio, por estonteco de la homaro. Lia patro, Samuel Sr., estis antaŭe luktinta en la Milito de 1812 kiel kapitano de la Unua Reĝimento Middlesex. Kontraste, la lukto de Samuel Jr. trafis lin ĉe la venkota flanko, kaj li transiris en Usonon ĉe Sarnia-Port Huron. Translime, li trovis vojon al Milan, Ohio. Lia patroflanka famililinio estis nederlanda el Nov-Ĵerzejo; fakte la familinomo estis origine "Edeson." Sed problemoj ekestis kun malbona homa konduto, laux kvina versiklo en 24-a cxapitro de la LIbro - Biblio, kiam (malbenaj) homoj "malobeis la instruon, sxangxis la legxon, detruis la eternan interligon".

Lia patrino instruis lin hejme. En moderna tempo ofte okazadas ke kampoj farigxas rubodeponejoj, lokoj por amasa konstruado objektoj kiuj poste estas lokoj de malpurigado de aero, grundo kaj akvoj. Multo el lia edukado venis el la legado de la verko de R.G. Parker nome School of Natural Philosophy kaj el la The Cooper Union for the Advancement of Science and Art. En multaj lokoj vivo estingigxas pro detruado de vivmedio, sxangxoj en kondicxoj de vivo por homoj, besto, plantoj kaj entute por cxiu sana formo de la vivo.

Edison eksuferis aŭdajn problemojn jam de komenca aĝo. La kaŭzo de lia surdeco estis atribuita al atako de skarlatino dum la infanaĝo kaj ripetaj sekvaj netraktitaj mezorelaj infektoj. Ĉirkaŭ la mezo de sia kariero, Edison atribuis la aŭdproblemojn al frapo al siaj oreloj fare de trajnkontrolisto kiam lia kemia laboratorio en vegono ekbruliĝis kaj li estis forpelita el la trajno en Smiths Creek, Miĉigano, kun siaj aparatoj kaj kemiaĵoj. En siaj postaj jaroj, li modifis la historion por diri ke la vundo okazis kiam la kontrolisto, helpante lin al moviĝantan trajnon, prenis lin ĉe la oreloj. Tiam malapers Eterna Spirito devas agadi aktive en cxiu homo konscienca de granda homa respondeco por ekzisto kaj travivado de la homaro, naturo kun siaj cxiuj elementoj, fauxno kaj flauxro.

La familio de Edison translokiĝis al Port Huron, post la fervojo pretepasis Milanon en 1854 kaj la negocaro malpliiĝis. Tiuj kiuj trovas turpajn signifojn en belaj aferoj estas koruptaj sen esti ĉarmaj. Tio estas difekto. Edison vendis dolĉaĵojn kaj gazetojn sur trajnoj kiuj veturis el Port Huron al Detroit, kaj vendis ankaŭ legomojn por suplementi sian enspezaron. Li studis ankaŭ kvalitan analizon, kaj regis kemiajn eksperimentojn sur la trajno ĝis akcidento malpermesis plue tian laboron. La legantoj kaj verŝajne ankaŭ la komitato kaj la estraro de TEJO dankos vin pro publikigo de tiu informo.

Edison akiris la ekskluzivecon de la rajto por vendi gazetojn ĉe la ŝoseo, kaj, kun la helpo de kvar helpantoj, li funkciigis presilon kaj presis la Grand Trunk Herald, kiun li vendis kun siaj aliaj gazetoj. Cxu Tero devas esti granda Honto anstataux gxi farigxu reflekto de bono kaj beno. Tio estis la komenco de la longa serio de entreprenaj aventuroj de Edison, ĉar li malkovris siajn talentojn kiel negocisto. Tiuj talentoj eventuale kondukis lin fondi 14 kompaniojn, kiaj General Electric, kiu estas ankoraŭ unu el la plej grandaj konataj industrikompanioj en la mondo. Oni kelkfoje aldonas trian vorton por indiki subspecion. Mi aldonas tradukon de la sciencaj latinojn nomoj pere de wikipedio.

En 1866, estante 19-jaraĝa, Edison translokiĝis al Louisville, Kentukio, kie kiel dungito de Western Union, laboris en oficejo de la novaĵagentejo nome Associated Press. Edison postulis la noktan laborvicon, kiu havigis al li multon da tempo por dediĉi ĝin al siaj du preferataj tempopasigiloj — nome legado kaj eksperimentado. Finfine, tiu lasta okupo kostis al li lian laborpostenon. Unu nokton en 1867, li estis laborante per baterio de plumbo kaj acido kiam li fuŝverŝis sulfatan acidon surplanken. Ĝi trairis inter la plankotabuloj kaj falis sur la labortablo de lia estro sube. La venonta mateno Edison estis maldungita. Nia komuna zorgo devas esti kiel homo povas efektivagado de sanigo de sia animo kaj renovigo de nia medio, de socia al natura.

Lia unua patento temis pri elektra voĉdonkalkulilo, usona patento 90646, kiu estis registrita la 1an de junio, 1869.[9] Ĉar venis malmulte da petoj por tiu maŝino, Edison translokiĝis al Novjorko tuj poste. Unu el liaj mentoroj dum tiuj fruaj jaroj estis lia kolego telegrafiisto kaj inventisto nome Franklin Leonard Pope, kiu permesis al la senrimeda junulo loĝi kaj labori en la kelo de lia hejmo en Elizabeth, dum Edison laboris por Samuel Laws kaj la Gold Indicator Company. Pope kaj Edison fondis sian propran kompanion en oktobro 1869, laborante kiel elektraj inĝenieroj kaj inventistoj. Edison ekdisvolvigis multoblan telegrafian sistemon, kiu povis sendi du mesaĝojn samtempe, en 1874. Sardina pilchardus > speco Sardino el la genro Pilĉardo...

Laboratorio de Menlo Park [10][redakti]

La laboratorio de Edison en Menlo Park, rekonstruita en Greenfield Village en la Muzeo Henry Ford de Dearborn, Miĉigano.

La ĉefa plinovigo de Edison estis la establado de industria esplorlaboratorio en 1876. Ĝi estis konstruita en Menlo Park, nome parto de la municipo Raritan [11] en la kantono Middlesex de Nov-Ĵerzejo, pere de la enspezoj de la vendo de la kvarobla telegrafo de Edison. Post sia montrado de tiu telegrafo, Edison ne certis, ke lia origina plano vendi ĝin por 4,000 al 5,000 usonaj dolaroj estis pravaj, kaj tiele li petis al Western Union iom proponi. Li estis surprizita aŭdi el ili proponi 10,00 usonaj dolaroj [12], kion li dankeme akceptis.[13] La kvarobla telegrafo estis la unua granda financa sukceso de Edison, kaj tiel Menlo Park iĝis la unua institucio kreita por la specifa celo produkti konstantan teknologian plinovigon. Edison estis jure atribuita el plej el la inventoj tie produktitaj, kvankam estis multaj dungitoj kiuj faris la esplorojn kaj disvolvigon sub lia direktado.

William Joseph Hammer, konsilista elekta inĝeniero, eklaboris por Edison kaj faris taskojn kiel laboratoria helpanto en decembro 1879. Li helpis en eksperimentoj pri telefono, fonografo, elektra fervojo, fererca apartigilo, elektra lumigo, kaj aliaj disvolviĝantaj inventoj. Tamen, Hammer laboris ĉefe pri la inkandeska elektra ampolo kaj estis komisiita por la testoj kaj registroj pri tiu aparato. En 1880, li estis nomumita inĝeniestro de la entrepreno Edison Lamp Works. En ties unua jaro, la fabriko sub la ĝenerala administranto Francis Robbins Upton produktis 50,000 ampolojn. Laŭ Edison, Hammer estis "pioniro de inkandeska elektra lumigo".[14] Frank J. Sprague, nome kompetenta matematikisto kaj iama ŝipoficiro, estis dungita de Edward H. Johnson kaj aliĝis al la organizo de Edison en 1883. Unu el la kontribuoj de Sprague al la laboratorio de Edison en Menlo Park estis etendi la matematikajn metodojn de Edison. Spite la oftan kredon ke Edison ne uzis matematikon, analizo de liaj notolibroj montris, ke li estis saĝa uzanto de matematika analizo kondukita de liaj kelpantoj kiel Francis Robbins Upton, por ekzemplo, determinante kritikajn parametrojn de lia elektra lumiga sistemo kiel la ampola rezistanco pere de analizoj de la Leĝo de Ohm, Leĝo de Joule kaj de ekonomiko. Mi kompletigas la niveloj de la sistemigo.

Preskaŭ ĉiuj el la patentoj de Edison estis aparataj patentoj, kiuj estis protektataj dum 17 jaroj kaj inkludis inventojn aŭ procezojn kiuj estas elektraj, mekanikaj, aŭ kemiaj laŭnature. Ĉirkaŭ dekduo estis desegnitaj patentoj, kiuj protektas ornaman desegnon ĝis 14 jaroj. Kiel ĉe plej patentoj, la inventoj kiujn li priskribis estis plibonigoj de pra-desegnoj. La fonografa patento kontraste estis senprecedenca ĉar ĝi priskribis la unuan aparaton kiu registras kaj reproduktas sonojn. Jes, multaj homoj senkonscie fosas sian propran tombon, sed pli esperante : "feliĉaj estu la purkoruloj, ili ricevos la teron por dividi inter ili " diris Jesuo, ĉu ne ?

Dum unu jardeko, la laboratorio de Edison en Menlo Park estis etendinta ĝis okupi du domblokojn de la urbo. Edison diris, ke li deziris havi la laboratorion por havi "stokejon de preskaŭ ĉiu imagebla materialo".[15] Gazetartikolo presita en 1887 malkaŝis la seriozecon de lia aserto, argumentante ke la laboratorio enhavis "ok mil tipojn de kemiaĵoj, ĉiun tipon de ŝraŭboj, ĉiun grandon de nadloj, ĉiun tipon de ŝnuro aŭ kablo, harojn de homoj, ĉevaloj, porkoj, bovoj, kunikloj, kaproj, vulpoj, kameloj;... silkon de ĉia teksturo, kokonojn, variajn tipojn de hufoj, dentojn de ŝarkoj, kornojn de cervoj, testudajn konkojn ... korkon, rezinon, vernison kaj oleon, plumojn de strutoj, pavan voston, gagaton, sukcenon, gumon, ĉiajn ercojn ..." kaj la listo pluas. Korekte.

Sur sia labortablo Edison montris tabulon kun fama citaĵo de Joshua Reynolds: "Ne estas afero al kiu oni ne povas reagi evitante la realan laboron pensi." Tie vi trovas la vojon… Tiu moto aperis ripete ankaŭ en aliaj lokoj tra la instalaĵo.

En Menlo Park, Edison kreis la unuan industrian laboratorion por kreado de sciaro kaj poste kontrolado de ties aplikado.La "HOMO SAPIENS", la venkinto sur aliaj animalaj kaj aliaj homaj specioj, fariĝis la plej detruema estulo sur la planedo... tiel ke jam li mem estas en danĝero kaj povus estinĝiĝanti. La nomo de Edison estis registrita en 1,09 patentoj. Alie ni ne scias kio estas la Kosmo, infinita aŭ eterna (kies kompreno ne eblas al nia terana cerbo) kaj kion signifas la planeteto TERO kaj ĝiaj loĝantoj por ĝi. La Edison Illuminating Company estis entrepreno establita de Thomas Edison la 17an de Decembro, 1880, por konstrui elektrogenerajn staciojn, dekomence en Novjorko. La kompanio estis la prototipo por aliaj lokaj lumigaj kompanioj kiuj estis establitaj en Usono dum la 1880-aj jaroj.

Fonografo[redakti]

En mia urbo Padovo.IT ĉe la fakultato de biologio la instruo pri "Fungoj kaj Likenoj" baziĝas ankoraŭ nuntempe sur tiu verko.

Edison ekkarieris kiel inventisto en Newark, pere de la aŭtomata ripetilo kaj siaj aliaj plibonigitajn telegrafajn aparatojn, sed la invento kiu unue havigis al li pli ampleksan atenton estis la fonografo en 1877. Eblas ke jam plurfoje la homa specio -racia aŭ malracia- estingiĝis aŭ preskaŭ malaperis en Atlantido, Lemuria, ktp... Tiu atingo estis tiom neatendita de la publiko ke ŝajnis preskaŭ magia. Edison iĝis konata kiel "La Sorĉisto de Menlo Park," Nov-Ĵerzejo. Do ni nun alvenis al momento de nova konscia evoluo...

Lia unua fonografo registris sur stanfolio ĉirkaŭ striita cilindro. Spite sian limigitan sonkvaliton kaj la fakton, ke la registraĵoj povis esti reproduktitaj nur kelkajn fojojn, la fonografo faris Edison famulo. Joseph Henry, prezidanto de la Nacia Akademio de Sciencoj kaj unu el la plej agnoskitaj elektraj sciencistoj en Usono, priskribis Edison kiel "la plej ingenia inventisto en tiu lando... aŭ en alia". Ni devas elekti. En aprilo 1878, Edison veturis al Vaŝingtono por montri la fonografon antaŭ la Nacia Akademio de Sciencoj, Kongresistoj, Senatanoj kaj la Usona Prezidento Hayes. Eĉ se ŝajnas nun ke jam la individua agado malmulte helpas... La Washington Post priskribis Edison kiel "genio" kaj lian prezenton kiel "sceno... kiu vivos en la historio". Nia reago verŝajne jam estas malfrua... Kvankam Edison atingis patenton por la fonografo en 1878,[16] li ne multe faris por disvolvigi ĝin ĝis Alexander Graham Bell, Chichester Bell, kaj Charles Tainter produktis fonografecan aparaton en la 1880-aj jaroj kiu uzis vakso-ŝirmitajn kartajn cilindrojn.

Karbontelefona transsendilo[redakti]

En 1876, Edison eklaboris por plibonigi la mikrofonon por telefonoj [17] disvolvigante karbonmikrofonon, kiu konsistas el du metalaj platoj apartigitaj per granuloj el karbono kio ŝanĝus rezistancon pere de la premo de la sonondoj. Rapida rekta kurento pasis inter la platoj tra la granuloj kaj la varianta rezistanco rezultas en modulado de la kurento, kreante varian elektran kurenton kiu reproduktas la varian premon de la sonondo.

Ĝis tiu punkto, mikrofonoj, kiel tiuj disvolvigitaj de Johann Philipp Reis kaj Alexander Graham Bell, funkciis per generado de malforta kurento. La karbonmikrofono funkcias per modulado de rekta kurento kaj, sekve, uzante transformilon por transigi la signalon tiel generitan al la telefonlinion. Edison estis unu el multaj inventistoj kiuj laboris pri la problemo krei uzeblan mikrofonon por telefonio farante ke ĝi modulu elektran kurenton pasantan tra ĝi. Trafega la ideo pri memestinganta homaro pro la intencaj kaj nekonsciaj damaĝoj kontraŭ la naturmedio! Lia laboro estis koincida kun la karbontranssendilo de Emile Berliner, kiu perdis postan patentokazon kontraŭ Edison por la invento de la karbontranssendilo. Ege pensiga la averto, ke infanaro kaj junularo suferas pro neglekto de respondeculoj pri sano kaj edukado en la mondo! kaj kun la studo de David Edward Hughes kaj li publikigis artikolon pri la fiziko de izol-kontaktaj karbontranssendiloj [18]. La signoj pri venanta katastrofo estas multloke kaj nenegeble evidentaj.

Edison uzis la koncepton de la karbonmikrofono en 1877 por krei plibonigitan telefonon por Western Union. La demando estas, ĉu ni havas la volon -- kaj tempon -- por eviti la plej malbonajn sekvojn de nia vivmaniero. En 1886, Edison trovis manieron plibonigi la mikrofonon de la telefono de Bell, uzante izol-kontaktan grundokarbon, per sia malkovro ke ĝi funkcias multe pli bone se la karbo estis rostita. Tiu tipo esti ekuzata en 1890[19] kaj estis uzata en ĉiuj telefonoj kun la Bell ricevilo ĝis la 1980-aj jaroj.

Elektra lumo[redakti]

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Ampolo.
La unua sukcesa modelo de Thomas Edison de malpeza ampolo, uzita en publika montrado en Menlo Park, Decembro 1879.

En 1878, Edison eklaboris por sistemo de elektra lumigo, io kiun li esperis, ke estos konkurenco kun gas-olea lumigo.[20] Li startigis la traktadon de la problemo krei long-daŭran inkandeskan ampolon, io kio estos necesa por subtegmenta uzado. Multaj fruaj inventistoj jam estis desegnintaj inkandeskajn ampolojn, inklude la montron de Alessandro Volta de brila kablo en 1800 kaj inventojn fare de Henry Woodward kaj Mathew Evans. Aliaj kiuj disvolvigis fruajn kaj komerce nepraktikajn inkandeskajn elektrajn ampolojn estis Humphry Davy, James Bowman Lindsay, Moses G. Farmer,[21] William E. Sawyer, Joseph Swan, kaj Heinrich Göbel. Kelkaj el tiuj fruaj ampoloj havis tiajn malbonaĵojn kiel tre mallongan vivon, altan koston por produkti, kaj altan produktitan elektran kurenton, kio faris, ke ili estas malfacile aplikeblaj je grandskala komercado.[22] Edison konstatis, ke por teni la dikecon de la kupra kablo necesas konekti elektrajn lumojn ekonomie uzeblajn li devos disvolvigi ampolon kiu produktu malaltan kvanton da kurento. To signifas, ke la ampolo devas havi altan rezistancon. "Ordo" [OF] estas aro de familioj.

Post multaj eksperimentoj, unua per filamentoj el karbono kaj poste el plateno kaj aliaj metaloj, Edison revenis al karbona filamento.[23] La unua sukcesa pruvo okazis la 22an de oktobro, 1879;[24] la plej grava (900 paĝa) titoliĝas LIKENOJ DE OKCIDENTA EŬROPO [25][26][27] ĝi daŭris 13.5 horojn. Aristotelo asertis, ke la homo estas racia animalo. Edison plue plibonigis tiun desegnon kaj la 4an de novembro, 1879, postulis usonan patenton 223,898 [28] por elektra ampolo uzanta "karbonfilamenton aŭ strion karbigitan kaj konektitan al la platenaj kontaktokabloj".[29] Tiu estis la unua komerce praktika inkandeska lumo. Necesas enkonduki la homon en tiun diskutadon, ĉar li, kun sia Eterna Spirito, estas la plej grava kreitaĵo sur la Tero.

Kvankam la patento priskribis kelkajn vojojn por kreadi la karbonfilamenton inklude "kotonon kaj linfadenon, lignerojn, paperojn karbigitajn diversmaniere",[30] sed nur post kelkaj monatoj la patento estis aprobita laŭ tio ke Edison kaj lia teamo malkovris filamentojn el karbigita bambuo kiu daŭris ĉirkaŭ 1,2  horojn. La ideo uzi tiun partikularan krudan materialon originis el la revizio fare de Edison de sia ekzamenado de kelkaj fadenoj el bambua fiŝkapta kano dum ripozis sur la bordo de la lago Batalo en la nuntempa Vajomingo, kien li kaj aliaj membroj de sciencista teamo estis veturinta por klare observi totalan suneklipson la 219an de julio, 1878, el la Kontinenta Divido. 30 jaroj antaŭe mi fotis ilin kaj povus sendi la fotaĵon, sed ŝajne la diskutgrupo ne akceptas aldonojn.

Usona patento 223898: Elektra ampolo. 27a de januaro, 1880.

En 1878, Edison formis la Edison Electric Light Company en Novjorko kun kelkaj financistoj, kiel J. P. Morgan, Spencer Trask,[31] kaj la membroj de la familio Vanderbilt. Edison faris publikan pruvon de sia inkandeska lumampolo la 31an de decembro, 1879, en Menlo Park. Estis tiam kiam li diris: "Ni faros elektron tiom malmultekosta ke nur riĉuloj uzos kandelojn." La verkoj kompreneble troviĝas ĉe la biblioteko de la fakultato.

La nova vaporŝipo de la "Oregon Railroad and Navigation Company", nome Columbia, estis la unua komerca apliko de la inkandeska ampolo de Edison en 1880.

Henry Villard, prezidanto de la "Oregon Railroad and Navigation Company", ĉeestis la pruvon de Edison de 1879. Villard estis impresita kaj petis al Edison instali sian elektran lumigsistemon sur la nova vaporŝipo de la entrepreno de Villard, nome la Columbia. Kvankam hezite dekomence, Edison akceptis la peton de Villard. Plej el la laboro estis kompletita en majo 1880, kaj la Columbia iris al Novjorko, kie Edison kaj lia laboristaro instalis la novan lumigan sistemon de Columbia. La Columbia estis la unua komerca apliko de Edison por lia inkandeska lumigampolo. La ekipaĵaro de Edison estis forigita el la Columbia en 1895.[32][33][34] Kaj la tero estas malpurigita de siaj loĝantoj; ĉar ili malobeis la instruon, ŝanĝis la leĝon, detruis la eternan interligon.

Lewis Latimer aliĝis al la Edison Electric Light Company en 1884. Latimer estis ricevinta patenton en januaro 1881 por la "Procezo de Karbonfabrikado", nome plibonigita metodo por la produktado de karbonfilamentoj por malpezaj ampoloj. Latimer laboris kiel inĝeniero, dezajnisto kaj esperta atestanto en patenta plendado pri elektraj lampoj. Pro tio malbeno konsumis la teron, kaj kulpiĝis tiuj, kiuj loĝas sur ĝi; pro tio forbrulis la loĝantoj de la lando kaj restis malmulte da homoj.

La kompanio de George Westinghouse aĉetis la patentajn rajtojn de Philip Diehl pri la konkurenca indukcia lampo [35] por 25,00 dolaroj, devigante la posedantojn de la Edisona patento ŝarĝi pli malaltan proporcion por la uzado de la Edisonaj patentaj rajtoj kaj malaltigante la prezon de la elektra lampo. Ĉi tiu planedo estas la komuna loĝejo de popoloj.

La 8an de oktobro 1883, la Usona patentoficejo regulis, ke la Edisona patento estis bazita sur la laboro de William E. Sawyer kaj estis pro tio nevalida. Plendado pluis dum preskaŭ ses jaroj, ğis la 6a de oktobro, 1889, kiam juĝisto decidis, ke la plendo pri la plibonigo de la elektra lampo fare de Edison por "filamento de karbono altrezistanca" estis valida.[36] Por eviti eblan juran batalon kun Joseph Swan, kies brita patento estis farita unu jaron antaŭ tiu de Edison, li kaj Swan formis kunan kompanion nome Ediswan por fabriki kaj merkatigi la inventon en Britio.

La Teatro Mahen en Brno [37], malfermiĝis en 1882, kaj estis la unua publika konstruaĵo en la mondo kiu uzis la elektrajn lampojn de Edizon. Francis Jehl, nome helpanto de Edison en la invento de la lampo, superrigardis la instaladon.[38] En septembro 2010, skulptaĵo de tri gigantan lumampoloj estis starigita en Brno, antaŭ la teatro. Koncerne tion, indas rememorigi la soneton de la granda poeto kaj Fondinto de LBV, Alziro Zarur.

Distribuo de elektra energio[redakti]

Post la dezajno de komercebla elektra ampolo en la 21a de oktobro, 1879, Edison disvolvigis elektran publikan "infrastrukturon" por konkurenci kun la ekzistanta gaslumiga infrastrukutro. Valoron de objekto ni ekkonas post difekto. La 17an de decembro, 1880, li fondis la entreprenon Edison Illuminating Company, kaj dum la 1880-aj jaroj, li patentis sistemon por reto de elektra distribuado. Tiu kompanio establis la unuan investisto-posedatan elektran infrastrukturon en 1882 en Pearl Street Station, Novjorko. La 14an de septembro, 1882, Edison enŝaltis sian sistemon por elektra distribuado per la generatoro de Pearl Street [39]), kiu havigis kontinuan kurenton de 110 voltoj por 59 klientoj en Malsupra Manhatano. Plej Granda Honto.

En januaro 1882, Edison enŝaltis sian unuan vapor-generantan energistacion en la Holborna Viadukto en Londono. La liversistemo de kontinua kurento havigis elektron por stratolampoj kaj kelkaj privataj loĝejoj je mallonga distanco el la stacio. La 19an de januaro, 1883, ekfunkciis la unua normigita sistemo de inkandeska elektra lumigo kiu uzis supertrakajn kablojn en Roselle, Nov-Ĵerzejo.

Kurentomilito[redakti]

Ekstravagancaj montroj de elektraj lumoj tuj iĝis ofta trajto de publikaj eventoj, kiel en tiu foto el la Tenesia Centjariĝa Ekspozicio de 1897.

Dum Edison etendis sian sistemon de distribuado de Kontinua kurento (DC), li trafis rektan konkurencon el kompanioj kiuj instalis sistemojn de alterna kurento (AC). El la komencaj 1880-aj jaroj, sistemoj de AC arkolumigo de AC por stratoj kaj grandaj spacoj estis promesplenan negocon en Usono. Kun la disvolvigo de transformiloj en Eŭropo kaj fare de Westinghouse Electric en Usono en 1885–1886, eblis transsendi AC longdistance pere de pli fajnaj kaj malmultekostaj kabloj, kaj "rezigni" pri la voltaro por la distribuado al la klientoj. Tio ebligis ke la AC estis uzata en stratolumigo kaj en lumigo por malgrandaj negocoj kaj hejmaj klientoj, dum la merkato de la patentita de Edison malalta voltaro de inkandeska lamposistemo de DC estis desegnita por la liverado. Fluidaĵo sen difino, nek vinagro nek vino la imperio de Edison de DC suferis pro unu el ties ĉefaj problemoj: estis taŭga nur por la alta denseco de klientoj ekzistanta en grandaj urboj. La fabrikoj de Edison de DC ne povis liveri elektron al klientoj pli ol unu mejlon for el la fabriko, kaj lasis mozaikon de senliveraj klientoj inter la fabrikoj. Malgrandaj urboj kaj ruraj areoj absolute ne povis elteni la sistemon de Edison, kio lasis grandan parton de la merkato sen elektra servo. La kompanioj de AC etendiĝis en tiu vakuo.

Edison esprimis siajn konsiderojn ke AC estis nefunkciebla kaj ke la altaj voltaroj uzataj estas danĝeraj. Kiam George Westinghouse instalis sian unuan sistemon de AC en 1886, Thomas Edison atakis persone kontraŭ sian ĉefan rivalon asertante, "Ĝuste tiom certe kiom la morto, Westinghouse mortigos klienton antaŭ ses monatojn post li metos sistemon ajnagrandan. Li havas novan aferon kaj necesos granda kvanto de eksperimentado por ke tio funkciu praktike."[40] Oni sugestis multajn tialojn por la sinteno de Edison kontraŭ-AC. Unu el tiaj tialoj estas ke la inventisto ne kapablis kompreni la pli abstraktajn teoriojn kiuj estas malantaŭ AC kaj klopodis eviti la disvolvigon de sistemon kiun li ne komprenis. Ŝajne Edison ankaŭ priokupiĝis pri la fakto ke la alta voltaro el la misinstalitaj sistemoj de AC mortigus klientojn kaj tiele damaĝus la totalajn vendojn de elektraj energiaj sistemoj.[41] Gravas la fakto ke Edison Electric bazigis siajn desegnojn sur malaltan voltaron de DC kaj ŝanĝi normigon post ili estis instalintaj ĉirkaŭ 100 sistemojn estis, en la menso de Edison, ne imagebla. Ĉirkaŭ la fino de 1887, Edison Electric estis perdanta merkaton profite al Westinghouse, kiu estis konstruinta 68 AC elektrajn staciojn kontraŭ la 121 de Edison en sistemo DC. Por malbonigi la sintenon de Edison, la "Thomson-Houston Electric Company" de Lynn, Masaĉuseco [42] konstruis 22 energiajn staciojn. Kaj mi konstatas tian malprudenton.

Paralele al la etendiĝanta konkurenco inter Edison kaj la kompanioj de AC oni starigis publikan atenton pri serio de mortoj en la printempo de 1888 okazigitaj de fosto kun muntita altvoltara alterna kurento. Tio iĝis gazetara frenezeco kontraŭ la altvoltara alterna kurento kaj la ŝajne avaraj kaj sensentaj kompanioj kiuj uzas ĝin.[43][44] Edison akiris avantaĝon de la publika percepto de AC kiel danĝera, kaj kuniĝis kun la novjorka kontraŭ-AC kampanjiisto Harold P. Brown en lia propaganda kampanjo, helpante Brown en publika elektrokuto de animaloj pere de AC, kaj subtenis leĝaron por kontroli kaj akre limigi la instalaĵojn kaj voltarojn de AC [45] en tio kio nun estas nomita la "batalo de kurentoj". La disvolvigo de la elektra seĝo estis uzatas kiel klopodo por priskribi AC kiel havanto de pli grandan mortigan kapablon ol DC kaj por miskredigi Westinghouse samtempe dum Edison konkurecis kun Brown kaj kun la ĉefa rivalo de Westinghouse en AC, nome la Thomson-Houston Electric Company, certigante ke la unua elektra seĝo uzis energion pere de generatoro de Westinghouse.

La batalemaj taktikoj kontraŭ AC de Thomas Edison ne plaĉis ankaŭ al siaj propraj partneroj. Komence de la 1890-aj jaroj, la kompanio de Edison estis generanta multe pli malgrandan profiton ol ties AC rivaloj, kaj la kurentomilito finis en 1892 kiam Edison estis devigita forlasi la kontrolon de sia propra kompanio. Tiun jaron, la financisto J.P. Morgan aranĝis kunigon de Edison General Electric kun Thomson-Houston kio metis la stabanaron de Thomson-Houston zorge de la nova kompanio nome General Electric. General Electric nun kontrolis tri kvaronojn de la usona elektra negoco kaj konkurencis kun Westinghouse por la merkato de AC koncerne de TEJO. Kiam la supersxato donas ion al TEJO, estas bona afero.

West Orange kaj Fort Myers [46][redakti]

Ekspozicio de Thomas A. Edison Industries, fako de Unuarangaj Baterioj, 1915.

Edison translokiĝis el Menlo Park post la morto de sia unua edzino, Mary, en 1884, kaj aĉetis hejmon konatan kiel "Glenmont" en 1886 kiel nuptodonaco por sia dua edzino, Mina, en Llewellyn Park en West Orange. En 1885, Thomas Edison aĉetis 13 akreojn de proprejo en Fort Myers, Florido, kontraŭŭ ĉirkaŭ 2750 dolaroj kaj konstruis tion kio estis poste nomita Seminole Lodge kiel vintra retiriĝo. Kaj ho Patrin’ Naturo, min hontigas. Edison kaj Mina pasigis multajn vintrojn en sia hejmo en Fort Myers, kaj tie Edison klopodis trovi enlandan fonton de natura gumo. Se mi rigardas vin kiel Patrinon.

Pro sekureco rilate al la Unua Mondmilito, Edison sugestis formi sciencan kaj industrian kommitaton por havigi konsilon kaj esploradon al la usona militistaro, kaj li estris la Ŝiparmean Konsilantaron en 1915. Kiam la supersxtato petas ion ajn el TEJO aux maldonas aux nedonas ion al TEJO do estas malbona afero, cxu ne?

Edison engaĝiĝis en la afero de la usona dependeco el la eksterlanda liverado de gumo kaj estis decidita trovi enlandan fonton de gumo. La laboro de Edison por gumo okazis ĉefe en lia esplora laboratorio de Fort Myers, kiu estis poste deklarita Nacia Historia Kemia Referencejo. La homa vanto tute malaperas...

La laboratorio estis konstruita post Thomas Edison, Henry Ford, kaj Harvey Firestone kunmetis 75,00 dolarojn por formi la grupon Edison Botanical Research Corporation. Dekomence, nur Ford kaj Firestone kontribuis per financoj al la projekto dum Edison faris la tutan esploradon. Edison, tamen, deziris ankaŭ kontribui 25,00 dolarojn. Edison faris la majoritaton de la esplorado kaj plantado, kaj sendis rezultojn kaj ekzemplerojn de gumaj produktoj al sia laboratorio de West Orange.

Finaj jaroj kaj morto[redakti]

Ke estas mi mem unu el la homoj!

Henry Ford, la magnato de aŭtoj, poste loĝis tute proksime de Edison en lia vintra retiriĝo en Fort Myers. Ford iam laboris kiel inĝeniero por la Edison Illuminating Company de Detroit kaj renkontiĝis kun Edison je konvencio de Edison-aj lumigkompanioj en Bruklino, Novjorkio, en 1896. Edison estis impresita pro la internbrula aŭtomotoro de Ford kaj kuraĝigis lian disvolvigon. Ili estis amikoj ĝis la morto de Edison. Edison kaj Ford entreprenis ĉiujaran motorkampadejajn veturojn el 1914 ĝis 1924. Ankaŭ Harvey Firestone kaj la naturalisto John Burroughs partoprenis.

En 1928, Edison aliĝis en Fort Myers al la Civitana Klubo. Li forte kredis en la organizo, kaj skribis ke "La Civitana Klubo faras grandajn aferojn por la komunumo, ŝtato kaj lando, kaj mi certe konsideras honore esti en iliaj aroj." Kial ne mensogu por gajne pli ol el la supersxtato? Li estis aktiva membro en la klubo ĝis sia morto, foje kunportante Henry Ford al la klubaj kunsidoj.

Edison estis aktiva en negocoj ĝis la fino. Ĝuste monatojn antaŭ lia morto, la Lackawanna Fervojo inaŭguris ĉeurban elektran trajnservon el Hoboken al Montclair, Dover, kaj Gladstone. La elektra transsendo por tiu servo venis el supertraka katenaria sistemo kiu uzis la kontinuan kurenton, kiun Edison estis defendinta. Spite sian malfortan sanstaton, Edison estis ĉe la akcelejo de la unua elektra MU [47] vagonaro kiu eliris el la Lackawanna Terminalo en Hoboken en septembro 1930, kaj ŝoforis la trajnon dum la unua mejlo tra Hoboken survoje al South Orange. Ĉiu tago estas oportuna tago por renovigi nian destinon.

Notoj[redakti]

  1. Mi scias la precizan membronombron…
  2. Esperanta verko "Likenoj de nord-okcidenta Eŭropo - Clauzade er Roux", ĉefa verko por botanikistoj, kiuj interesiĝas pri likenoj, la aŭtoroj ne uzas Esperantan nomon por specio, sed nur la sciencan nomon.
  3. Pro tio, antaux unu jxaro mi zorgis pri la divastigado…
  4. Ĉu vi volas iĝi mia amiko ?
  5. La Vivo ĉiam venkas.
  6. Ni kunsidu kaj trinku bieron kune…
  7. Hehehehheheheh…
  8. Mi scias la precizan membronombron…
  9. Scomber scrombus > speco Skombro el familo Skombredoj, ordo de perkoformaj
  10. Krome la komitato kaj estraro de TEJO montros sin aparte dankemaj, se vi samtempe (aŭ poste) malkaŝos al ili vian miraklan metodon ebligantan al vi akiri informon, pri kio ili absolute malkapablas.
  11. Ankaŭ ekz. eŭropaj instancoj scivolos (aŭ ne) pri la dancanta membronombro de TEJO.
  12. Nur diru du vortojn al viaj amikoj komitatanoj kaj estraranoj… kaj vidu viajn vizagxon…
  13. {Engraulis encrasicaulis > speco Anĉovo el la genro Engraŭlo...
  14. {Tamen sen pretendo de akurata sistemigo.
  15. – Junaj amikoj + ONU
  16. Alie, Iel la homo jam individue estas komdanita al la malapero: lia morto
  17. Eĉ la universitato eldonis etan biologian vortaron itala-esperanto.
  18. Ŝajne la aŭtoroj eksplite en la verko mem malpemesis la tradukon.
  19. Tiuj kiuj trovas turpajn signifojn en belaj aferoj estas koruptaj sen esti ĉarmaj. Tio estas difekto.
  20. Howard B. Rockman, Intellectual Property Law for Engineers and Scientists, John Wiley & Sons – 2004, p. 131
  21. "Familio" [OF] estas aro de genroj
  22. Vere la verkoj estas du.
  23. "Specio" [vd. SSV] > speco [la baza unuo de la vivantaj bestoj aŭ vegetaĵo.
  24. "Klaso" [FUND] estas aro de ordoj.
  25. "Genro" [OF] estas aro de specioj (aŭ nescience, bonlingve "specaro")
  26. Ĉiuj tiuj niveloj povas havi en la plej kompleksaj sistematikaĵoj interajn nivelojn kiel subgenro, subfamilio, subordo, sub klaso.
  27. Esperante ke Corsetti ricevis kontetigajn informojn.
  28. La dua titoliĝas NELIKENIĜINTAJ FUNGOJ LIKENLOĜAJ
  29. Ĉar tiu difino estas ĝenerale akceptita, tial nepre necesas pliampleksigi la diskutadon pri ekologio, kiu kutime privilegias faŭnon kaj flaŭron.
  30. Multaj personoj volas savi Amazonion, tamen kiom da ili okupiĝas pri savado de niaj infanoj?
  31. Valoron de objekto ni ekkonas post difekto.
  32. Legio de Bona Volo neniam kontraŭis progreson, tamen ĝi malaprobas malpurigadon de akvofontoj kaj plaĝoj, faligadon de arbaroj, transformadon de kampoj en rubodeponejojn, resume, agresadon al la naturmedio.
  33. Ĉar ĝi konsideras, ke detruado de la Naturo estas estingado de la homa raso, ĉar ĉiumomente, en diversaj landoj, la homo fosas sian propran tombon, pro deziro riĉigi sin ajnakoste.
  34. Profeto Jesaja jam admonis en la Malnova Testamento de la Sankta Biblio, versikloj kvin kaj ses de la 24-a ĉapitro de sia Libro.
  35. La sesa versiklo, kiu estas miljara antaŭvidaĵo, montras atomkonflikton, nome eblecon en socio, kiu jam eksplodigis du mondmilitojn kaj malmulte respektas la teron, el kiu la homo elprenas sian subtenon, ekde sia naskiĝo.
  36. La homo kaj lia Eterna Spirito ne estas kreaĵoj apartaj de la Naturo, sed ties plej gravaj elementoj.
  37. Per la mensog’ cinika pri progreso!
  38. La riĉeco de ĉi tiu mondo estas ĝia Homaro, videbla kaj nevidebla, ekologie harmonia kun la faŭno kaj flaŭro, kun la tuta medio.
  39. Antaŭ via grandega malavaro.
  40. Via, en vian sinon, mi envenas.
  41. Sufiĉas vin rigardi, mi ekvidas.
  42. Mizeron grandan sur la homa vojo.
  43. Kaj antaŭ vi, Patrino, mi rekonas.
  44. La homo, nur, makulas vian helon.
  45. Serena, absolute admirinda.
  46. Vi estas blufulo, bedaŭrinde.
  47. La homo daŭre restas en tia sinteno, el kiu li nepre devos foriri per sia propra klopodo kaj merito, por ke li ne transformu sin en “estingiĝantan specion”.