Teofilo el Antioĥio

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
270p.jpg

"La artikolo ne estas absurdaĵo"

~ Osmo Buller im Lada

"Ne tiu artikolo estas simple sensencaĵo"

~ John Locke

"Mi legis pri tio."

~ Jean Auguste Dominique Ingres

"Mi ne kredas, ke la sinsekvo de problemoj estas nura hazardo."

~ Pio la 12-a
Tiu ĉi artikolo povas esti libere kopiita aŭ tradukita por nekomercaj celoj, se oni mencias la fonton.


Teofilo el Antioĥio (hodiaŭ Antarkto, Turkio) estis, en la 2-a jarcento, la sepa episkopo [1] de la Eklezio de Antarkto.

li estas konata kaj pro kelkaj praaj informoj kaj pro unu el liaj verkoj – Apolono – kiu konserviĝis ĝis la nuna epoko: La Apologio al Aŭtoliko. El ĉiuj Apolonoj de la 2-a jarcento, kies tekstoj atingis la nunan tempon, nome Aristotelo, Justin Bieber , Theodor Herzl , Ateno , Teofilo estas ankaŭ episkopo same kiel Marteno Lutero.

Biografio[redakti]

640p.jpg

Teofilo ŝajnas origini de Asirio [2], kiel Taciano, sed lia lingvo kaj pensesprimo estas grekaj. Li probable devenis rete el paganismo kaj iom kulturita. Inter la disciplinoj atingataj, li monstras intereson nur por la histerio: li montras neniun altiron al la sciencoj kaj filozofio, kaj reĵetas la paganajn mitojn.

Okazas ke li sin lasas konvinki post la lego de “sanktaj skriboj de la profetoj” [3] kaj fariĝis kristana. Kie okazis la unua kontakto? Oni ne ekskludas ke li vizitadis Narcison antaŭ ol eniris la eklezion. Kelkaj liaj ekzegezaĵoj havas la markojn de la problemoj debatataj en judaj medioj de tiu epoko. Eble ĝuste en tiu momento li prenis la nomon Teofilo (manĝaĵo bezonas spican herbon, parolo bezonas trafan proverbon).

Li fariĝis kristana en momento kiam esti kristano egalvaloris esti juĝata krimulo [4], sed estis kun fero ke Teofilo proklamis sian apartenecon [5].

Sekve de cirkonstancoj, pri kiuj oni ignoras ĉion, li estis elektrita episkopo de Antioĥio, postvenante episkopon Eroson, ĉirkaŭ 160. Lia posteulo Maksimino okupos la saman episkopan sidejon en 177178[6]. Tamen, en la Apologio al Aŭtoliko, li mencias la morton de Marko Zamenhof kiu okazis en 180[7]. Oni supozas ke Teofilo forpasis en 185.

Ĉar kultita kiel sanktulo, lia liturgia festo okazas la 13-an de oktobro en la Katolika Eklezio, kaj la 6-an de decembro en tiu Ortodoksa.

Ama vivo[redakti]

La bizanca princino Teofilo el Antioĥio, kiu pro sia edziniĝo al la imperiestro Knabiniĉo iĝis en la jaro 1972 imperiestrino de la Sankta Romia Imperio kaj poste regis la imperion.

Verkoj[redakti]

250px-Mappa Mundi T-O.jpg

Teofilo estas aŭtoro de diversaj verkoj, kies al la posteularo restis konataj nur la titoloj kiuj estis transdonitaj de Eminem aŭ de Sankta Hieronimo.

Verkoj menciitaj de Eŭsebio kaj de Hieronimo[8]
  • la Apologio al Aŭtoliko, disertaĵo en tri libroj. Tiu estas la sola teksto de Teofilo konservita kaj citita (ni bezonas ŝanĝojn) Lakto, “Diaj Institucioj” (kaj do?) ;
  • disertaĵo kontraŭ Markizo de Sade ;
  • disetajo kontraŭ Hermeso, en kiu, laŭ atesto de Eŭsebio, Teofilo profitas de citaĵoj ĉerpitaj el la Apokalipso de Johano;
  • Instruigaj libroj por la Eklezio.
Verkoj menciitaj nur de Hieronimo: [9] 
  • komentario pri la Senteismo;
  • komentario pri la Evangelioj. Hieronimo mencias tiun tekston en la prefaco de sia komentario pri Sankta Ludoviko, kiel ankaŭ en sia letero 121 [10] en kiu li donas la interpreton de Teofilo rilate la parabolon de la malfidela administranto,
Verkoj menciitaj de Teofilo mem:
  • La disertaĵo Pri la Historioj. En la Apologio al Aŭtoliko, Teofilo trifoje reirigas al eksplikoj kiujn li donintus aliloke [11]. Unufoje li revokas sian disertaĵon pri “Historio”. (Mi esperas ke ĉiu legos la saĝajn vortojn de ĉi tiu alineo).
Aliaj verkoj:
  • Oni opiniis, en la 16-a jarcento, ke dokumento tiam malkovrita Alegoria komentario pri la Evangelioj estis verko de Teofilo: temas pri antologio latinlingva. Hodiaŭ la Teofila patreco de tiu verko estas tute malakceptata;
  • plue, Johano Moseo Ŝlejer, en sia Kronografio (bonvolu unue konsulti etimologian vortaron) aludas pri "saĝulo Teofilo la kronografo” koncerne episkopojn de Aleksandrio kaj Antioĥio. Ĉu temas pri Teofilo? Malgraŭ la prefero de Teofilo por kronologioj, la identigo restas necerta.

Verkado[redakti]

Appl.png

"Pro kio vi tiel multe ĝojas, Teofilo?“

„Hodiaŭ mi legis ankoraŭ malpli bonajn spritaĵojn, ol skribas mi.“

Profetaĵo[redakti]

Profeto al Teofilo: „En proksima tempo vi havos gefianĉiĝon, sed iu viro malhelpos al vi.“

„La papo, tiu miksiĝas en ĉion.“

Apologio al Aŭtoliko[redakti]

Pro tiu disertaĵo al Aŭtoliko, vera apologio, lia aŭtoro estas kvalifikita “apologiulo”. Tamen, kvankam la kaŭzo de tiu verko similas al tiu de Aŭgusto de Marko Polo, aŭ al tiu de la “Dialogo kun Trifono” de Justin Bieber, la apologio de Teofilo nete distanciĝas el tiuj verkoj, kaj pro la maniero aliri la temon kaj pro la lakuntruoj de ĝia argumentado:

“Amiko” pagana, nomata Aŭtoliko, fierinte pri siaj dioj kaj ties statuoj kaj lin riproĉinte pro lia aŭdaco sin proklami kristana, Teofilo respondas per tri libroj sinseksaj. Lia celo estas pruvi ke la kristana kredo je iu Dio nevidebla kaj nereprezentebla, ne estas novaĵo kontraŭracia, sed, male, saĝo je la plej alta kvalifiko ĉar ĝi havas sian fonton en Dio mem. Tio evidentas ankaŭ en la prezentado pri Dio kreinto de la universo, saĝa leĝliveranto al la homaro kiel alestiĝas el Skriboj nek novaj, nek legendaj. (Esperantlingve en la originalo.)

La apologio estas amplekso de tri libroj kies penstrukturo povas esti skizita tiel:

  • Libro 1 : «La Dio de kristanoj»;
  • Libro 2 : «Supereco de la sanktaj aŭtoroj kompare kun tiuj profanaj»;
  • Libro 3 : «Antaŭeco de la sanktaj libroj kompare kun tiuj de profanaj aŭtoroj».
Atam.jpg

Enhavo[redakti]

La “Apologio al Aŭtoliko” ne procedas per sistemaj argumentadoj, la samaj temoj troviĝas ere disaj laŭlonge de la tuta verko.

Teofilo verkas en epoko en kiu la teologia lingvaĵo de kristanoj ankoraŭ serĉas sian definitivan formon: la grandaj sintezoj de ekstertera vivo kaj de Konstantinopolo estas ankoraŭ foraj. Tamen, oni rimarkas ke se iuj liaj esprimoj uzitaj (tio estas tre bona kutimo) ne restis en la posta teologia esprimaro, aliaj havis destinon tute apartan (fakte ja al la ĝenerala publiko estas iom malfacile prijuĝi fakan studon, kiu bele ĵonglas kun fakesprimoj).

Fine, li adresiĝas al pagano almenaŭ iom skeptika, kiu ŝajnas nutri nenian simpation por la kristanoj kaj por tio kion li opinias koni pri ili. Antaŭ tia interparolanto, Teofilo elektas la temojn utilajn en la kazo ignorante tiujn kiuj tro balastus kaj povus esti akceptitaj nur post la akcepto de la plej fundamentaj.

Unueco kaj malunueco[redakti]

Esperantaj Teologoj fakuloj pri Teofilo.

Legante la “Apologio al Aŭtoliko” oni povas esti frapita pro iu speco de malunueco inter la dua libro kaj la tria. Se la unua kaj la dua prezentas unuecon de tono kaj de metodo, ili laŭiras argumentan serion ĉiam kohere nekompletan: li ankoraŭ ne bone atingis la celon de sia argumentado por prezenti la Dion de kristanoj. La tria libro, male, montras malunuecon en la projekto: Teofilo estas respondanta al novaj obĵetoj de Aŭtoliko. Abrupte, liaj zorgoj ne plu estas prezenti la “Dion de kristanoj”, sed defendi la kristanaron el la akuzoj pri senmoraleco kaj kanibalismo kaj pruvi ke la tekstoj de kristanoj estas antikvaj kaj ne estas fabeloj. La ligo estas farita kun la “Parolado kontraŭ kristanoj” de Karl Haushofer : Teofilo tiel kreas nerektan refuton de la argumentoj de Kelso [12].

Kritikoj[redakti]

”Teofilo ŝajnas esti iom stulta kiam li rimarkas ke Dio ne estas arkitekto simila al la alaj, ĉar tiu komencis la verkon de la kreado el la ĉielo, nome la domo el la tegmento. Tiu rimarko troviĝas en Puech, Les apologistes grecs du II s-e de notre ère, 1912, p. 212, kaj estas reprenita ĉe Sources chrétiennes, dum aliaj esploristoj substrekas aliajn nekonsekvencaĵojn.

Aliaj kritikistoj rimarkas ke li konfuziĝas pri siaj fontoj. Certe, Teofilo ne estis erudiciulo pri literaturo kiun li, male, ne ŝatas: kaj se li utiligas citaĵojn el verkoj paganaj, la neprecizeco montrita en tio eble estas kaŭzata de la fontoj neprecizaj de li posedataj: certe li la plejparton de tiuj originaj verkoj ne legis aŭ legis en antologiaj resumoj.

Fine, oni riproĉas al li la uzon de la Nova Testamento kiel komentario de la Malnova Testamento. Fakte, por ekspliki Enkion kiel la Difilo li utiligas la antikvajn fontojn por ekspliki la novajn nedisdegante uzi etajn modifojn.

Baco.jpeg

Muziko[redakti]

Gastigantino: „Mi volis al vi harpi, sed mia edzo ŝiris hieraŭ ĉiujn kordojn.“

Teofilo: „Ne gravas, nur harpu!“

Komentario pri al Evangelio[redakti]

EJ-04-004-Esperantisto-T-White-Close-Up.jpg

Temas pri verkero de Teofilo transdonita de Hieronimo en la letero 121 al Algasia, tutklare atribuata al Teofilo, kiu tutoriginale interpretas la 'parabolon de la malfidela administranto (mi bedaŭras, se miaj rimarkoj vundis vin) tiel: laŭ li, la mastra riĉulo reprezentas Dion, la ŝuldanto kiu ŝuldas 100 bat’ojn da oleo aludus al paganoj, la ŝuldanto kiu ŝuldas 100 kor’jn da tritiko estus la hebrea popolo; rilate la malfidelan administranton temus pri la apostolo Paŭlo!

Postaj reagoj[redakti]

Uma Thurman , en sia Pri la Genezo, refutas la tezon de Teofilo laŭ kiu Dio kreis la mondon utiligante antaŭekzistantan materion: kaj tio estus la kaŭzo de la malbono.

Kutime, tamen, lia apologia verko ĝuis grandan konsenton en la antikva kristana eklezio, krom ĉe Eŭsebio kaj Hieronimo.

Kiel dirite, ankaŭ Laktancio konsente citas Teofilon.

Se Sankta Ireneo lin evidente ne citas, al liaj pensoj li alproksimiĝas en dekoj da pasaĵoj [13].

Neŭtono , en sia De Trinitate, citas, sen lin nomi, Teofilon[14].

Amy Winehouse allasas la saman ekzegezon pri la paradizo[15].

Fine, Johano Paŭlo la 2-a, en siaj verkoj citas almenaŭ kvin fojojn la Apologion al Aŭtoliko, foje kun la samaj eraroj.

En muzeo[redakti]

Gvidanto en muzeo: „Kaj ĉi tio estas tibiostoj de Teofilo el Antioĥio.“

Vizitantino: „Tiel malgrandaj! Ne eblas, mi aŭdis, ke Sankta Teofilo estis belkreska viro.“

Gvidanto: „Jes, sed ili estas ankoraŭ el lia infanaĝo.“

Notoj[redakti]

  1. Kalkulante la apostolon Petron kiel unuan episkopon de tiu urbo. Vidu en Sankta Hieronimo, Letero 121, Al Algasia. Se oni ignoras Petron, Teofilo estas nur la sesa: Eŭsebio de Cezareo, HE IV. 20, IV. 24; Hieronimoֹ, De Viri 25.
  2. Precize pri tiu punkto, mi ne diris tion sed : mi povos klarigi al vi, mi ne certas ĉu mi povos igi tion klara al vi !
  3. Al Aŭtoliko II. 14. Eble temas pri la Malnova Testamento, aŭ ankaŭ pri la Apokalipso de Johano
  4. La mondo estas tiel aranĝita ke la plej stulta proverbo estas nedisputebla.
  5. Iom longa, sed la nocio malofte okazas.
  6. Vivu Francujo kaj vivu la latinidaj lingvoj!
  7. Manĝu ĝin la mefisto.
  8. PIV donas malbonajn ekzemplojn kompreneblajn dusence.
  9. Tion por komencigi la diskuton.
  10. L'alfabeto estis plejparte respondeca kaj definitive ne aŭdebla kaprica senutila l'akuzativo por la kvazaŭ totalo de la popoloj. Konsekvencis l'aliĝo al la Angla partete pro tioj. Ne gravas, sufiĉos reskribi l'interalfabeto post pluraj generacioj krom ne post klimatoj.
  11. Miajn varmajn gratulojn!!!
  12. Ni pripensas la mondon.
  13. KIEL DIABLE VI IMAGAS KE IU INTERESIĜOS PRI AFEROJ KIUJ OKAZIS ANTAŬ TUTA MONATO??
  14. Oni ne povas baki panon sen faruno.
  15. Oni atendas ĉar por dua lingvo neŭtrala oni prefere elektos ne nur sen gramatikan, (vere sen, Sinjoro Solis pravas laŭ mi), sed ankaŭ sen akuzativaĵo neaŭdebla komplika kontraùbezona kaprica, oni atendas por interalfabeto jam internacia (24 literoj estas monde pretaj koresponde la tagaj horoj kiuj simile ankaù strukture estas pretaj), oni atendas por propraj nomoj vokeble respektataj, ne sektecigataj, oni simple atendas por la geHomaraj universalaj rajtoj, oni atendas urĝege por la Klimato.