Speco

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi

"Pasero sperta estas lerta"

~ Zamenhof pri iu speco de pasero

"Ni, komunistoj, estas la homoj de aparta speco"

~ Stalino

"Nenio estas vi, nenio"

~ Kalman Kalocsay
SPECO.jpg

Speco (Sociedade Portuguesa de Ecologia) estas speciala spaca specio, aŭ pli simple spa eco. Spa estas speco de mineralakvo en Belgio. En la angla lingvo la vorto spa eĉ iĝis ĝenerala termino por loko kun kuraca akvo. Ankaŭ spa estas kodo de hispana lingvo laŭ normo ISO 639-3, Società per Azioni (itala formo de akcia kompanio), Sociaal Progressief Alternatief ("socialisma partio malsama", politika partio de Flandrio), Società Piemontese Automobili (iama aŭtomobila firmao), Secure Password Authentication (protokolo de pasvorto-verigado de Mikrosofto) kaj ankiloziĝa spondilartrito, malsano de la vertebroj.

Sekve, speco estas eco kiu rilatas samtempe al akvo, banlokoj, fabrikoj, strangaj partioj, nerdaĵo kaj malsano. Imagu nerdon vertebromalsanan, kiu iras al banloko por pruvi akvon kaj tie konas fabriklaboristojn, kiuj partoprenas strangan socialisman partion. Ties eco estus "speco".

Konserva statuso[redakti]

La konserva statuso de specio estas maniero de taksi la ŝancon ke tiu specio daŭre vivos.

En Vikipedio, la statusoj estas:

Sekura
Dombesto
(pli bona vorto verŝajne estus malsovaĝa)
Datumoj neadekvataj aŭ Nesufiĉa informo
Ne ekzistas sufiĉa informo, aŭ pri la nombroj de indivuoj, aŭ pri tio ĉu certa grupo estas disa specio, sed ankaŭ ne estas informo de granda minaco aŭ malpligrandiĝo.
Malplej zorgiga
Ne estas sufiĉa kialo por meti la specion en pli altan kategorion. Tiu ĉi kategorio do enhavas kaj speciojn kiuj estas abundaj kaj speciojn por kiuj ekzistas iu zorgo. (oni fojfoje skribas LR/lc laŭ la angla por malplej zorgiga)
Preskaŭ minacata
La specio preskaŭ atingis la statuson de Vundebla sed ĝi ne plene meritas tiun statuson
Dependa je protektado
Se oni haltas nurajn konservecajn paŝojn, la specio eble iĝos Vundebla aŭ pli
Vundebla
havas grandan riskon de formorto en la meza tempo
En danĝero
havas grandan riskon de formorto en la proksima tempo. Vidu Endanĝerigita specio kaj Kategorio:Endanĝerigita specio
Kriza
havas grandegan riskon de formorto en la tuja tempo. Vidu Kategorio:Forte endanĝerigita specio
Kriza (eble formortinta)
Formortinta sovaĝe
Kaptitaj individuoj vivas, sed alie la specio estas formortinta (neniu natura aro de individuoj en la sovaĝo). Vidu Kategorio:Specioj formortintaj sovaĝe
Formortinta
Oni serĉis specion plene kaj taŭge, kaj ne trovis ĝin. La lasta membro de la specio mortis post la jaro 1500
Fosilia
Prahistoria

Speciismo[redakti]

Speciismo estas la diskriminado kontraŭ kiuj ne estas klasigitaj kiel apartenantoj al unu aŭ pliaj determinitaj specioj. Tiu ĉi fakvorto estas uzata por aludi la moralan konsidermankon kiun suferas la nehomaj animaloj kompare kun la homaj, kvankam la speciismo ne elĉerpiĝas per tiu ĉi konkreta diskriminacio. Tiel do, ankaŭ estas speciismo morale pli konsideri la hundojn kaj katojn kompare kun bestoj alispeciaj.

La termino estis unuafoje uzita en 1970 de la psikologo Richard D. Ryder kiu aplikis ĝin por priskribi la ekziston de morala diskriminacio baziĝinta sur la diferenco de la specioj. Inter la homoj la plej ofta reprezentado de la speciismo estas la antropocentrismo morala, tio estas, la subvalorado de la interesoj de kiuj ne apartenas al la specio Homo sapiens.

Kelkaj sciencitoj kiaj Richard Dawkins aŭ filozofoj kiaj Óscar Horta diskursis kontraŭ la speciismo.[1]

La koncepto pri speciismo estis forĝita ekde komenco de 70aj jaroj analoge al nocioj pri rasismo kaj pri seksismo, kun la celo denunci subpreman ideologion, samkiel la nocio pri patriarkeco estis uzita de feminismo por difini kio estis taksita ĉieŝvebanta nevidebla ideologio kaj origino de diversaj maljustaĵoj. La koncepto speciismo estas fundamente ligita kun kontraŭspeciismo.

Vidu ankaŭ[redakti]

Notoj[redakti]