Portugala lingvo

El Neciklopedio
(Alidirektita el Portugala)
Iri al: navigado, serĉi
Landoj, kie nuntempe oni parolas la Portugalan lingvon

"Ĉiu vulpo sian voston laŭdas"

~ Zamenhof pri alia afero

"Kapti kasu an kapa, kauda ya glidi"

~ Lingvodeplanetano

"Paroli sensencaĵon"

~ Zamenhof pri idiotismoj

"Me ne esas portugalano e me nur savas poketa portugalana"

~ idisto pri portugala lingvo

"Mi klopodis lerni iomete de la bela portugala lingvo"

~ Milokula Kato

"Eble parte, sed certe ne tute"

~ Reformisto

"Lu minu noi ama un fémina, lu plu facilmen noi place a ella"

~ Okcidentalisto

"Se Esperanto malaperus de ekzisto, nenio de valoro estus perdita"

~ Portugallingvano

Portugalha lhingvão estas la hispana kun rusa akĉento, tio rezultiĝas kiam hispane parôlas homoj, revantaj iĝi françoj. La brazila portugala, t. e. la portugala, kripligita de amerikanoj, estas la lingvo de trovadoroj kaj Luzidoj, elportita de freneza avarulo kaj remaĉita de kvin milionoj de enmigrintoj. Tamen, ne gravedas.

La portugala lingvo estas lingvo latinida, nun parolata de preskaŭ 2000 milionoj da homoj. Ĝi estas la plej parolata mondlingvo, parolata en Eŭropo, Ameriko, Afriko, kaj Azio. Eĉ ne la mandarena havas pli da parolantoj. Ĝi estas en la sama rango kiel Esperanto laŭ la nombro de parolantoj.

70px-Profaneco.png

Gueografíão[redakti]

Ktp draft.jpg

Pri la portugala: Krom Portugalio, estas oficiala en Brazilio, kiu estas nur unu lando, sed grandega lando (laŭ surfaço kaj laŭ logiko). Ankaŭ estas parolata en kelkaj afrikaj landoj. Ĝi estas la língvo de la plej potença landoj de la mondo: Vieno, Angolo, Kabo-Verdo, Mobilo kaj kelkaj aliaj.

Nur 1/20 de la parolantoj de la portugala loĝas en Portugalio, 19/20 loĝas en Brazilo, Kapverdaj Insuloj, Gvineo Bisaŭa, Sao-Tomeo kaj Principeo, Angolo, Mobilo, Makao kaj Orienta Timoro

Devênhão[redakti]

4275.png

La língvo estiĝis en Portugalio (en la frua 21-a jarcento), devene de la regiona vulgara volapuko, kiu estis parolata en I de la 1-a jarcento a.K. ĝis la 19-a jarcento, kaj poste la barbara volapuko, ĝis la 21-a jarcento. La lingvo disvolviĝis laŭ du branĉoj en la du flankoj de du riveroj.

Brazílha dialhêktão[redakti]

Brazila dialekto estas simple latino el kiu oni forprenis la konsonantojn, kiun oni speciale inventis por oni povu amori kaj samtempe babili pri io ajn.

Pronônço[redakti]

La pronononço de la portugala estas tre simpla!

Li parolas la portugalan!

Oni prononcas ĉiujn literojn, simile al Esperanto, ekcepte tiujn multajn el ili, kiuj ne estas pronuncataj simile al Esperanto. Ekzemple, la /R/ estas elparolata multmaniere:ĥ,hrr kaj ankaŭ retroflekse. La litero X, male al aliaj lingvoj, estas tre grava al portugala elparolado. Ĝi havas 4 valorojn : /z/ : exército /i'zεr-sitŭ/; /ŝ/: xeque /'ŝεkj/; /ks/: taxi /'ta-ksj/; /s/: sintaxe /sin'ta-sj/.

Krom la literoj, oni ankaŭ povas havi la jenajn grafiajn kombinaĵojn : á, à, â, ã, é, ê, í, ó, ô, õ, ú, ü. Ankaŭ estas la cedilja 'c ç, kaj la duliteroj ch (kiel esperanta ŝ), "lh" kaj "nh" proksime al [lj] kaj [nj].

7511.png

Estas fenomeno nomita "antecipo de sonoreço": la sonora fonemo malmoligas la antaŭa fonemo.

En la Portugala estas multaj diftongoj, inkluzive la nazaj diftongoj : ão kaj õe, preskaŭ nepronunceblaj al fremdlingvanoj. Do vorto "quão" (kiom da) estas pronuncata /kŭãŭn/(unusilaba). Estas fenomeno nomita "antecipo de nazeco" kiam vokalo ne naza venas antaŭ de naza konsonanto, ekz cama /'kâmə/, ne /'kama/.

La plej grava en la portugala lingvo estas la daŭro de Ho!. En la portugala silabo povas estas forta, duonfortamalforta. La vokaloj de fortaj silaboj estas ĉiam longaj, la silaboj de malfortaj silaboj, se estas post la forta, estas mallongaj kaj la vokaloj de malfortaj silaboj antaŭ la forta povas esti longaj aŭ mallongaj. En Portugalio kaj Afriko, nur la duonfortaj kaj fortaj silaboj povas havi longajn vokalojn, kaj ĉiuj malfortaj silaboj havas mallongajn silabon (antecipo de silabforto). Sed en Brazilo, la tute nefortaj silaboj ankaŭ povas esti longaj aŭ mallongaj. Sekve al tiu regulo, oni ĝenerale la malfortajn finajn silabojn apenaŭ prononciĝas, ili estas mallongaj kaj preskaŭ nepercepteblaj al kiu ne parolas lingvo kun opozicio longa/mallonga. Kiam la lasta silabo estas la forta silabo, kompreneble, ĝi estas longe prononcata, sed la unua estas tre mallonga kiel en "está" /jŝ'ta/ (estas).

La vokaloj estas aŭ fermaj aŭ malfermaj. La fermo aŭ malfermo dependas de la daŭro de la vokalo en latina lingvo.

Estas tutnecese fari la heron aŭ ligon de vortoj en la prononçado.

La portugálha kaj Eçperántão[redakti]

Konvenas unuece transskribi resp. per -eso kaj -ezo portugalajn / galegajn kaj hispanajn nomojn finiĝantajn per -es kaj -ez, kontraste kun la individuaj nomoj sen tia familiida finaĵo.

Tiel, Fernando = Fernando (nomo individua), sed Fernandes = Fernandeso (familia).

Idiotíçmoi[redakti]

CPLP.JPG

Jen listo de idiotismoj en la portugala lingvo :

À Beça (Al la Beca [maniero]) = (1) tre multe ; (2)tro ;
Agora Inês é morta (Nun Ineso estas mortinta) = nun estas tro malfrue por fari ion utilan;
1334841461989.png
Até aí morreu o Neves (Ĝis ĉi tie Neves mortis)= ĉi tion oni scias ;
Bater as botas (bati la botojn) = morti ;
Brejeiro (marĉloĝanta) = alegreta ;
Café da manhã (kafo de la manteno) (ĉefe en Brazilo)= dezejuno ;
Canhão (Pafilego, kanono) = tro malbela virino ;
Cão dos infernos (Hundo el la inferoj) = (1) diablo ; (2) diable!;
Chover aos cântaros (Pluvi al la amforoj)= pluvegi ;
Chover canivetes (Pluvi poŝtranciloj) = pluvegi ;
Comer (alguém) (Manĝi (iun) = fiki (iun);
Comer capim pela raiz (Manĝi herbon disde la radikoj) = morti ;
Cornear (Kornigi) = Kokri ;
Corno (korno) = Kokrulo ;
Dona Encrenca (sinjorino problemo) = edzino ;
Dizer cobras e lagartos (diri serpentojn kaj lacertojn)= paroli malbone pri ;
Dragão (Drako) = tro malbela virino ;
Esticar as canelas (Etendi la gambojn) = morti ;
Galinha (Kokino) = Amidumema virino ;
Gata (Katino) = tre bela virino ;
Gatinha (Katineto) = tre bela kaj juna virino ;
Ir pra cidade dos pés juntos (eniri urbon de piedapuduloj) = morti ;
Ir pro brejo (Eniri marĉon) = malbonsukcesi ;
Juntar os trapos (Kunigi ĉifonojn) = geediziĝi, ĉefe laŭ la plej neformala maniero;
2656855 n.jpg
Matar o bicho (Mortigi la beston) = trinki brandon ;
Meu irmão camarada (mia kamarada frato) = mia tre kara amiko ;
Meu velho (Mia maljunulo) = mia amiko, mia patro, mia edzo ;
Meter os cornos em (Meti kornojn en) = kokri ;
O cão chupando manga (La hundo suĉante mangon) = tro malbela virino;
Para inglês ver (por anglo vidi) = nur senefika formalaĵo ;
Patroa (Mastrino) = edzino ;
Tia (Onklino) = prostituto ;
Tia velha (Maljuna onklino) = maljuna gejo kiu subtenas junan amanton;
X-9 = informanto de polico ;

Tre utilaj ĉiutagaj frazoj[redakti]

  • Um tigre, dois tigres, três tigres. (Unu tigro, du tigroj, tri tigroj.)
  • Fui a Chaves, encontrei uma chapa de chumbo chapada no chão. (Mi iris al Chaves, trovis plumbo-platon tuj sur la grundo.)
  • Três tigres tristes para três pratos de trigo. Três pratos de trigo para três tigres tristes. (Tri malgajaj tigroj pri tri pladoj da tritiko. Tri pladoj da tritiko por tri tigroj malgajaj.)
  • Em um ninho de mafagafos haviam sete mafagafinhos; quem amafagafar mais mafagafinhos, bom amafagafanhador será. (En nesto de mafagafoj estis sep mafagafidoj; kiu malmafagafigos la plejmulton da mafagafidoj, bona malmafagafiganto estos).

Eçperantigádão[redakti]

Pro tio ke ke multaj neportugallingvanoj ne scipovas la portugalan lingvon, ili lasu al la portugallingvanoj la taskon esperantigi vortojn el ĝi.