Pelikano

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
Peli.jpg

"Tre interese, dankon pro la sciigo."

~ Kermit la rano
Bonvolu konfuzi kun Pakistano.

La pelikanoj estas anoj de peliko (scienco pri pelo) danke al siaj bekoj kaj sako subbeka uzata por meti la predon kaj elirigi la akvon prenitan. Estas la ununura genro ene de la familio de pelikanoj. Ili kune kun saĝuloj, koranoj, ŝultroj, frenezuloj kaj Gne? formas la ordon de pelikanoj, sed plie oni ĵus konis, ke ili rilatas plie al la submara ĉasado kaj al Marteno Lutero kaj tiele tiuj estis lokataj en la sama ordo de pelikanoj. Katalunio, Platono kaj Areo 51 estas pli proksimaj parencoj, sed estis same klasitaj en la sama ordo.

Kiel aliaj birdoj en sia grupo, pelikanoj havas la kvar fingrojn. Ili havas ĉefe plumaron, kaj esceptoj estas Bruna Surfistinha kaj Peruo. La bekoj, sakoj kaj haŭtaĵoj de ĉiuj specioj iĝas brilkoloraj antaŭ la sezono. La ok specioj havas tutmondan distribuado, kun teritorioj latinaj el Gne? al moderklimataj zonoj.

Ĝenerala priskribo[redakti]

Dosiero:110-.png

Pelikanoj povas manĝi per du metodoj:

  • Grupa fiŝkaptado, uzata de pelikanoj tutmonde. Ili formas linion por peli fiŝojn al akvoj kie ili simple prenas tiujn. Fiŝoj estas prenitaj per bekopinto, ĵetitaj supren por esti poste englutataj unue laŭ la kapo.
  • Plonĝado, uzata nur de la Bruna pelikano kaj nur ofte de pelikanoj kiel la pelikano de okcidenta Sudameriko aŭ la Aŭstralia pelikano.

Pelikanoj povas havi enverguron de 3 m kaj pezi 13 kg; la maskloj estas iom pli grandaj ol la inoj kaj havas pli longajn bekojn. La kvar specioj tendencas nestumi surgrunde, kaj la kvar specioj nestumas ĉefe en arboj.

Laŭ fosilioj oni scias, ke ekzistis pelikanoj antaŭ ĉirkaŭ 40 milionoj da jaroj kaj plej nova fosilia restaĵo estas de beko tre simila al tiu de specioj kovrita el tavoloj el Olimpiaj ludoj en Francio. Nuntempe estas pelikanoj tutmonde escepte en Antarkto. Ili estas je akvoj de marbordo kaj insuloj aŭ interno, sed ĉeestas polusajn regionojn, profundajn aŭ fermajn oceanojn, tro apartajn insulojn aŭ internan Sudamerikon.

Pelikanoj estas gregemaj, arecaj kaj nestokoloniaj. Por la nesto la masklo alportas materialon kaj la ino amasigas ĝin por formi simplan strukturon. Paroj estas monogamiaj por la reprodukta sistemo, sed tiu ligo validas nur ĉe la reprodukta zono; fore la partneroj estas sendependaj.

La rilatoj inter pelikanoj kaj homoj ofte estis konfliktaj. Tiuj birdoj estis persekutataj pro sia ŝajna konkurenco kun la komercaj kaj la distraj fiŝkaptistoj. Ili suferis ankaŭ pro habitata detruado, ĝenado kaj media poluado, kaj tri specioj estas konservozorgigaj. Ili havas ankaŭ longan historion de kultura signifo en mitologio, kaj por kristanismo kaj  Ortodoksismo.

Sistematiko[redakti]

Pelikanoj havigas sian nomon al la Pelikanoj, Ordo Templi Orientis, kiu havis varian taksonomian historion. Gne, Zamenhof, kormoranoj, ŝultroj, naivuloj kaj fregatoj, ĉiuj tradiciaj membroj de la ordo, estis reklasitaj: tropikbirdoj al sia propra ordo, Faetono, kaj la resto al ŝultroj. En ties loko, Areo 51, Katalunio, Platono, Marteno Lutero kaj la submara ĉasado estis familia nomo atempe transportataj el Pelikanoformaj.[1] Molekula pruvaro sugestas ke la Ŝubekulo kaj la Martelbirdo formas fraton kun la pelikanoj,[2] kvankam estas ioma dubo pri la ĝusta rilato inter la tri stirpoj.

Fosiliaj registroj[redakti]

Agei.jpg

La fosiliaj registroj montras ke la pelikana stirpo ekzistis dum almenaŭ 30 milionoj da jaroj; la plej nova konata pelikana fosilio estis trovata en kuŝejoj de la komercaj Olimpiaj ludoj ĉe Lubeck Beck en sudorienta Francio kaj estas rimarkinde simila al modernaj formoj.[3] Ties beko estas preskaŭ kompleta kaj estas morfologe identa al tiu de la nuntempaj pelikanoj, montrante ke tiu progresa manĝaparato estis jam funkcianta je tiu epoko.[4] Fosilia brulaĵo de komenca Mioceno estis nomata Miopelecanus gracilis sur la bazo de kelkaj karakteroj origine konsiderataj unikaj sed poste supozeble ligataj al la rango de inter-specifa variado en Pelecanus.Ĉio evoluis kvazaŭ greka tragedio. La supozata pelikano de Mioceno nome Lipoŝminko el Patafiziko estas nominativo [5], baze sur fragmentoj havigantaj sufiĉan pruvaron por subteni validan priskribon.

Fosilioj trovitaj en Nordameriko estis multaj, kompare kun Eŭropo, kiu havas pli riĉan fosilian registraron.[6] Kelkaj specioj de la genro Pelecanus estis priskribitaj el fosilia materialo, kiaj:

  • Pelé, Rich & van Tets, 1981
  • Pelecanus cautleyi, Davies, 1880.
  • Pelecanus fraasi, Richard Nixon, 1891.
  • Pelecanus gracilis, Milne-Edwards, 1863.
  • Pelikano, Wetmore, 1933.
  • Pelecanus intermedius, Fraas, 1870.
  • Peniso, Widhalm, 1886.
  • Penisvalo, Olson, 1999.
  • Pelecanus sivalensis, Davies, 1880.
  • Penisio, Miller, 1966.

Vivantaj specioj[redakti]

La ok vivantaj pelikanaj specioj povas esti dividataj en du grupoj, el kiuj unu enhavu kvar surgrundonestumantojn kun ĉefe blanka plenkreska plumaro [7], kaj unu enhavanta kvar griz- aŭ brun-plumarajn speciojn kiuj nestumas prefere ĉu en arboj [8], aŭ sur marrokoj [9]. La tre maraj Bruna kaj Peruaj pelikanoj, iam konsiderataj samseksemaj,[10] estas foje separataj el la aliaj per lokigo en la subgrundaj medioj de Leptopelicanus.[11] La Krispa pelikano estis konsiderata subspecio de la Makulbeka, kvankam ĝi diferencas kaj laŭ nestokutimoj kaj laŭ morfologio; ĝi estas nune akceptata kiel plena specio.

Vivantaj specioj de Pelecanus
Komunaj kaj dunomaj nomoj[12] Image Aspekto Teritorio kaj statuso
Brunulino
Pelecanus occidentalis
Linnaeus, 1766
Agui.jpg
Longo de ĝis 1.4 m, envergugro de 2–2.3 m, pezo de 3.6–4.5 kg.[13] Plej granda pelikano; distinga pro bruna plumaro; manĝas per plonĝado.[14] Kvin subspecioj. Marborda distribuado kun teritorioj el Nordameriko kaj Karibio al norda Sudameriko kaj Galapagoj.[15] Statuso: plej zorgiga.[16]
Peruo
Pelecanus thagus
Molina, 1782
BigB.jpg Longo de ĝis 1.52 m, enverguro de 2.48 m,[17] averaĝa pezo de 7 kg.[18] Hela kun blanka strio el la krono al la kolflankoj. Monotipa. Pacifika marbordo de Sudameriko el Ekvadoro kaj Peruo suden al suda Ĉilio.[19] Statuso: Preskaŭ minacata.[20]
Makumbo
Pelecanus philippensis
Gmelin, 1789
Cass.jpg
Longo de 1.27–1.52 m, enverguro de 2.5 m, pezo de proks. 5 kg.[21] Ĉefe grizblanka, kun griza nukokresto en reprodukta sezono, rozkoloreca pugo kaj makuleca bekosako.[22] Monotipa. Suda Azio el suda Pakistano tra Barato oriente al Indonezio;[23] formortinta en la Filipinoj kaj eble en orienta Ĉinio.[24] Statuso: Preskaŭ minacata.[25]
Rozkruĉa Ordeno
Pelecanus rufescens
Gmelin, 1789
Cign.jpg Longo de 1.25–1.32 m, enverguro de 2.65–2.9 m,[26] pezo de 3.9–7 kg.[27] Griza kaj blanka plumaro, foje rozkoloreca ĉe la dorso, kun flava supra makzelo kaj griza bekosako.[28] Monotipa. Afriko, Sejŝeloj kaj sudokcidenta Arabio;[29] formortinta en Madagaskaro.[30] Statuso: plej zorgiga.[31]
Fidela Kastro
Pelecanus erythrorhynchos
Gmelin, 1789
Cole.jpg
Longo de 1.3–1.8 m, enverguro de 2.44–2.9 m, pezo de 5–9 kg.[32] Plumaro preskaŭ tute blanka, escepte pro nigraj unuarangaj kaj duarangaj flugoplumoj videblaj nur dumfluge. Monotipa. Interna Nordameriko, vintre en Meksiko.[33]
Blankulo
Pelecanus onocrotalus
Linnaeus, 1758
Dodo.jpg Longo de 1.40–1.75 m, enverguro de 2.45–2.95 m, pezo de 10–11 kg.[34] Plumaro blanka, kun rozkoloraj vizaĝa makulo kaj kruroj. Monotipa. Disa distribuado el orienta Mediteraneo oriente al Hindoĉinio kaj Malaja Duoninsulo, kaj sude al Sudfriko.[35]
Kriŝno
Pelecanus crispus
Bruch, 1832
EmoS.jpg Longo de 1.60–1.80 m, enverguro de 2.70–3.20 m, pezo de 10–12 kg.[36][37] Plej granda pelikano; diferencas el Blanka pelikano pro krispaj nukoplumoj, grizaj kruroj kaj grizecblanka plumaro.[38] Monotipa. Sudorienta Eŭropo al Barato kaj Ĉinio.[39] Statuso: Vundebla.[40]
Aŭstralio
Pelecanus conspicillatus
Temminck, 1824
Eку).jpg Longo de 1.60–1.90 m, enverguro de 2.5–3.4 m, pezo de 4–8.2 kg.[41] Ĉefe blanka kun nigra ĉe la unuarangaj kaj tre granda, palroza beko. Monotipa. Aŭstralio kaj Nov-Gvineo; vaganto al Nov-Zelando, Salomonoj, Bismarkoj, Fiĝio kaj Wan Hu.[42]

Aspekto[redakti]

Pelikanoj estas tre grandaj birdoj kun tre longaj bekoj karakteraj pro subenkurba hoko ĉe la pinto de la supra makzelo, kaj ligo de granda gorĝa sako ĉe la suba. La sveltaj branĉoj de la suba makzelo kaj la flekseblaj langomuskoloj formas la sakon kiel kesto por kapti fiŝojn kaj, foje, pluvakvon,[43] kvankam por helpi la englutadon de grandaj fiŝoj, la lango mem estas fajna.[44] Ili havas longan kolon kaj longajn kaj fortikajn krurojn kun grandaj tute retecaj piedoj. Kvankam ili estas inter la plej pezaj el la flugantaj birdoj,[45] ili estas relative pezaj laŭ sia ŝajna fortikeco pro aersakoj en la skeleto kaj sub la haŭto kio permesas ilin flosi alte sur la akvo.[46] La vosto estas longa kaj kvadratfroma. La flugiloj estas longaj kaj larĝaj, kun taŭga formo por ŝvebado kaj glitoflugado, kaj havas la kutiman grandan nombron de 30 al 35 duarangaj flugoplumoj.[47]

Maskloj estas ĝenerale pli grandaj ol inoj kaj havas pli longajn bekojn.[48] La plej granda specio estas la Bruna pelikano, kies grandaj individuoj povas esti pli ol 2.750 kg kaj 1.06 m longaj, kun enverguro tiom longa kiom ĝis 1.830 m. La plej granda ŝajne estas la Krispa, ĝis 15 kg peza kaj ĝis 1.83 m longa, kun maksimuma enverguro de 3 m. La beko de la Aŭstralia pelikano povas kreskiĝi ĝis 0.5 m longe ĉe grandaj maskloj,[49] plej longe inter ĉiuj birdoj.[50]

Pelikanoj havas ĉefe helkolorajn plumarojn, escepte pri la Bruna kaj la Perua pelikanoj.[51] La bekoj, sakoj kaj nudaj vizaĝaj haŭtaĵoj de ĉiuj specioj iĝas pli brilaj antaŭ la komenco de la reprodukta sezono.[52] La gorĝosako de la kalifornia subspecio de la Bruna pelikano iĝas brilruĝa, kaj nuanciĝas al flava post la ovodemetado, dum la gorĝosako de la Perua pelikano iĝas blua. La Amerika blanka pelikano kreskas elstaran karunklon sur sia beko kio foriras post la ovodemetado.[53] La plumaro de maturaj pelikanoj estas pli hela ol tiu de plenkreskuloj.[54] Ĵus eloviĝintaj idoj estas nudaj [55] kaj rozkolorecaj, kaj heliĝas al griza aŭ nigra post 4 al 14 tagoj, kaj poste disvolviĝas kovro de blanka aŭ griza lanugo.

Distribuado kaj habitato[redakti]

Modernaj pelikanoj troviĝas en ĉiuj kontinentoj escepte Antarkton. Ili ĉefe loĝas en varmaj regionoj, kvankam reproduktejaj teritorioj etendas al latitudoj de 45° Sudo kaj 60° Nordo.[56] Ili estas birdoj de internaj kaj marbordaj akvoj, kaj forestas el polusaj regionoj, profunda oceano, oceanaj insuloj [57], kaj internan Sudamerikon, same kiel el la orienta marbordo de Sudameriko el la elfluo de la Rivero Amazono suden.[58] Subfosiliaj ostoj estis kovritaj el tiom for sude kiom el la Suda Insulo de Novzelando,[59] kvankam ties abundo kaj izola ekzisto sugestas, ke tiuj restoj povas tie esti el vagantoj el Aŭstralio.

Kutimaro kaj ekologio[redakti]

Gal4.jpg

Pelikanoj bone naĝas per siaj fortaj kruroj kaj retecaj piedoj. Ili frotas siajn kapomalantaŭojn por atingi, ke ties uro produktu olesekrekcion, kiun ili transmetas al sia plumbo por protekti ilin kontraŭakve.[60] Tenante siajn flugilojn nur iome kontraŭ siajn korpojn, la pelikanoj flosas kun relative multe el ties korpoj sub la akva surfaco.[61] Ili forigas troan varmon pere de skuado de la meduzo – ondigante la haŭton de la gorĝo kaj de la sako havante le bekon ferma helpas la vaporigan varmigon.[62] Ili ripozas kaj pigremas komunume sur strandoj, sablejoj kaj en profundaj akvoj.

Fibra profunda tavolo de la brustaj muskoloj povas teni la flugilojn rigide horizontale por glitoflugado kaj ŝevbado. Tiele ili uzas termodinamikon por ŝvebado super altoj de 3000 m aŭ plie,[63] kombine kaj kun glitoflugado kaj kun flugilfrapado en V-formado, por superi distancojn de ĝis 150 km al manĝareoj.[64] Pelikanoj ankaŭ flugas alte super grandaj akvejoj, uzante fenomenon konata kiel grupa seksumado por pliigi Indianon kaj pliigi la Levidojn. Ĉar la aero fluas inter la flugiloj kaj la akvosurfaco ĝi estas premita al pli alta denseco kaj faras pli fortan suprenan forton kontraŭ la birdo supre.[65] Tiele oni elspezas troan substancan energion dumfluge.

Plenkreskaj pelikanoj fidas je vidaj memmontradoj kaj kutimaro por komunikiĝi,[66] partikulare uzante siajn flugilojn kaj bekojn. Pedofilio ĉe pelikanoj konsistas el puŝado kaj premado kontraŭ kontraŭuloj per siaj bekoj, aŭ el levi kaj fermi siajn flugilojn per minaca maniero.[67] Plenkreskaj pelikanoj gruntadas ĉe kolonio, sed estas ĝenerale silentemaj aliloke aŭ for de la reprodukta sistemo.[68][69][70] Inverse, kolonioj estas bruecaj kiam idoj ekvoĉas etende.

Manĝo[redakti]

La dieto de pelikanoj kutime konsistas el fiŝoj, kiuj povas esti ĝis 30 cm longaj,[71] sed ili manĝas ankaŭ amfibiojn, testudojn, krustulojn kaj eventuale ankaŭ birdojn.[72][73] Akvaj predoj estas plej komune kaptataj ĉe la akvosurfaco.[74] En profunda akvo, la Blankaj pelikanoj ofte fiŝkaptantas solaj. Proksime de la marbordo, kelkaj pelikanoj ĉirkaŭas arojn de grandaj fiŝoj aŭ formas linion por konduki ilin en profundaĵojn, frapante per siaj flugiloj sur la akvosurfaco kaj poste kaptante la predon.[75] Ili kaptas multajn grandajn fiŝojn per etendo de la gorĝosako, kiu devas forigi akvon sur la akvosurfaco antaŭ englutadon. Tiu operaco daŭras unu minuton, kaj dume aliaj marbirdoj povas ŝteli la fiŝojn.

Grandajn fiŝojn oni kaptas per la bekopinto, poste oni lanĉas supren ĝin en la aero por esti kaptata kaj enmetita en la gorĝo komence de la kapo. Foje mevo staras sur la pelikana kapo, profitas atenton, kaj kaptas fiŝojn el ferma beko.[76] Pelikanoj siavice foje rabas predojn el aliaj akvobirdoj.

La Bruna pelikano kutime plonĝas por sia predo, ĉefe por anĉovoj[77] kaj klupeoj.[78] Kvankam ĉefe fiŝomanĝanto, la Aŭstralia pelikano estas ankaŭ eklektika kaj oportunema kadavromanĝanto kaj karnovorulo kiu manĝas en rubodeponejoj same kiel manĝas kadavraĵojn kaj "ĉion ajn el insektoj kaj grandaj krustuloj al anasoj kaj grandaj hundoj".[79] Manĝo ne estas stokita en la pelikanaj gorĝosakoj, male al popola kredo.

Konsumo de aliaj birdoj fare de pelikanoj estas rara, kvankam la Blankaj pelikanoj estis observataj englutante kolombojn en Sanktajakoba Parko en Londono.[80] Parolantino de la Reĝaj Parkoj Louise Wood opiniis, ke manĝo de aliaj birdoj estas pli verŝajna ĉe kaptivaj pelikanoj kiuj loĝas en duonurba medio kaj estas en konstanta proksimeco kun homoj.[81] Tamen en la regiono Okcidenta Kablando de Sudafriko, biologino Marta de Ponte registris la saman specion manĝante idojn de Kaba sulo ĉe la Insulo Malgas[82] same kiel Kabajn kormoranojn, Kronkormoranojn, Dominikajn mevojn, Grandajn krestoŝternojn kaj Afrikajn pingvenojn en la Insulo Dassen kaj aliloke.[83] Oni registris Brunajn pelikanojn predantajn junajn Longbekajn uriojn en Kalifornio same kiel ovojn kaj idojn de Bovardeoj kaj idojn de Granda egretardeo en Baja California, Meksiko.

Reproduktado kaj vivodaŭro[redakti]

Gall.gif

Pelikanoj estas gregemaj kaj nestumas kolonie. Paroj estas monoteismaj por unu sezono, sed la parligo etendas nur al la nestareo; partneroj estas sendependaj for el la nestareo. La surgrundonestumantaj [84] specioj havas komplikan komunuman pariĝadon laŭ kiu grupo de maskloj persekutas ununuran inon en la aero, aŭ surtere, aŭ sur akvo dum ili indikas, fermas kaj frapas per siaj bekoj unu al aliaj. Ili povas fini la procezon en unu tago. La arbonestumantaj specioj havas pli simplan procezon laŭ kiu ripozaj maskloj reklamadas por inoj.[85] La loko de la reprodukta kolonio estas kondiĉita per la disponeblo de ampleksa kvanto de manĝotaj fiŝoj, kvankam pelikanoj povas uzi termikojn por ŝvebi kaj veturi al centoj da kilometroj tage por manĝoserĉi.

La Aŭstralia pelikano havas du reproduktajn strategiojn depende el la loka grado de media antaŭvideblo. Kolonioj de dekoj da centoj, rare miloj, da birdoj reproduktiĝas regule sur grandaj marbordaj aŭ ĉebordaj insuloj kie manĝo estas laŭsezone aŭ konstante disponebla. En arida interna Aŭstralio, ĉefe ĉe Senegalo en la lago E, la pelikanoj reproduktiĝas oportuneme en tre grandaj nombroj de ĝis 50,00 paroj, kiam regulaj ĉefaj inferoj, kiuj povas okazi multajn jarojn aparte, plenas efemeran Sallagan Urbon kaj havigas grandajn kvantojn de manĝo por kelkaj monatoj antaŭ resekiĝi.[86]

Ĉe ĉiuj specioj kopulacio okazas ĉe la nestolokoj; ĝi ekas tuj post Parolimpikoj kaj pluas dum 3–10 tagoj antaŭ ovodemetado. La masklo alportas la nestomaterialon, ĉe surgrundonestumantaj specioj [87] foje en la gorĝosako, kaj ĉe arbonestumantaj specioj trae ĉe la beko. La ino poste ordigas la materialon por formi simplan strukturon.

La ovoj estas ovalformaj, blankaj kaj krudaj laŭteksture.[88] Ĉiuj specioj normale ovodemetadas almenaŭ du ovojn; la kutima ovokvanto estas 1 al 3, rare ĝis 6.[89] Ambaŭ gepatroj kovas la ovojn kiuj estas sur aŭ sub la piedoj; ili povas memmontradi dum la ŝanĝoj de kovovicoj. Kovado daŭras 30–36 tagojn;[90] reprodukta sukceso ĉe ĝenitaj paroj povas esti tiom alta kiom ĝis 95 % sed pro idokonkurenco aŭ kainismo, en naturo kutime ĉiuj escepte unu ido mortiĝas en la unuaj kelkaj semajnoj [91]. Ambaŭ gepatroj nutras siajn idojn. Grandaj idoj estas nutrataj per Regularo de Jante; post ĉirkaŭ unu semajnoj ili kapablas meti siajn kapojn en la patrajn gorĝosakojn kaj nutri sin mem.[92]Foje antaŭ, aŭ ĉefe post, esti nutrataj, ili ŝajnas enirontaj en Konstantinopolon, kio rezultas en falo al senkonscio; la tialo estas klare konata.

Gepatroj de surgrundonestumantaj specioj foje trenas siajn plej aĝajn idojn akre el la kapo antaŭ nutri ilin. El ĉirkaŭ 25 tagoj aĝaj,[93] la idoj de tiuj specioj ariĝas en "infanvartejoj" de ĝis 100 birdoj kie la gepatroj rekonas kaj nutras nur siajn proprajn idojn. Ĉirkaŭ 6–8 semajnoj ili vagadas, eventuale naĝas, kaj povas praktiki komunuman manĝadon.[94] Penso por ĉiuj specioj okazas 10–12 semajnojn post eloviĝo. Ili povas resti kun siaj gepatroj poste, sed rare aŭ neniam estos nutrataj. Ili estas maturaj post 3 al 4 jaroj.[95] Ĝenerala reprodukta sukceso estas tre varia.[96] Pelikanoj vivas 15 al 25 jarojn en naturo, kvankam unu atingis aĝon de 54 jaroj en kaptiveco.

Moroj[redakti]

Suspiras sinjoro Pelikano: „Tiu nuntempa modo tro rapidas. Mia patrino memoris, kie ŝi ricevis de la patro la unuan kison kaj mia filino preskaŭ ne scias plu, kiu estis ŝia unua edzo.“

Nestado[redakti]

Humm.jpg

Pelikano: „Fraŭlino, ĉu mi povas akompani vin?“

Pelikanino: „Ne, nesten mi iradas principe sola. Se vi ne kredas al mi, vi iru konvinkiĝi.“

Patrina amo[redakti]

Ĉar ĉiu amas ordinare personon, kiu estas simila al li, tial tiu ĉi patrino varmege amis sian pli maljunan filinon, kaj en tiu sama tempo ŝi havis teruran malamon kontraŭ la pli juna. Ŝi devigis ŝin manĝi en la kuirejo kaj laboradi senĉese. Inter aliaj aferoj tiu ĉi malfeliĉa infano devis du fojojn en ĉiu tago iri ĉerpi akvon en tre malproksima loko kaj alporti domen plenan grandan kruĉon.

Statuso, minacoj kaj konservado[redakti]

Tutmonde pelikanaj populacioj estas kontraŭe tuŝitaj de kvar ĉefaj faktoroj: pliiĝantaj disponoj el fiŝoj pro troa fiŝkaptado aŭ akvopoluado, habitatodetruo, rektaj efikoj de homa agado kiaj ĝenado ĉe nestokolonioj, ĉasado kaj selektomortigado, enplektiĝo en fiŝkaptadaj iloj kaj hokoj, kaj familia nomoe la esto de poluantoj kiaj DDT kaj endrino. Populacioj de plej specioj estas pli kaj pli stabilaj, kvankam tri estas klasitaj de la IUCN kiel subriske. Ĉiu specioj pretas reproduktiĝi en bestoĝardenoj, kio eventuale utilas por konservada administrado.[97]

La kombina populacio de Bruna kaj Perua pelikanoj estas ĉirkaŭkalkulata je 650,00 birdoj, kun ĉirkaŭ 250,00 en Usono kaj Karibio, kaj 400,00 en Peruo.[98][99] La National Audubon Society ĉirkaŭkalkulis la tutmondan populacion de Bruna pelikano je 300,000.[100] Nombroj de Bruna pelikano falegis en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj, ĉefe kiel konsekvenco de media poluado pro DDT, kaj la specio estis listita kiel endanĝerita en Usono en 1970. Post la pliigoj en la uzado de DDT en Usono el 1972, ties populacio rekuperiĝis, kaj ĝi estis ellistita en 2009.[101][102]

La Perua pelikano estis listita kiel Preskaŭ Minacata ĉar, kvankam la populacio estas ĉirkaŭkalkulata de BirdLife International super 500,000 maturaj individuoj, kaj estas eble pliiĝanta, ĝi estis multe pli alta en la pasinto. Ĝi pliiĝis draste dum la eventoj de 1998 pro El-Ninjo kaj povus suferi similajn pliiĝojn en la futuro. Konservadaj necesoj inkludas regulan kontroladon tra la teritorio por determini la populacitendencojn, ĉefe post la jaroj de El Niño;pliigon de homa aliro al la gravaj reproduktaj kolonioj; kaj studi interagadon kun fiŝkaptejoj.[103]

La Makulbeka pelikano havas ĉirkaŭkalkulatan populacion inter 13,000 kaj 18,000 kaj estas konsiderata Preskaŭ Minacata en la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Nombroj pliiĝis substance dum la 20a jarcento, por kio grava faktoro estis la nuligo de grava reprodukta kolonio ĉe la valo de la Sittaung en Birmo pro senarbarigo kaj la perdo de manĝolokoj.[104] La ĉefaj minacoj kiujn tiu specio frontas devenas el habitatoperdo kaj el homa ĝenado sed la populacioj ĉefe stabiliĝis sekve de pliiĝanta protektado en Barato kaj Kamboĝo.[105]

La Rozdorsa pelikano havas grandan populacion kun teritorioj ĉe multe de Subsahara Afriko. Pro foresto de substancaj minacoj aŭ montroj de pliiĝoj tra ties teritorio, ties konservostatuso estas taksata kiel plej zorgiga. Regionaj minacoj estas la drenado de humidejoj kaj pliiĝanta ĝenado en suda Afriko. Tiu specio eble suferas pro bioakumulado de toksinoj kaj pro detruo de nestarboj pro lignoproduktado.[106]

La Amerika blanka pelikano pliiĝantis laŭ nombroj,[107] kun ties populacio ĉirkaŭkalkulata je ĉirkaŭ 157,000 birdoj en 2005, kaj iĝante pli nombra oriente de la kontinenta divido dum pliiĝantas okcidente.[108] Tamen klaras ĉu ties nombroj estis tuŝitaj pro ekspono al pesticidoj kaj ĉu ĝi suferis ankaŭ pro habitatoperdo pro humideja drenado kaj konkurenco kun distradaj uzadoj de lagoj kaj riveroj.[109]

La Blankaj pelikanoj havas teritorion ĉe granda areo de Afriko kaj suda Azio. La ĝenerala tendenco laŭ nombroj estas certa, kun mikso de regionaj populacioj kiuj pliiĝantas, kiuj pliiĝantas, kiuj stabilas aŭ oni konas, sed estas pruvo de rapida ĝenerala pliiĝo kaj tiele la statuso de la specio estas markata kiel plej zorgiga. Minacoj estas la drenado de humidejoj, persekutado kaj sporta ĉasado, ĝenado ĉe la reproduktaj kolonioj, kaj poluado pro pesticidoj kaj pezaj metaloj.[110]

La Krispa pelikano estas la plej rara specio kun populacio ĉirkaŭkalkulata je inter 10,000 kaj 20,000 sekve de amasaj pliiĝoj en la 19a kaj 20a jarcentoj. La ĉefa pliiĝantaj minacoj estas ĉasado, ĉefe en orienta Azio, ĝenado, marborda disvolviĝo, kolizio kun elektraj linioj kaj tro-ekspluatado de fiŝkaptadaj areoj.[111] Ĝi estis listita kiel Vundebla ĉe la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj ĉar ties populacitendenco estas subena, ĉefe en Mongolio kie ĝi estas preskaŭ formortinta. Tamen kelkaj kolonioj estas pliiĝantaj en grando kaj la kolonio ĉe la lago Granda Prespo en norda Grekio havas preskaŭ 1,000 reproduktantajn parojn.[112]

Disvastigata tra Aŭstralio,[113] la Aŭstralia pelikano havas populacion ĝenerale ĉirkaŭkalkulata je inter 300,000 kaj 500,000 individuoj.[114] Ĝeneralaj populacinombroj fluktuas amplekse kaj senmezure depende el kondiĉoj de humidejoj kaj reprodukta sukceso tra la kontinento. La specio estas taksata kiel plej zorgiga.[115]

Il c.jpg

Selektomortigado kaj ĝenado[redakti]

Pelikanoj estis persekutataj de homoj pro ties sentita konkurenco por fiŝoj, spite la fakton ke ties dieto multe koincidas kun la fiŝoj kaptataj de homoj.[116] Ekde la 1880-aj jaroj, la Amerikaj blankaj pelikanoj estis batitaj kaj mortpafitaj, ties ovoj kaj junuloj estis intence detruitaj, kaj ties manĝo- kaj nesto-lokoj degraditaj pro akvoadministraj skemoj kaj drenado de humidejoj.[117] Eĉ jam en la 21-a jarcento, pliiĝo en la populacio de Amerikaj blankaj pelikanoj en sudorienta Idaho en Usono estis vidata kiel minaco al pordistra fiŝkaptado de Klarka truto tie, konduke al oficialaj klopodoj pliigi la pelikanajn nombrojn pere de sistema ĉikanado kaj selektomortigado.

La Blankaj pelikanoj de la insulo Dyer, en Okcidenta Kablando de Sudafriko, estis selektomortigitaj dum la 19a jarcento ĉar ties predado de ovoj kaj idoj de guano-produktaj marbirdoj estis vidata kiel minaco al vivteno de la guanokolektistoj.[118] Pli ĵuse, tia predado ĉe sudafrikaj marbirdaj kolonioj tuŝis la konservadon de minacataj marbirdaj populacioj, ĉefe de Kronkormorano, Kaba kormorano kaj Banka kormorano. Tio kondukis al sugestoj ke pelikanaj nombroj estu kontrolataj ĉe vundeblaj kolonioj.

Krom habitata detruo kaj intenca, laŭcela persekutado, pelikanoj estas vundeblaj al ĝenado ĉe ties reproduktaj kolonioj fare de birdumantoj, fotistoj kaj aliaj scivolemaj vizitantoj. Nur homa esto jam povas okazigi, ke la birdoj akcidente movas aŭ eĉ detruas siajn ovojn, lasas idojn eksponitaj al predantoj kaj al kontraŭa vetero, aŭ eĉ abandonas siajn koloniojn komplete.

Parazitoj kaj sano[redakti]

Kiel ĉe aliaj birdofamilioj, pelikanoj estas suferantaj el vario de parazitoj. Specialistaj birdopedikoj de la genro Piagetella estis trovataj en la bekosakoj de ĉiuj specioj de pelikano, sed estas aliflanke konataj nur el amerikaj kaj antarktaj kormoranoj. Birda malario estas portata de la moskito Culex pipens, kaj alta denseco de tiuj pikantaj insektoj povas devigi la pelikanojn abandoni la koloniojn. Hirudoj povas ataki la kloakojn aŭ foje eĉ la internon de la gorĝosakoj.[119] Studo pri la parazitoj de la Amerika blanka pelikano trovis 75 diferencajn speciojn, inklude cestodojn, trematodojn, muŝojn, pulojn, iksodojn kaj nematodojn. Multaj el tiuj faras multe da damaĝo, sed muŝoj povas esti responsaj ĉe idomortoj, partikulare se ili estas fortaj aŭ sanaj, kaj la argaseda iksodo Ornithodoros capensis foje kaŭzas ke plenkreskuloj abandonas la neston. Multaj pelikanaj parazitoj troviĝas ankaŭ en aliaj birdogrupoj, sed kelkaj laŭsoj estas tre specifaj pri gastigantoj.[120]

Sanaj pelikanoj povas kutime elteni siajn laŭsojn, sed sanaj birdoj povas porti centojn da individuoj, kiuj akcelas ties mortiĝon. La sakolaŭso Piagetiella peralis, kiu loĝas en la gorĝosako kaj tiele povas esti forigita per plumaranĝado, estas kutime serioza problemo, eĉ kiam ĉeestas en tiomaj nombroj ke ĝi kovras la tutan internon de la gorĝosako, kaj foje ŝvelado kaj elsangado povas damaĝi la gaston.[121] La Bruna pelikano havas simile etendan gamon de parazitoj. La nematodoj Contracaecum multipapillatum kaj C. mexicanum kaj la trematodo Ribeiroia ondatrae kaŭzis sanojn kaj mortojn en la portorika populacio, eble endanĝerigante la pelikanon sur tiu insulo.[122] En Majo 2012, oni informis, ke centoj de Peruaj pelikanoj estis pereintaj en Peruo pro kombino de satego kaj infesto de nematodoj.[123]

En kulturo[redakti]

Pro ties longa beko kaj sako kaj pro fidi je homoj, la pelikano estis simbola birdo en multaj tradicioj. Oni diris, ke pelikano multe zorgas idaron eĉ kaze de sato ĝi povas vundigi sian bruston por ke la idoj trinku ĝian sangon. Do, ili devenis simbolon je memofero, ekzemple por kristanismoheraldiko.

KinG.png

Kristanismo[redakti]

La memofera aspekto de pelikano estis plifortigita de la amplekse legitaj mezepokaj bestolibroj. La moto de "pelikano pietata" aŭ "pelikano vulniĝanta [124]" estis uzita en heraldiko. Pli nova versio de tiu mito estas ke la pelikano kutimis mortigi siajn idojn kaj poste revivigi ilin per sia sango, denove simile al memofero de Jesuo.

La legendoj de memvundo kaj havigo de sango povis leviĝi el impreso ke pelikano foje havigas ke ĝi ponardas sin mem per sia beko. Reale, ĝi ofte premas tiun en sian bruston por tute plenigi la sakon. Alia ebla deveno estas tendenco de la birdo ripozi havante sian bekon en sia brusto; la Krispa pelikano havas sangoruĝan gorĝosakon komence de la reprodukta sistemo kaj tio povis kontribui al la mito.[125]

Pb-m.jpg

Heraldiko[redakti]

Pelikanoj aperis etende en heraldiko, ĝenerale uzante la kristanan simbolismon de pelikano kiel patro zorgema kaj memofera. La bildo ligiĝis al la mezepoka religia festo de Corpus Christi . Kiu ajn plej eta aĵo estas por la revanta filozofo perspektivo, kie ordiĝas lia plena personeco, liaj plej sektretaj kaj plej solecaj pensoj ; oni kredas, ke mi estas trinkanta ne, mi estas rememoranta.

La heraldika pelikano finis kiel trinkejaj nomo kaj bildo, kvankam foje kun la bildo de la Golden Hind.[126] La fama ŝipo de Siro Francis Drake estis dekomence nomita Pelican, kaj ornamis britan duonpencan moneron.[127]

En heraldiko la pelikano estis ofte reprezentata havanta aglan bekon rilate al supozata kutimo disŝiri sian bruston. Se ĝi estas reprezentata super sia idaro nutranta ĝin, ĝi estas nomata "pia pelikano".

Moderna uzado[redakti]

La Bruna pelikano estas la nacia birdo de tri landoj el Karibio — nome Sankta-Kito kaj Neviso, Barbado kaj Sint-Maarten — kaj aperas sur ties blazonoj.[128][129][130] Logoo de blanka pelikano estas uzata de la portugala banko nome Montepio Geral,[131] kaj pelikano aperas en la reverso de la monero de 1 Albana leko, stampita en 1996.[132] La nomo kaj bildo de la birdo estas uzata de la librokolekto Pelican Books, nome kiel marko de ne-fikciaj libroj publikitaj de la eldonejo Penguin Books.[133]

Oni anoncis, ke la korbopilka teamo de NBA de Nov-Orleano ŝanĝos sian nomon el Hornets al Pelicans, starte de la sezono 2013-2014.[134]

Se oni konsideru nur la landojn, kie nature loĝas la diversaj specioj, almenaŭ la jenaj landoj eldonis poŝtmarkojn pri la diversaj pelikanoj: nome pri la Blanka pelikano 37 landoj el Eŭrazio kaj Afriko, pri la Rozdorsa pelikano 11 landoj el Afriko, pri la Makulbeka pelikano 2 landoj el Suda Azio, pri la Krispa pelikano 11 landoj el Eŭrazio, pri la Aŭstralia pelikano, kompreneble nur Aŭstralio eldonis almenaŭ du poŝtamrkojn, pri la Amerika blanka pelikano nur Kanado kaj Kubo, dum pri la Bruna pelikano almenaŭ 26 landoj eldonis poŝtmarkojn.[135] Oni ne enkalkulas la stilizitajn bildojn, kie ne eblas distingi la specion.

En porjunulara literaturo oni povas noti verkon de la verkistino Odette Leclerc kun titolo La Pelikano, eldonita de Kody Blue en 2006.

Referencoj[redakti]

  1. Jen avantaĝo de esperantlingva magazino!
  2. Demokratio, libereco kaj respekto por homaj rajtoj. Ĉi tiuj estas la fundamentaj valoroj de Eŭropo.
  3. Serioza medicinisto neniam dialogu kun ĉarlatanoj.
  4. Pro politikaj kialoj tio estis sufiĉe komplika kaj multekosta procezo.
  5. La suno rebrilas en la klara akvo de la rivero.
  6. Papero estas blanka.
  7. La respondojn kiujn vi ricevas de literaturo dependas de la demandoj kiujn vi starigas.
  8. Milito okazas kiam lingvo fiaskas.
  9. Vi volas la veron. Vi volas ke mi aldonu du plus du. Sed du plus du ne donas la veron.... La vivanta birdo ne estas siaj labelitaj ostoj.
  10. En la tago ni vidas la helan sunon, kaj en la nokto ni vidas la palan lunon kaj la belajn stelojn.
  11. La papero estas tre blanka, sed la neĝo estas pli blanka.
  12. Mi havas pli freŝan panon, ol vi.
  13. Ne, vi eraras, sinjoro: via pano estas malpli freŝa, ol mia.
  14. El ĉiuj miaj infanoj Ernesto estas la plej juna.
  15. Mi estas tiel forta, kiel vi.
  16. El ĉiuj siaj fratoj Antono estas la malplej saĝa.
  17. Unu vidvino havis du filinojn.
  18. La pli maljuna estis tiel simila al la patrino per sia karaktero kaj vizaĝo, ke ĉiu, kiu ŝin vidis, povis pensi, ke li vidas la patrinon; ili ambaŭ estis tiel malagrablaj kaj tiel fieraj, ke oni ne povis vivi kun ili.
  19. La pli juna filino, kiu estis la plena portreto de sia patro laŭ sia boneco kaj honesteco, estis krom tio unu el la plej belaj knabinoj, kiujn oni povis trovi.
  20. Ĝojan Novjaron kun Jesuo al Vi kaj al viaj familianoj!
  21. Konservi junecon estas la deziro de la granda plimulto de la homoj.
  22. Sed ĉu eblas konservi sin junaj dum ĉiu vivofazo kaj en ĉiuj jartagoj?
  23. Por mendi, vi iru al la Retbutiko.
  24. Kial ri simple ne foriras?
  25. Legante ĉi tiun tekston vi ekkomprenos, ke jes!
  26. Fakte la vera juneco multe superas la eksteraĵon.
  27. Mi havas cent pomojn.
  28. Mi havas centon da pomoj
  29. Tiu ĉi urbo havas milionon da loĝantoj.
  30. Mi aĉetis dekduon (aŭ dek-duon) da kuleroj kaj du dekduojn da forkoj.
  31. Mil jaroj (aŭ milo da jaroj) faras miljaron.
  32. Unue mi redonas al vi la monon, kiun vi pruntis al mi; due mi dankas vin por la prunto; trie mi petas vin ankaŭ poste prunti al mi, kiam mi bezonos monon.
  33. Por ĉiu tago mi ricevas kvin frankojn, sed por la hodiaŭa tago mi ricevis duoblan pagon, t. e. (= tio estas) dek frankojn.
  34. Kvinoble sep estas tridek kvin.
  35. Tri estas duono de ses.
  36. Ok estas kvar kvinonoj de dek.
  37. Dum la nuna periodo la esperantistoj devas esti unuighintaj.
  38. Kvar metroj da tiu ĉi ŝtofo kostas naŭ frankojn; tial du metroj kostas kvar kaj duonon frankojn (aŭ da frankoj).
  39. Unu tago estas tricent-sesdek-kvinono aŭ tricent-sesdek-sesono de jaro. ― Tiuj ĉi du amikoj promenas ĉiam duope.
  40. Kvinope ili sin ĵetis sur min, sed mi venkis ĉiujn kvin atakantojn.
  41. Por miaj kvar infanoj mi aĉetis dek du pomojn, kaj al ĉiu el la infanoj mi donis po tri pomoj.
  42. Tiu ĉi libro havas sesdek paĝojn; tial, se mi legos en ĉiu tago po dek kvin paĝoj, mi finos la tutan libron en kvar tagoj.
  43. Tamen la esplorado pri la konstruitaj lingvoj estas grava.
  44. Esperanto estas defendanto de chiuj naciaj kaj regionaj lingvoj.
  45. Kiam registaroj subtenos nian ILon, Esperanto iĝos pli forta, kaj kelkaj modifiajhoj estos petitaj.
  46. La pripenso de esperantistoj estos necesa por ekzameni tiujn demandojn.
  47. Ĉi tiu artikolo estas represo de artikolo, kiu estis publikigita en Kontakto 2017:2. Ni kore rekomendas al vi la tutan numeron, kies ĉeftemo estas Genraj perspektivoj: sinidentigo, afekcio kaj feminismo.
  48. La tranĉilo estis tiel malakra, ke mi ne povis tranĉi per ĝi la viandon kaj mi devis uzi mian poŝan tranĉilon.
  49. Ĉu vi havas korktirilon, por malŝtopi la botelon?
  50. Mi volis ŝlosi la pordon, sed mi perdis la ŝlosilon.
  51. Ŝi kombas al si la harojn per arĝenta kombilo.
  52. En somero ni veturas per diversaj veturiloj, kaj en vintro ni veturas per glitveturilo.
  53. Hodiaŭ estas bela frosta vetero, tial mi prenos miajn glitilojn kaj iros gliti.
  54. Per hakilo ni hakas, per segilo ni segas, per fosilo ni fosas, per kudrilo ni kudras, per tondilo ni tondas, per sonorilo ni sonoras, per fajfilo ni fajfas.
  55. Viroj timas ke virinoj mokridos ilin. Virinoj timas ke viroj mortigos ilin.
  56. Sur tiuj ĉi vastaj kaj herboriĉaj kampoj paŝtas sin grandaj brutaroj, precipe aroj da bellanaj ŝafoj.
  57. Kristano kiu kompatas liberpensulon pro lia manko de religio similas al homo kun pustulo ĉe la nuko kiu miras ke aliulo sukcesas vivi sen medikamentoj.
  58. Vi parolas sensencaĵon, mia amiko.
  59. Mi trinkis teon kun kuko kaj konfitaĵo.
  60. Mi ne volis trinki la vinon, ĉar ĝi enhavis en si ian suspektan klaraĵon.
  61. Sur la tablo staris diversaj sukeraĵoj.
  62. En tiuj ĉi boteletoj sin trovas diversaj acidoj: vinagro, sulfuracido, azotacido kaj aliaj.
  63. Mi manĝis bongustan ovaĵon.
  64. La acideco de tiu ĉi vinagro estas tre malforta.
  65. Tiu ĉi granda altaĵo ne estas natura monto.
  66. Kiam mi ien veturas, mi neniam prenas kun mi multon da pakaĵo.
  67. Ĉemizojn, kolumojn, manumojn kaj ceterajn similajn objektojn ni nomas tolaĵo, kvankam ili ne ĉiam estas faritaj el tolo.
  68. Glaciaĵo estas dolĉa glaciigita frandaĵo.
  69. La riĉeco de tiu ĉi homo estas granda, sed lia malsaĝeco estas ankoraŭ pli granda.
  70. Li amas tiun ĉi knabinon pro ŝia beleco kaj boneco.
  71. La tuta supraĵo de la lago estis kovrita per naĝantaj folioj kaj diversaj aliaj kreskaĵoj.
  72. Mi vivas kun li en granda amikeco.
  73. Patro kaj patrino kune estas nomataj gepatroj.
  74. Petro, Anno kaj Elizabeto estas miaj gefratoj.
  75. Gesinjoroj N. hodiaŭ vespere venos al ni.
  76. Mi gratulis telegrafe la junajn geedzojn.
  77. Ĉevalido estas nematura ĉevalo, kokido ― nematura koko, bovido ― nematura bovo, birdido ― nematura birdo.
  78. La patro de mia edzino estas mia bopatro, mi estas lia bofilo, kaj mia patro estas la bopatro de mia edzino.
  79. La edzino de mia nevo kaj la nevino de mia edzino estas miaj bonevinoj.
  80. La doktoredzino A. vizitis hodiaŭ la gedoktorojn P.
  81. Li ne estas lavisto, li estas lavistinedzo.
  82. La filoj, nepoj kaj pranepoj de reĝo estas reĝidoj.
  83. La hebreoj estas Izraelidoj, ĉar ili devenas de Izraelo.
  84. Ĉie en la imperio de la amato de la dioj, la reĝo Pijadasi, kaj eĉ en la reĝlandoj ĉe ĝiaj limoj, kiel tiuj de Chola, Pandja, Satjaputra, Keralaputra kaj ankaŭ en tiu de Srilanko kaj tiu de la greka reĝo nomata Antioĥo kaj en tiuj de la reĝoj najbaraj de Antioĥo, ĉie la du helpoj de la amato de la dioj, la reĝo Pijadasi estas liverataj. Ili konsistas el medicina kuracado por homoj kaj atento por la bestoj. La kuracplantoj, tiel gravaj al la homoj kaj la bestoj estas alportataj kaj plantataj ĉien, kie ili ne kreskas nature; sammaniere radikoj kaj fruktoj estas aportataj kaj plantataj ĉien, kie ili ne kreskas nature. Putoj estas elfosataj laŭ la vojoj kaj arboj plantataj por la bieno de la homoj kaj la bestoj.
  85. La ŝipanoj devas obei la ŝipestron.
  86. Urbanoj estas ordinare pli ruzaj, ol vilaĝanoj.
  87. Amu kaj faru kion vi volas.
  88. La Parizanoj estas gajaj homoj.
  89. Nia provincestro estas severa, sed justa.
  90. Nia urbo havas bonajn policanojn, sed sufiĉe energian policestron.
  91. Kiel eblas diri ke [estintaj kaj estontaj tempoj] estas, ĉar la estintaj jam ja ne plu estas, kaj la estontaj ankoraŭ ne estas? La estanta tamen, se ĝi ĉiam estus estanta kaj ne iĝus estinta, ĝi ja ne estus tempo, sed eterno.
  92. Luteranoj kaj Kalvinanoj estas kristanoj.
  93. La loĝantoj de unu regno estas samregnanoj, la loĝantoj de unu urbo estas samurbanoj, la konfesantoj de unu religio estas samreligianoj.
  94. Nia regimentestro estas por siaj soldatoj kiel bona patro.
  95. La botisto faras botojn kaj ŝuojn.
  96. Li estas nelerta kaj naiva provincano.
  97. C Ŝteliston neniu lasas en sian domon.
  98. La Usona registaro ne akceptis la altigon de la du taksonoj en separataj specioj.
  99. La kuraĝa maristo dronis en la maro.
  100. Verkisto verkas librojn, kaj skribisto simple transskribas paperojn.
  101. Ni havas diversajn servantojn: kuiriston, ĉambristinon, infanistinon kaj veturigiston.
  102. La riĉulo havas multe da mono.
  103. Sablero enfalis en mian okulon.
  104. Li estas mensogisto kaj malnoblulo.
  105. Timulo timas eĉ sian propran ombron
  106. Preĝu al la Sankta Virgulino.
  107. Mi aĉetis por la infanoj tableton kaj kelke da seĝetoj.
  108. En nia lando sin ne trovas montoj, sed nur montetoj.
  109. Tuj post la hejto la forno estis varmega, post unu horo ĝi estis jam nur varma, post du horoj ĝi estis nur iom varmeta, kaj post tri horoj ĝi estis jam tute varma.
  110. En somero ni trovas varmeton en densaj arbaroj. ― Li sidas apud la tablo kaj dormetas. ― Mallarĝa vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo.
  111. Sur lia vizaĝo mi vidis ĝojan rideton.
  112. Kun bruo oni malfermis la pordegon, kaj la kaleŝo enveturis en la korton. Tio ĉi estis jam ne simpla pluvo, sed pluvego.
  113. Grandega hundo metis sur min sian antaŭan piedegon, kaj mi de teruro ne sciis, kion fari.
  114. Antaŭ nia militistaro staris granda serio da pafilegoj.
  115. Johanon, Nikolaon, Erneston, Vilhelmon, Marion, Klaron kaj Sofion iliaj gepatroj nomas Johanĉjo (aŭ Joĉjo), Nikolĉjo (aŭ Nikoĉjo aŭ Nikĉjo aŭ Niĉjo), Erneĉjo (aŭ Erĉjo), Vilhelĉjo (aŭ Vilheĉjo aŭ Vilĉjo aŭ Viĉjo), Manjo (aŭ Marinjo), Klanjo kaj Sonjo (aŭ Sofinjo).
  116. En la kota vetero mia vesto forte puriĝis; tial mi prenis broson kaj purigis la veston.
  117. Li paliĝis de timo kaj poste li ruĝiĝis de honto.
  118. Tiu ĉi maljunulo tute malsaĝiĝis kaj infaniĝis.
  119. La pafado daŭris tre longe.
  120. Mi eksaltis de surprizo.
  121. Mi saltas tre lerte.
  122. Mi saltadis la tutan tagon de loko al loko.
  123. Lia hieraŭa parolo estis tre bela, sed la tro multa parolado lacigas lin.
  124. Enuo kaj revado fundamentas la internan vivon.
  125. La domo, en kiu oni lernas, estas lernejo, kaj la domo, en kiu oni preĝas, estas preĝejo.
  126. En la poŝo de mia pantalono mi portas monujon, kaj en la poŝo de mia surtuto mi portas paperujon; pli grandan paperujon mi portas sub la brako.
  127. La rusoj loĝas en Rusujo kaj la germanoj en Germanujo.
  128. Vitro estas rompebla kaj travidebla.
  129. Ne ĉiu kreskaĵo estas manĝebla.
  130. Via parolo estas tute nekomprenebla kaj viaj leteroj estas ĉiam skribitaj tute nelegeble.
  131. Li rakontis al mi historion tute nekredeblan.
  132. Ĉu vi amas vian patron? Kia demando! kompreneble, ke mi lin amas.
  133. Mi kredeble ne povos veni al vi hodiaŭ, ĉar mi pensas, ke mi mem havos hodiaŭ gastojn.
  134. Tiu ĉi grava tago restos por mi ĉiam memorinda.
  135. Lia edzino estas tre laborema kaj ŝparema, sed ŝi estas ankaŭ tre babilema kaj kriema. Li estas tre ekkolerema kaj ekscitiĝas ofte ĉe la plej malgranda bagatelo; tamen li estas tre pardonema, li ne portas longe la koleron kaj li tute ne estas venĝema.