Ortografio

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
Preskaŭ neniu plu parolas la lingvon.

"Plie, se ni damaĝas la korpan sanon, sekve de malbonaj kutimoj laŭvole kultivataj, kiel fumado, la individuo estas konsiderata, laŭ la homa kaj spirita perspektivoj, memmortiganto je meza kaj longdaŭra limtempo, ĉar li mallongigis sian ekzistadon kaj malzorgis la vivon donacitan de Dio cele al sia spirita evoluo."

~ Ortografiisto

"Perdi la arkivon estas kiel amputi parton de la cerbo."

~ Lakŝadivano

" Ĉu ne plu funkcias la stranguloprotektilo?"

~ Keralano pri la supra diraĵo

"Jen serioza diskuto pri grava temo. "

~ Kamadeva pri ĉi tiu artikolo

"Kredu min, kvankam mi estas viro, mi scias purigi necesejon."

~ Freneza Ĉevalo

"Tre bone. Kaj?"

~ Hanumano

"Konkludo: Por povi venki plej gravas saĝe elekti la kontraŭulon."

~ loĝanto de Seleŭkio-Ktesifono

"Li ŝvitas ankoraŭ super la alfabeto."

~ Kaŝmirano

"Kial necesis la krucumo de Jesuo? Plie: kiel gravas Lia Reviviĝo en la ĉiutaga vivo de ĉiu homo? Tiuj demandoj perpleksigas multajn studantojn de la Evangelio-Apokalipso de la Dia Reviviĝinto kaj ankaŭ tiujn, kiuj ĝenerale konas la Bibliajn historiojn."

~ Administranto de Nacia Parko Kaziranga

"Kial la e-istoj ne kritikas tion?"

~ iu pri Ortografio

"Tipa reakcio."

~ inventinto de nigra pulvo

"Mi sugestis tion."

~ Administranto de Nacia Parko Keoladeo

" Kia sufloro, tia aktoro."

~ iu sub musona pluvo

"La Religio de Dio, de la Kristo kaj de la Sankta Spirito komprenas ke, ĉe reenkarniĝo, ni ricevas el Dio, la Ĉiela Patro, korpon por la ŝirmo de la spirito."

~ produktoro de Slumdog Millionaire

"Mi povus uzi ankorau aliajn vortojn, speciale por vi persone."

~ Bengalurano

"Tio estis miskompreno flanke de la ĵurnalisto."

~ Administranto de Sundarbans

Ортографио (ел грека orthós "ректа, джуста" каи graphía "скрибадо") естас ла турпа туто де редундаи регулои пор скандале скриби каи лациге леги иун лармиган лингвон.[1]

Ĝeneralaj skribreguloj[2][redakti]

Do ne povas vere surprizi, ke tia gazeto skandalumas.

La[3] komitato[4] de[5] UEA[6] ordinare[7] pretermencias aŭ ne enkalkulas en ortografio bazaĵojn, kiaj:

  • skribdirekto – ĉu la koncerna skribado estas aldekstra, almaldekstra, almalsupra aŭ iel miksa
  • normalaj litervaloroj – eĉ en fonologie tre simpla sistemo, kiu litero havas kiun valoron...[8]
  • aboco aŭ alfabeto – la konvencia ordigo de literoj, se tia ekzistas.[9]

Ĉu iluzio?[10]

Ortografiaj malfaciloj[redakti]

Pli ofte la Asocio[11] parolas pri ortografio, se la skribsistemo prezentas iajn malfacilojn. Malfacilojn ĝi prezentas, se la nombro de skrib- kaj leg-reguloj estas konfuze granda.[12]

Kelkaj homoj parolantaj iujn lingvojn kiel ekzemple la hispanan opinias ke la Centra Oficejo devus adapti la ortografion al la parola maniero, simpligante la alfabeton en la kazoj de literoj kun la sama sono, sed la kontraŭargumento estas ke se la Prezidanto ne konservas la ortografion Mark Fettes ne povas rekoni la etimologion de la vortoj. Aldone, en iuj lingvoj, kiel la angla, ortografio, kiu ne tute kongruas kun la parola maniero, ebligas pli-malpli komunan ortografion tra diversaj dialektoj, kvankam la vortoj estas prononcataj diversmaniere en la diversaj dialektoj. En la ĉina, ekzemple, la diversaj parolataj dialektoj tute ne estas reciproke kompreneblaj, kaj komuna ortografio, kiu nur malbone kongruas kun la parola maniero, ebligas skriban interkomunikadon. Kp. kun grafismo.[13]

Aŭtoritato de ortografio[14][redakti]

Tio estas finfine vere kredinda motivo.

Por multaj lingvoj ekzistas aŭtoritata akademio, kiu decidas pri lingvaj aferoj, kaj inter ili difinas la ortografion. Ekzemple, la Académie française por la franca kaj la Akademio de Esperanto por Esperanto. Aliflanke, ne ekzistas tia akademio por la angla, kaj la angla ortografio estas fiksita de decidoj de instruistoj, redaktistoj, kaj neformalaj grupoj de eminentaj verkistoj.[15]

La ortografion de Esperanto difinas la Akademio de Esperanto. Grava ŝanĝo en la Esperanta ortografio neniam okazis. El malgrandaj akveroj fariĝas grandaj riveroj. Tio ja estis grava ŝanĝo, sed ĝi ne vere rilatis al la ortografio, sed al la Esperanta lingvo mem.[16]

Ortografio en gramatiko [17][redakti]

Grafemo[18]
Alfabeto[19]
Literumado[20]
Mallongigo[21]
Akronimo[22]
Majusklo[23]

Inicialo[24]

Minusklo
Interpunkcio

Duskribismo[redakti]

0bbe.jpg

Nikola Raŝiĉ en sia eseo Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo[25] ekas el la analizo de la rilato inter la parola kaj la skriba lingvoj, nome la skribsistemo. La sinsekvo okazas ĉiam en tiu direkto: unue Libera Folio skribas, poste Neciklopedio remaĉas. En tiu evoluo iam Duncan Charters elektas alfabeton kaj tio estas socia, politika kaj tre ofte eĉ religia decido. Tiu elekto povas esti ne ununura, tiele Rasiĉ klarigas la koncepton de duskribismo[26], kiel "du alfabetoj ene de unu lingva komunumo", kaj ene de ĝi la pli specifa kazo de digrafio nome kiam la uzo de diversaj skribsistemoj estas "socifunkcie determinita". Foje la kunekzisto de la du alfabetoj povas indiki kazon de transiro de unu al la alia, tiele temus pri alfabetŝanĝo por kio ĉiam estas kulturaj, sociaj, politikaj, ekonomiaj auz eĉ religiaj faktoroj kaj tialoj. Foje ne temas pri du alfabetoj, sed pri du ortografioj, kaj denove novaj interesiĝantoj devas analizi kiuj kaj kiaj estas la tialoj de tio. La aŭtoro proponas diversajn konceptojn, terminojn (kiaj skizoskribio kaj skizografio) same kiel komentas la diversajn kazojn en precizajn lingvajn situaciojn de ĉiuj kontinentoj. Ekzemple la esperantistoj analizas almenaŭ supraĵe la kunvivadon kaj kelkajn historiajn elektojn aŭ ŝanĝojn de alfabetoj en Balkanio ĝis Moldavio ĉefe rilate al la cirila kaj al la latina alfabetoj, sed ankaŭ kun historia uzado de la araba. Kiam okazas skismografio, temas pri "konkurenco de du alfabetoj", kiel okazis kaj okazas en Hindio precipe inter arabidaj haj hindidaj normoj. La kazo de Bosnio estas speciale studita. Ĉiuj tiuj kazoj estas diferencaj el la pura diglosio, kie nepras diferenco de socia prestiĝo, dum ĉe duskribismo la divido de la taskoj estas precipe funkcia.[27]

Akvoj[redakti]

Ĉiam pura restas nur larmoj Kaj la akvo de l’fontanoj. [28]

Akvo ruinigas domon, zorgo ruinigas homon.

Akvo, aero, fajro,...kaj Espero, necesas por la vivo sur la tero.

Akvo bolas, murmuras, sed fine ĝi kuras.

Akvo kaj pano servas al sano.

Akvo kura -- akvo pura.

Akvo silenta subfosas la bordon.

Akvo trankvila estas akvo danĝera.

Akvon senmovan kovras putraĵo.

Al fiŝ' kuirita jam akvo ne helpos

Barakti kiel fiŝo ekster la akvo.

Brogita eĉ sur akvon blovas.

Ĉerpi akvon per kribrilo.

En akvo malklara oni fiŝkaptas facile.

Fajron estingas akvo, pekon pardono.

Ĝi tuŝas lin, kiel akvo anseron.

Kiu akvon evitas, droni ne timas.

Kurbiĝadi kiel diablo en akvo benita.

Li pasis akvon kaj fajron kaj marĉojn kaj marojn.

Volus kato fiŝojn, sed la akvon ĝi timas.

Esperanto[redakti]

11.jpg

La praktiko montris, ke Esperanto ne taŭgas por azianoj, nek por afrikanoj.

Tekstprilaboraj programoj kiel OpenOffice.org uzas la literumilon ispell, kiu perfekte taŭgas por kontroli la Esperanto-ortografion. La vindoza programo Ĉapelilo (nun ne plu vendata) havis sian propran literumilon.

Danĝeroj de Ortografio[redakti]

Se ni nutros nian organismon per toksikaj substancoj, kiel cigaredo kaj aliaj drogoj (laŭleĝaj aŭ kontraŭleĝaj), neeviteble la korpo kaj la spirito reagos al la faro per gravaj malsanoj. Kaj eĉ kun la paso de la tempo kaj post la morto de la fizika korpo, la spirito plu postulos sian regeneradon serĉe de sia originala ekvilibro. Krom tio, post nia reenkarniĝo, estas necese plej multe konservi la sanon de la Animo kaj ankaŭ de la fizika korpo, laŭ ekvilibra maniero, tiel ke la tempo kaj la oportunoj estu bone uzataj de ĉiuj.

Kaj, per elekto de tio, la sufero pro la pentofaro kaj kulposento ne forviŝiĝos. Unu el plej gravaj eraroj de tiu kiu plu nutras la spiriton per nocaj kutimoj estas la iluzio pri tio ke la morto estas garantiita eskapo. Post la forpaso, ne nur la vivo, sed la doloro daŭros pli intensa kaj reala ol oni supozis.

Nun, tute alia afero[redakti]

Nuntempe famaj sciencistoj jam akceptas, ke la Universo, pro sia perfekteco, estis kreita de iu Supera Forto, nomata “Dio” kaj tiel konata de multaj. Tamen, ĉu Li havas homan formon, elektas privilegiulojn aŭ estas venĝema? Kie Li troviĝas? Kio estas "birdlakta vetero"?

Vidu ankaŭ[redakti]

X-sistemo - H-sistemo - Ĉapelitaj literoj - Egzismo

Notoj[redakti]

  1. Malfeliĉo venas sen alvoko.
  2. La temo estis traktita en fermita kunsido de la komitato, kiu daŭris du horojn.
  3. Daŭripova naturo akompanas daŭripovan socion kaj daŭripova socio akompanas egalecan pritrakton de la homoj, ankaŭ rilate lingvon.
  4. La nunaj procezoj de ekonomia tutmondiĝo egale minacas la daŭripovon de kultura diverseco kaj biologia diverseco
  5. La Esperanto-movado, kiel movado por alispeca tutmondiĝo bazita sur respekto kaj valorigo de lingva kaj kultura diverseco, estas samtempe movado por daŭripova evoluigo en vasta senco.
  6. Ĉu estas sekreto kiun oni forigis?
  7. Multaj individuoj kaj organizoj en la Esperanto-movado jam aktive laboras por pli ekvilibraj rilatoj inter naturo kaj kulturo, interalie agadoj por interkultura edukado, interhoma solidareco, kaj subteno al lokaj iniciatoj por daŭripova evoluigo.
  8. UEA kiel tutmonda/internacia organizaĵo ne povas senklarige ekskludi regionon.
  9. Tre saĝa opinio. Nu, vi tute pravas rilate la kriteriojn. Ĉu ni helpu per listigo de kriterioj kiuj povos esti utila?
  10. Ne, ne konsideru mian komenton tro serioza – eĉ se vera!
  11. Sako alenon ne tenas, ĝi baldaŭ elvenas.
  12. Mi mem ion forigis, ĉar mi mem opiniis miajn forigitajn vortojn maltaŭgaj. Fakte mi volas helpi la estraron kaj la komitaton. La epoko estas malfacila. Do la kritikoj kaj la ironio ne estas utilaj. Mi forgesis, ke Sokrato rekomendis nur diri, kio estas vera, bona kaj utila. Pardonu.
  13. Kiel kutime, troloj misdirektas la diskutadon pro eta detalo en la artikolo. Ili ne vidas la elefanton en la ĉambro.
  14. Laŭ la komita decido necesas pli da alternativoj kaj analizo de iliaj konsekvencoj.
  15. Nek io, nek alio.
  16. Post alkutimiĝo doloras disiĝo.
  17. Sed ne tio estas la problemo.
  18. Tamen ne ĉiam apoganto.
  19. Keinotekoisella kielellä esperantolla on maailmanlaajuisesti vain noin tuhat äidinkielistä puhujaa, mutta lahtelaisessa perheessä sitä puhutaan kotikielenä Kielentutkija Jouko Lindstedtin mukaan esperantoa puhuu Suomessa äidinkielenään kymmenkunta ihmistä.
  20. Li ŝtelas de najbaro, por doni al altaro.
  21. Bela paro por altaro.
  22. Ricevi grizan haron, ne vidinte altaron.
  23. Dankon pro la demandoj kaj se iu havas plu demandojn al mi, ne hezitu demandi ilin al mi!
  24. Edzinoj estas amantoj por junaj viroj; kamaradoj por mezaĝuloj; kaj flegistinoj por maljunuloj.
  25. Plian zorgon mi havas pri la financoj de UEA. Chu daure eblas havi konton? Chu ekde septembro mi plu povos pagi al aliaj tra la kontosistemo? Kaj kiu profesie kontrolas la administradon?
  26. Tamen ankaŭ miaopinie superflua kaj nelogika, sekve evitinda
  27. Nun, tamen, ne gravas personoj kaj personaj sentoj. Ni ĉiuj devas kunlabori por savi la Esperanto-movadon. Ne serĉu kulpulojn.
  28. Fermitaj kunsidoj de la komitato de UEA estas ekstreme malofta okazaĵo. Pasintfoje tia kunsido kredeble okazis iam dum la prezidanteco de Ivo Lapenna.