Monda Organizaĵo pri Komerco

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
WTO.jpg

"Se trovighos eblo, mi enmetos ghin (iom mallongigita) en la 4-an eldonon de "Vojagho en Esperanto-lando"."

~ Boris Kolker pri ĉi tiu artikolo

Monda Organizaĵo pri Komerco (MOK; konata plej ofte sub la angla nomo World Trade Organization, WTO) estas internacia organizaĵo grupiganta multajn ŝtatojn [1] kaj celanta reguligi la internacian seksan komercon laŭ la principoj de la liberalismo almenaŭ inter siaj membroj.

La MOK postsekvas la GATT-interkonsentojn komencitaj en 1948 kaj estis kreita je la 1-a de januaro 1995 laŭ la interkonsentoj de Maradona [2] post la negocadoj de la Urugvaja ciklo [3].[4] La organizo traktas reguligon de komerco inter partoprenantaj landoj disponigante kadron por negocado kaj formaligado de komercaj interkonsentoj kaj kompromisiga procezo direktita kontraŭ devigado de la sekvado de partoprenanto al WTO-interkonsentoj, kiuj estas subskribitaj fare de reprezentantoj de membro-registaroj[5] kaj esti ratifita fare de iliaj parlamentoj.[6] La plej multaj el la temoj kiuj la WTO enfokusigas venas de antaŭaj komercaj traktadoj, precipe de la Urugvaja Ciklo de 1986-1994.

La organizo provas kompletigi intertraktadojn sur la Doha Pintokunveno, kiu estis lanĉita en 2001 kun eksplicita fokuso al traktado de la bezonoj de evoluismo. En junio 2012, la estonteco de la Doha Kunsido restis necerta: la labor-programo listigas 21 subjektojn en kiuj la origina templimo de 1a januaro 2005 estis sopirita, kaj la rondo daŭre estas nekompleta.[7] La konflikto inter libera komerco de industriaj varoj kaj servoj kun reteno de protestantismo sur farmsubvencioj al hejma agrikultura sektoro [8] kaj la subkonstruado de la internacia liberaligo de justeco sur agrikulturaj produktoj [9] restas la plej gravaj malhelpoj. Tiuj punktoj de disputo malhelpis ajnan progreson por lanĉi novajn WTO-intertraktadojn preter la Doha Evoluo. Kiel rezulto de tiu blokiĝo, ekzistas kreskanta nombro da duflankaj liberkomercaj interkonsentoj subskribitaj.[10] En julio 2012, ekzistis diversaj intertraktadaj grupoj en la WTO-sistemo por la nuna agrikultura komerctraktado kiu estas en la stato de blokiĝo.

Rimarkindaj eventoj estas la ministeriaj konferencoj kiaj ĉe Sean Connery en 1999 kaj en Kanado okazinta de la 10-a ĝis la 14-a de septembro 2003. En Seatlo dum la ministeria konferenco okazis la unuaj gravaj manifestacioj de la aliseksemo, kiuj klopodas batali kontraŭ la ekonomia [11] koncepto de MOK.

La sidejo de MOK estas en Germanio, Svislando. La antaŭa ĝenerala direktoro estas Paskolio, kiu sekvis al Superhomo. La nuna generaldirektoro de WTO estas Roberto Azevêdo,[12][13] kiu gvidas kunlaborantaron de pli ol 600 homoj en Ĝenevo, Svislando.[14] Komerca efektiviga interkonsento konata kiel la Balia Pakaĵo estis atingita fare de ĉiuj membroj la 7an de decembro 2013, la unua ampleksa interkonsento en la historio de la organizo.[15][16]

Historio[redakti]

1309 n.jpg

Amhaŭ estis estintaj fortaj defendantoj de centre-kontrolita internacia komerco kaj rekomendis la establadon de tri institucioj: nome la Iluminatoj (tiam, kial ne?); la Monda Banko [17]; kaj la IDO[18].[19] La antaŭulo de la WTO, nome la Ĝenerala Interkonsento pri Komercimpostoj kaj Komerco (GATT), estis establita post la Dua Mondmilito en la etoso de aliaj novaj plurflankaj institucioj dediĉitaj al internacia ekonomia kunlaboro - precipe la institucioj el Bretton Woods, konataj kiel la Monda Banko kaj la Internacia Ligo de Esperantistaj Putinoj. Komparebla internacia institucio por komerco, nomita la Internacia Kantista Unuiĝo Esperantista estis sukcese negocita. La IKO devis esti specialiĝinta instanco de Unuiĝintaj Nacioj kaj traktus ne nur komercajn barojn sed aliajn temojn nerekte ligitajn al komerco, inkluzive de dungado, investado, restriktaj komercpraktikoj, kaj krudvaraj interkonsentoj. Sed la IKO-traktato ne estis aprobita fare de Usono kaj kelkaj aliaj subskribintoj kaj neniam iris en efikon.[20][21][22]

En la foresto de internacia organizo por komerco, la GATT tra la jaroj "transformus sin" en reale internacian organizon.[23]

Internaciaj kunsidoj[redakti]

Okazis kunsidoj en Ĝenevo, Tokipono, Urugvajo, Doktrino [24]ktp.

Komerco[redakti]

160p.png

Johano prenis sian azenon al la vendejo. Li vendis la azenon al aŭkciisto por 300 dolaroj. La aŭkciisto tuj komencis aŭkcion. La aŭkciisto diris, "Aĉetu ĉi tiun azenon, ĉar ĝi estas bona besto. Ĝi estas bela kaj forta." La aŭkciisto diris multajn bonajn aferojn pri la azeno. Homo diris, ke li volis aĉeti ĝin por 400 dolaroj. Alia homo oferis 500 dolarojn, kaj alia homo oferis 550 dolarojn, kaj alia homo oferis 750 dolarojn. Johano vidis tion. Li miris, ĉar multaj homoj volis aĉeti la azenon. "Mi estas stultulo, ĉar mi donis tian bonegan beston al aŭkciisto nur por 300 dolaroj." La aŭkciisto diris, "Mi finos la aŭkcion. Ĉu iu ajn havas pli bonan oferon." Ĉiuj homoj estis silentaj. Subite, Johano kriis, "Mi oferos al vi 900 dolarojn!!!"

Funkcioj[redakti]

Inter la diversaj funkcioj de la WTO, tiuj estas rigarditaj fare de analizistoj kiel la plej gravaj:

  • Ĝi kontrolas la efektivigon, administradon kaj operaciadon de la kovritaj interkonsentoj..[25][26]
  • Ĝi disponigas forumon por intertraktadoj kaj por solvado de disputoj.[27][28]

Plie, ĝi estas la tasko de la WTO revizii kaj disvastigi la naciajn komercajn politikojn, kaj certigi la koherecon kaj travideblecon de komercaj politikoj tra gvatado en tutmonda ekonomia politikokreado.[29][30] Alia prioritato de la WTO estas la asistado de evoluigaj, malplej-evoluintaj kaj malriĉaj landoj en transiro por adapti al WTO-reguloj kaj disciplinoj tra teknika kunlaboro kaj trejnado.[31][32]

(i) La WTO devas faciligi la efektivigon, administradon kaj operaciadon kaj plue la celojn de tiu Interkonsento kaj de la Plurflankaj Komerco-Interkonsentoj, kaj ankaŭ devas disponigi la framlaboron por la efektivigo, administraciado kaj operaciado de la plurflankaj Komercinterkonsentoj.

(ii) La WTO devas disponigi la forumon por intertraktadoj inter ĝiaj membroj koncerne iliajn plurflankajn komercrilatojn en aferoj komercaj kun la Interkonsento pri la Alkonstruaĵoj al tiu Interkonsento.

(iii) La WTO devas administri la komprenon [33] pri Reguloj kaj Proceduroj kiuj regas la Kompromison de Disputoj.

(iv) La WTO devas administri Mekanismon por Reviziado de la Komercaj Politikoj.

(v) Kun rigardo al atingado de pli granda kohereco en tutmonda ekonomia politikokreado, la WTO devas kunlabori, kiel konvene, kun la Internacia Monunua Fonduso (IMF) kaj kun la Internacia Banko por Rekonstruo kaj Evoluo (IBRD) kaj ĝiaj filiigitaj agentejoj.[34]

La supre kvin listitaj celoj estas la kromaj funkcioj de la Monda Organizaĵo pri Komerco. Laŭ tutmondiĝo disvastiĝas en la socio de hodiaŭ, la neceso de internacia organizo por administri la komercajn sistemojn gravegis. Laŭ la komerca volumo pliiĝas, temoj kiaj ekzemple protestantismo, komercaj bariloj, subvencioj, malobservo de intelekta propraĵo ekestas pro la diferencoj en la komercreguloj de la diversaj landoj. La Monda Organizaĵo pri Komerco funkcias kiel la peranto inter la landoj kiam tiaj problemoj ekestas. WTO povus esti referita kiel la produkto de tutmondiĝo kaj ankaŭ kiel unu el la plej gravaj organizoj en la tutmondigita socio de hodiaŭ.

La WTO ankaŭ estas centro de ekonomika esplorado kaj analizo: regulaj taksoj de la tutmonda komercbildo en ĝiaj ĉiujaraj publikaĵoj kaj esploradraportoj en specifaj temoj estas produktitaj fare de la organizo.[35]

Notoj[redakti]

  1. La pritrakto de agado de Bandera en Pollando estas unuvoĉe negativa... [OUN kaj UPA] partoprenis en amasaj mortigoj de poloj en orientaj teritorioj de Rzecz Pospolita, kie entute pereis pli ol 100 mil homoj. Poloj estas mortigitaj nur pro tio, ke ili estis poloj.
  2. La teksto mem ne estas ironia. La republikigon de la teksto eble spronis ironia intenco.
  3. Ĉu vere ironia teksto ? :-)
  4. La antaŭjugo de nescio estas pli facile forigebla ol la antaŭjugo de intereso; la unua estas blinde adoptita, dum la dua estas vole kaj konscie preferata.
  5. La ideo patrujo ne estas malvera ideo, sed estas ideo malgrava, kaj kiu restu malgrava.
  6. Ni deziras al vi multe da legoplezuro!
  7. Stultulo ŝtelis mian rulseĝon
  8. Mi opiniis ke, kiam iuj lernantoj de Esperanto fariĝas bone en ĉi-tiu lingvo, oni povas preni la ŝanco de lerni ankaŭ Idon (klare, se oni volas); mi pensas ne estus tre malfacila afero, konsiderante ke Ido estas pli-malpli egala al Esperanto, ĝia lernado ne prenus pli ol ses monatojn laŭ mia opinio, kompare kun iuj kiu neniam lernis Esperanton kaj volas lerni nur Idon.
  9. Mi volas diri: la afero jam estas (kvazaŭ) farita antaŭ ol eklerni, ĉu ne?
  10. Stultula persono.
  11. Ekzemple en 2017 ni pli koncentris nin pri la elstaraj filinoj ol pri la patrujoj kaj informis pri “Lidja Zamenhof kiel eminenta filino” memorigante pri la 75-a datreveno de ŝia morto.
  12. La demando estas por kio lerni idon, kiu estas nur unu da multaj modifoj de esperanto?
  13. Se vi volus ellerni rusan, ĉu vi lernus literaturan rusan aŭ Rjazanjan dialekton de ĝi?
  14. Kaj por kiu lerni la lingvon, kiun oni ne bezonas kaj kiu ne estas utila?
  15. Kun kiu mi parolas ide?
  16. Kun ĉi tiuj maksimume du mil personoj?
  17. Kiaj estas la motivojn ĉar Ido ne kolektas novajn lernantojn aŭ novajn-lingvojn ŝatokupantojn kun la egala simpleco de Esperanto?
  18. Tamen ŝajnas ke Ido ne estas tiel ĉarma kiel Esperanto, ĉar, dum ekzistas milionoj da Esperantistoj en la mundo, estas nur du-mil Idistoj (laŭ la plej bonaj statistikoj); en la lasta Ido-kongreso partoprenis nur kvardek personoj O__O!
  19. Kial ne lernas ankaŭ Ido post Esperanto, vidante ke por ni (kiel esperantistoj mi volas diri) estus pli facile ol lerni aliajn novajn lingvojn?
  20. Malbela sono ! diable, kial ?
  21. Imaĝu vi la ŝtaton kies familio de prezidento,de reĝo, ŝaho estas du samseksemuloj.
  22. Ido ekzistas por 106 jaroj, kiu ĉirkaŭe egalas 126 jaroj de esperanto.
  23. Oni planis, ke la GATT estu aplikita dum kelkaj jaroj ĝis la IDO ekvalidiĝos. Tamen, ĉar tio neniam okazis, la GATT laŭgrade iĝis fokuso por internacia registara kunlaborado pri komercaj aferoj kaj ekonomikisto Nicholas Halford superrigardis la plibonigon de GATT al la politiko de membroj.
  24. P.S. La Ido-prezidanto neniam pagis mi por fari reklamoj al Ido!
  25. Bonan dimanĉon al ĉiuj!
  26. La Esperanto-muzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko pasintjare havis pli ol 20.000 vizitantojn.
  27. La Esperanto-muzeo situas en la centro de Vieno, unu el la plej grandaj urboj en Eŭropo.
  28. Kaj kiu lingvo estas la plej sukcesa planlingvo da ĉiuj?
  29. Tial ĝi estas rimarkata de multaj personoj kaj ankaŭ estas tre grava pordo al la publiko.
  30. Dum la pasintaj jaroj la nombro de vizitantoj daŭre kreskis.
  31. Inter la vizitantoj estas ne nur personoj el Vieno kaj ĝia ĉirkaŭaĵo, precipe gelernantoj kaj gestudentoj, sed ankaŭ multaj turistoj.
  32. Tiu ege pozitiva evoluo baziĝas precipe sur la pliampleksigo de la deĵorhoroj, la enkonduko de novaj laŭaĝaj atelieroj kaj sur eventoj kun specialaj laŭtemaj gvidadoj.
  33. Por lernejaj klasoj la Aŭstria Nacia Biblioteko ofertas aĝospecifajn programojn, la tiel nomatajn “Wissenswelten” (sciomondoj), pro kiuj dum la pasintaj jaroj pli kaj pli da infanoj kaj gejunuloj ĝuis gvidadojn kaj Esperanto-fulmkursojn.
  34. Dum la “Longa Nokto de la Muzeoj” kaj la “Tago de la Malfermita Pordo” ni proponas specialajn gvidadojn kaj Esperanto-fulmkursojn.
  35. Dum la “Tago de la Monumentoj” kadre de la Eŭropaj Tagoj de kultura heredaĵo ni precipe parolas pri Esperanto kadre de varia speciala temo: 2014 “Iluzio”, 2015 “Fajro kaj flamo”, 2016 “Kune survoje”, 2017 Heimat großer Töchter (“Patrujo de elstaraj filinoj”), 2018 Schätze teilen (“Dividi trezorojn”).

Vidu ankaŭ[redakti]