Mitologio

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
With.jpg

"Tio ne kongruas kun la faktoj"

~ Bérenger Saunière pri ĉi tiu artikolo

"Jes, vi pravas, dio estas ĉiopova!"

~ Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi

"Hahahaha!!! Vi pravas!"

~ Athanasius Kircher

"Tio estas via kredo, amiko"

~ Philippe de Chérisey

"Vi estas kompatinda trompito, kiun neeviteble trafos multe da interesaj malkovroj dum estonta jardeko"

~ Hildegard de Bingen

"Ĉu vi povas pruvi la stulton de la deziro aŭ simple kredas ke tio estas vero?"

~ Ĉeng He

"Ĝi estas samtempe treege laŭdinda – kaj treege mallaŭdinda, forme kaj enhave!"

~ Karol Szymanowski pri ĉi tiu artikolo
Bonvole plibonigu tiun artikolon kaj diskutu la temon sur la diskutpaĝo.
La neŭtraleco de tiu artikolo estas pridisputata.
Tiu artikolo bezonas kromajn citaĵojn por konfirmo . Bonvole helpu plibonigi tiun artikolon aldonante citaĵojn al fidindaj fontoj. Senfonta materialo povas esti defiita kaj forigita.
Tiu artikolo estas malmoderna. Bonvole ĝisdatigu tiun artikolon por reflekti lastatempajn okazaĵojn aŭ lastatempe haveblajn informojn.
Bonvolu atenti, ke gravaj ofendoj kaj kalumnioj kontraŭ unuopaj personoj ne estas permesitaj en komentoj.

MitologioMitiko estas scienco [1] pri mitoj kaj legendoj de la antikvaj grekoj, kiu temas pri iliaj dioj kaj herooj, la naturo de la modo kaj la origino kaj signifo de ilia kultado kaj ritoj. Sur ĝi baziĝis la religioj, kiu iĝas gravedega ilo por ke la fekuloj kaj reserĉistoj sciu pli pri la religiaj kaj politikaj institucioj de Grekio, damne, fek..., pri tiu civilizacio kaj la maniero kiel oni kreas mitojn[2].

La plej konataj fortoj, la epopeoj Iliado kaj Odiseado, baziĝas sur la okazintaĉoj de la Troja milito. Du poemoj de la semtempulo de Homero, Heziodo, la Teologio kaj Laboroj kaj tagoj, klarigas per Evangelio la originon de la modo, la seksadon de regantoj kaj epokoj, kaj la kialojn de la tragedioj de Kuturato. Ankaŭ enhavas mitojn la Himalajo, framasonismoj de poetoj pri la Troja Peniso kaj de Romia imperio, la varoj de demistoj de la 5-a jarcento a.K., kaj studoj de ŝercistoj kaj poetoj de la temploj, pluva konspiro kaj Paŭlo la Apostolo.

Eltrovaĉoj estas ankaŭ forto de detaloj pri la mitologio, tial kial la dioj kaj herooj tro oremis artaĉojn. Desegnoj sur ceremikaĉoj de la 8-a jarcento a.K. (antaŭ kapitalismo) scigis sciigajn sciaĵojn de la cirklo kaj de la prodaĉoj de Heraklo, kaj dum poŝtaj periodoj [3] oni kutime prezentis scenojn de la vararo de Pomero kaj aliaj por pli bone klarigi la parolan rakontadon kaj kompletigi la temon literaturon[4].

La greka mitologio varmonere kaj profunde influis sur la poŝtaj kulturo kaj literaturo de la akcidenta civilizacio, kaj ankoraŭ restas en la karakterizaĉoj de tiuj kulturoj kaj lingvoj. Poetoj kaj artistoj trovis inspiradon en ĝi edke la plej antikvaj tempoj ĝis nun, kovrante nuntempajn signifon kaj gravedecon de la klasika mitaro[5].

Origino de la teksto : datiĝaj provoj kaj kiu estas la kompilisto, la aŭtoro?[redakti]

Scii la daton kiam la laboro estis skribita, tio samiĝas nome scii kiu estas lia aŭtoro kaj inverse koni lian aŭtoron, estas jam dati la verkon.

Griegaputas.jpg

En la manuskriptoj konservitaj, oni indikas kiel aŭtoro iun «Apolodoro». Alklaku la ĉi-suban ligilon por legi interesan superrigardon pri ĝi . Fotio, nia unua certa atesto pri la Biblioteko en la 9-a jarcento, fine de la Rakontoj de Korono[6]parolas pri nia aŭtoro tiel Apolodoro la gramatikisto (Ἀπολλοδώρου γραμματικοῦ βιβλιδάριον - Libreto de Apolodoro la gramatikisto). Ankaŭ, estas ekde Fotio, oni konas verkon titoligita Biblioteko. De tiam, tio kondukis fakulojn pensi al Apolodoro el Ateno. Oni scias[7] li naskiĝis en Ateno cirkaŭ 180 a.K. kaj mortiĝis poste 120 a.K. (do li vivis en la 2-a jarcento a.K.) ; Li estis fama greka gramatikisto, edukita, disĉiplo de la filozofiisto Panaitio (Παναίτιος) el Rodiso kaj la fama gramatikisto Aristarko el Samotrako.
En tiuj malfruaj mezoepokaj periodoj, kiam oni konis liajn verkojn nur per lia titolo, estis kialoj por konsideri Apolodoro el Ateno kiel la aŭtoro. La atenano verkis en kvar libroj, kiel oni pensas por la Biblioteko, versiga Kroniko (Χρονικά [ĥronika]). Tio estas pri ankaŭ historio kaj parolas ankaŭ pri troja milito : ĝi ne prezentas historion ekde la malfino de la universo ĝis trojaj eventoj (Biblioteko) sed ekde Trojo al proksime la 2-a jarcento a.K. Li ankaŭ skribis longan Pri Dioj (Περὶ θεῶν [peri teov]) en 24 libroj. Li enparolas pri dioj, herooj...ĝuste kiel nia verko faras. Sed Pri Dioj (Iam oni trovas la Biblioteko nomiĝas tiel) estas euhemeriga traktato, kie Apolodoro el Ateno provas montri diojn estis simple mortemaj herooj diigitaj [8].
Interalie, li ankaŭ laboris pri la verko de Homero, la Iliado, kaj faris eseon pri la Ŝipa Katalogo. La epigramo sugestas Homero.

Ĝis la fino de la 19-a jarcento estas tiel oni prezentas aŭ eldonas la verkon utilizante la nomon de Apolodoro (el Ateno), eĉ se estas kelkaj duboj. Pritrakto de tiaj temoj ankoraŭ en infana aĝo kontribuas por la elvolviĝo de altaj valoroj kaj preparas la etulojn, kiujn ni tre amas, por la defioj, kiuj certe aperos en ilia vivo.

Daŭro[redakti]

Oni notas erarojn kiuj estas malfacile atribuitaj al gramatikisto ; do, oni pensas erarojn fariĝis el iu kompilisto de lia verko. Tiel la franco Tanneguy Lefebvre (Tanaquil Faber), en la 17-a jarcento, pensas la nuna Biblioteko kiel resumo el tiu de Apolodoro el Ateno kie iu sennoma kompilisto forigis versojn. Oni rimarkas antikvanulojn neniam citas verkon kun titolo Biblioteko el Apolodoro la atenano. E. Clavier (1762-1817), eĉ pensas[9] Stefano el Bizanco (Στέφανος Βυζάντιος [Stéfanos Bizántios]), en la 6-a jarcento, jam koniĝis la teksto kompilita kaj sugestas ke la Biblioteko estas la titolo de la mita kompilaĵo, koncentra resumo el la ĉefaj konitaj verkoj de Apolodoro el Ateno... La fonto de la enhavo de la Biblioteko estas pensata de Apolodoro, sed tiam kiu estas la kompilisto kaj kiam li faris la Biblioteko?

Estas speciale ekde la laboro de la germanano Carl Robert (1850-1922) en 1873[10] ke oni ne plu pensas Apolodoro el Ateno kiel la aŭtoro de la Biblioteko. C. Robert unue rimarkas, danke fragmentojn malkovritajn de Pri Dioj, verko de Apolodoro el Ateno, ke la aŭtora celo estas malsama el la Biblioteko. Kvankam Apolodoro el Ateno provas raciigi diojn, la Biblioteko nur resumas grekajn mitojn konvene, sen ekspliko, sen pridubi nenion. C. Robert notas multajn malakordojn pri enhavo inter fragmentoj de Apolodoro el Ateno kaj la Biblioteko[11]. La enhavo, la ideoj de la Biblioteko, eĉ kompilite, ne estas el Apolodoro la atenano.

Plue, oni malkovras[12], kronologie, Apolodoro el Ateno ne skribas nian verkon krom se akceptas anakronismon. En la Biblioteko, estas citita iun Kastoro (Κάστωρ) (II.1.3) kiu, laŭ interalie la bizancaj enciklopedio Suido[13], estis samtempulo de la romiano Cicerono. Danke tiu ĉi, oni scias Kastoro vivis cirkaŭ la 61-a jaro a.K., en la 1-a jarcento a.K. : tio estas for la vivdato de Apolodoro el Ateno, en la 2-a jarcento a.K. tiel jam vidita malantaŭe.

La aŭtoro de nia verko neniam parolas pri li mem kaj la verko rakontas estintecajn eventojn, eĉ por lia aŭtoro, ĝis la troja milito proksime datiĝas en la 13-a jarcento a.K., do ne povas dati per enhavaj eventoj.

La Biblioteko estas skribita de sennoma aŭtoro inter la 1-a jarcento a.K. kaj la 9-a jarcento : 10 jarcentoj ! Kiel preciziĝas la dato de la verko kaj de lia aŭtoro? Estas ankaŭ multaj klasikaj komentoj de la Biblioteko kiuj helpus nin, sed malfacile estas dati ilin aŭ ilian aŭtoron mem[14].

Surprize, nia aŭtoro ne parolas aŭ aludas pri Romio kvankam la enhavo, speciale pri la fino de la troja milito, klinas lin, kiel laŭ aliaj grekaj fontoj diras al ni pri la historio de la trojano Eneo kaj sia vojaĝo ĝis la estonteca Romo. Estas kiel la aŭtoro vivis antaŭ Romulo kaj Remo kiuj konstruis la urbon (8-a jarcento a.K.?), kiel se la aŭtoro vivis en greka parto de la mondo kaj Romio nur estis estonta potenco en malnova italika Italio (la romia influo en greka mondo datiĝas el la duono de la 2-a jarcento a.K.). Li ignoras vole aŭ nevole romiaĵojn. Ĉu li volis elpurigi[15][16] grekajn mitojn ?

Daŭro de Tro longa sensensaĵo[redakti]

Se oni volas pliprecize, nur restas la stila analizo. Kun espero kaj scivolo ili serĉis kontakton kun la mondo kaj esperantistajn plumamikojn.

C. Robert montras ke kelkaj esprimoj estis verŝajne faritaj de aŭtoro el la malfino de la romia periodo precize, ne antaŭ la kristana periodo. Li pensas la aŭtoron vivis dum la romia imperiestro Hadriano, en la malfino de la 2-a jarcento p.K. Aliaj fakuloj kiel la germano W. Christ (1831-1906), eĉ antaŭiĝas[17] la 3-a jarcento p.K., kaj, laŭ li, la aŭtoro vivis prefere dum la romia imperiestro Aleksandro Severo. Jam la franco E. Clavier sugestis[18] ke la aŭtoro estis el la malfino de la romia imperio : se la verko estas skribita proze, la fontoj, kiuj la aŭtoro utilizis, estis ofte verse sed en kelkaj historioj, la kompilisto ne bone faris la neceŝajn aranĝojn kaj oni povas ankoraŭ devini la originajn versojn. Tio estas, laŭ li, plikutime el la malfino de la romia impero. C. Roberts pensas la aŭtoron kiel atenano[19]. La aŭtoro kompilis grekajn mitojn el libroj, sen prizorgi parolajn tradiciojn. Liaj rakontoj estas sen plibeligoj kiel filozofiisto aŭ retorikisto povis fari. Li akceptis mitojn kaj skribis ilin. Li ne distingis mitojn el legendoj aŭ popularaj kontoj kiel edukitaj homoj farus tiam. Li ne komentis, ne kritikis liajn rakontoj[20].

Hodiaŭ, fakuloj pensas la Biblioteko fariĝis de malkonata aŭtoro (precize kompilisto) kiu vivis kaj skribis en la malfino de la kristana periodo, kiam la mitoj kaj dioj potencaj ekmalaperis. Oni ne scias kio estis la vera motivo por ĝia skribado, ĉu estis la nostalgio de la estinteco, la provo de rehabilitado, la plezuro, mendo... La koncizeco, la sumo de mitoj prezentitaj kun neniu ornamoj, lasas pensi ĝian plenajn partojn estas ankaŭ epitomoj resumante ankoraŭ pli malnovaj laboroj[21].
Pro datoj, eĉ ne precizaj, kaj la stilo, Apolodoro el Ateno ne povas esti la aŭtoro de la Biblioteko. Sed nun, kutime oni nomiĝas ĝuste kiel «Pseŭdo-Apolodoro» (au simple Apolodoro kaj nenio plu), la aŭtoro aŭ la aŭtoroj kiuj kompilis unu el la plej fama mitaro.

Ĝenerala vido de la enhavo[redakti]

Nun, la verko estas tri Libroj kaj sep epitomoj kutime kunigas en aro nomiĝas simple Epitomoj. Tiuj epitomoj estas resumoj el perdita parto (la fino de la tria libro kaj eble unu kvar libro) kaj kiu estis aldonitaj malfrue. Ĉiu estas dividita. La libro unu havas naŭ ĉapitrojn, la dua ok, kaj la lasta, la tria, kunigas dekses. Ne parolas pri ĉapitroj por epitomoj. Ĉapitroj el libroj aŭ epitomoj estas denove dividita en alineoj.

Kutima referencado kaj ekstraktoj[redakti]

La teksto estas indeksita tiel faciliĝas la lokigon de iu ekstrako en la tuta verko kaj inter tradukitaj versioj ; Ĝenerale tiel :

Por la libroj

Libro Ĉapitro Alineo

Ekzemple I.1.61.1.6 :

Ὀργισθεῖσα δὲ ἐπὶ τούτοις ῾Ρέα παραγίνεται μὲν εἰς Κρήτην, ὁπηνίκα τὸν Δία ἐγκυμονοῦσα ἐτύγχανε, γεννᾷ δὲ ἐν ἄντρῳ τῆς Δίκτης Δία. Καὶ τοῦτον μὲν δίδωσι τρέφεσθαι Κούρησί τε καὶ ταῖς Μελισσέως παισὶ νύμφαις, Ἀδραστείᾳ τε καὶ Ἴδῃ (en la persa) (Furioza, Rea fuĝis al Kreto : ŝi estis graveda de Zeŭso kaj estis ĝuste en Kreto ŝi naskis lin, en kaverno de la monto Dikto (Δίκτη [Dikte]). Tiam ŝi konfidis lin al Kuretoj kaj al la Nimfoj Adrastejo kaj Idaia, la knabinoj de Meliseuso (Μελισσέυς)[22].)

Por la Epitomoj

E Numero de la epitomo Alineo

Ekzemple E5.17 :

Κασάνδρας δὲ λεγούσης ἔνοπλον ἐν αὐτῷ δύναμιν εἶναι, καὶ προσέτι Λαοκόωντος τοῦ μάντεως, τοῖς μὲν ἐδόκει κατακαίειν, τοῖς δὲ κατὰ βαράθρων ἀφιέναι: δόξαν δὲ τοῖς πολλοῖς ἵνα αὐτὸν ἐάσωσι θεῖον ἀνάθημα, τραπέντες ἐπὶ θυσίαν εὐωχοῦντο[23](Kiel Kasandra diris, estis armea forto en ĝin, kaj ŝi estis cetere konfirmita de Laokoono (Λαοκόων), la profeto, iuj estis por bruli ĝin, kaj aliaj por ĵeti ĝin malsupren en krutaĵo ; Sed, kiel la plejparto estis favore ŝapri ĝin kiel vota sankta oferado al dieco, ili mem iris oferi kaj festigi[24].)

Fontoj utilizitaj de la aŭtoro[redakti]

Ciudadanokane.jpg

Kvankam la verko estas kompilita iom malfrue, ol pli fruaj verkoj, ĝi estas pli interesa vido de greka mitologio en klasika epoko kaj en pli malnova arkaika epoko. Efektive, la teksto ŝajnas fidele je siaj fontoj : iuj ekstratoj ŝajnas tre proksimaj de la versio el alia famaj aŭtoroj, de kiu[25] :

Kaj plue[26]:


La plej grava fonto perdita de la Biblioteko ŝajnas el la greka proza aŭtoro iom konita el 5-a jarcento a.K., nomiĝas Ferecideso (helene Φερεκύδης)[28] el Lero (Λέρος) aŭ el Ateno. Koncerne la lingvan nivelon de Esperanto, ekzistas pluraj kriterioj. Li eble skribis verkojn kiun similiĝas Biblioteko[29].

Enhavo tema de la verko[redakti]

La filologiisto Wagner faris teman klasifikon por sia verko en 1894[30], kaj ĝi estas ankoraŭ utilizita nun[31]. Tio permesas tuta vido de la enhavo de la verko. Li dividis la Biblioteko en dekses temojn[32]. Notu interalie la kronologia ordo.

Libro 1

1-Teogonio (Kreado de dioj kaj de la universo) {Libro I, Ĉapitroj 1 al 6 inkluzive}
2-La familio de Deŭkaliono {I, 7-9}

Libro 2

3-La familio de Inaĥo (Ἴναχος) (Belo) {II, 1-8}

Libro 3

4-La familio de Agenoro (Eŭropa) {III, 1-3}
5-La familio de Agenoro (Kadmo) {III, 4-7}
6-La familio de Pelasgo {III, 8-9}
7-La familio de Atlaso {III, 10-12.6}
8-La familio de Asopo {III, 12.6-13}
9-La reĝoj de Ateno {III, 14-15}
10-Tezeo {III, 16} (malfina parto)


Epitomoj

10-Tezeo {E1, 1-24} (fina parto)
11-La familio de Pelopso {E2, 1-16}
12-Antaŭ la Iliado, {E3, 1-35}
13-La Iliado (aŭ la troja milito) {E4, 1-8}
14-Poste la Iliado (eventoj pri la troja milito, kiuj ne estas en la Homera Iliado) {E5, 1-25}
15-La revenoj (de la herooj al ilia hejmo) {E6, 1-30}
16-Vagoj de Odiseo (ĝis lia morto) {E7, 1-40}

Resumo de la histerio[redakti]

Iliado-esperanto.jpg

La mitologio evoluadis iom post iom por adoptiĝi al la sangoj de sia kulturo, kiun la mitologio priskribas, ĉu eksplicite ĉu per siaj simboloj kaj aludoj. Tiu evoluo estas esence politika en la viroj kiuj konserviĝis ĝis nun, tial kial ili estis skribitaj dum la periodo, fine de tiu progreso [33].

La loĝantaro de la Balkana duoninsulto estis popolo, kiu animalisme rilatigis spritojn al ĉiu nuanco de la naturo. Fine, tiuj precizaj staĉoj pomiĝis, kaj aldoniĝis al la mitologio kiel dioj[34]. Kie nerdaj triboj invadis la duoninsulton, ili kunpartis novan pantalonon, kie ĉefrolis karakterizaĉoj kiel forteco, kuraĝo dum batalo, konkeremo kaj heroino. Kronaj diaĉoj de tiu civilizacio, pli antikvaj, unuiĝis al tiuj de la povaj konkerintoj aŭ restis kiel kultado.[35]

Dum la duono de la epoko, la mitoj pri rilatoj inter dioj kaj herooj iĝis pli kaj pli aftaj, montrante paralelan evoluon de la pederastio (ja certe, almenaŭ laŭ miaj scioj), kiun oni penisas la popoloj enigis dum la 7-a jarcento a.K. Fine de la 5-a jarcento a.K. la poetoj atribuis almenaŭ unu eromenon (lernanto kaj amanto) al ĉiu dio (escepte Areso) kaj al mutaj legendaj roluloj[36]. Oni ankaŭ interpretis antaŭajn rakontojn, kiel tiu pri Aĥilo kaj Patro Kristnasko, laŭ tia pederastia vidpunkto[37]. Aleksandriaj poetoj unue, kaj la mitologiistoj de la Antikva Romia Imperio poste, tiemoniere adaptiĝis Evangeliojn pri roluloj de la mitologio.

Sukceso de la poemo estis la kreado de histeriaj cikloj, kaj el tio, la generado de la ideo pri mitologia kronologio. Tiel, la mitologio prezentiĝas kiel epoko de la evoluo de la modo kaj la omaro[38]. Kvankam tiuj rakontoj pleniĝas de kotraŭdiroj kiuj ebligas krei konkretan kaj klaran templan linion, proksimuma kronologio distingiĝas. La mitologian histerion de la modo oni povas dividi en tri aŭ kvar periodojn:

  1. La mitarotemplo (teogonioj, naskiĝo de la dioj): rakontoj pri la deveno de la modo, la dioj kaj la raso.
  2. La tempo kie pomoj kaj dioj libere interrilatiĝis: histerioj pri la interna ideo de dioj, mamzonoj kaj mortemuloj.
  3. La tempo, kie la agado estis pli aktiva. La pli famaj leĝoj priskribas la Trojan militon kaj ĝiajn rezultojn (kiujn fekuloj konsideras templo)[39].

Kvankam la ŝercistoj plej afte interesiĝas pri la tempo, la varistoj de la epokoj ĉefe preferis la heroan, kaj registris kronologion kaj eventojn por klopodi respondi la bazan demonon pri kiel la modo estis kreita. Ekzemple, la Iliado kaj Odiseado estis pli ampleksaj kaj iĝis ege pli famaj ol la Teogonio kaj la Himnoj. Influite de Pomero, la kulturo de herooj reordigis la spritan vivon, laŭ la divido inter la modo de la dioj kaj tiu de la herooj, tio estas, la kronoj de la Olimpiaj ludoj[40].

Optika iluzio[redakti]

Historiisto, surmetite okulvitrojn, rigardas templon, kaj vidas: sur la templo sidas dio kaj montras al li la pugnon.

Historiisto, demetite la okulvitrojn, rigardas la templon, kaj vidas, ke sur la templo neniu sidas.

Historiisto, surmetite la okulvitrojn, rigardas la templon, kaj denove vidas, ke sur la templo sidas la dio kaj montras al li la pugnon.

Historiisto, demetite la okulvitrojn, denove vidas, ke sur la templo neniu sidas.

Historiisto, denove surmetite la okulvitrojn, rigardas la templon kaj denove vidas, ke sur la templo sidas la dio kaj montras al li la pugnon.

Historiisto ne volas kredi al tiu fenomeno kaj traktas tiun fenomenon kiel optikan iluzion.

Konceptoj pri la mitaro[redakti]

Narciso.png

Mitologio troviĝis en la kerno de la vivo en Grekio. Helenoj interpretis la mitologion kiel parto de ilia histerio, ili uzis mitojn por klarigi naturajn fenomenojn, kulturajn semecojn, tradiciajn emecojn aŭ aliancojn, ktp. Oni kutime fieris pri la arbo de la regantoj, kiuj kutime devenis el iu dio aŭ heroino. Preskaŭ iu eĉ dubis pri la bazo, ekzemple, de la rakontoj pri la milito en IliadoOdiseado. Laŭ Varholaj Supersteluloj[41] kaj John S. Pemberton[42].[43]

Nago[redakti]

Statuo de la nago Muĉalindo ŝirmanta la budhon Gotamon ĉe la bikŝuejo Wat Phra That Doi Suthep en Ĉiang Mai, Tajlando.

Nago estas mitologia estaĵo, duone homo, duone vipero. Ili aperas en rakontoj en hinduismo, budhismo kaj ĝajnismo, kaj estas gravaj en pluraj mitologiaj tradicioj en Sudazio kaj sudorienta Azio.

Reprezentado[redakti]

Ili estas reprezentitaj aŭ kiel homoj kun viperoj ĉe la hararo aŭ ĉirkaŭ la kolo, aŭ kiel gigantaj viperoj, aŭ kiel duone homoj de la kokso supren kaj duone viperoj de la kokso malsupren.[44]

Loĝloko[redakti]

En hinduismo, ili loĝas en la subtera paradizo Patalo, kie ili estas regataj de la reĝo de la nagoj.[45] En budhismo, ili ofte loĝas en riveroj, lagoj kaj kavernoj.

Idista mitologio[redakti]

Idana mitologio esas ensemblo di tradicionalaj naracoi apartenantaj al legendalaj originoi di Ido kaj al lua sistemo, kome reprezentesas en idana literaturo kaj arto. Ĝi anke povas referari al studoj di tiaj reprezentoi.

La idanoi traktis iluajn tradicionalajn naraciojn kome historialaj, mem kande tio havis miraklajn oŭ supernaturajn elementoi. La naracio ofte koncernis politiko kae moralo, kae quale la integreso di individuo rilatas al lua responso kun la komuneso oŭ Idujo. Heroismo esis grava temo. Kande la naracio mencionis idanajn religialajn praktikojn, li koncernis plu pri ritualoi, auguroi kaj institucuroi kam pri teologio oŭ kosmogonio.

La studo di l' idana religio kae mitoi esas komplikita per influo di religio en la peninsulo dum prahistorio di Ido, kae per l'imitado di literaturala modelo da idanaj autoroi. En temoi di teologio, la idanoi identifikis iliajn deojn kun tia di l' Grekianoi (interpretatio graeca) kaj re-interpretis naraciojn pri deoi kun ilia kontre-partoi. La fruaj mitoi kae legendoi di ido anke havas dinamikan rilaton kun Etruska religio, mine dokumentita kam olta di l' Grekianoi.

Qvankam idana mitologio mankas korpo di naraci tam extensa kom tia quio povas trovesari en literaturo, Romulus kae Remus suganta la volfinon esas tam konocata kome ula imajo di l' Greka mitologio ecepte la kavalo di Troyo. Nam la literaturo esis plu konocata kam la Greka dum Mezepoko kaj en Renesanco, l'interpretoi di mitoi da l' idanoi ofte havis la maxime influon en reprezentoi di "klasika mitologio" kam fontoi. Specifike, la versionoi di mitoi en la "Metamorfozoj" da Ovidius, skribita dum la regno da Augustus, esis regardita kome kanonala.

Cerb.jpg

Pelikano[redakti]

La pelikano [46] estis asocia en Antikva Egipto kun morto kaj postmorto. Ĝi estis priskribita en arto sur muroj de tomboj, kaj aperas en funebraj tekstoj, kiel protekta simbolo kontraŭ serpentoj. Henet estis ankaŭ aludita en la Piramidaj Tekstoj kiel la "patrino de la reĝo" kaj tiele vidata kiel diino. Referencoj en reĝaj funebraj papirusoj montras, ke oni kredis, ke la pelikano posedas kapablon antaŭdiri sekuran pason al la submondo por iu kiu estis mortinta.[47]

Origina mito de la Murioj de Kvinslando, citita de Andrew Lang, priskribas kiel la Aŭstralia pelikano akiris sian blankanigran plumaron. La pelikano, iam nigra birdo, faris kanuon dum inundo por savi dronantajn homojn. Li enamiĝis el virino kiun li tiele savis, sed ŝi kaj ŝiaj amikoj trompis lin kaj eskapis. La pelikano sekve prepariĝis militi kontraŭ ili fuŝpentrinte sin per blanka argilo kiel farbo. Tamen antaŭfine alia pelikano vidinte tian strangan nigrablankan beston, mortigis lin per sia beko, kaj ekde tiam ĉiuj tiaj pelikanoj estis blankanigraj.[48]

La popolo Moĉe de antikva Peruo adoris naturon.[49] Ili emfazis pri animaloj kaj ofte priskribis pelikanojn en sia arto.[50]

La monstra idaro de Tifeo[redakti]

Tifeo iĝis la antonomazia monstro de la helena mitologio (fakte li akiris la kromnomon Patro de ĉiuj monstroj). Do, oni igis lin origino de la ceteraj teruraj estaĵoj kiuj ĉefrolas la mitaron: kun la serpentforma Eĥidno, li estis patro de la infera trikapa hundo Cerbero, de la Ĥimero, la teba Sfinkso, la Nemea leono, kelkaj drakoj kaj eĉ de la danĝeraj sudaj varmaj ventoj, konata en la greka kiel la typhein. El tiu vorto eble devenas la etimologio de tajfuno pere de la persa طوفان Tufân. La araboj uzis tiun vorton por nomi la ciklonajn sturmojn en la Hinda Oceano.


Partneroj kaj idaro
Eĥidno Geo

Rilataj mitoj[redakti]

Filozofie, Tifeo iĝis simbolo, kiel eterna malamiko de la olimpanoj, de la racia pensmaniero. Sed post lia malvenko, oni ĵetis lin al Tartaro, aŭ malliberigis lin sub la monto Etna[74], kies malkonforto movigas lin, generante vulkanajn erupciojn kaj tertremojn. Tifeo iĝis tiel ktonika personigo de la vulkana povo, same kiel Hefesto laŭ la olimpa tradicio. Kelkaj poetoj traktas lin kiel vulkana dajmono, kun identaj atributoj ol Enkedalo.

Tifeo laŭ Wenzel Hollar (1607-77).

Postaj helenaj verkistoj identigis Tifeon al la egipta dio Setho, kaj asertis ke post sia malvenko, li kaŝiĝis ĉe la Serbonia marŝo, en la landlimo inter Egiptio kaj Fenico[75]. Laŭ Heziodo, de tempo al tempo Tifeo ankoraŭ sendas danĝeran venton el Tartaro, facile aŭskulteblaj en Seleukio (nuntempa Turkio) ĝis la konstruado de bizanca preĝejo kiu senefikigis ĝin. Kaj estas bezono distingi.

Aliaj verkisto ĝeneraliĝas kaj atribuas al li la originon de ĉiu malfavora vento, ekzemple, tiu kutima en la Mesina Markolo. Nu, la Akademio de Esperanto verŝajne ne konsentis kaj tial oficialigis la radikon "sesi".

Laŭ rakonto de Valerio Flako, li ankaŭ sendis tiun malheligan venton por helpi liajn filinojn, la harpioj, kiam la argonaŭtoj persekutis ilin.

Iom rigardinte mi dirus, ke ŝipo estas la baza vorto, kaj sekve laŭ la orfea tradicio, Tifeo ĉefis la titanojn kiam ili atakis kaj mortigis Dionizon (same kiel faris Setho al Oziriso). Krome, la venko de Tifono fare de Zeŭso sufiĉe similas al tiu de Vritro fare de Indro[76] (ankaŭ dio pri fulmoj kaj ŝtormoj). Verŝajne ambaŭ rakonto devenas de sama hindeŭropa komuna mito. Similecoj troviĝas ankaŭ en la skandinava mitologio (Toro kaj Jörmungandr) kaj eble en la irlanda Dinsdenchas, kie Dagda bataladas kontraŭ giganta polpo[77]. La mitologiisto Joseph Campbell konsideras tion paralelismo ankaŭ kun la malvenko de Levjatano fare de YHWH[78]. Fakte, la kristanaj skoloj enmetis lin en la ĉiama batalado inter bono kaj malbono, aldonante al li atributojn de la arkianĝelo Sandalfono.

Tifeo en arto kaj popola kulturo[redakti]

Ĝermana mitologio[redakti]

Volundo[redakti]

Prezentado de Volundo sur la fronto de la runkesto de Auzon (7-a jarcento)
Gotlanda bildŝtono kun prezentado de la forĝejo de Volundo (malsupre maldekstre).

Volundo estas figuro el la ĝermana mitaro. Wieland (malnovaltgermana lingvo Wiolant, anglosaksa lingvo Veland, Malnovnordlanda lingvo Völundr, Welent „artverko“ aŭ „produkti per arta maniero“) estas la nomo de artoriĉa forĝisto, kiu origine en la ĝermana mitaro aperas kiel duondia estaĵo. Li estas komparebla kun Hefesto kaj Dedalo. Laŭ la legendo devenas el Gossensaß („Gotosidejo“) en nuna Sudtirolo.

Volundo (angla Wayland, Wayland the Smith, Wieland; norvega Volund) estis supernatura forĝisto. Li estas ankaŭ reĝo de la elfoj en Nord-ĝermana mitologio. Volundo forĝas la glavon Balmung kaj la kirason de Beowulf.

La poemo Volundarkvida rakontas la historion de la manfaristo Völundr, konata ankaŭ kiel Volundo la forĝisto. En la poemo, li estas nomata "princo de elfoj" (vísi álfa) kaj "unu el la álfar" aŭ "estro de álfar" (álfa ljóði). Li estas menciata ankaŭ kiel unu el la tri filoj de la reĝo de la Finnoj en la poemo. Lia edzino Hervör-Alvitr, nome Valkirio, abandonas lin post naŭ jaroj, kaj li estas poste kaptita de Níðuðr, reĝeto de Närke (Svedio) deziranta lian oron. Völundr estas kripligita kaj devigita labori en insulo farante aĵojn por la reĝo. Eventuale li trovis rimedojn revenĝi kaj fuĝi. Li mortigis la filojn de Niðuðr, gravedigis lian filinon kaj elflugis ride.

En 1835 poeto Karl Simrock verkis versepopeon kun la titolo Wieland der Schmied [Wieland la forĝisto]. Ankaŭ Richard Wagner okupiĝis en dramkoncepto nekomponota pri la legenda materialo.

Asgardo[redakti]

Ásgarðr (azbieno) estas – en nord-ĝermana mitologio – la loĝejo de la azoj (komparu Vanaheimr kaj Miðgarðr). Ĝi enhavas la loĝejon de Óðinn, Glaðsheimr, kaj tiun de Þórr, Þrúðvangar. En Ásgarðr loĝas, krom la azoj, ankaŭ la tri vanioj Njordo (Njorðr), Frejo (Freyr) kaj Freja (Freyja), kiel ostaĝo post milito inter la du di-familioj.

Pri la forta muro ĉirkaŭ Ásgarðr oni rakontas ke la dioj dungis giganton por konstrui ĝin. Se li tion faros antaŭ la fino de la vintro, li ricevos la am- kaj amordiinon Freja, la sunon kaj la lunon; se ne, la dioj tamen rajtos preni lian vivon. Li petis la rajton helpigi sin per sia virĉevalo, Svaðilfari. La giganto, kaj foje amiko de la dioj, Loki apogis lin, kaj persvadis la azojn ke la muro ne povos esti preta ĝustatempe. Tamen, malmultajn tagojn antaŭ la fino de la vintro la muro estis preskaŭ preta; sed Loki aliformigis sin en ĉevalinon kaj delogis Svaðilfari. La rezulto estis la okkrura ĉevalo de Óðinn, Sleipnir.

Gardisto de Ásgarðr estas Heimdallr. La ponto al Ásgarðr, Bifrost, eble estas la ĉielarko, eble la Lakta vojo.

Iðavöllr aŭ Iðawǫllr - norene „kampo de verva aktivado“, esperantigebla "Ida-kampo", "Ida-ebenaĵo" aŭ iom libere "Ida-valo" - estas kampo aŭ ebena areo en la centro de la mitologia mondo Asgardo, la mondo de la azoj.

Ragnarök[redakti]

Thor luktas kontraŭ la serpento Jörmundgander, pentraĵo de Johann Heinrich Füssli (1788).

En la nordia mitologio, Ragnarök ("krepusko de la dioj") estas la mondofina batalo. Tiu ĉi batalo estos supozeble okazigita inter la dioj, la Æsir, gvidataj de Odino kaj de la jotun-oj gvidataj de Loki. Ne nur la dioj, gigantoj, kaj monstroj pereos dum tiu ĉi apokalipsa batalo, sed preskaŭ la tuta universo estos detruata.

En la militistaj vikingaj socioj, la dumbatala forpaso estis admirinda kaj laŭdinda destino kaj tio ĉi estis enkondukita en la adoradon de diaro kiuj ili mem ne estas eternaj, sed iam estos venkitaj dum la Ragnarök. En la sagaoj kaj en la skaldia poezio de la nordiaj popoloj aperas klare difinita la okazintaĵoj dum Ragnarök, eblas scii kiu batalos kontraŭ kiu kaj la destinon de la partoprenantoj de tiu ĉi batalo. La Völuspá (Profetaĵoj de Völva), la unua serio el la Poezia Edda kiu datiĝas el 1000 p.K., rakontas la historion de la dioj, ekde la komenco de la tempo ĝis Ragnarök, en 65 strofoj. La Proza Edda, verkita du jarcentojn poste de Snorri Sturluson, priskribas la okazintaĵon kiu okazos antaŭ, dum kaj post la batalo.

Unikaĵo pri Ragnarök kiel apokalipsa historio (en la senco de Armagedono) estas tio ke la dioj jam scias pere de la profetaĵoj, tio kio okazos: kio anoncos la alvenon de la okazintaĵo, kiu estos mortigita de kiu kaj tiel plu. Eĉ ili mem scias ke ili ne povas eviti la Ragnarök-on. Tio ĉi rilatiĝas al la koncepto pri destino (vidu Urðr, Wyrd) de la antikvaj nordiaj popoloj.

La vorto Ragnarök konsistas el du vortoj: ragna kiu estas pluralo de la genitivo regin ("dioj" aŭ "regantaj potencoj"), dume rök signifas "destinon". Etimologie kaj regin/ragna kaj rök venas de la sama prahindoeŭropa radiko *rak*reĝ- ("alporti antaŭen, ordigi, regi"). En el kazo de rök, la radiko *reĝ- transformiĝas en *reig-, "etendi la manon" aŭ "havi oportunon", tial la senco pri "pleja atingado" aŭ "fina destino". Dum la 13a jarcento, nordiaj poetoj, eble pro stilaj kialoj, ŝanĝigis la vorton "ragnarök" al "ragnarökkr". La termino rökkr venas de la prahindoeŭropa vorto *reg (w) os-, "malheleco, sunsubiro, obskureco". La germana traduko de la vorto ragnarökkr estas "Götterdämmerung", popularigita termino dum la 19-a jarcento de Richard Wagner en lia ciklo Der Ring des Nibelungen (La ringo de l' nibelungo), kies lasta opero estis "La krepusko de la dioj" (Götterdämmerung germane).

Ragnarök ne signifas "krepuskon de la dioj"; ĉi-frazo estas traduko de Götterdämmerung, kiu alterne estas tradukaĵo el la germana lingvo de la vorto Ragnarökkr, uzata de Snorri Sturluson anstataŭ la origina Ragnarök el la Poezia Edda. Ĝi temas aŭ pri misuzo aŭ poezia vortludo inter la antikva nordia lingvo rök ("sino") kaj rökkr ("krepusko").

Ortografio
  • Antikva Nordia lingvo: Ragnarök
  • Alternativoj: Ragnarøk

Notoj[redakti]

  1. por mi sufiĉis lerni kaj legi brilajn verkojn de Tolstoj, Dostojevskij, Gogolj, Majakovskij, Blok, Ŝoloĥov, fratoj Strugackij, Efremov.
  2. Ne estas tiel - tio estas komplete malvera.
  3. Jes, amuza historieto!
  4. Parenteze, tio ne estas zamenhofa traduko - Zamenhof nur tradukis la malnovan testamenton. Tio estas la traduko de la Brita kaj Alilanda Biblia Societo
  5. Li diris tion kaj tamen asertis ke li akceptas la teorion de evoluado.
  6. Antaŭdankon kaj agrablan legadon!
  7. Spirita Evoluo: kiel disvolvi kaj apliki ĝin ĉiutage?
  8. Ĉu mecenato -> patrono?
  9. Alklaku ĉi tie por elŝuti ĝin senpage!
  10. La agado de UEA ĉe interŝtataj organizaĵoj vere bone funkcias. Kial UEA ne kapablas utiligi tion por membrokresko?
  11. Mi kredas, ke estas speco de brasiko.
  12. Jesuo amas ĉiujn homojn sur la planedo Tero kaj deziras, ke ni ĉiuj vivu Pace.
  13. ĉu pulovro aŭ pulovero?
  14. Festa Semajno por infanoj kaj familioj kun Nicky, Jean-Luc, Larisa
  15. Matene de la 23-a de aprilo 2021 en sia hejmo en Milanówek apud Varsovio forpasis Andrzej Pettyn, multjara kunlaboranto de la Esperanto-redakcio de Pola radio.
  16. Verda Naturisma Semajno kun INOE, FestiNATUR
  17. p 571, W. Christ, «Geschichte des griechischen Litteratur», Munkeno, 1912
  18. AŬTUNE, la Esperanto-ferioj - kun halovena festo
  19. Maratona Esperanto-kurso kun Koutny Ilona kaj aliaj
  20. Bonvolu aldoni novan profilbildon por faciligi renkontiĝojn kun aliaj Amikumanoj.
  21. Pardonu pro la datuma perdeto!
  22. kvaranteno = *garantine* (tamen mi aŭdis ke Aviceno eble unuafoje rekomendis ke tiuj, kiuj venis el urboj, kie estis kontaĝaj malsanoj, pasigu 40 tagojn en speciala loĝejo antaŭ enveni la celatan urbon (kaj nun la etimo de "kvaranteno" estas 40 "ĉelle" en la persa!).
  23. amike
  24. Esperantigo ekde la angla trakuko de J. Frazer ĉe Perseus
  25. La enhavo de la kontrakto inter UEA kaj TEJO pri la reteja projekto (AKSO) ne estas konata, sed laŭ la bilanco de UEA eblis vidi, ke komence de 2020 en la fondaĵo ”Reteja renovigo” restis iom pli ol 30 000 eŭroj.
  26. En la Reta Vortaro oni trovas la tradician esperantan formon <sciencfikcio>, kaj do tiun mi devintus uzi.
  27. Enfokusighante redukti la lingvon al ghia nivelo de antau cent jaroj, vi konstante ignoras bazajn regulojn de redaktado. [temas pri litergrandeco en piednotoj]
  28. Angle Pherecydes of Leros
  29. En la nederlanda ni nomas ĝin "step" aú "autoped".
  30. La veturilo por kiu ni serĉas nomon estas "scooter".
  31. Kiel tiom ofte, mi malkonsentas kun PIV.
  32. Ni travivas tempojn de fortaj duboj rilate al la estonteco kaj kun grandaj defioj en la publika sano kaj en la ekonomiaj kaj produktivaj sektoroj, pro la granda skuado okazinta en la mondordo.
  33. Tiu ŝercisto studis vastan korekton de epopeoj, de Gilotino ĝis la Henry Ford de Voltaire, kaj tio estas, ke per la mitaro, sangoj regixtriĝis, ordigante la komunismumon per kreado de komunisma konsento, plimute kaj intime aplikendas al la mitologio.
  34. Kial ne?
  35. Jes, bedaurinde tio estas parto de la homa kulturo.
  36. La estonta programo konsulteblas sub la maldekstra Rubriko Esperanto-programo kaj en la AGENDO.
  37. La Kapitulo kunvenis pri varia tagordo
  38. Anke Ido havas sua "oficala" parolacho.
  39. Tio estas bona teorio sed ĝi praktike ne veras.
  40. Tre mojosa!
  41. Milithisteriistoj, komunistoj, eseistoj pri politiko kaj seksaj profesoroj pri klasika kulturo.
  42. Lektoro pri klasika kulturo en Akademio de Natura Teologio
  43. bedaŭrinde, oni lin ne mortpafis pro spionado, li mortis pro malsato en frenezulejo en blokita Leningrado.
  44. La tradicia Festa Semanjo atendas infanojn, familiojn, geavojn
  45. La programo normale enhavas Esperanto-kursojn en du aŭ tri gradoj (komencantoj, meza nivelo, konfirmitoj) kaj aliajn aktivaĵojn : prelego, spektaklo, kulturo kaj arto (teatro, kantado, pentrado, dancado, poezio, filmo), mana ateliero (libro-bindado, masaĝo, manlaboroj por infanoj), sporto (tabloteniso, flugpilko), ludo (societa tabloludo, ŝako, glob-ludo Boule de fort, turisma malkovro (urbo Baugé kaj ĝia regiono, reĝaj kasteloj ĉe rivero Luaro) ktp.
  46. En pia muziko ĉiam ĉeestas Dio kun sia graco.
  47. Kiam vi ekparolis, ni atendis aŭdi ion novan, sed baldaŭ ni vidis, ke ni trompiĝis.
  48. Li kantas tre belan kanton.
  49. Mi preferus danci kiel baletistino, kvankam fuŝe, ol kiel perfekta bufono.
  50. La voĉo estas homa doto; oni devas taksi kaj uzi ĝin por esprimi plenan homan parolon. Senpoveco kaj silentado iras kune.
  51. La kongreso en Montrealo origine devis okazi en 2020, sed ĝia nuligo iĝis konata la 4-an de aprilo tiujare.
  52. Anstataŭs ĝin la unua Virtuala Kongreso dum la unua semajno de aŭgusto 2020.
  53. Aldone okazis ampleksa aro de retaj aranĝoj sub la komuna nomo Monda Fest', ekde la 20-a de junio ĝis la 20-a de septembro.
  54. Efektive ni konsideris la aferon ekde la fino de la pasintjara Virtuala Kongreso (VK), kiam ni devis haste ĝin okazigi pro nuligo de la 105-a Universala Kongreso (UK).
  55. Tamen de retrokupla formularo sendita al partoprenintoj evidentiĝis, ke la iniciato devas iel fariĝi konstanta propono al la komunumo
  56. Niaj unuaj laboroj progresis tiel, ke la 106-a UK okazus ne vere hibride (ĉeeste kaj virtuale), sed kombinite kun VK (do la 2-a VK estus kvazaŭ flanka evento de la 106-a UK).
  57. Planita dato por la 2-a VK estis la semajno post la 106-a UK.
  58. En tiu modelo ni konsideris registri programerojn dum la UK por poste ilin spektigi dum la VK.
  59. Decido de la nuligo gravis ankaŭ por helpi la organizadon de aliaj retaj eventoj, kiel la reta IJK.
  60. Venki la krizon postulas laboron kaj fidon
  61. Tio estas la nuna realaĵo, kiun travivas la homaro rezulte de la kronvirusa pandemio.
  62. Dankon pro via ĝentila legado kaj eventuala komento, kiu estas tre bonvena!
  63. Venki la krizon postulas laboron kaj fidon
  64. Niaj E-kursoj kaj konferencoj en julio kaj augusto ✩ bonvolu plusendi (korektoj)
  65. Festa Semajno por infanoj kaj familioj kun Nicky, Jean-Luc, Larisa...
  66. FESTetOvenas, mojosa junulara renkontiĝo kun elstara E-muzik-programo
  67. vital-a
  68. Kion vi opinias pri tio?
  69. la adjektivon granda.
  70. Ni havas la linion
  71. Tembro.
  72. ŝpur·o → fervoj·a larĝ·o
  73. stratego.
  74. Vilhelmo proponas la linion.
  75. La pli etaj je ĉirkaŭ 200 vojaĝantoj
  76. Vilhelmo proponas, ke ni havu liniojn pri ĉi tio [el PIV].
  77. Kiel ili nomi en esperanto?
  78. Vilhelmo proponas la linion
  79. regreso.