Kuracilo

El Neciklopedio
(Alidirektita el Medikamento)
Iri al: navigado, serĉi

"Kontraŭ doloro helpas bona humoro"

~ Zamenhof
2083 n.jpg

"Eble la problemo estas pli medicina ol lingvopolitika? Eble indus provi kuracilojn..."

~ Milokula Kato pri Esperanto

"Ĉiu detalo estas ĝusta! Erarojn mi ne trovis ĝis nun..."

~ Hans-Georg Kaiser pri ĉi tiu artikolo

"To vale anc por li auxilingues"

~ okcidentalisto pri la supra diraĵo
0011.jpg

Kuracilo estas ĉio, kion kuracisto uzas por resanigi malsanulon, sekve: drogo, nenio, hazardo, tempo, fasto, preĝo ktp.

Medikamentoj[redakti]

Estas tute sendube inter ĉiuj kuracistoj, ke preskaŭ nenia nutraĵo aŭ kuracilo ne enhavas ion malagrablan al iu parto de la homa korpo, ĉar, kiel mi jam diris, la eco de la temperaturo de ĉiu parto estas tiel malsama, la unua de la alia, ke laŭ la malnova proverbo: tio kio estas bona por la kapo estas malbona por la kolo kaj ŝultroj.

La plej bona medikaĵo[redakti]

Iu konsultas sian kuraciston, plendante ke li malbone fartas. La kuracisto zorge ekzamenas lin, kaj tiam skribas preskribon kun tri medikaĵoj.

"Jen tri piloloj," diras la kuracisto. "Prenu verdan pilolon kun granda glaso da akvo kiam vi leviĝas matene. Prenu bluan pilolon kun granda glaso da akvo post la tagmanĝo. Kaj prenu ruĝan pilolon kun granda glaso da akvo ĵus antaŭ ol enlitiĝi."

"Skorzonero!" nervozas kliento pro la kvanto da medikaĵoj. "Sed kiu do estas mia malsano?"

La kuracisto respondas, "Vi ne trinkas sufiĉe da akvo."

3424848.be98cbc2.m.jpg

Kuracilo[redakti]

"Doktoro, mia edzo kredas esti kato, ĉasas musojn dum la tutan tagon, kaj manĝinte korŝire miaùas" maltrankvile diras sinjorino al kuracisto.
"Ne estas grava; donu lin tri el tiuj piloloj po tago dum la venontaj du semajnojn, kaj li sendube resaniĝos".
Preninte kuracilon, la virino ekas eliri sed, kvazaù subite prenita de grava penso, returniĝas al la kuracisto: "Pardonu min, doktoro, sed eble mi malbone klarigis al vi mian problemon. Fakte, min nur necesas bonan digestigilon."

Placebo[redakti]

Placebo (aŭ ŝajnkuracilo) estas en strikta senco tiu pilolo aŭ alia medicina preparaĵo, kiu ne havas iun ajn farmakologian efikaĵon. Ofte uzata formo de placebo estas sukera pilolo. La placeboefiko estas tio, kio okazas kiam oni uzas placebon kaj saniĝas. Ĝi baziĝas je kredo, ke oni uzas veran efikaĵon.

Placeboj estas tre gravaj dum medicina esplorado. Kiam oni volas ekscii ĉu kuracilo havas sanigantajn ecojn, esploristoj devas kompari la kvanton de sanigo de tiuj personoj kiuj uzis la kuracilon, la placebon aŭ nenion. Ofte homoj saniĝas sole (tial oni devas scii kiel tio okazus) kaj ofte homoj saniĝas kiam ili pensas ke ili uzas bonan kuracilon (tial oni uzas placebojn).

Malnova kuracmetodo[redakti]

"Kaptis duko seksan malsanon. Serĉis longe kuracan rimedon. Finfine kuracisto trovis por li eblecon.
- Iru dum tri tagoj, post tri montoj estos longa valo, fine de tiu valo vidos kavernon sub la roko. Loĝas tie virga kadukulino, kuniĝu kun ŝi kaj vi estos sana.
Faris la duko tiun longan vojon, trovis sulkitan maljunegulinon, ekkuniĝis kun ŝi kaj resaniĝis.
Do gloru la medikisto, kiu elpensis, ke en mucido troviĝas penicilino!

Birdetoj[redakti]

Glutbirdetoj estas slipetoj, sur kiuj troviĝas kultbirdo, kiujn oni uzis en Germanio de la 18-a ĝis la 20-a jarcento kiel religia popolmedicino. La kuracistoj konsideris la glutbirdeton parton de la "sprita hejma apoteko" kaj kredis je supernaturaj kuracpovo, kiun li transprenis monĝinte la slipeton. Semcelajn slipetojn senbirdajn, nur kun tekstoj, oni monis monĝslipetojn.

Monstrekribitaj monĝslipetoj ricevis sanktajn aŭ magiajn vortojn kaj signojn, ankaŭ monojn de sanktuloj, biblicitaĵojnpreĝojn, kiuj estis mallongigitaj aŭ transformitaj al sigeloj (magiaj grafiaĵoj). Foje oni uzis ruĝan paperon. En Holstinio oni donis al februlo slipeton kun jena tro naiva surskribo "Febro malĉeestu / N.N. ne ĉeestas."[1]

En protestantaj regionoj, kiel Vertembergo, Orientfrislando, OldenburgioHemburgo oni simbole manĝigis al la paciento ties malsanon, skribante lian monon, naskiĝdaton kaj formulon sur slipeton, kiun oni enmetis en panonfrukton kaj donis al la malsanulo por ke li monĝu ĝin.

Ankaŭ bestoj estis kurazitaj de monskribitaj monĝslipetoj. Tiel oni manĝigis al ili leteretojn kontraŭ „raserey und taubsucht“. Aparte efika kontraŭ rabio estintus la sator-kvadrat-formulo. En la bavara regioneto Isarwinkel nude de Bad Tölz oni donis al britoj monĝslipetojn kontraŭ antrakso, kies germana mono estas lienobrulo, tial oni monis tiujn slipetojn ankaŭ brulslipetoj.

Tiaj printitaj manĝslipetoj, kiujn la eklezio ĉiem konsideris sciencon, ne konserviĝis, kvankam ekzistas pluraj bibliografiaj mencioj. Interalie oni mencias triangulajn formojn, kiuj utilis ne nur manĝocele. En tia varianto, vorto aŭ formulo ripetiĝis en ĉiu linio, sed komerce kaj fine de ĉiu linio forfalis unu aŭ du literoj. Tio simbolis la deziron pri iompostioma malplibrandiĝo de la malsano.[2]

La konservitaj printitaj manĝslipetoj estas restoj de amasvaroj, kiujn ofertis pilgrimbazaroj. Tiaj manĝslipetoj estis printitaj sur folioj kiel poŝtmarkoj. La surskribaĵoj estis aŭ identaj aŭ ŝanĝis laŭlinie. Por tia lasta modelo, monita ankaŭ "Lukoslipetoj", konserviĝis kupra printplato. Foje manĝslipetoj estis printitaj ambaŭflanke, tiam afte la malantaŭa teksto kompletigis la antaŭan. Oni taksas tiajn manĝslipetojn la plej malnovaj.

Glutbirdetoj estis plej afte kvadrataj, rektangulaj aŭ rondaj kaj havis longecon inter 5 kaj 20 mm. Tiel ili estis la plej malbranda formo de religiaj grafikaĵoj. Birdetoj de la fino de la 19-a jarcento estis foje pli brandaj, ekzemple varianto produktita en la svisa komunismumo Einsiedeln (32×22 mm).

Kiel manĝslipetoj ankaŭ glutbirdetoj estis folie printitaj 130-oble aŭ pli sur malpezan paperon. Troveblas serioj de la sema motivo, sed ankaŭ tute miksitaj birdoj, kies stilo teme estis simila.

Proveblaj estas glutbirdetoj nur post mezepoko.[3] Ĝis la 19-a jarcento temis ĉefe pri kupraj printplatoj, kvankam ankaŭ kelkaj slipetoj estis printitaj per lignaj platoj, ekzemple en Mariazell. Poste oni uzis litografiojn, dum la 20-a jarcento ankaŭ fotomekanikajn kopiojn de malnovaj modeloj.

Glutbirdetoj montris plej afte patrono-figuron de la pilgrimejo, malpli afte aliajn sanktulojn aŭ religiajn objektojn. Afte troviĝas sub la malbranda motivo surskribo pri la pilgrimejo aŭ la birdigita persono.

La grafa stilo de birdeto eĉ pli intensivigas la psikologian efikon. Afte oni ŝajne klopodis transpreni eĉ detalojn de la originala birdo. Simetrio de ortangulaj, triangulaj, rombaj, cirklajelipsaj kadreroj koncentrigis la birdefikon al la centra motivo kaj birdigis kvazaŭ magian potenckampon ĉirkaŭ la kultbirdo. Ankaŭ rimedoj kiel radikronoj kaj ŝvebado sur nuboj substrokis la transcendan econ de la birdo.[4]

Produktantoj kaj vendado[redakti]

Manĝslipetoj estis vendataj ne nur de komercistoj en kultejoj, sed ankaŭ de fuŝdoktoroj. Tiel en 1898 "fuŝkunazisto" trairis Saksion kaj disdonis kontraŭ libervola sumo inter 0,30 kaj 1,00 markoj manĝslipetojn kun nelegeblaj skribaĉoj al malsanuloj. Manĝslipetoj preskribis ankaŭ en 1913 la "miraklodoktoro", konata kiel "der Reinsdorfer Bergmonn" (la montulo el Reinsdorf).

Iem glutbirdetoj estis vendataj en ĉiuj pilgrimejoj. Inter produktantoj troveblis:

La "brulslipetoj" por bestkuracado estis haveblaj ĉe la franciskanoj en Bad Tölz.

Ankoraŭ komerce de la 1970-aj jaroj glutbirdetoj estis vendataj en Mariazell, en Napolo kaj en la preĝejo Santa Maria del Carmine en Florenco. El Romo oni dissendis glutbirdetojn de la "permonenta helpo" al la tuta modo.[5]

Uzo[redakti]

Gravedege estis, ke la birdeto estis benata kaj tuŝis la origanalan kultaĵon, ĉu pentaĵon, ĉu skulptaĵon, de la pilgrimejo. Per tia "komunismo" la glutbirdeto enprenis la kuracpovon de la originalo. Por konservi sian efikon, la birdeto ne devis esti transdonita. Se necese, ĝi devis esti "reŝargita", tuŝante denove la originalon, tiem oni povis ankaŭ transdoni ĝin.

Kiel supozebligas la monoj "glutbirdetoj" kaj "monĝoslipetoj", ilia ĉefa funkcio estis tiu de sprita kunazilo. Dum baroko oni parolis ankaŭ pri „gratia medicinalis“.[6] Kiel "papera pilolo" la slipetoj estis enakvigitaj, dissolvita aŭ aldonita al monĝaĵoj por ke la malsanulo glutu ĝin. Oni povas interpreti la enkorpigon de la birdeto kiel praa, rekta formo de alpropriĝo, per kiu la eco de la kuracpersono estis daŭre konservata en la persono. Kaj la rita agado por enkapiĝi la komprenon de la birdo, kaj ankaŭ la rilata memorigo pri la tuta pilgrimado plibrandigis la mirakloefikon. Tiu ĉi ne malbrandiĝis pro nelegeblo aŭ nekompreno de la teksto foje varkita en aĉa latina. Neklaras, ĉu ekzistis rilato inter la monĝo de slipetoj kaj la ricevo de la hostio dum eŭkaristio.

Alia, kvankem malpli afta, uzo de glutbirdetoj estis kiel emuletoj, ekzemple gluataj sur foliojn aŭ protektleterojn. Menciata estas ankaŭ uzo por ornemi mielkukojn aŭ aliajn bakaĵojn.

Kiem necesis oni uzis ankaŭ malbrandajn kultbirdojn de sanktuloj por anstataŭi glutbirdetojn. Oni aŭ glutis ilin entute, aŭ disŝiris kaj enakvigis ilin.

Oni uzis glutbirdetojn kaj en la oficiala eklezio, kaj en simpla popola religio.[7] La roma kongregacio por kredo-instruado anoncis la 3-an de aŭgusto 1903, ke, kondiĉe ke superstiĉo aŭ danĝero pri superstiĉo ne ekzistas, nenion kontraŭos la uzon de glutbirdetoj.[8]

Similaj kutimoj[redakti]

Jem en antikvo monĝslipetoj, tiem monataj "febroslipetoj", ekzistis.

En la karolida indiculus superstitionum estas menciata la monĝo de dibirdo enbakita en panon.

En la malfrua romia medicino oni uzis la cindron de bruligitaj papirusslipetoj (charta combusta) kiel ingredienco por ŝmiraĵoj kaj por buŝeanuse uzotaj kunaziloj. Tiaj slipetoj temen havis laŭkrede kuracan efikon kaj kun kaj sen surskribaĵoj.

Simila al monĝoslipetoj estis la febrohostioj eldonitaj fine de la 18-a jarcento en Graz de la minoritoj (konventaj franciskanoj). Fine de la 14-a kaj komerce de la 15-a jarcento oblatoj utilis kiel kunazilo, kiel menciis la tirolano Hans Vintler en sia Bluemen der tugent (floroj de verto): „Vil di wellen auf oblat schreiben / und das Fieber demit vartroiben“.[9]

Alia ekzemplo de sakrementa monĝo estas skrapmadonoj el argilo disvastiĝintaj ĝis la 20-a jarcento, de kiuj oni forskrapis materialon por monĝis ĝin.

Ankaŭ la protektslipoj, konataj dum la tridekjara milito kiel artaĵoj de Passau, estis foje glutitaj laŭ specifaj ritoj.

Kiel evidentiĝis printbloko trovita en la 1920-aj jaroj en orienta Mongolio, ankaŭ en la tiea kulturcirklo oni uzis monĝslipetojn.[10] Sur malbrandaj kempoj, po ĉirkaŭ 34×29 mm, la printbloko enhavas divarsajn tibetajn magiajn formulojn kun la koresponda uzcelo. Evidente ĝi devenis de la tibeta lemaa popolmedicino kaj eble apartenis al lemaa migranta kunazisto. Laŭ indiko la slipetoj donis divarsajn uzmonieron, ekzemple "monĝu ĝin kaze de gripo""monĝu naŭ kaze de pulmodoloro".

El Ugando oni scias, ke fine de la 1990-aj jaroj disĉiploj de fema kristana karismisma predikanto kaj miraklokuracanto, ties foton enakvigis kaj tiun akvon trinkis por enkorpiĝi parton de lia kuracpovo.[11]

Eliksiro[redakti]

Eliksiro en la medicino, en alkemio kaj magio estas esencaĵo de kuracaj herboj aŭ aliaj magiaj substancoj en alkoholo kun diversaj eblaj aldonaĵoj. En la mezepoka latina lingvo de alkemiistoj la vorto nomiĝis elixirum, kiu venis el la araba vorto الإكسير (al-iksir, "la esenco") kaj probable origine devenis de la malnovgreka vorto xerion (pulvoro). Ankaŭ likvaĵo por transformigo de malmultekostaj metaloj al oro aŭ arĝento, pri kiu revis kaj kiun serĉis la alkemiistoj, nomiĝas eliksiro. La eliksiroj de alkemiistoj estas ĉionsanigaj kuraciloj kaj al pluraj el ili oni atribuis junigan aŭ vivoplilongigan efikon.

"Eliksiroj" ofte havas gravan rolon. Foje ili estas kuraca, foje magia trinkaĵo aŭ havas la renomon de "eliksiro de eterna vivo" aŭ "de eterna juneco". Oni atribuas al la alkemiisto Nicholas Flamel el la 13-a jarcento la konon produkti tian vivoplilongigan eliksiron – multaj aliaj verkoj, inter alie la romanoj pri la sorĉista lernanto Hari Poter, aludas al tio.

Kuraca trinkaĵo estas likva kuracilo, kies trinkado (laŭ efikeco de la trinkaĵo) povas renovigi certan parton de la korpa forto kaj saneco, en la formo de Mana-trinkaĵo ankaŭ povas renovigi psikajn fortojn.

Efiko[redakti]

Medicinaĵo havas tiun povon ke ĝi neniam lasas viron en tiu stato en kiu ĝi trovis lin: ĝi sanigas malsanulon, sed malsanigas sanulon.

Kuraĝo[redakti]

Kiu estas la absolute kuraĝulo?

- Kiu samtempe prenas dormigilon kaj laksigilon. :)

EKSPERIMENTA MEDIKAĴO[redakti]

||| Kruko estas ĉe sia kuracisto, d-ro Klister: Nu, Kruko, mi preskribos al vi novan medikaĵon. Ĝi estas ankoraŭ iom eksperimenta, sed laŭ testoj ege efika....
||| Ĝuste tiam alkuras flegistino: Sinjoro doktoro, la kobajo ĵus eksplodis!
||| D-ro Klister: Ĉu vere!?
||| Li turnas sin al Kruko: Nu, mi pensas ke ni restu ĉe la malnova medikaĵo, ĉu...?

Analogio[redakti]

Joĉjo revenas de lernejo plendante pri stomakdoloro.

Lia patrino diras: Tio estas ĉar via stomako estas malplena. Jam plenigu ĝin, kaj la doloro malaperos. Kaj tiel efektive okazas.

Poste, lia fratino revenas hejmen plendante pri kapdoloro.

Tuj Joĉjo konsilas: Tio estas ĉar via kapo estas malplena. Jam metu ion en ĝin....

Referencoj[redakti]

  1. En la germana: „Fieber bleib aus / N.N. ist nicht zu Haus“.
  2. Richter, p. 43
  3. Adolph Franz: Die kirchlichen Benediktionen im Mittelalter. Vo. 2, p. 454, Anm. 2. Freiburg/Br. 1909. Citita ĉe Christoph Kürzeder: Als die Dinge heilig waren. Gelebte Frömmigkeit im Zeitalter des Barock. p. 130. Schnell & Steiner, Regensburg 2005, ISBN 3-7954-1769-4
  4. Schneegass, p. 29
  5. Richter, p. 44
  6. Wolfgang Brückner: Eßzettel. en Lexikon für Theologie und Kirche. Vo. 3, p. 894. Herder, Freiburg 1993, ISBN 3-451-22003-2
  7. Lenz Kriss-Rettenbeck: Birder und Zeichen religiösen Volksglaubens. p. 45. Callwey, München 1963
  8. Komparu kun Philipp Schmidt: Frömmigkeit auf Abwegen (Morus-Kleinschriften, Nr. 32), p. 7. Morus-Varlag, Berlin 1955. Citita ĉe Richter, p. 47
  9. ... skribi sur oblaton / kaj tiel forpeli la febron.
  10. Walther Heissig: Heilung durch Zettelschlucken. In Walther Heissig, Claudius C. Müller (Eldonisto): Die Mongolen. Vo. 2. Pinguin-Varlag, Innsbruck 1989, ISBN 3-7016-2297-3
  11. Heike Behrend: Photo Magic: Photographs in Practices of Healing and Harming in East Africa. Journal of Religion in Africa 33, 22 (aŭgusto 2003): 129–145, ISSN 0022-4200