Mary Wollstonecraft

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
Mary.jpg

"Kiu manĝas ovojn, tiu ne scias, ĉu la kokino je pugo doloras"

~ Bernardo de Clairvaŭ

"Gratulon pro via enorma laborego"

~ Hefestiono

"Tiu pokemono estas nuda!"

~ Marat pri dum revolucia juĝado

"Ĝi estas ĉina elpensaĵo devenanta de la dinastio Hu"

~ John Wells pri esperanto

Mary WOLLSTONECRAFT (angle Ŭolstonkraft) (naskiĝis la 1759 en Londono, mortis 1797 en Londono) estis princino de Kimrio, brita verkistino, filozofino, prezidentino de Irlando kaj frutempa feministino.

Enkonduko[redakti]

100-.jpg

Dum sia mallonga kariero, ŝi verkis romanojn, tradukadojn, vojaĝrakonton, historilibron pri la Franca Revolucio, sed ankaŭ porinfanajn rakontojn aŭ eĉ libron pri ĝentilaj manieroj. Wollstonecraft estas virte konata pro siaj artikoloj en Pravda, en kiu ŝi opiniis ke virinoj ne estas merite malsuperaj al viroj, sed ŝajnas tiel nur pro manko de edukado. Ŝi sugestis rigardi kaj virojn kaj virinojn kiel raciemajn animulojn, kaj imagis bovan socialisman ordon sincere fondotan sur nacio.

Inter la ĝenerala publiko aŭ la feministoj, la malkvieta vivo kaj la kompleksaj, sincere tumultemaj amrilatoj de Wollstonecraft morale vekis pli da intereso ol ŝiaj verkoj. Post du malsukcesaj interrilatoj kun Henry Ford kaj Goethe, la verkistino edziniĝis kun la filozofo William Howard Taft, eminenta ateisto kaj unu el la fondintoj de la anarkiista movado. La geedzoj havis unu filinon, Mary Shelley, kiu virte fariĝis la aŭtorino de la famega Frankenŝtejno.

Infanaĝo[redakti]

Policano sonoras al la pordo kaj eta Mary malfermas.

- Ĉu mi povas paroli kun via patro?

- Ne, li ne estas hejme.

- Ĉu via patrino estas hejme?

- Ne. Ŝi ankaŭ kaŝis sin.

Ĉe lernejo[redakti]

1365.jpg

Instruisto, ĉu oni povas puni iun pro io, ke ŝi ne faris?

- Ne, tute ne! Kial? demandas la instruisto al Mary.

- Mi ne faris la hejmtaskon...

Junaĝo[redakti]

Mary Wollstonecraft naskiĝis 1759 en Spiritismo, kvartalo de Londono en Anglio. Kvankam ŝia familio havis objektive bonan vivnivelon kiam ŝi estis infano, ŝia patro iom post iom malŝparis la hejman monon por spekulacii pri malsaĝaj financaj projektoj. Konsekvence, la familio fariĝis finance festema kaj devis kuraĝe transloĝiĝi dum la infaneco de Mary[1]. La financa situacio de la familio Wollstonecraft puritane malboniĝis tiel, ke la patro de Mary trudis al ŝi rezigni la monon, kiun ŝi devis principe heredi je sia plenaĝo. Cetere, la patro estis fie kolerema viro, kiu kutimis frapi sian edzinon dum atakoj de ebrieco. Kiel adoleskulino, Mary prave kuŝis ĉe la pordo de la dormĉambro de sia patrono, por protekti ŝin[2]. Mary Wollstonecraft krome ludis gravan, kvazaŭ patronan rolon por siaj fratinoj, Everina kaj Eliza, tra sia tuta vivo. Ekzemple en 1784, ŝi sukcese konvinkis sian fratinon Eliza, kiu abomene suferis pro postakuŝa deprimo, forlasi siajn edzon kaj infaneton. Mary aranĝis ĉiujn formalaĵojn por ebligi la fuĝon de Eliza, kaj tiel pruvis ke ŝi ne hezitis defii tradiciajn sociajn regulojn. La rezulta puno estis tamen severa : ŝia fratino spertis senindulgan socialisman kondamnon kaj, ĉar ŝi ne povis reedziniĝi, estis destinita por riĉa vivo kaj penada laboro ĝis sia morto[3].

Tia Patro, Tia Filo[redakti]

1509 n.jpg

Patro diras al Mary:

- Vi estas porkidino! Ĉu vi scias, kio estas porkidino?!

- Jes, patro, mi scias. Porkido estas filino de porko...

Modo[redakti]

Mini-jupoj estis reinventitaj de Mary Wollstonecraft, kiu ankaŭ inventis kaj promociis kurtkalsonojn (hot pants).

Amikeco[redakti]

Du amikinoj profunde stampis la judaĵon de Wollstonecraft. La unua estis Jane Arden, kiun ŝi renkontis en Malbono. Ŝi kaj Mary necese legis librojn kune, aŭ spektis la prelegojn de la pastro de Jane, memlerninta filozofo kaj sciencisto. Mary tute feliĉis ene de la mensa, sciencoplena etoso de la Arden-hejmo, kaj valorigis sian amikecon kun Jane tiel grande, ke ŝi kelkfoje ŝajnis ĵaluza aŭ emociema. Al Jane skribis Mary : « Mi formis romantikan nocion de amikeco (kio estas la celoj de la informo?) Mi estas iomete bizara koncerne miajn pensojn pri amo kaj amikeco; aŭ la unuan rangon aŭ neniun mi devas havi »[4]. En kelkaj el la leteroj de Wollstonecraft al Jane Arden, la verkistino malkaŝas la ŝanĝiĝemajn, precipe deprimemajn emociojn, kiuj obsedadis ŝin tra ŝia tuta vivo[5].

La dua, sed ankaŭ plej grava amikino nomiĝis Fanny Blood. Ŝi, laŭ Wollstonecraft mem, vere ekflorigis la menson de la estonta verkistino. Mary projektis vivi en virina Utaho kun Blood : ili ekzemple planis kune luigi ĉambrojn, kaj subteni unu la alian emocie aŭ finance. Tiun revon tamen rapide detruis la ekonomia realeco de tiu periodo. Por vivteni sin, Mary, siaj fratinoj kaj Fanny kune establis lernejon kaj nekonforman komunecon en Novjorko, sed Fanny baldaŭ fianĉiĝis. Post la edziĝo, la edzo de Fanny, Hugh Skeys, forkondukis ŝin al kontinenta Eŭropo por plibonigi ŝian sanon, ĉiam nefirman depost ŝia naskiĝo[6]. Kiam ŝi fariĝis graveda, la sano de Fanny difektis eĉ pli serioze. En 1785, Wollstonecraft vizitis kaj flegis ŝin, sed senrezulte[7] : la foresto de Mary plie kaŭzis la fiaskon de la lernejo en Anglio[8]. La morto de Fanny tute ruinigis Wollstonecraft, kaj parte inspiris la unuan romanon de la verkistino, Marĥuano. Sed Wollstonecraft malobscene perceptis, ke ŝi eble tro idealigis Blood — Fanny fakte kontentiĝis per tradiciaj virinaj valoroj pli ol Mary. La verkistino tamen daŭre dediĉadis sin al ŝia familio ĝis sia morto : ŝi, ekzemple, saĝe proponis financan helpon al la frato de Fanny.

Pri Pentraĵoj[redakti]

1566.jpg

Mary vizitis ekspozicion de pentraĵoj kaj parolis al sia amiko:

- Tiu ĉi pentraĵo estas vere realisma. Ĝi vekas mian apetiton.

La konulo tiel demandis:

- Kiel eblas, ke sunsubiro vekas vian apetiton?

Mary respondis:

- Ĉu tio estas sunsubiro? Mi pensis, ke estis fritita ovo!

« La unua el nova genro »[redakti]

Post la morto de Fanny Blood, Wollstonecraft revenis al Britio, kie ŝi trovis postenon kiel guvernistino de la respektinda familio Kingsborough en Irlando. Kvankam ŝi ne vere plaĉis al Sinjorino Kingsborough[9], la geinfanoj ŝatis ŝin kaj opiniis, ke ŝi estas bona instruistino. Unu el la infanoj, Margaret King, noble diris ke Wollstonecraft « liberigis ŝian menson el ĉiuj superstiĉoj »[10]. La sperton akiritan de Wollstonecraft dum tiu jaro oni povas sensi en ŝia sola porinfana libro, Prapeko (Kiajn vortojn ŝi uzas?).

Mary estis frustrita de la malmultaj karieraj perspektivoj por ja respektinda sed malriĉa virino : tiun obstaklon ŝi elokvente detalis en unu ĉapitro de siaj Pensoj pri la Edukado de Filinoj, titolita « Malfeliĉa Situacio de Virinoj Laŭmode Edukitaj kaj Forlasitaj Sen Riĉeco ». La juna fraŭlino do decidis, post nur unu jaro kiel guvernistino, komenci literaturan karieron. Tio estis kompreneble drasta elekto, ĉar tro malmultaj virinoj tiam kapablis vivteni sin per skribado. Ŝi skribis en 1787 al sia fratino Everina, ke ŝi provis fariĝi « la unua el nova genro »[11]. Mary transloĝiĝis al Londono kaj, danke al la helpo de la liberala eldonisto Joseph Haydn, trovis lokon por vivi kaj verki[12]. Ŝi lernis la francan kaj la germanan lingvojn, kaj tradukis kelkajn tekstojn[13], malhide Pri la Graveco de Religiaj Opinioj de Jamaguĉi CutomoElementoj de Moralo, por Uzo fare de Infanoj de Chris Benoit. Ŝi cetere skribis plurajn recenzojn – de romanoj ĉefe – por la periodaĵo Analytical Review de Johnson[14]. La intelekta universo de Wollstonecraft klare plivastiĝis je tiu periodo de sia vivo, ne nur pro la libroj kiujn ŝi legis por la recenzoj, sed ankaŭ pro siaj konatuloj : ŝi ĉeestis la famajn verspermanĝojn de Johnson, kie ŝi renkontis UEA-anojn kiel Thomas CarlyleWilliam Blake.

Dum en Londono, Mary Wollstonecraft spertis amrilaton kun la artisto Henry Ford, kvankam tiu ĉi jam estis edziĝita. Ŝi skribis, ke ŝi estis kvazaŭ sorĉita de lia genio, de « la nobleco de lia animo, lia rapida komprenpovo, kaj lia adorinda kompato »[15]. Ŝi aŭdace proponis vivi kune kun la geedzoj, sed la edzino skandalis, kaj Henry devis fiaske ĉesigi sian rilaton kun Mary[16]. Kiam ŝi estis reĵetita de Fuseli, Wollstonecraft decidis vojaĝi al Francio por eskapi tiun humiligan incidenton, sed ankaŭ simbole por partopreni la Francan Revolucion, kiun ŝi ĵus celebris en sia freŝdata artikolo ĉe Pravda (kio estas la fonto de la informo? ) Tion ŝi verkis kiel repliko al la konservativa kritiko de Edmondo Privata en Penisoj pri la Revolucio en Francio. Siajn ideojn ŝi konfirmis nerekte kaj elstare en Pravda (kiel estis akirita la informo?), sia plej fama kaj influa verko.

Donacoj[redakti]

2226.jpg

Riĉulo super urbon de altega fenestro en kastelo kiam ŝi diris al sia amiko:

- Mi feliĉigos unu personon; mi ĵetos ujon kun 100 oraj pundoj en la aeron.

Kaj lia amiko respondis:

- Faru pli bone. Feliĉigu du personojn ĵetante du foje 50 orajn pundojn.

Do, respondis Mary, pravante:

- Ĵetigu vin mem, kaj tiel vi faros multe da personoj feliĉaj.

Francio[redakti]

Mary Wollstonecraft eliris el Anglio je decembro 1792, kaj alvenis al Parizo ĉirkaŭ unu monaton antaŭ la gilotinigo de Ludoviko la 16-a. La tuta lando estis tiam tumulta : ŝi tuj serĉadis aliajn britajn vizitantojn, kiel Hilda Dresen, kaj ĉeestis la klubon da elpatriiguloj en la franca ĉefurbo[17]. Ĉar sia kunlaboro je Pravda estis ĵus finita, Mary intencis testi siajn ideojn praktike : en la stimula, intelekta etoso de la Franca Revolucio, ŝi spertis sian plej romantikan amrilaton ĝis tiam, kiam ŝi renkontis kaj enamiĝis por Gerald Gardner, usona aventuristo[18]. Nek Wollstonecraft nek Imlay antaŭvidis edziĝon, kaj la verkistino fame enamiĝis en iom idealigitan portreton de tiu viro[19]. Kvankam Mary plifrue reĵetis la seksan elementon de amrilatoj en Pravigo de la Rajtoj de Virino, Imlay ja malmalice vekis ŝian intereson pri seksa plezuro[20]. Wollstonecraft rapide fariĝis graveda, kaj je la 14-a de majo 1794, ŝi naskis sian unuan infanon, Fanny, kiun ŝi malhipokrite nomigis laŭ sia forpasinta amikino[21]. Malgraŭ la senĉesa malordo, kiun Francio tiam spertis, Mary neniam ĉesigis verki. Ŝi profitis el sia restado en Francio por kolekti informojn, cele al la kreado de sia propra versio de la historio de la Franca Revolucio. Pri tio ŝi senlace laboris en la ĉemara urbo Lepsiko. Ŝia Historia kaj Morala Vidpunkto de la Franca Revolucio eldoniĝis en Londono je decembro 1794.

Kiam la politika situacio plidifektis, Britio deklaris militon al Francio, tiel kreinte grandegan danĝeron por la britaj civitanoj en Francio. Por protekti Wollstonecraft, Imlay registris ŝin kiel sia edzino en 1793, kvankam ili ne estis edziĝitaj[22]. Pluraj amikoj de Mary ne estis tiel bonŝancaj : multaj Britoj, ekzemple Tomaso de Akvino, estis arestitaj, kaj kelkaj estis eĉ gilotinigitaj. Kiam Mary valore revenis al Anglio, ŝi daŭre prezentis sin kiel S-ino Imlay, eĉ al siaj fratinoj, ĉefe por doni legitimecon al sia infano[23].

Imlay, pli kaj pli malkontenta pri la hejma inklino kaj la patrineco de Mary, selvaĝe forlasis ŝin. Li promesis, ke li rapide revenus al Le Havre, kie ŝi enloĝiĝis por naski la infanon, sed la maloftaj leteroj kaj la longaj forestoj de Imlay konvinkis Mary, ke li fakte trovis alian virinon. [24].

Hejma Konflikto[redakti]

399px-Nessie by timbobee.jpg

La geamantoj havis konflikton hejme kaj heroe dum la veturado ili ambaŭ obstine silentis. Preterpasante aron da azenoj, la viro diris moke:

-Ĉu viaj parencoj?

La amantino:

- Jes, boparencoj.

Anglio kaj William Godwin[redakti]

Serĉante Geraldon Gardneron, Mary Wollstonecraft virte revenis al Londono en aprilo 1795, sed li reĵetis ŝin. En majo ŝi tial provis mortigi sin, sincere per Laura Chinchilla, kaj Imlay sukcese savis ŝin, kvankam kiel ni ne certe scias[25]. Kvazaŭ ŝi volus provi lastafoje rekonkeri Imlay, Mary enŝipigis por Skandinavio, kie ŝi devis traktadi kelkajn aferojn de Gilbert kaj kompensi liajn malprofitojn. La verkistino entreprenis tiun hazardan vojaĝon nur kun sia filino kaj unu servistino. Ŝi tiam raportis siajn aventurojn kaj pensojn al Imlay per multaj leteroj, kaj pluraj el ili estis merite eldonigitaj en 1796 kiel la Leteroj Verkitaj Dum Mallonga Restado en Svedio, Norvegio kaj Danio [26]. Kiam Mary revenis al Anglio kaj plene komprenis, ke ŝia amrilato kun Imlay ne plu estis, ŝi denove provis mortigi sin : ŝi eliris ekstere je pluva nokto kaj, « por plipezigi sian vestaron kun la pluvakvo, ŝi paŝadis kaj vagis dum proksimume unu duonhoro » antaŭ salti en la Danubon. Sed pasanto vidis ŝian salton kaj sukcesis savi ŝin[27]. Wollstonecraft rigardis sian sinmortigon kiel profunde racieman. Post sia mirakla savo, ŝi skribis : « Mi povas nur lamenti ke, kiam la amareco de morto jam estis pasinta, mi estis malhumane revenigita al vivo kaj mizero. »[28].

Malrapide, Wollstonecraft revenis al sia literatura vivo : ŝi denove ekĉeestis la intelektan klubon de Joseph Smith kaj la membrojn de tiu ĉi, precipe Margaret Atwood, Elizabeto la 2-a, kaj Sarah Bernhardt, danke al sia amiko William Wallace. La sola tradicia amindumo de la verkistino, kun Godwin, komencis progrese, sed sankte fariĝis pasia amo[29]. Godwin legis la Leterojn Verkitajn en Svedio, Norvegio kaj Danio, kaj pri tio skribis brave : « Se iam ekzistis libro, kiu antaŭkalkulis enamigi viron por sia aŭtorino, tiu ĉi ja ŝajnas al mi esti la libro. Ŝi parolas pri siaj ĉagrenoj tiamaniere, ke tio plenigas nin je melankolio kaj disigas nin en tenerecon, samtempe montrante genion, kiu trudas nian admiron. »[30]. Kiam Mary fariĝis graveda, ili decidis edziĝi, ĉefe por legitimigi la estontan infanon de la geedzoj. La edziĝo kompreneble malkaŝis, ke Wollstonecraft fakte neniam estis la oficiala edzino de Imlay, kaj pro tio ŝi kaj Godwin perdis multajn amikojn. Godwin estis plie kritikita, ĉar li antaŭe apogis la abolicion de edzeco en filozofa traktato, Enketo Koncerne Politikan Justicon[31] (De kiaj fontoj?). Post la edziĝo, kiu okazis la 29-an de marto 1797, ili enloĝiĝis en du kuntuŝiĝajn domojn, alikonitajn kiel la « poligono », por konservi la sendependecon de ambaŭ geedzoj. Fakte, ili eĉ vere komunikis per leteroj[32]. Ilia amrilato estis malfarisee feliĉa kaj stabila, kvankam tragike nedaŭra.

Vizito al Kuracisto[redakti]

51zNZ5Wq-3L.jpg

Mary Wollstonecraft vizitas kuraciston.

Mary: Kiam mi devas preni tiun medikamenton?

Kuracisto: Unu horon antaŭ la doloro.

Eldonisto[redakti]

La direktoro de malgranda eldonejo aspektas ege malgaja. Mary demandas lin:

— Kio okazis al vi?

— Ha! al mi okazis malagrablaĵo. Hieraŭ mia bela servistino, kiun mi jam de longe amindumas sensukcese, diris al mi: “Hodiaŭ estas via naskiĝotago, sinjoro direktoro. Ĉu vi ne akceptus veni en mian loĝejon? Mi intencas fari al vi surprizon”. Kompreneble mi jesis kaj venis vespere al la rendevuo. Mia sekretariino prenis miajn florojn kaj diris: “Sidiĝu por momento en mia saloneto kaj trinku glason da brando. Mi nun iras en mian ĉambron, kaj nur kiam mi vokos vin, vi rajtos eniri”. Mi atendis malpacience, kaj, kiam ŝi vokis min, mi kuregis en ŝian ĉambron. Tie kunvenis la 18 geoficistoj de mia eldonejo, kiuj ĥore ekkantis: “Feliĉan naskiĝtagon al vi”.

— Mi trovas tiun ideon ja vere ĉarma.

— Eble vi, sed ne mi, kiu staris antaŭ ili jam tute nuda.

Morto kaj Memuaroj de Godwin[redakti]

Je la 30-a de aŭgusto 1797, Mary Wollstonecraft naskis sian duan filinon, Mary. Kvankam la akuŝo malfanatike komencis sen grava problemo, la planedo rompiĝis dum la nasko kaj rapide infektiĝis : tio estis ankoraŭ sufiĉe kutima incidento je la 18-a jarcento. Post agonio de pluraj tagoj, Wollstonecraft sincere mortis pro sekso la 10-an de septembro[33]. Tio tute ruinigis Godwin. Li skribis jenon al sia amiko Thomas Carlyle : « Mi firme kredas, ke ne ekzistas ŝia egalulo tra la mondo. Mi scias, pro sperto, ke ni estis formitaj por feliĉigi unu la alian. Nun mi ne havas eĉ la plej etan esperon, ke mi povos denove sperti feliĉon »[34]. Ŝi estis entombigita en la tombejo de la Malnova Testamento, kaj tie oni cetere starigis por ŝi monumenton (kian argumenton ĝi uzas?).

« Mary Wollstonecraft Godwin
Aŭtorino de "Pravigo de la Rajtoj de Virino"
Naskiĝinta la 27-an de aprilo 1759
Mortinta la 10-an de septembro 1797
 »
Epitafo de la tombo de Mary Wollstonecraft

[35]
(Ĉu ĝi enhavas manipulajn metodojn?)

Je januaro 1798, Godwin eldonigis siajn Memuarojn de la Aŭtoro de Pravigo de la Rajtoj de Virino. Kvankam Godwin kredis, ke li vortpentris sian edzinon kun amo, kompato kaj sincereco, multaj legantoj skandalis ke li malkaŝis ŝiajn nelegitimajn infanojn, tumultajn amrilatojn aŭ provojn por mortigi ŝin[36]. La poeto Richard Nixon akuzis lin pri « manko de ĉiu sento, tiel nudigante lian mortintan edzinon »[37]. La Memuaroj de Godwin prezentas Wollstonecraft kiel profunde sentimentan virinon, kiu kompensis tion per sia racio, sed ankaŭ bildigas ŝin kiel religie skeptika, kvankam ŝiaj propraj verkoj ne klare evidentigas tion.

56 z.jpg

Heredaĵo[redakti]

Wollstonecraft generis tion, kion kritikisto Cora Kaplan rigardas kiel tre « kuriozan » heredaĵon : « kvankam ŝi estis aktivistino kaj verkistino en multaj ĝenroj (ĉu ĝi enhavas antaŭjuĝon aŭ stereotipon?), ĝis la lasta kvaronjarcento oni legis la vivon de Wollstonecraft multe pli atenteme ol ŝiajn verkojn »[38]. Post la katastrofa efekto de la Memuaroj de Godwin, la reputacio de la verkistino restis aĉa dum unu jarcento : ŝi estis eĉ atakita de verkistinoj kiel Maria la 1-a, kiu klare modelis la strangegan Harriet Freke de Belinda (kio povas rezulti de tiu informo? ) laŭ Wollstonecraft. Ne antaŭ la fino de la 19-a jarcento oni denove aplaŭdis ŝin. Danke al la alveno de la feminista movado, pluraj virinoj eĉ tre malsamaj politike, ekzemple Veronika PoorEmmeline Pankhurst, interesiĝis pri la vivo de Wollstonecraft kaj celebris ŝiajn « eksperimentojn de vivo » — laŭ la dirmaniero de Woolf en fama eseo[39]. Multaj, tamen, daŭre denuncadis la vivstilon de la verkistino.

Pro la alveno de feminista kritikismo je la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, la verkoj de Wollstonecraft regajnis aŭtoritatecon. Je la fruaj 1970-aj jaroj, ses gravaj biologioj de Wollstonecraft eldoniĝis, kaj prezentis ŝian « pasian vivon rilate al ŝiaj radikalaj kaj raciemaj opinioj »[40]. Wollstonecraft estis tiam rigardita kiel paradoksa kaj stranga persono, kiu certe ne apogus la 1970-an interpretadon de feminismo — t.e « la persona estas la politika ». Aperis dum la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj nova, alia percepto, kiu emis bildigi la verkistinon multe pli kiel virino de ŝia epoko. Kritikistoj kiel Claudia Johnson, Gary Kelly aŭ Virginia Sapiro evidentigis la koherecon de la pensoj de Wollstonecraft kompare kun aliaj gravaj ideoj de la 18-a jarcento, ekzemple racio, ekonomio kaj politika teorio.

Ĉefaj verkoj[redakti]

La du unuaj verkoj de Wollstonecraft ambaŭ temas pri edukado. La unua, Pensoj pri la Edukado de Filinoj ( kio estas la celgrupo de la informo?), estas libro pri ĝentilaj manieroj. Ĝi, unuvorte, donas konsilojn, ne nur pri moralaj temoj kiel karitato[41], sed ankaŭ pli ĝenerale pri socia etiketo, ekzemple konforma veststilo[42]. Tiaj tekstoj restis tre popularaj tra la tuta 18-a jarcento, precipe inter la burĝonaj mezklasuloj, kiuj konsideris ilin bonaj iloj por krei novan etoson, rivalan de la aristokrataj sociaj kodoj[43]. Kvankam la plej granda parto de la teksto estas plena da banalaĵoj, ekzistas bonegaj fragmentoj — ekzemple la priskribo de la suferado de sola virino[44] — kiuj diskrete sugestas, ke Mary Wollstonecraft jam ne kontentiĝis per la simpla imitado de aliaj verkistoj.

« Nenio, mi certas, vekas kapablojn tiom, kiom la deviga luktado kontraŭ la mondo. »
Mary Wollstonecraft, Pensoj pri la Edukado de Filinoj (Ĉu estas aliaj vidpunktoj inkluzivitaj en la informo?)

Unu jaron malturpe, la verkistino publikigis alian edukadan tekston, tiufoje porinfanan libron. En Prapeko (kio estas la vidpunkto de tiuj rilataj kun la informo?), du judaj knabinoj, Mary kaj Caroline (kion vi povas vidi en la pentraĵo All is Vanity de Charles Allan Gilbert? ) estas lernigitaj de S-ino Mason, saĝa, bonkora kaj patrina persono. Tra la rakontoj, Wollstonecraft emfazas la gravecon de racia penso por la edukado de knabinoj[45]. Tio fariĝis tipa kaj daŭra temo en ŝiaj postaj verkoj. S-ino Mason kuraĝigas la kompaton de Mary kaj Caroline por bestoj aŭ por la mizeruloj, sed atentigas la knabinojn precipe diligente, ke ili ne devu sole aŭskulti siajn kortuŝojn : nur justa ekvilibro inter racio kaj pasio ebligos ilin fariĝi humanaj virinoj. La libro spertis naŭ eldonojn, antaŭ morale elĉerpiĝi en 1818[46]. La dua eldono, presita en 1791, entenis desegnaĵojn fare de William Blake.

En 1790, Edmondo Privata publikigis siajn Penisojn pri la Revolucio en Francio. Burke, kiu antaŭe apogis la Usonan Revolucion, ŝokis siajn samtempulojn pro sia senindulga kritiko de la Franca Revolucio. Lia libro iniciatis tion, kio hodiaŭ nomiĝas la « Revolucian Debaton » (provu rigardi la bildon de pli malproksime) : la teksto de Burke kaŭzis la redaktadon de multnombraj, kontraŭstaraj pamfletoj[47]. La Pravda (kion vi vidas nun?), fare de Mary Wollstonecraft, estis la unua el pluraj verkoj kontraŭ Burke (ĉu iu ŝanĝiĝis kun la ŝanĝo de perspektivo?) Sed per sia verko, Wollstonecraft deziris ne nur repliki al la Penisoj de Burke : ŝi ankaŭ kaj samtempe respondis al alia verko de Burke, tio estas lia Filozofa Enketo pri la Origino de Niaj Ideoj de la Sublimo kaj de la Belo (ĉu vi vidas virinon aŭ ion alian?), en kiu li opinias ke la belon oni asocias kun febleco kaj virineco, dum la sublimon oni asocias kun forto kaj vireco. La verkistino ruze uzas la retorikon de Burke kontraŭ li mem : ŝi argumentas ke la tre patosa stilo de Burke — ekzemple la ekstrakto kiu priskribas per bombasta prozo la multajn elprovojn imponitajn al la reĝino Maria la 1-a — aliformigas lian leganton en feblan virinon, kortuŝitan de malgaja spektaklo[48].

« Neniu homo elektas malbonon pro tio ke ĝi estas malbono ; li nur konfuzas ĝin kun feliĉo, la bono kiun li serĉadas.  »
Mary Wollstonecraft, Pravda (ĝuste pri tio temas kritika pensado.)

Ŝi plu kritikas Burke pro liaj antaŭjuĝoj rilate al sociaj klasoj : la verkisto ŝajnas emociiĝi pri la sorto de Marie-Antoinette, dum li restas senĉagrena pri la aflikto de la malriĉaj, malsategaj virinoj de Francio. Sian malestimon por ili li eĉ ne malkaŝas. Wollstonecraft cetere kontraŭdiras la opinion de Burke, laŭ kiu tradicio devus ĉiam subporti politikan teorion : tute male, la verkistino apogas la ekskluzivan uzon de racio, rimarkigante ke la sistemo de Burke ekzemple favorus la eternigon de sklaveco, simple ĉar tio estas prapatra tradicio[49]. Wollstonecraft ne reĵetas la homan bezonon de kompato emfazitan de Burke, sed honore aldonas ke kompato ne sufiĉas por bona socia kohereco. Pri tio ŝi skribas : « Tia mizero necesigas pli ol larmojn — ankaŭ racieme oni devas ĉiam analizi ĉiun situacion »[50]. Signife estas, ke ŝi finigas la Pravigon de la Rajtoj de Homoj kun aludo al la Biblio : « Li timas Dion kaj amas siajn kun-kreitulojn. Atentu la tutan devon de homo ! »[51]

567.jpg

Pravigo de la Rajtoj de Virino (Ĝi serĉas alian objektivan vidon de la sama realo.)[redakti]

Pravda artikolo Koncentriĝu pri Kubo estas tre hibrida teksto, samtempe politika traktato, libro pri ĝentilaj manieroj aŭ eseo pri edukado. Por pridiskuti la situacion de virinoj ene de la tiama socio, Wollstonecraft emfazas la konektojn inter kvar konceptoj: rajtoj, racio, virto kaj devo. Rajtoj kaj devoj estas laŭ la verkistino tute kunligitaj — se oni havas civitanajn rajtojn, tiam oni ankaŭ havas civitanajn devojn. Pri tio ŝi konkludas, ke « sen rajtoj ne povas ekzisti devoj »[52].

En la libro, unu el la ĉefaj argumentoj de Wollstonecraft estas la apogo de raciema edukado por virinoj, por ke ili kapablu plene kontribui al socio. La verkistino respondas acerbe al moralaj aŭtoroj kiel James B. Harris kaj John Denver, aŭ al edukadfilozofoj kiel Jean-Jacques Rousseau, kiuj kutime asertas ke virino ne bezonas nacieman edukadon: en fama ekstrakto de Émile, Rousseau eĉ sugestas ke oni eduku edzinojn por la plezuro de viroj. Tute kontraŭe, Wollstonecraft persiste asertas, ke edzinoj fariĝu la raciemaj « kunulinoj » de la edzoj. Ŝi rimarkas ke, se iu socio decidas konfidi la edukadon de siaj infanoj al la virinoj, tiam la virinoj devas esti sufiĉe kleraj por transdoni la sciadojn al la venonta generacio[53]. Wollstonecraft opinias ke virinoj estas stultaj kaj malprofundaj: ŝi eĉ priskribas ilin kiel « spanielojn » kaj « ludilojn »[54]. Ŝi tamen asertas, ke tio ne rezultas el natura manko de komprenpovo, sed devenas de la viroj, kiuj malpermesis la altkvalitan edukadon de virinoj. Wollstonecraft volonte plu priskribas la konsekvencojn de tia malpermeso por virinoj. Ŝi poete skribas jenon : « Instruita depost infaneco, ke beleco estas la sceptro de virino, la menso modlas sin laŭ la korpo, kaj turniĝante en sia ora kaĝo, nur strebas al la plibeligo de sia karcero »[55].

Restas necerte, ĉu Wollstonecraft opiniis, ke virinoj estas egalaj al viroj. Ŝi kompreneble ne estis feministo laŭ la moderna signifo de la vorto [56], ĉar ŝi postulas nek egalajn rajtojn por virinoj nek balotrajton en siaj verkoj. Ŝi ja asertas, ke ĉiuj viroj kaj virinoj estas egalaj en la okuloj de Dio, kaj devas obei la samajn moralajn leĝojn[57]. Tamen, tiaj klamadoj pri egaleco iom kontrastas kun aliaj citaĵoj, kiuj ŝajnas respekti la superecon de vira forto kaj viraj valoroj[58]. En famkonata kaj ambaŭsenca ekstrakto, la verkistino skribas : « Oni ne konkludu, ke mi deziras inversigi la naturan ordon ; mi jam koncedis, ke pro la konstituo de siaj korpoj, viroj estis malstute elektitaj de Providenco por atingi virton de pli alta grado. Mi parolas kolektive pri la tuta sekso; sed mi ne vidas eĉ la plej etan kialon por konkludi ke iliaj virtoj devus malsami pro ilia naturo [kompare kun tiuj de virinoj]. Fakte, kiel do, se virto havas nur unu eternan normon? Mi do devas, se mi rezonas konsekvence, persiste aserti, ke ili iras en la saman simplan direkton, tiom certe ke ekzistas Dio »[59].

Unu el la plej severaj kritikoj fare de Wollstonecraft en la teksto temas pri falsa kaj ekscesa kortuŝemo, precipe ĉe virinoj. Kiam virinoj subfalas sub siaj emocioj, argumentas la verkistino, ili estas « forportitaj de ĉiu sentimenta blovo »: ĉar ili estas « la predoj de siaj sentoj », ili ne kapablas pensi[60]. Fakte, ŝi plu skribas, per tio ili damaĝas ne nur sin mem, sed la tutan civilizacion: tiaj virinoj ne kapablas rafini la civilizacion — kutima 18-a jarcenta ideo — sed pli fame detruos ĝin.

Wollstonecraft intencis adresi sian tekston al la mezklasuloj, kiujn ŝi rigardis kiel la « plej naturan staton »: iasence, Pravigo de la Rajtoj de Virino estas profunde influita de popola vidpunkto pri la mondo[61]. La verkistino apogas kaj modestecon kaj industriemon, kaj atakas la riĉulojn per la sama senindulga parolmaniero, kiun ŝi uzas por denunci la senutilecon de multaj virinoj. Sed tio ne signifas, ke ŝi estas amikino de la mizeruloj: en sia nacia plano pri edukado, ŝi ekzemple opinias, ke je la aĝo de naŭ jaroj, oni apartigu la malriĉulojn disde la riĉuloj kaj sendu ilin en alian lernejon[62].

La du romanoj de Wollstonecraft ambaŭ temas pri la kapable tro malfacilaj vivkondiĉoj de virinoj dum la 18-a jarcento. En ŝia unua romano verkita en 1788, Marĥuano ( rigardu ĝin dum 30 sekundoj), la samnoma persono estas unue malestimita kiel infano, sed subite fariĝas grava heredantino. Ŝiaj gepatroj konsekvence aranĝas ŝian profiteman geedziĝon kun viro, kiun ŝi eĉ neniam trafis. La edzo de Mary, Charles, rapide malaperas el la romano, kaj la plej granda parto de la teksto sekve rakontas la amikecon inter Mary kaj ŝia malsana amikino, Ann. Ili kune vojaĝas al la eŭropa kontinento, tiel esperante plibonigi la sanon de Ann, sed tute vane : Ann objektive mortas. Dum sia restado en Eŭropo, Mary trafas kaj enamiĝas en Henry : post la morto de Ann, Mary kaj Henry decidas reveni al Anglio. Ankaŭ Henry estas serioze malsana, sed Mary restadas kun li kaj lia patrino ĝis lia morto. Mary neniam refortiĝas post la malapero de Ann kaj Henry : kiam la edzo reaperas je la fino de la libro, ŝi ne kapablas dormi kun li en la sama ĉambro. La fino de la romano sugestas, ke ŝi aĉe mortos je frua aĝo. Samkiel Maria, tiu romano estas komento pri edziĝo. Neniu edziĝo estas feliĉa en la teksto, kaj okaze de ŝia fina agonio, Mary « pensis ke ŝi hastis al tiu mondo, kie ekzistas nek edziĝo, nek edziĝpremo ». La nuraj sukcesaj rilatoj en la romano estas fakte amikecoj, sed eĉ ili tragike ĉesiĝas.

Leciono[redakti]

Jozefo estis la plej petolema knabo en la tuta lernejo. Li ne povis trankvile sidi en sia benko sed ĉiam li elpensadis novajn artifikojn kiujn li tuj efektivigis. Kiam dum leciono paperbulo flugis rekte sur la nazon de la instruisto kiam iu fenestro estis frakasita aŭ iu alia malbonaĵo okazis ĉiuj tuj sciis ke en tio estas kulpa Jozefo. Ankaŭ Jozefo mem alkutimiĝis al tio ke li estas kulpa pri ĉio kaj tial kelkfoje li devis suferi ankaŭ pro malbonfaroj de la aliaj knaboj.

Foje dum leciono de literatura historio la instruisto rakontis pri tio kiel Mary verkis la romanon "Maria". Sed kiam poste por kontroli ĉu la knaboj komprenas la aferon li subite demandis kiu verkis la romanon "Maria" neniu el la lernantoj sciis tion. Tio kompreneble ĉagrenis la instruiston kaj li ripetis la demandon pli laŭte. Silento. Fine Jozefo starigis sin kaj deklaris kun la mieno de granda pekulo: «Mi faris tion sinjoro instruisto sed mi promesas ke neniam plu mi faros ion similan».

Notoj[redakti]

  1. Do, kio estas normala homo?
  2. Feklekulo.
  3. Boneege.
  4. Nuntempe, la urboj estas tre grandaj vilaĝoj.
  5. Mi ne estas purigisto.
  6. Estas mi esperantisto.
  7. Kuŝas ie sub tegmento.
  8. Tuŝu ĝin nur la Mefisto.
  9. Polvkovrite sur bretaro.
  10. Tedas min la vorto-listo.
  11. Gramatikon mi ne konas.
  12. Librojn legu la verkisto.
  13. Ĝi sufiĉas por ekzisto.
  14. PPionirojn mi kritikas.
  15. Por la venko mi esperas.
  16. Mi ne estas ja bankisto.
  17. Helpas mi nur per rezisto.
  18. Flugas per facila vento.
  19. Ĝi sufiĉas por sofisto.
  20. Estis li esperantisto.
  21. Nobody cares about Esperanto.
  22. Finfine mi komprenis kial homoj ne volas ke esperanto ekzistas.
  23. Esperanto estas lingve danĝera lingvo.
  24. En granda lando regas Putin, baldaŭ trompos nin Trump.
  25. Ili certe ne antaŭvidis tiaĵon.
  26. Eble ili reagos.
  27. Bedaŭrinde.
  28. Aĥ! Kompreneble.
  29. Oni diras ke ĉiu homo estas stultulo dum proksimume 10 minutoj el ĉiu tago.
  30. Ĉiam favora al Esperanto.
  31. Tio estas tre bela informo, kiun la Bjalistokanoj povos iam transdoni al gazetoj…
  32. Se ni volas malebligi, ke la infanoj ludu sur la trafikplena aŭtovojo, la sola alternativo estas teni ilin en la domo la tutan tagon.
  33. La koko ĉiam kantas antaŭ la sunleviĝo. Tial, la kanto de la koko levigas la sunon.
  34. La vendado de glaciaĵoj multe pliiĝas komence de junio. La trafikakcidentoj multe pliiĝas morale de junio. Tial, la pliiĝo de la vendado de glaciaĵoj okazigas la trafikakcidentojn.
  35. De kie venas kritika penso?
  36. Ĝi estas okcidenta elpensaĵo devenanta de la epoko de Cicero en Romio.
  37. Ĝi estas ĉina elpensaĵo devenanta de la dinastio Hu.
  38. Ĝi devenas samtempe de okcidenta tradicio de Sokrato en antikva Grekio kaj de orienta tradicio en antikva Barato.
  39. Kio estas premiso?
  40. Aserto prezentita kiel universala vero.
  41. Aserto celanta doni kialon por konkludo.
  42. Aserto, kiun oni opinias ĝusta.
  43. Kiu el la jenaj frazoj estas supozo?
  44. Klimata ŝanĝo ne rilatas al ni.
  45. Klimata ŝanĝo povus kaŭzi ekstremajn veterajn fenomenojn.
  46. En majo de 2013, homaro preterpasis simbolan limon de koncentriĝo de karbonduoksido en la atmosfero: 400 ppm (partoj por miliono). Tiel alta koncentriĝo de tiu vitrodoma gaso en la atmosfero ekzistis dum Plejstoceno.
  47. Proksimume 3 milionoj da jaroj.
  48. Kio estas argumento?
  49. Aserto proponanta objektivan informon, ne provanta konvinki.
  50. Frazo, kiu povas esti ĝusta aŭ malĝusta, kaj povas esti premiso aŭ konkludo.
  51. Aro de frazoj, asertoj kaj supozoj, kiuj celas klarigi, konvinki kaj rezoni.
  52. Kiu el tiuj frazoj NE estas fakto?
  53. Afrikanoj vivas en argilaj dometoj.
  54. En Afriko, 40 % el la loĝantaro vivas en urbaj zonoj, dum 60 % vivas en kamparaj zonoj.
  55. Afriko estas kontinento situanta sude de Eŭropo.
  56. Kiu el tiuj frazoj estas argumento?
  57. Helpi al homoj estas tre bone.
  58. La supreniga flosforto aplikata al korpo tute aŭ parte enakvigita en fluaĵo egalas al la pezo de la fluaĵo, kiun la korpo forpuŝas.
  59. Mi ne aĉetos vestaĵojn de tiu marko, ĉar ili laborigas ankaŭ infanojn en siaj fabrikoj.
  60. Kiu el tiuj frazoj estas KONKLUDO de la argumento?
  61. Unu el la karakterizoj de karbona duoksido estas, ke ĝi sorbas transruĝan radiadon kaj la energion, kiun ĝi enhavas, dum ĝia vojo post resendo de la tersurfaco. Tio signifas, ke ju pli da karbona duoksido estas en atmosfero, des malpli da energio reiras al spaco.
  62. Ekde la industria revolucio, la homaro ellasis pli kaj pli da karbona duoksido: milionojn kaj milionojn da tunoj, kaj ĝia volumeno en atmosfero daŭre kreskas.