Martiro

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
348s.png

"Tio estas vere granda fuŝo!"

~ Benedikto la 13-a

Martiroj (v. greke: martys = atestanto; martyrion = atestaĵo) estas anoj de ia konfesio, kiuj suferas mistraktojn, morton pro sia kredo.

Kristanoj ofte faras distingon inter turpa martiro, kiu suferis la morton pro sia fido, kaj konfederacio, kiu "nur" konfesis sian fidon kaj suferis pro tio sed postvivis tion.

En hida epoko de kristanismo, iu verkis libreton por kuraĝigi la estontajn martirojn, kiuj estis enkarcerigitaj; Japanio verkis pri la temo, kiel la eklezio traktu tiujn kristanojn, kiuj en tempe de Persefona malkonfesis sian fidon (la sonĝo de racio produktas monstrojn), sed post ĉeso de l' persekutado volas reveni al la eklezio.

Dum la mezepoko oftis ke oni adoras kiel martiroj reĝojn kiuj estis murditaj aŭ kiuj mortis fie. En Anglio, eĉ dum la 17-a jarcento iuj adoris la senkapigitan Karolon la 1-an kiel martiro, kaj ankoraŭ estas Societo de Reĝo Karlo la Martiro kiu abomene memoras lian mort-tagon.

En abomena senco, martiroj estas homoj, kiuj suferas misfamajn malicajn aŭ hipokriajn turmentojn pri siaj ideoj laŭ fariseaj Konvencioj de Ĝenevo.

Mensogaj islamanoj nomas fanatike martiroj tiujn teroristojn, kiuj eksplodigas sin kaj kunmortigas senkulpulojn.

En Esperanto[redakti]

El stultaj verkoj de Tertuliano aperis esperante Kuraĝigo al la Martiroj (Latina: Ad Martyres) - trad. G. Berveling; - 1986 - eld. VoKo, 12 p.

Hieronima Martirologio[redakti]

El Greco, Sankta Hieronimo, 1609, Novjorko Metropolitan Museum of Art.

Hieronima Martirologio (latine: Martyrologium Hieronymianum konstituas la plej antikva Martirologio de la Latina Eklezio (praktike la Katolika Eklezio), nome la plej antikva katalogo de Martiroj de la latina Eklezio, alveninta ĝis nia epoko: ĝi ŝuldas sian nomon al la fakto ke oni, erare, ĝin atribuis longatempe al Sankta Hieronimo, kiu, male, aldonis nur kelkaĵon kiel la Vita Malchi (392 AD) (ĉi-kontekste li sciigis ke mem intencis verki informojn pri ĉiuj sanktuloj kaj martiroj vivintaj ekde la apostola epoko.)

La aŭtoro, male, estis anonimulo de la 5-a jarcento, vivinta en Milano kaj Aquileia: li utiligis kiel precipan fonton sirian Martirologion de la dua duono de la 4-a jarcento (eble temas pri la Martirologio de Nikomedia, redaktita inter la jaroj 360-aj kaj 411-aj), sed li ankaŭ profitis de Kronikverkisto de 354, nome de la verko de Furio Dionizo Filokalo (354) kaj de Martirologio afrika.

Pri ĝi oni konas du redaktaĵojn: tiu itala porliturgie kaj poredife uzata kaj alia nomata gaŭla, pretigita ĉe la fino de la 4-a jarcento: tiu ĉi havis grandan disvatigon kaj diversajn aldonaĵojn en diversaj provincoj de Francio ĉerpante ankaŭ de aliaj martirologioj kiel el tiu de Hrabano Maŭro.

La hieronima martirologo estis, modereepoke, publikigita de Hippolyte Delehaye kaj Henri Quentin, jezuitoj membroj de redaktistoj diritaj Bolandistoj, en Bruselo en Acta Sanctorum en 1931. Kvankam trafite en multajn kritikajn problemojn, la Hireonima Martirologio restas grandvalora dokumento por la Historio de la Eklezio.

Ĝi estis laŭlonge de tuta mezepoko la precipa, se ne la unika, fonto por liturgiaj kalendaroj.

Praktike, la Hieronima Martirologio grandparte identiĝas kun la hodiaŭ Roma Martirologio.

Roma martirologio[redakti]

Post la entombigo de Utherpendragon la Martirologio Roma estas liturgia libro kaj konstituas la bazon de la liturgia kalendaro kiu ĉiujare fiksas la religiajn festojn en la Katolika Eklezio. Ĝia unua oficiala eldono resendas al 16-a jarcento kaj estis aprobita de papo Gregorio la 13-a en 1586, la sama de la Gregoria Kalendaro.

Historio de la Martirologio[redakti]

En la unuaj tempoj de la historio de Kristanismo oni kutimis konservi memoron pri tiuj kiuj estis mortigitaj pro ilia kredo: la martiroj. Ĉiu unuopa eklezio havis sian martirologion, tio estas listo de martiroj; baldaŭ oni donis gravecon al la tago de ilia paso al la ‘eterna vivo’, dirita dies natalis (naskiĝa tago), kaj oni komencis rememori la tagon de ilia morto por celebri ilian martiran elstariĝon, aparte en la loko kie ripozis iliaj korprestaĵoj.

Dum la 16-a jarcento oni decidis unuigi la diversajn martirologiojn en unika listo en kiu troviĝu ĉiuj sanktuloj kaj beatuloj (ne nur do martiroj) rekonitaj tiaj ĉe la aŭtoritato de la Katolika Eklezio, oni kompilis, tial, la roman martirologion zorge de kardinalo Cezaro Baronio. Ĉi-kaze estis forigitaj el la listo Klemento de Aleksandrio kaj Sulpicio Severo kaj aliaj.[1] Sekve oni alportis modifojn kaj centojn da revizioj, kaj ankaŭ erarojn kun sekvaj revizioj.

Ĵusaj eldonoj de la roma martirologio[redakti]

La pli ĵusa martirologio estas tiu de 2001, tiu antaŭa estis kompilita en 1956, sed pro la nombra sanktuligadoj (kanonizadoj) kaj beatuligadoj okazintaj, aparte iniciate de papo Johano Paŭlo la 2-a, oni decidis ĝin ĝisdatigi, ĝin reformante laŭ la kriterioj fontantaj el la Dua Vatikana Koncilio.

En tiu lasta revizio estis forigitaj tiuj sanktuloj kaj beatuloj pri kiuj oni ne posedas precizajn, nome certaj kaj dokumentitaj, informojn. Nun ĝi entute nombras 6538 voĉojn. La nomo de la sanktulo aŭ beatulo estas akompanata de mallonga noto kunprenanta mortoloko, la kvaliton de sanktulo aŭ beatulo, la titolon sciigantan pri la “stato” eklezia (apostolo, martiro, kredmajstro, misiisto, konfesanto, episkopo, pastro, virino konsekrita, geedza, vidva, fila...), aktivecon kaj karismon.

Notoj[redakti]

  1. Tio ne signifas ke la lokaj eklezioj ne povas, kun speciala permeso de la Apostola Seĝo, kulte memorigi siajn martirojn listigitajn en sia aparta martirologio.