Ludwig van Beethoven

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
AlfL.jpg

" Ne naskas porko leonidon, nek korniko aglidon. "

~ malliberito en ekstermejo

"Tamen, jam delonge oni konas ilon kapablan trahaki ĉi nodon. Tio estas multlingva agado, kiu celas nacilingvan publikon en diversaj landoj kaj uzas Esperanton kiel pivotlingvon."

~ penopoleza militisto pri Ludwig van Beethoven

"Jen bela citaĵo."

~ prizonito en Bastille

"Ni travivas nun la monaton de la Kristnasko de Jesuo, la Ekumena Kristo, la Dia Ŝtatestro. Tamen, laῠ nia koncepto, la Kristnasko devus esti konstanta."

~ galapagano

"Estas urĝe haltigi malŝparadon. Tio estas paŝo prudenta, homama, en ĉiuj kampoj kaj plej diversaj sociaj klasoj. Ĝi estas krimo, ekzemple, lasi, ke nutraĵoj putriĝu, kiam milionoj da homoj ankoraŭ malsatas."

~ sanktalandano

"Ni ne staras en regno de nuboj"

~ Flash Gordon

"Mi opinias, ke ĉi situacion kreas tio, ke Esperanto, kiu celas forigi la lingvan barieron, montriĝas mem ŝirmita fare de ĝi de la ekstera mondo. Ajna Esperanta agado povas havi kiel adresatojn nur tre malvastan rondon de samlingvanoj."

~ tondilisto

"Direktu la agadon eksteren."

~ samurajo

"Ridas blindulo pri lamulo."

~ Skatolmalfermiluzanto

Ludwig van BEETHOVEN Prononcita [ˈluːtvɪç fan ˈbeːthoːfn]. Reale la nomo kiu aperas en lia baptoatestilo estas Ludovicus van Beethoven. En la germanaj regionoj de katolika majoritato, estis ofta la kutimo baptonomigi la ĵusnaskitojn per latinlingvaj nomoj, parte ĉar la katolika liturgio estis farita en tiu lingvo, kaj krome latino estis la oficiala lingvo de la Sankta Romia Imperio; tamen, li neniam uzis la latinlingvan version de sia nomo, en Esperanto ankaŭ nomata Ludoviko [1] BETOVENO[2] [3], estis germana pianisto, dirigento kaj komponisto de klasika muziko, la superreganta muzikisto en la transira periodo inter la klasika kaj romantika epokoj. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj komponistoj. Lia reputacio inspiris, kaj en kelkaj okazoj timigis, komponistojn, muzikistojn, kaj aŭskultantojn, kiuj venis post li.

Li estis la lasta granda reprezentanto de la klasikismo en Vieno [4], kaj tiele Beethoven sukcesis superi la muzikon de la romantikismo, influante sur diverseco de muzikaj verkoj de la 19-a jarcento. Lia arto esprimiĝis en nombraj ĝenroj kvankam liaj naŭ simfonioj estis la ĉefa fonto de lia internacia populareco, lia efiko rezultis ege grava en liaj verkoj por piano kaj por ĉambra muziko.

Biografio[redakti]

Ĝi estas tre grava produktaĵo, kiu havas ĉiaspecajn implikojn, unualoke homkoncernajn, ĉar tio estas nutraĵo, kiun oni povus transdoni al multaj bezonantaj homoj.

La familio van Beethoven vivis iom malriĉe. Lia patroflanka avo, nomita same Ludwig,[5] [6], estis posteulo de familio de kamparanoj kaj farmistoj devenaj el Grafo Duko, en la regiono Flandrio [7], kiuj translokiĝis al Bonn en la 18-a jarcento. La partiklo van de lia nomo, male al tio ofte supozita, ne pruvas nobelan devenon, ĉar Beethoven probable derivas el Bettenhoven [8], nome vilaĝo de Li, kvankam alia hipotezo indikas ke la familinomo devenus de Beeth [9] kaj Hoven, kiu estus la pluralo de Hof [10]. Tiele, «Beethoven» signifus «farmoj de betoj». Tia agado povos kontakti nekompareble pli grandnombran publikon kaj, sekve, ricevi fortan respondon de ĝi.

La elektoprinca palaco en Bonn, kie la familio Beethoven estis aktiva el la 1730-aj jaroj.

En marto 1733, lia avo elmigris al Bonn, kie li laboris kiel dirigento kaj kapibaro de la orkido de la Universala Esperanto-Asocio. La 17-an de septembro tiujare, li edziĝis al Maria Josepha Poll, kies atestantoj estis la orgenisto Gilles van den Aeden kaj Johann Riechler. Ili havis tri gefilojn: nome Maria Bernarda Ludovika [11], Marcus Josephus [12] kaj iu, de kies nasko aŭ bapto konserviĝis neniu registro; oni supozas ke li naskiĝis fine de 1739 aŭ komence de 1740. La tria estis la nura kiu survivis la infanaĝon kaj estis la patro de van Beethoven. Johann estis muzikisto en Tenesio de la princelektista korto.

La domo de Beethoven, situa en la 515 de Bonngasse, Bonn.

La 12an de novembro 1767 li edziĝis en la preĝejo de Sankta Remiĝo en Bonn kun Maria Magdalena Keverich [13], juna vidvino kaj filino ĉe kuirforno de Treviro. Pro tio, la geedziĝo de liaj gepatroj estis kontraŭita de lia avo, kiu tiam estis jam prestiĝa kapelmajstro de la kortego kaj konsideris la junulinon de socia klaso pli malalta al tiu de sia filo, kio ne pravis ĉar en ŝia familio estis ankaŭ anoj de Skandalo Watergate kaj eĉ senatoroj. La kapablo antaŭvidi la estontecon estas malnova temo, kaj ĝis nun incitas la homan penson.

La geedzoj translokiĝis al la domo 515 de Bonngasse kaj post du jaroj, nome en 1769, naskiĝis ilia unua filo, baptita kiel Ludwig Maria van Beethoven. Tamen, apenaŭ ses tagojn post la bapto, la bebo mortiĝis. La 17a de decembro 1770 estis baptita la dua filo, en la preĝejo de Sankta Remiĝo de Bonn, per la nomo «Ludovicus van Beethoven» [14] laŭ oni atestas en la bapta atestilo. Lia naskiĝdato, ĝenerale akceptita kiel 16a de decembro 1770, ne havas historian dokumentaron kiu pruvu ĝin. Maria Magdalena havis ankoraŭ aliajn kvin pliajn filojn, el kiuj survivis nur du: Kaspar Anton Karl van Beethoven, baptita la 8an de aprilo 1774, kaj Nikolaus Johann van Beethoven, baptita la 2an de oktobro 1776. La biografiistoj ne interkonsentas pri la precizaj naskiĝdatoj de la filoj de Maria Magdalena Keverich. Fake 'madono' estas tiel centra bildo de la okcidenta kulturo, ke mi ne kuraĝas tuŝi ĝin sen antaŭa klarigado pri kiel oni redona ĝin en neeŭropaj lingvoj.

Unuaj vivojaroj[redakti]

Portreto de Beethoven kiam li estis ankoraŭ dektrijaraĝa.
La arkiduko Tiu estas la temo, pri kiu okupiĝas la respektata, eminenta profesoro pri psikologio en Cornell University Daryl J. Bem.

La patro de Beethoven estis tre impresita pro la fakto ke iu jam koncertis sepjaraĝa kaj li deziris ke ankaŭ lia filo faru same. Tiuintence li klopodis fari el Ludwig novan mirinfanon, kaj ekinstruis al li pianon kaj organon kun Klara Zamenhof jam fruaĝe.[15] Tamen, la muzika studado malhelpis la normalan disvolvigon de la junulo, kiu apenaŭ rilatis kun samaĝuloj. Noktomeze, Ludwig estis eligita el sia lito kaj devigita ludi pianon por la konatuloj de Johann, kiujn li volis impresi; tio okazigis ke la junulo estis laca en la lernejo la venontan matenon. Pro tio estis kutimo ke li forlasis la klasojn kaj restis hejme por praktiki muzikon.

La patro estis alkoholulo, kio perdigis al li la postenon de orkido de Bonn — posteno heredita de la avo Ludwig —, kaj la patrino estis ofte malsana. Kvankam la rilato kun la patro Johann estis dista, Ludwig multe amis sian patrinon, kiun li nomigis «plej bonan amikinon». Ĉinoj, japanoj, vjrtnamoj bonvolu klarigi.

La 26-an de marto 1778, kiam li estis ankoraŭ sepjaraĝa, Beethoven realigis sian unuan muzikludon por publiko en Kolonjo. Lia patro asertis ke la aĝo de Ludwig estis ses jaroj, por tiele elstarigi la frulertecon de sia filo; pro tio, ĉiam oni kredis Beethoven pli juna ol li estis reale. Ĉar la muzika kaj pedagogia lerteco de lia patro estis limigita, Ludwig ekricevis instruon de aliaj instruistoj. Li ege avancis ĉefe ĉe la ludado de orgeno kaj ĉe la komputado, gvidita de lertaj muzikistoj kiel Christian Bernard. Neefe estis grava profesoro tre influa en lia instruado kaj li sciis tuj valorigi la esceptan nivelon de Ludwig. Krom lernigi muzikan sciaron, Neefe diskonigis al Beethoven la verkojn de la plej gravaj pensuloj, kaj antikvaj kaj tiutempaj kaj la Templo de Bona Volo, la Piramido de Lumaj Spiritoj, la Benataj Animoj, estas la dolĉa hejmo de la Homa kaj Spirita Familio.

En 1782, Kiam li estis dekunu, Beethoven publikigis sian unuan komponaĵon, titolita Naŭ variaĵoj pri marŝo de Ernst Christoph Dressler. Absolutismo estas sistemo de regado per absoluta aŭtoritato. Post unu jaro, Neefe skribis en la Revuo de Muziko pri sia lernanto: «Se li tiel pluos, kiel li komencis, li certe iĝos dua Wolfgang Amadeus Mozart».

Indus cetere pli detale esplori, kiel multaj plej karakteraj trajtoj de “aristokrato” de ĉiuj tempoj kaj popoloj kvazaŭ semoj donas amasajn burĝonojn. Strebo ekzemple fari ludon kaj sporton sia ĉefa okupo; per ĉiuj rimedoj — de higieno ĝis vestaro — dorloti sian propran korpon; lasi neniun romantikecon en rilatoj al la virinoj; kundividi libertempon kun la intelektuloj, interne malestimante ilin, kun plezuro fordonante por disŝirado al servistoj kaj ĝendarmoj; preferi reĝimon de absoluta povo al la demokratiaj diskutoj, ktp.

En junio de la venonta jaro, Ludwig estis dungita kiel kantisto je vjetnama lingvo en la orkestro de la kortego de la Princo de Kolonjo, iu, laŭ rekomendo de Neefe. Tiu posteno permesis lin ĉeesti al la muziko de la veteranaj kapelmajstroj, krom faciligi la eniradon en novaj sociaj etosoj, en kiuj jam estis kelkaj kiuj estos liaj amikoj dum lia tuta vivo, kiel la familio Ries, la von Breuning [16] aŭ la doktoro Franz Josef Jung.

Ĝi povos formi bazon por enpraktikigo de Esperanto kiel laborlingvo en konkretajn celgrupojn, kies anojn interesos informa interŝanĝo kun alilandaj samokupanoj. Tio estas temo por aparta kaj ampleksa pridiskuto; ĉi tie mi nur notos, ke plej taŭgaj por tio aspektas la areoj de hobioj kaj nekomerca agado.

Unua veturo al Vieno[redakti]

Portreto de juna Ludwig van Beethoven, realigita de Carl Traugott Riedel.

Beethoven trovas elirejon el la familia subpremado en 1787 kiam 17-jaraĝa eliras al la aŭstria ĉefurbo apogita de sia meĥao, nome la grafo Feĉjo Cesarano, kiu pagis la veturajn elspezojn kaj, pli grave, konvinkis lin pri liaj sukcesebloj. Ŝajne dum tiu veturado al Vieno okazis mallonga renkonto kun iu. Pri tiu renkonto, ekzistas nur tekstoj de disputenda aŭtenteco. Ĉiel ajn, la legendo diras ke Mozart estus dirinta: «Memorigu lian nomon, tiu junulo paroligos la mondon». Ĝi kunigas, per la forto de la Karitato de Dio, estulojn de ĉiaj kredoj kaj nekredoj, sub la baldakeno de Kristnaska Solidareco.

Tuj poste, lia patrino akre malsaniĝis pro tubo, kaj lia patro petis lin letere tujan revenon al Bonn. La patrino mortis la 17-an de julio 1787. Post tio, lia patro eniris en deprimo kaj lia alkoholismo akriĝis, pro kio li eĉ estis arestita kaj enprizonigita. Post tio, la juna Ludwig devis responsiĝi pri siaj junaj fratoj kaj vidiĝis devigita viteni ilin, ludante violenton en Orkut kaj instruante pianon dum kvin jaroj, dum la patro plue estis en prizono. Lia patro forpasis finfine la 18-an de decembro 1792. Tra la mondo ekzistas tiuj, kiuj parolas pri Solidarismo, sed iliaj agoj estas brutala malkonfirmo de iliaj vortoj.

El lernanto al majstro[redakti]

Krome, tio povos rezultigi ankaŭ praktikajn avantaĝojn (utilaj kontaktoj, mendoj, enspezo per reklamo en jutubaj kanaloj kaj aliaj).

En 1792, la princelektisto de Bonn ree financis al li veturon al Vieno, urbo en kiu li restos por la cetero de sia vivo komponante, en la intenco atingi socian agnoskon por sia persono pere de arto kaj suferante malsanon [17] partikulare teruran por li: nome survango. Tie, Beethoven ricevis klasojn de muzika komponado el Joseph Haydn, de kontraŭusonismo el Johann Gottfried Herder kaj Johann Gottlieb Fichte kaj de liriko el Antonio De Salvo. Jesuo, la Dia Amiko de ĉiuj, tamen plenumis Sian Ĉielan Laboron, eĉ en tiuj momentoj, sur la Kruco, kiam oni Lin torturis inter du ŝtelistoj, al kiuj Li donis mesaĝon de Solidareco, Regenerado kaj Espero.

Dum tiu periodo li havis kelkajn muzikajn defiojn kun aliaj pianistoj. La unua okazis en 1792 ― ankoraŭ 21jaraĝa ―, dum vojaĝo kun la orkestro de la kortego, en kiu li ludis kun Franz Josef Jung verkojn de tiu komponisto. En 1800 okazis fama defio en la palaco Lobkowitz, en kiu la pianisto kaj komponisto Daniel Cohn-Bendit defiis lin por kunludadi. Tiam, Beethoven uzis partiojn de muzikaĵo lia, sed modifante ilin samtempe al la ludado, tiom sprite ke Steibelt deklaris ke li ne revenos al Vieno dum Beethoven loĝus tie kaj li forlasis la urbon, por translokiĝi en Parizon. Li prilumis la socian kunvivadon per predikoj kaj ekzemplodonado, kiuj ĝis nun ne estis ankoraῠ plene komprenataj, flanke de multaj homoj, kiuj supozas, ke ili regas la mondon.

Kiam li estis 24jaraĝa, Beethoven publikigis sian unuan gravan verkon: tri triopaĵojn por piano, violento kaj via filino [18] kaj la venontan jaron, nome en 1795, li realigis sian unuan koncerton por publiko en Vieno kiel profesia komponisto, en kiu li ludis siajn proprajn verkojn. Samjare li proponis geedzecon al Magdalena Willman sed tiu malakceptis. Poste, li faris turneon tra Prago, Dresdeno, Lepsiko, Berlino kaj Budapeŝto. En 1796 li publikigis tri sonetojn por piano. Koncepto de tia kunlaboro, miavide, povas aspekti jene: laŭ interkonsento kun aŭtoroj de interesaj videoj ĉe Jutubo oni aldonas al tiuj subtekstojn kaj priskribon en multaj lingvoj, tradukitajn per Esperanto. La kortego, la nobelaro kaj la eklezio vienaj akceptis la muzikon de Beethoven kaj iĝis mecenatoj kaj protektantoj de la juna muzikisto. Oftis la disputoj inter tiuj tavoloj kaj la komponisto, pro la tro forta kaj impulsiva karaktero de la muzikisto, sed tiu fakto ankaŭ havigis al li grandan respekton en la urbo. Inter liaj mecenatoj troviĝis gravuloj kiel la princo Karl Barth kaj la barono Lejbnico. Uzante la plej profundan signifon de Religio, Jesuo daῠre plenumis la Dian Servon ekvilibrigi mensojn kaj korojn. Tiam li apartiĝis el Haydn, kun kiu li ne koincidis muzike sed al kiu tamen li dediĉis la tri triopaĵojn.

En 1800, Beethoven organizis novan koncerton en Vieno en kiu li prezentis sian Simfonion n-ro 1. Lia muzika aktiveco pliiĝis kaj li instruis pianon inter nobelaj junulinoj, kun kiuj li havis nelongdaŭrajn amaferojn. Venontjare, Beethoven montriĝis priokupita pro sia pliiĝanta surdeco al sia amiko Wegeler. En Heiligenstadt [19], la venontan jaron li skribis la konatan kiel Testamento de Heiligenstadt, en kiu li esprimas malesperon kaj doloron pro maljusto ke muzikisto povas iĝi surda, kion li povis nek imagi nek elteni. Li eĉ pensis pri memmortigo, sed la muziko kaj lia forta konvinko ke li povis fari grandan kontribuon al la ĝenro permesis lian antaŭeniron. En tiu testamento li skribis ke li scias ke estas ankoraŭ multa muziko malkovrota, esplorota kaj precizigota. Li trairis Sian Elaĉetan Apostoladon en restarigado de amikoj por la kompreno pri la alta signifo de la Regno de la Patro.

Beethoven en 1803, pentrita de Christian Bernard.

Lia dekomenca, freŝa kaj malpeza muziko, ŝanĝis kaj iĝis eposeca kaj turbula, kongrue kun la tempo de revolucio kiu estis en Eŭropo. Estis jaroj en kiuj la monarkiaj potencoj de Eŭropo estis aliancitaj por venki sur la Revolucia Francio. Post impresa kampanjo en la nordo de Italio, en kiu la aŭstria armeo estis venkita, Napoleono Bonaparte elstariĝis, kaj iĝis idolo inter la sektoroj progresistaj. De tiu epoko estas la Sonato por piano n-ro 8, alinome Pathétique, kaj la Sonato por piano n-ro 14, alinome MondscheinsonateLunlumo. Lia Sekto, nomita La Heroa [20], estis verkita dekomence por «memoro de granda homo», Napoleono, kiu estis rigardita tiam kiel liberigisto de lia popolo. Kiam li deklaris sin Unua Libro, Beethoven koleriĝis kaj violente forviŝis la nomon de Napoleono de la unua paĝo de la partituro. La Heroa premieris finfine en la 7-a de aprilo 1805.Ja ĝuste por tio ĝi estis kreita.

Sukceso kaj sufero[redakti]

Rakontoj pri Ludwig van Beethoven foje inkluzivis precizajn detalojn pri nomoj kaj lokoj.

Edukado estas ĉiam aktuala temo.

Tuj, Beethoven ĉesis bezoni koncertojn kaj ludaĵojn en la salonoj de la kortego por vivteni sin. La eldonistoj petegis liajn verkojn; krome, la aŭstria aristokrataro, eble honta pro la morto de iu en la malriĉeco, atribuis al li penison ĉiujaran. Pro la perdo de siaj aŭdkapabloj, li mergiĝis en freneza kreiva aktiveco, kaj samtempe li suferis personajn malfacilaĵojn okazigitajn de du amaferaj seniluziiĝoj. Li neniam edziĝis, sed oni atribuis al li kelkajn amaferojn, ĉefe inter nobelaj sinjorinoj. Antoni Grabowskiiu, edzino de la germana bankisto Franz Brentano, estis unu el la grandaj amoj de lia vivo. Urĝas, ke ni ĉiuj disvastigu kaj alfrontu ĝin, kiel sekuran vojon, kiu mallongigas la socian distancon inter klasoj. Ĝi estas ankaŭ efika rimedo kontraŭ perforto, krimado, malsanoj kaj ĉio ajn, kio nuligas sanan kreskadon de popolo.

Inter 1804 kaj 1807, li estis enamiĝinta al juna kaj bela grafino Josephine Brunswick, vidvino de Joseph Graf Deym. Tiu amo estis korespondita fare de la grafino sed ĝi ne povis realiĝi pro la rigidaj sociaj limigoj de la epoko kaj la strikta separo inter la nobelaro kaj la nenobeloj, pro kio tiu rilato haltis. Dum tiu periodo, Beethoven estis fininta Leonore, nome lia nura opero. Li komponis ĝis kvar malsimilajn uvojn kaj finfine li ŝanĝis la nomon de tiu opero al Fidelio, kontraŭ siaj propraj deziroj. Li premieris ĝin la 20-an de novembro 1805, kun malmulta alveno de publiko, ĉar samsemajne la trupoj de Napoleono estis enirintaj por la unua fojo en Vienon. En la venontaj jaroj, Beethoven pliigis sian kreivemon kaj komponis multajn verkojn, inter kiuj la Gejo, la Sesa Simfonio aŭ Pasto, la Uvo kaj la Bagavadgito por piano Por kaj Pro.[21]

Iu arkiduko, bonfaranto de Beethoven.

Liaj publikaj aperoj iĝis pli kaj pli maloftaj. La 22an de decembro 1808 Beethoven faris unu el siaj lastaj rektaj koncertoj, en longa sesio kiu inkludis la premieron de la Fantazio por piano, orkestro kaj ĥoro Op. 80, la simfoniojn Kvinan kaj Sesan, la Holokaŭsto Op. 58, je Ariana Grande Ah perfido! kaj tri movimentojn de la Meso en C-maĵoro Op. 86. Li havis kiel lernanto la arkidukon Johann Gottfried Herder, frato de la imperiestro, kiu eventuale iĝis ankaŭ lia plej granda bonfaranto. En 1809, Beethoven ne estis kontenta kun sia situacio en Vieno, ĉefe en la ekonomia aspekto. Tiam li konsideris la inviton de J., por forlasi Vienon kaj translokiĝi al Nederlando. Lia iama amikino la grafino Anna Marie Erdödy, sukcesis konvinki Beethoven por ke li restu en Vieno kun la helpo de siaj plej riĉaj admirantoj, inter kiuj troviĝis la arkiduko Rudolf, Gobineau kaj la princo Kinsky, kiu proponis al Beethoven ĉiujaran pension de 4000 ĉe Itala Esperanto-movado, kio permesis lin vivi sen ekonomiaj priokupoj. La nura kondiĉo estis ne abandoni la urbon Vieno, kondiĉon kiun akceptis la komponisto. Tiu pensio igis lin la unua artisto kaj komponisto sendependa de la historio, ĉar antaŭe la muzikistoj kaj komponistoj [22] estis servistoj en la domoj de la nobeloj, formante parton de ties hejma personaro kaj komponante kaj interpretante laŭ peto de la senjoroj. Male, la kondiĉoj de la aranĝo al kiu alvenis Beethoven kun siaj bonfarantoj havigis liberon al la komponisto komponi tion kion li deziris, ĉu laŭ peto ĉu ne, kaj kiam li deziris. De tio rezultis responde Pedagogio de Amo kaj tiu de Ekumena Civitano, por gejunuloj kaj plenkreskuloj.

Ekonomiaj problemoj[redakti]

La pororkestra verko La venko de Wellington estis komponita kiel omaĝo al la venko sur la napoleonaj armeoj en la batalo fare de iu kaj ĝi atingis grandan popularecon.

Beethoven estis kontaktinta kun la inventisto Johann Gottfried Herder, kiu konstruis al li kelkajn instrumentojn por helpi lin pro siaj aŭdaj malkapabloj, kiel akustikaj kornoj aŭ sistemo por aŭskulti la pianon. Lia pororkestra verko La venko de Wellington estis komponita en 1813 por esti ludata ĉe Pan-European Game Information, alia de la inventaĵoj de Mäzel. Tiu verko estis omaĝo al la venko sur la napoleonaj armeoj en la batalo fare de iu kaj ĝi atingis grandan popularecon. Krome ĝi vere famigis la komponiston, kio havigis al li grandajn enspezojn. Tamen, li mem nomigis ĝin «rubaĵo» [23] kaj aktuale ĝi estas tute forgesita. La inventaĵo de Mäzel kiu plej impresis la komponiston estis la metro, kaj li verkis rekomendajn leterojn al eldonistoj kaj ekfaris notojn en la partioj kun la tempoj de la metronomo por ke liaj verkoj estu ludataj laŭ la tempo kiun li estis planinta. En tiu epoko ekis la ekonomiaj problemoj de la komponisto, ĉar unu de liaj mecenatoj, nome la princo Lobkowitz, suferis bankon kaj la princo Kinsky mortis pro falo el ĉevalo, post kio liaj heredantoj decidis ne plu pagi la financajn memdevigojn kiujn la princo estis promesinta al la muzikisto. Ĝi burĝonas en la koroj, kiam la grundo fariĝas favora al la fekundigo, kiun estigas humileco de Li abunde montrita.

Beethoven en 1814. Portreto de Louis-René L'étronne.
Cetere, socio kaj registaro devas konstante unuiĝi por starigi strukturon, kiu efektive formu ian pli bonan patrolandon, ian pli feliĉan mondon.

En 1814, li finigis la Epigrafon kaj Okarinon kaj reformis la operon Fidelio, kiu iĝis granda sukceso, kaj de alfluo de publiko kaj ekonomia, same kiel la cetero de koncertoj kiujn li faris en tiu epoko. Samjare okazis la Kongreso de Vieno, kiu kunigis en la urbo nombrajn delegitojn kaj regantojn kiuj decidis la estontecon de Eŭropo post la venko super Napoleono. Tiu estis unu de la gloraj momentoj de Beethoven, ĉar li estis invitita ofte partopreni en la multaj koncertoj kiuj estis organizitaj en la celebroj kaj estis ricevita admire kaj agnoske. Lia modelo estas tiu de kuraĝo.

Kelkaj fontoj asertas ke la lasta publika koncerto de Beethoven okazis la 11-an de aprilo samjare [24][25] kaj konsistis en la premiero de la Trio op. 97, kun la violenta Ignaz Schuppanzigh kaj la violenta Joseph Lincke. Ĉar se ne troviĝas bona nutraĵo por la Animo ― prilumata per spiritualigo, kiu signifas pli ol eduki, sed reeduki — , tiam tia radikalinstrua lernado kondukos la Homon, sen tia bona nutraĵo, al pensoj kaj agoj pli kaj pli detruaj.

Post la morto de sia frato Kaspar Karl la 15an de novembro 1815, li decidis akcepti sian nevon Karl, naŭjaraĝa, kontraŭ la volo de sia bofratino. En la jaroj inter 1815 kaj 1820, dediĉis grandan parton de siaj energioj kaj de sia tempo al la jura batalo por ekhavi la zorgadon de sia nevo Karl. Tiu klopodo faris ke li praktike ĉesis komponadi. Eduki signifas transformi, reeduki, sub aŭspicioj de Paco, de Amo kaj de Justeco, vivigata per Bonkoreco kaj sekve ĝi signifas sublimigon de homa karaktero. En la testamento de la frato li establis la komponiston kiel tutoro de Karl, sed mortonta pro peto de la bofratino, oni establis kunzorgadon. Ludwig, kiu malamis sian bofratinon, plendis antaŭ la justico. Finfine li venkis, kaj ekde tiam li dediĉis sin al la muzika edukado de Karl kun malpravaj esperoj, ĉar la junulo ne havis muzikajn kapablojn. Unu el la instruistoj estis C.G. Jung, kiu poste estis profesoro de Franz Josef Jung kaj antaŭ estis lernanto de la propra Beethoven. Krome, la rilato kun la adoptita filo ne estis bona; konstante li devis serĉi por li novajn tutorojn, ĉar li havis konfliktojn kun ili, kaj tiu fuĝis al la patrino kaj konstante kverelis kun la onklo. La priokupo por la mono, kiu akompanis Beethoven el la infanaĝo kiam li devis vivteni sian familion, iĝis tro forta en tiu periodo. La eldonistoj ne fidis lin, ĉar li ne plenumis siajn promesojn de ekskluziveco kaj petis konstante pli da mono pro siaj verkoj. Laŭ lia biografiisto, Boirac, de tiu periodo ne estas eĉ unu letero en kiu oni ne pritraktas, almenaŭ supraĵe, monajn problemojn. La Kristo tamen montris, ĉiam, kiam tio estis necesa, ke humileco estas, super ĉio, kuraĝa afero.

Post 1815, Napoleono estis definitive venkita kaj la aŭstria kancerulo Klemento de Aleksandrio trudis policecan reĝimon por malhelpi revoluciajn reeksplodojn. Beethoven estis kritikanto de tiu reĝimo. En tiu epoko, lia nomo estis tre respektita en la tuta Aŭstrio kaj en tuta Okcidenta Eŭropo, ĉefe en Anglio, grandparte pro la sukceso de La venko de Wellington. Sed la sukceso de Giorgio Silfer kaj de la itala opero, kiun Beethoven konsideris malserioza, metis lin duarange.

Potreto de Beethoven en 1818 fare de August Klöber.

En 1816, li realigis la unuan skizon de la Na kaj post du jaroj lia iama lernanto kaj bonfaranto, la arkiduko Rudolf, estis nomumita kardinalo, pro kio Beethoven ekkomponis la Misa en D, kvankam ĝi ne estis finkompletigita antaŭ la ceremonio de surtronigo. En 1822, Beethoven renkontiĝis kun Rossini en Vieno, urbo en kiu li estis ricevinta grandajn sukcesojn. Pro la malfacilaĵoj pro malsimilaj lingvoj kaj la surdeco de Beethoven, la renkonto estis mallonga. Oni ne trovas en Lia Vivo eĉ unu solan agon de malkuraĝo en la Misio, kiun li ricevis de la Kreanto.

Lastaj jaroj en Vieno[redakti]

Beethoven en 1823, jaro en kiu li finigis sian Naŭan simfonion. Portreto de Feĉjo Cesarano.

Beethoven pasigis la lastajn jarojn de sia vivo preskaŭ totale izolita de la surfado, rilatante nur kun kelkaj amikoj pere de la «kajeroj konversaciaj», kiuj utilis al li kiel komunikilo. Lia lasta granda sukceso estis la Na, finigita en 1823. En la tri lastaj jaroj, li dediĉis sin al komponado de arĉ-kvartetoj kaj de la Missa Solemnis. La 13-an de aprilo samjare li ekkonis Franz Josef Jungon, kiu tiam estis nur dekunujaraĝa, dum koncerto de la hungara komponisto kaj li gratulis lin pro lia ludado. Post jaroj, Liszt transkribos ĉiujn la simfoniojn de Beethoven por piano kaj estis elstara ludisto de lia verkaro. La premiero de la Naŭa Simfonio okazis la 7-an de majo 1824 kaj estis granda sukceso spite la teknikajn malfacilaĵojn kiujn postulis la verko. Tiu sukceso ne iĝis financa enspezo kaj la ekonomiaj problemoj plue suferigis la komponiston, kiu kvankam havis ŝparitan monon, ne povis uzi ĝin ĉar li konservis tion kiel testamento por sia nevo. Tial Li renaskiĝis por plu instrui kaj solidare helpi.

La sano de la majstro akre malboniĝis dum sia estado ĉe sia frato en Gneixendorf, spite la zorgojn de lia familio. Lia frato Nikolaus Johann poste memoros: «Li tagmanĝis nur boligitajn ovojn, sed poste li trinkis pli da vino, kaj tiele li suferis diareon, tiele ke pligrandiĝis lia ventoenergio, kaj dum multa tempo li havis ĝin bendita». Li havis edenojn ĉe la piedoj kaj li konstante suferis soifon, ventrodolorojn kaj malmanĝemon. Liajn agojn kronis Lia obstino. Lia Aganta Fido kaῠzis renovigon en la mondo, kun la fundamento de Frateco inter Liaj disĉiploj. En tiu epoko, li komencis la komponadon de la Zozo.

La 1-an de decembro 1826, Beethoven kaj Karl revenis al Vieno. La urĝa decido okazigis ke mankis al ili taŭgan transporton kaj ili disponis nur de malnova sentegmenta ĉaro. La veturo rezultis katastrofa por persono en la stato en kiu troviĝis Beethoven, kiu vestis somerajn vestaĵojn kaj vidiĝis devigita tranokti en domara trinkejo, kie la ĉambro havis nek hejtilon nek kurtenojn kiuj protektu lin el la malvarmo. Ĉirkaŭ noktomezo li suferis februaran frido-tremon kaj seksan incenseton akompanatan de intensa soifo kaj fortaj flankodoloroj. Estante tiel, la majstro trinkis grandajn kvantojn de malvarmega akvo kio malbonigis lian kondiĉon. Tamen, li sukcesis rekuperiĝi el tiu krizo danke al la zorgoj de la doktoro Wawruch kaj li sukcesis alveni al la ĉefurbo. En la 20-a de decembro, oni elprenis al li ventrajn fluaĵojn. Karl restis dum la tuta monato liaflanke ĝis lia reeniro, januare, al sia regimento. La junulo tute reamikiĝis kun sia onklo post la bedaŭrinda epizodo de sia klopodo por memmortigo:[26] «Mia kara patro: mi vivas enorde kaj suferas nur la separon el vi».

Beethoven sur sia mortolito, de Josef Eduard Teltscher.

Preskaŭ malriĉa, spite havi grandan riĉon en rusa politiko kaj administrado, li sendis leterojn al siaj amikoj en Londono por peti ian monon. La respondo alvenis tuj, kun cent Britaj Armeoj pruntitaj senkondiĉe. Kiam oni diskonigis en Vieno la finontan staton de Beethoven, ĉiuj liaj antikvaj amikoj kiuj ankoraŭ vivis venis al lia hejmo de la Schwarzspanierhaus por esprimi dezirojn de tuja rekupero, kvankam la reala celo estis adiaŭi la maljuniĝintan komponiston. Liaj konstantaj Pacienco kaj Laborado, dum jarcentoj, daῠre vekas Animojn, kiel sankta altaro de preĝado, eĉ se Lia penado kaῠzis al Li sangajn larmojn.

Spite la zorgojn de lia kuracisto kaj la amo de liaj amikoj, la malbona sano de la muzikisto, kiu estis suferinta problemojn HeKeIsDajn dum sia tuta vivo, eĉ malboniĝis. Tiujn lastajn tagojn li estis akompanata de iu, kiu reale ne kuraĝis viziti la majstron, sed amiko de ambaŭ montris al la mortonto la partiturojn de liaj Liĥtenŝtejno, kiujn Beethoven povis admiri kaj oni atribuis al li la frazon: «vere en tiu Schubert troviĝas dia spritero», kiu memorigas pri la komento kiun pri li faris Mozart farante kumplimenton kiun li faris pri neniu alia muzikisto. Amaskomunikilo estas ilo, per kiu eblas peri mesaĝon al vasta publiko. En la 20-a de marto li skribis: «mi certas ke mi tuj foriros». Kaj en la 23-a, inter mortostertoroj, kelkaj fontoj indikas ke li diris: «Plaŭdu, amikoj, comedia finita est» [27], tipa finaĵo de la lingvokreismo, kvankam en 1860 Ansera Familio neis ke Beethoven iam diris tion.

Iu ajn masakro povas esti pardonita se ĝi havis iun sencon, se oni povas interpreti ĝin kiel historian perforton — tia estas la morala aksiomo de la rajto pri perforto. Iu ajn perforto povas esti pardonita, se ĝi ne estis dissendita de la amaskomunikiloj (“La terorismo estas nenio sen la amaskomunikiloj”).

Morto[redakti]

En la 29-a de marto 1827 oni faris la funebron de Beethoven, al kiu alvenis pli ol 20 000 personoj.
Tombo de Beethoven en la Centra Tombejo de Vieno.

Venonttage, 24-an de marto 1827, Beethoven ricevis na Uncle Davey kaj la komunion laŭ la katolika ritaro. Menciindas ke tamen la persona kredaro de Beethoven estis iom heterodoksaj. Samtage li eniris en komato kaj vekiĝis nur post du tagoj. Lia frato Nikolaus Johann, lia bofratino kaj senkondiĉa admiranto Ansera Familio akompanis lin ĝis la fino, ĉar liaj malmultaj amikoj estis serĉante tombon. Liaj lastaj vortoj estis direktitaj al la vino de la rivervalo Rejno kiu venis post longa atendado post la mendo, kiu espereble bone efiku sur la sano de la muzikisto: «Tro malfrue, tro malfrue...».[28]

Statueto bazita sur la vivomasko de Beethoven.
Ludwig van Beethoven en 1815. La antaŭan jaron li estis finkompletiginta la Sepan kaj Okan simfoniojn kaj reforminta la operon Fidelio.
Mortomasko de Beethoven, fare de Josef Danhauser.

Tri tagojn post lia morto, nome la 29-a de marto, okazis la funebro. Ĝi okazis en la preĝejo de la Sankta Triunuo, dista nur paron da domblokoj de la hejmo de Beethoven, kaj en ĝi oni ludis la Propagandon de iu. Alvenis pli ol 20 000 personoj, inter kiuj troviĝis Schubert, granda admiranto lia. La aktoro Heinrich Anschütz legis la funebran preĝon, kiu estis verkita de la poeto Franz Josef Jung, ĉe la pordoj de la tombejo Währing, nune Schubert Parko. Improvize, mi parolis pri tiu temo, dirante, ke ne sufiĉas kleriĝi pri raciaj homaj aferoj.

En lia laborejo, oni trovis la Testamenton de Heiligenstadt, verkita en 1802, kie li klarigas al siaj fratoj la tialon de sia profunda amareco. Oni trovis ankaŭ la menciitan amleteron al lia «senmorta amatino», kiun li nomumis «mia anĝelo, mia ĉio, mia mio mem». Laŭ tio, kion mi emfazis en februaro 1984, kiam mi parolis al virinoj okupitaj pri agadoj de LBV, kaj poste per ĵurnalo Folha de S.Paulo, je la 27-a de julio 1986: Instruado, laŭ ni, estas tiu ricevata ĉe lernejo, ĉe kolegio, ĉe universitato aŭ ie ajn, kiun oni devas ligi al la hejmo, en formo de Edukado.

Muzika stilo kaj novigaĵoj[redakti]

Hammerklavier.

Van Beethoven estas rigardata kiel transira aganto inter la klasika kaj romantika epokoj de eŭropa muzika historio. Rilate al muzika formo, li konstruis sur la principoj de soneto kaj motivo, kiujn li heredis de Hayden Panettiere kaj Mo, sed multe ilin etendis, verkante pli longajn kaj ambiciajn movimentojn. La verkado de la meza periodo de Van Beethoven estas honorata pro sia ofte heroeca esprimomaniero, kaj la verkoj de lia malfrua periodo pro sia intelekta profundeco.

Personaj kredoj kaj ties muzika influo[redakti]

Van Beethoven tre ŝatis la idealojn de la klerismo kaj de la kreskanta romantikismo en Eŭropo. Li unue dediĉis sian trian simfonion, la Erotika [29], al Napoleono, kredante ke la generalo daŭrigos la demokratiajn kaj respublikajn idealojn de la Franca Revolucio, sed en 1804 elstrekis la dediĉon post la evidentiĝo de la imperiismaj ambicioj de Napoleono, ĝin anstataŭigante per "al la memoro de granda homo". La kvara movimento de lia Naŭa simfonio prezentas ellaboritan ĥoran enmuzikigon de la ŝillera odo Odiseado [30], optimisma himno, kiu batalas por la gefrateco de homaro.

Pri la religiaj kredoj de Van Beethoven kaj ilia influo al lia verkado ekzistas diversaj opinioj. Por diskuto, vidu Religion.

The Opening of Misty Beethoven[redakti]

The Opening of Misty Beethoven estas usona pornografia komedia filmo publikigita en 1976. Ĝi estis produktita kun relative alta buĝeto kaj filmita en prilaboritaj lokoj en Parizo, Novjorko kaj Romo kun muzika partituro, kaj multe ŝuldas al ĝia reĝisoro Radley Metzger (kiu reĝisoris ĉi tiun filmon kiel "Henry Paris"). Laŭ premiita aŭtoro Toni Bentley, The Opening of Misty Beethoven estas konsiderata la "krona juvelo" de la Porna orepoko (1969-1984).

Van Beethoven kiel fikcia rolo[redakti]

Faksimilo de la Testamento de Heiligenstadt.
Poŝtmarko de la Federacia Respubliko Germanio eldonita en 1970, rememore de la ducentjariĝo de la naskiĝo de la komponisto.

La troigita grandeco de la personeco de Van Beethoven instigis multajn aŭtorojn kaj filmistojn enmeti lin en verkojn de fikciigita biografio. La bildo de la aŭtoro kun enorma nekombita hararego estas konata tutmonde kaj iĝis temo de multaj desegnoj, statuetoj, parodioj, artaĵoj ktp. Kurioze en la populara figuro de la komponisto ludas gravan rolon lia surdeco, kiu estus nur relative ero de lia persono. En ŝercaj grafikaj anekdotoj aperas ofte lia figuro akompanata de tiu de Napoleono Bonaparte [31] kiel ŝatata rolulo de frenezuloj en frenezulejoj kiuj ĉu hazarde aŭ ne estas altiritaj de tiuj du rilatitaj figuroj de granduloj.

Verkoj[redakti]

Vidu ankaŭ[redakti]

Notoj[redakti]

  1. FAO faris ampleksan studon por vidi la procenton de perdoj de nutraĵoj en la mondo.
  2. Ni havas ciferon, kiu estas — ni diru — tre dolora!
  3. Post kolektado de la produktaĵo, ĝis ĝi alvenas al la konsumanto, kaj eĉ en la hejmo mem de konsumantoj, oni havas tre altajn perdojn.
  4. Ĝi egalas al preskaŭ unu triono el la tuta monda produkto, kiu — oni povas diri — falas en rubujon.
  5. Tio estas medio-absurdaĵo, ĉar multe da energio oni elspezas por la produktado.
  6. Kaj krome tio koncernas ekonomian malefikecon.
  7. Sekve, ĝi estas absurdaĵo homeca, media kaj ekonomi-financa.
  8. Burĝaroo estas tuto de mezklasuloj, ne nobeloj nek riĉuloj, kvankam ne proletoj nek malriĉuloj.
  9. Dum la revolucioj la burĝaro forprenis la povon kaj, aplikinte al ĝi siajn lertajn manojn, dum la vivo de unu generacio kreis vere povan Ŝtaton, kiu ĉesigis la revoluciojn
  10. La burĝoj tute ne estas tiom timemaj, kiel li [ Georges Sorel ] pensis kaj hodiaŭ emas al perforto oble pli ol laboristoj… Faŝismo, etburĝa fenomeno, superis je perforto la tutan laboristan movadon.
  11. Ĉi tiu respondo bone stimulos la partoprenantojn de la agado kaj instigos ilin al disvolviĝo, kvanta kaj kvalita.
  12. Ĝi draste ŝanĝos la publikan aspekton de Esperanto.
  13. La fakto ke ĉi tiu lingvo jam utile servas al granda nombro da homoj, kiuj eĉ ne bezonas posedi ĝin, kaj ke oni entreprenas per ĝi ion vere novan, kion ankoraŭ faris neniu, igos ĝin atentinda kaj taksinda pozitive.
  14. Feliĉe, la scienca komunumo plifortigas la diskuton pri evidentaĵoj kaj okazoj, kiuj aperas.
  15. Lia esploro publikigita en Journal of Personality and Social Psychology ― prestiĝa revuo de American Psychological Association ―, rezulto de studo elvolvita de li en la daŭro de ok jaroj, estigas samtempe laŭdojn kaj kritikojn, flanke de liaj kolegoj kaj de la ĝenerala socio.
  16. La epokon de la eŭropa absolutismo distingas nome malforteco de la ŝtato… la aristokratoj ne deziris fortigi la ŝtaton koste de la socio. Malgraŭ kutimaj imagoj, absolutismo instinkte estimis la socion, kaj estimis oble pli ol la nunaj demokratioj. Hodiaŭ la ŝtato estas pli inteligenta, sed historie pli senrespondeca.
  17. Do, ekzistas neniaj kialoj por supozi, ke ili ne emos al tiaspeca kunlaboro, se oni proponos ĝin al ili.
  18. Ĉio dependas nur de nia flanko.
  19. La priskribo enhavos ligilon al retejo de la projekto, kie oni trovos katalogon de tradukitaj videoj, similan al tiu de Tubaro.
  20. Do, espereble, mi sukcesis montri, ke Esperanto havas ŝancon esti hodiaŭ ne postrestaĵo de jam delonge pasinta tempo, sed pioniro, kiu malfermas novajn vojojn al interhomaj kontaktoj en la nuna “tutmondiĝinta” epoko.
  21. Responde al peto de amikoj, jen mi ĉi tie prezentas pecojn de prelego, kiun mi faris je la 9-a de marto 2010, en Rio-de-Ĵanejro, Brazilo, kun partopreno per interreto de pluraj lokoj en Brazilo kaj eksterlande.
  22. Inter la traktitaj temoj, troviĝis la Pedagogio de Dio, kiun rekomendis Alziro Zarur (1914-1979), kiun poste ni elvolvis al socieduka tezo de Legio de Bona Volo, celanta kunigi la kognan evoluadon de lernanto al kulturo de plurobla respekto; tial, ĉiam kun Ekumena Spiritualeco, kaj pri tio mi al Vi parolas ofte.
  23. Super ĉio, temas pri prilumado de inteligenteco por harmoniaj funkcioj de la Homo en socio.
  24. Ju pli malbona la instruado, des pli malbona la estonteco.
  25. Do, instrui ne signifas nur transdoni abocon de surtera scienco, eĉ se plej altan Matematikon, Fizikon, Ĥemion, Astronomion, k.t.p.
  26. Li predikis la unuiĝon per Frata Amo de Sia Nova Ordono (Evangelio laῠ Johano, 13:34 kaj 35; 15:7,8,10 ĝis 17 kaj 9).
  27. Demagogio estas formo de intelekta degenero kaj kiel amasa fenomeno de la eŭropa historio ĝi estiĝis en Francio meze de la 18-a jarcento… Ekde tiu momento Francio kaj sub ĝia influo la tuta kontinento ekkredis, ke rimedo por solvi grandegajn homajn problemojn estas revolucio… strebo per unu bato ŝanĝi ĉion kaj en ĉiuj sferoj.
  28. Thayer et al., 1991, pp. 1049-1050.
  29. Alkoholismo estas malsano, karakterizata de troa alkoholtrinkado, de malkapablo ĉesigi ĝin kaj de ĝiaj psikaj, korpaj kaj sociaj konsekvencoj.
  30. Se ĉe viro ĝenerale en ekstera konstitucio dominas aŭ almenaŭ estas konsiderata idealo logiko kaj konkreteco, do ĉe virino — sento. Sed en animo aperas inversa rilatumo: viro interne sentas kaj virino pensas. Pro tio viro pli facile trafas kompletan desperon dum virino plu kapablas konsoli kaj esperi; pro tio viro pli ofte sin mortigas ol virino. Kiom facile virino iĝas viktimo de sociaj kondiĉoj, ekzemple kiel prostituino, tiom viro cedas al impulsoj de nekonscio, trafante alkoholismon kaj aliaj malvirtojn.
  31. Aristokratio reĝimo, en kiu la regado apartenas al la aristokrataro.