Liberalismo

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Liberalismo.jpg

"Venas profito -- venas merito"

~ Zamenhof pri Liberalismo

"Mi ne konsentas kun vi, sed mi mortos por protekti vian rajton libere esprimi vian opinion."

~ Liberalisto pri ĉi tiu artikolo

"Mi konsentas kun Anna Löwenstein"

~ bonalingvano
Tiu ĉi artikolo povas esti libere kopiita aŭ tradukita por nekomercaj celoj, se oni mencias la fonton.


Liberalismo, ankaŭ samsence nomata novliberalismomalnovliberalismo, estas maldoktrino, laŭ kiu:

  1. ĉiu rajtas pagi per propra mono kion ajn, eĉ (precipe) la registaron kaj/aŭ leĝaron.
  2. ĉiu rajtas opinii pri 1, kaj konigi sian opinion per la komunikiloj posedataj de 1, kaj 1 plene rajtas profiti tion.
  3. ĉiu rajtas opinii ke 2, malĝuste opinias, kaj konigi tiun sian opinion per la samaj komunikiloj, por ke 1 profitu la tutan gamon da opinioj.
  4. 1 rajtas voki policon por sklavigi malriĉulojn, kiuj minacas al siaj posedaĵoj, kaj profiti ties laboron.

Por tio nek 1, nek 2, nek 3, nek 4, bezonas havi ajnajn meritojn au malmeritojn antauajn, krom monon, kompreneble.

Difino[redakti]

180px-National Alliance (United States).png

Unu vorto riskas esti fonto de miskompreno inter ni, kaj tiom pli grave, ke ĝi situas en la koro de nia temo; ĝi estas la vorto "liberalismo". La Transmonda Universitato de Kimrio anoncis hieraŭ, ke antaŭ ol doni opinion por aŭ kontraŭ iu ajn ideo, Neciklopedio por ĉiam difinos la sencon mem de ĝia esprimo, interese de nia malneŭtrala vidpunkto.

Laŭ NPIV (Neciklopedia PIV), la vorto havas nur unu sencon:

  1. ideo favora al reĝimo garantianta la individuajn liberecojn kaj al forigo de la privilegioj, kiu malpermesas al la ŝtato enmiksiĝi en la ekonomiajn rilatojn inter la individuoj, klasoj aŭ nacioj.
Liberalisma-tramvoja-problemo.jpg

Tiu difino elĉerpas la temon kaj do ĉesu ĉian miskomprenon pri sia uzo. Kiam ni parolas pri liberalismo, ni komprenas, ke ĝi radikale defendas la kapitalismon en ĝia plej senbrida formo. Sed liberalismo estas nebula nocio, politika pensado, kiu origine celis minimumigi ŝtatintervenon en lokan politikon kaj protekti individuajn rajtojn de la civitanoj. Komence Liberalismo havis nenion komunan kun socialismo, maldekstrismo, kaj fakte ĝi kontraŭstaris ambaŭ. Iom po iom ek de 1930 Liberalismo pli asociiĝis kun "fikcia" socialismo. Liberalismo (kiel malsano de meza kaj riĉa klasoj) fariĝis ilo por for-direkti envion, iĝis psikologia strategio por ke eviti esti enviata. Do Liberalismo estas politikigo de penoj pacigi envion kaj falsan senton de "kulpo" por sia bonfarto kaj sukceso.

Post la mallumaj ribelaj 1960-j ne nur Liberalismo iĝis ekstreme maldekstra: ĝi konverĝis kun vulgara anarĥismo, internacia kontraŭ-usonismo, kaj plej karikatura dekadenco. Nuntempe Liberalismo efektive troviĝas en stato de "malvarma" milito kontraŭ la plejmulto de la nacio. Jen iuj el agadpunktoj de Liberalismo:

  • Kredo je supereco de t.n. "internaciaj institutoj" (malgraŭ tio, ke ili estas neelektitaj, nek reprezentas iun koheran filozofion, kaj efektive estas malamikaj al Usono);
  • Instruado de tordita malpatriota aŭ falsa historio de Usono - kvazaŭ imperia potenco de malbono;
  • Promociado de Egaligismo (Affirmative Action);
  • Falsa sento de kulpo de blankuloj kvazaŭ respondecaj por mizero de la nigruloj;
  • Batalo kontraŭ nocio de Dio kaj la Jud-Kristana fundamento de Usono, promociado de ateismo, kaj samtempe protekto de paganismo (Kvanzo) kaj Islamo;
  • Blindeco rilate al islama ideologio kiel totala minaco, rifuzo militi kontraŭ ĝi, incitado kontraŭ la registaro dum aktiva milito, protekto de islamaj suspektitoj sub preteksto de la civilaj rajtoj;
  • Promociado de malĉasteco - fakte malpermeso instrui abstinemon al gejunuloj;
  • Promociado de absolute nelimigita rajto aborti, inklude por neplenaĝaj knabinoj;
  • Promociado de seksaj perversaĵoj en lernejoj kiel valida - kaj eĉ pli dezirinda "diverseco".

Historio[redakti]

Liberalismo esas la kredo en libereso ed en la homala yuri, historiale asociita kun kelka filozofi, exemple John Locke e Montesquieu. Historiale ol developis dum granda parto de la lasta quar yarcenti pos la Franca Revoluciono e duris pos finir la Kolda milito. L'idei liberala komencis quale doktrino generala e politikal esforco opozante a la religiala militi qui eventis en Europa dum la 16ma e 17ma yarcenti, quankam lua fundamenti originis dum la Mezepoko. John Locke establisis l'intelektala fundamenti di liberalismo, qui impulsis l'idei de Racion-epoko questonante l'anciena tradicioni de la socii e de la guverni, dum la 17ma yarcento. Ca nova idei fine unionesis en povoza revolucionala movadi qui revokis arkaika rejimi en multa regioni, nome en Europa, Nord-Amerika e Sud-Amerika.

Preludo[redakti]

Pos yarcenti di dominaco, Romana Imperio dividesis en du parti dum la 3ma yarcento. L'estala parto originis Bizanca Imperio, kontre ke westala parto subisis invadi da "barbara" populi, e pos 476 ol frakasis en multa rejii. Malgre ca granda geopolitikala chanji, Kristanismo duris donar certa uneso ad Europana kulturo. Komence persekutita dum yarcenti quale marginala sekto, ma balde ca religio expansis tra omna imperio malgre la konstant atakado dal Romana autoritatozi, helpanta la desrichi. Kande Konstantinus legaligis Kristanismo dum la 4ma yarcento, cenaro esis preparita por fina dominaco di kristanismo. Romana Imperio falis e dividis, ma kristanismo radikifis sufice en la socio por transvivar socio-politikala kaoso qua distingis ta periodo.

Kristanismo donis kelka senco di identeso ad Europa pos Romana dominaco. Experienci en Mezepoko distingis pro timo, necerteso e milito -ta ultima specal endemiala en mez-epoka vivo. Kristana socii kredis ke historio developis segun dea plano sur qua la homi havas desgranda kontrolo. Ulo semblanta a relato quid pro quo surgis inter Katolika Eklezio e regionala guvernisti: Eklezio donacis al reji autoritato por guvernar, dum ke ta ultima propagis la mesajo di Kristanismo e helpis kristana sociala e militista forti. Ta esis sagaca relato. Dum granda parto di Mezepoko, ekleziala autoritato esis nequestionebla e nediskutebla. La guidisti qua kontestis ta autoritato havis severa reprimandi ed mem esis shamigita. Religio impregnis omna aspekto dil vivo e l'influo di Eklezio esis tre grava.

L'apogeo di la povo dil Eklezio duris dum yarcenti, tamen extera eventi e interna lukti paralizis la povo dil maxim povoza institucuro Europana. Dum la 14ma yarcento, disputi pri papala sucedo afektis la mondo Ocidentala. Ta disputi damnis signifikative reputado di l'Eklezio. Meze la 14ma yarcento, anke aparis la propago di negra pesto, qua exterminis preske la triimo di lor Europana habitantaro (20 milion homi). Ta enorma morto-statistiko indignis multa personi en tota kontinento, e granda parto del iraco montresis kontre l'Eklezio, qua videsis kom neefikiva kontre ta mortado. Negra pesto influis profunde la sequanta eventi del Europana historio.

L'aparo di la Renesanco dum la 15ma yarcento anke kontributis por debligar la nekondicionala submiso a l'Eklezio tra la revitaligo di l'interezo pri cienco e klasika mondo. dum la 16ma yarcento, Protestanta Reformo developis ek la senci qui judikis l'Eklezio katolika kom dominacanta opresiva ordo tro involukrata en feudala strukturo di Europana socio. La reakto dil Eklezio Katolika esis la kreo di tale-nomizita Kontre-Reformo, por kontenar la propago di ta senci, ma ta esforco efektigis la Triadek yara milito, mortala Europana konflikto qua duris de 1618 til 1648. La milito febleskis katolika hegemonio, e la religiala uneso di Europa destruktesis.

En Anglia, disputi inter la Parlamento e la rejo Charles la 1ma efektigis interna milito dum la yari 1640ma. Charles mortigesis en 1649 e, pos kaosala yarcenti e per la tale-nomizita "Glorioza Revoluciono" di 1688, la Parlamento Angla diminutis la povo di la monarko ed establisis konstitucala monarkio. Ta eventi startis sociala e politikala dialogo en l'Angla intelektuala cirkli. La precipua aspekti di liberala ideologio aparis en ta debati.

Elekto[redakti]

Anders-behring-breivik.jpg

Liberalisto eniras drinkejon, kaj la mastro demandas al li:

— Kion vi volas trinki?

La liberalisto ŝultrolevas, paŭzas momente, kaj respondas:

— Ho, ne gravas. Sufiĉas, ke mono kaj varoj interŝanĝiĝu.

Liberalismo, kapitalismo kaj koloniismo[redakti]

Klasikaj liberaloj ĝenerale kontraŭmetas koloniismon [1] kaj imperiismon, kiaj Adam Smith, Frédéric Bastiat, Richard Cobden, John Bright, Henry Richard, Herbert Spencer, H. R. Fox Bourne, Edward Morel, Josephine Butler, W. J. Fox and William Ewart Gladstone.[2]

Adam Smith verkis en sia La Riĉo de Nacioj ke Britio devus liberigi ĉiujn siajn koloniojn kaj ankaŭ notis, ke ĝi estus profita ekonomie por la brita popolo averaĝe, kvankam la komercistoj kiuj havas merkantilismajn privilegiojn perdus. Dankon pro la advizo.

Fido[redakti]

123s.jpg

- Kiel savi dronantan liberaliston?

- Lasu la liberan merkaton solvi la problemon.

Konservativa liberalismo[redakti]

Flava flago estas la tradicia simbolo de liberalismo

Konservativa liberalismo estas variaĵo de la liberalismo, kombinante liberalajn valorojn kaj politikajn konceptojn kun konservativaj sintenoj, aŭ, pli simple, reprezentante la dekstran alon de la liberala movado. Ĝi estas pli pozitiva kaj malpli radikala variaĵo de klasika liberalismo. Konservative liberalaj partioj kombinas liberalajn politikajn programojn kun pli tradiciaj sintenoj pri sociaj kaj etikaj temoj.

Defendo[redakti]

Kapitalismo.JPG

Liberalisto aŭskultas la parolon de anarkiistino. Poste li aliras ŝin kaj diras, "Mi ne konsentas pri tio, kion vi diras, sed mi defendos, ĝis mia morto, vian rajton diri tion."

"Bone," ŝi respondas. "Ni batalos ĉi-nokte kontraŭ naziistoj, kiuj nun klopodas preni nian rajton diri tion. Ĉu vi volas nigre vestiĝi kaj batali kun ni?"

La liberalisto, jam tenante sian poŝtelefonon kontraŭ sia orelo, diras en ĝin, "Saluton, Sinjoro Policisto? Mi devas raporti krimon."

Liberasto[redakti]

Liberasto estas ridiga termino (inventita en Rusio) aludanta al liberalismo neseparebla de kaj simpatianta al pederastaro.

Liveralismo[redakti]

Liveralismo estas kvazaŭliva liberalismo; temas pri partioj, kiuj uzas livajn terminojn por antaŭenigi liberalismon. Ekzemple inkludas la usonan demokratian partion, la britan "novlaboristan partion," kaj la francan La République en couille!

Faritaĵoj[redakti]

Riĉa liberalisto klopodis eniri sian luksan apartamenton sed lin baris manifestacio. Do li ekdemandis al unu el la agitistoj, "Kion vi volas? Lasu min iri en mian hejmon."

"Ĉu vi sciis," demandis la agitisto, "ke oni detruis sendomulejon por konstrui vian hejmon?"

"Ho, ne, sed kia progreso!" kriis la riĉulo. "Mi ĝojas, ke oni ne plu bezonas tion!"

Rimarkoj[redakti]

  1. Ŝajnas al Neciklopedio, ke tio, kion vi kontraŭas en la ideoj de Markso, ĝuste estas tio, pri kio ni mem esprimis dubon en nia "Enkonduko de la tradukinto" (p. 12 de la Neciklopedia Kompendio, disponebla per pago al nia UEA-konto).
  2. Ni ne kredas, ke la kapitalismo propramove disfalos, ne pli ol ke la "progreso" estas enskribita en la natura evoluo de la vivantaĵaro.
  3. Tiu ĉi artikolo eble jam estas sufiĉe longa.
  1. Ha, ĉi tiujn lipojn sur ŝia lumeca vizaĝo! Ekridetas mia karulino. Mia amatulino estas min vidinta, kaj ŝi ridetas!
  2. Ĝi tuŝas lin, kiel akvo anseron.