Jemeno

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi


450!.png

"Esperanto perdis sian senkulpecon."

~ Verda papo pri Jemeno

Yemeno esas unu paiso in Asio de l' Westo, coperienta le extremitaton sud-weste de l' Peninsulo Araba. Illo constituas ora le Republico de Yemeno, que representas unu fusionon de l' Yemeno de l' Nordo (cujes capitalo essevis Sanaa) con le Yemeno de l' Sudo ex-communista (cujes capitalo essevis Aden) in 1990. Yemeno esas le unica republico de l' Peninsulo Araba.

Illo esas anquau le paiso araba le pley paupera kae le minuspley disveloppata. Nonobstante, le historio e culturo yemenitay son ricchissimay. In Antiquitato, unu parto de Yemen essevis comprenita in le termo «Arabio Felica», referente suan prosperitaton commercialan kae verduron relativan. Le Yemeno antiqua mantenevis ligaminoy importantay con le civilisationoy de Ethiopio, Egypto, Persio kae Indio. Multay indonesianoy kae malayoy descendas de commerciantoy yemenitay. Yemeno devenivis le domicilio de unu importanta populationo judeea. Islamo esas le religiono predominanta, presente in le formoy sunnita e zaidita (un varietato unica de shiismo). Il havas equalmente unu parvan minoritaton drusa.

Le Golfo de Adeno, situata al sudo de Yemeno, esas ora periculosa a causo de l' proliferationo de piratoy somaliay. Yemeno mantenas nonobstante bonayn relationoyn con suay vicinoy ultramarinay, Somalio e Djibutio.

Geografio[redakti]

Neniu scias.

Historio[redakti]

Ĉu¿ ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Politiko[redakti]

Ĉiuj fajfas.

Religio[redakti]

Ha, kio?

Lingvoj[redakti]

La jemena hebrea (hebree: Ivrit Temanit) estas la prononca sistemo por la hebrea tradicie uzata de la jemenaj judoj. Jemenaj judoj alportis sian lingvon al Israelo per blanka eŭropa koloniismo. Ilia unua organizita enmigrado al la regiono komencis en 1882.

Jemenaj judaj plejaĝuloj parkerigas lecionojn (1906–1918).

La jemena hebrea estis multe studata de lingvaj sciencistoj, multaj el kiuj opinias, ke ĝi retenas malnovajn fonetikajn kaj gramatikajn kvalitojn aliloke perditajn.[1] Jemenaj parolantoj de la hebrea ricevis konsiderindan laŭdadon de lingvaj puristoj pro sia uzo de gramatikaj kvalitoj de la klasika hebrea. La tunizia rabeno kaj erudiciulo Meir Mazuz iam diris pri jemenanoj, ke ili estas bonaj gramatikistoj.[2]

La jemena hebrea eble estis derivita de, aŭ influita de, la hebrea de la gaon-epokaj babilonaj judoj: la plej malnovaj jemenaj manuskriptoj uzas la babilonan sistemon de vokalaj simboloj, kiujn oni kredas antaŭdati la tiberiadan vokalan sistemon.[3] Tiom malfrudate kiom 937 k.e., Qirqisāni skribis: “La bibliaj legoj, kiuj estas vaste disvastiĝintaj en Jemeno, estas en la babilona tradicio."[4] Ja laŭ multaj respektoj, kiel la asimilo de paṯaḥ kaj səġūl, la nuna jemena prononco konformas al la babilona sistemo pli bone ol la tiberiada (kvankam la babilona tradicio ne reflektas la proksimiĝon inter holam kaj sere en kelkaj jemenaj dialektoj). Tio okazas pro tio, ke en la babilona tradicio de vokaligo ne ekzistas klara simbolo por səġūl.[5] Malgraŭ asertoj de kelkaj erudiciuloj, tio ne implicas, ke la prononcoj inter la du komunumoj estis identaj, same kiel la prononcoj de sefardoj kaj aŝkenazoj ne estas samaj, kvankam ili ambaŭ uzas la tiberiadajn simbolojn.

Sekcio de jemena preĝlibro, kun babilonia superlinia interpunkcio (Pirke Avot)

La ĉi-suba tabelo montras la sep vokalajn paradigmojn de la babilona sistemo, kiuj estas spegulataj hodiaŭ de la jemena hebrea prononco, kvankam ili nun uzas la tiberiadajn simbolojn. Ekzemple, al la babilona sistemo mankas aparta simbolo por la tiberiadaj vokaloj segol kaj petaĥ, kaj inter jemenaj judoj tiuj vokaloj havas la saman prononcon.[6]

Vokaloj kun ב Supralinear--qamas.jpg Supralinear--patah.jpg Supralinear--sere.jpg Supralinear--mobile shewa.jpg Supralinear--holam.jpg Supralinear--hiraq.jpg Supralinear--shuraq.jpg
Tiberiada
ekvivalento
Qamaṣ Paṯaḥ, səġūl Ṣerê Šĕwā naʻ Ḥōlam Ḥiraq Šūraq, qubbūṣ
Tiberiada
nikkud
בָ בַ, בֶ בֵ בְ בֹ בִ בֻ, בוּ
Valoro ɔ æ e æ ø i u

Konsonantoj[redakti]

La ĉi-suba tabelo montras la fonetikajn valorojn de la hebreaj literoj laŭ la jemena tradicio de hebrea prononco.

Litero א ב ג ד ה ו ז ח ט י כ/ך ל מ/ם נ/ן ס ע פ/ף צ/ץ ק ר ש ת
Valoro ʔ b
v

ɣ
d
ð
h w z ħ j k
x
l m n s ʕ p
f
g r ʃ
s
t
θ

Atentindas la plena reteno de begadkefat, sona ŝanĝo el la tempo, kiam la hebrea influiĝis de la aramea. En la moderna hebrea nur restas kelkaj el tiuj ŝanĝoj: bet /b/ ŝanĝiĝas al vet /v/, kaf /k/ al ĥaf /x/, kaj pe /p/ al fe /f/, kiam ili ne estas markitaj per dageŝ, kiu antaŭe markis longajn konsonantojn. En la jemena tiaj ŝanĝoj okazas ankaŭ ĉe la literoj gimel, tav, kaj dalet, kiel en la malfrua klasika hebrea.

Referencoj[redakti]

,,,,,,,,,,,,,,,,

  1. ENHAVO
  2. DIVERSAJ AKTIVAĴOJ
  3. Ni esperas, ke vi, via familio kaj proksimuloj fartas bone.
  4. Ridi eble estas plej bona kuracilo
  5. Esploro farita en Svedujo science pruvis, ke ridado estas kontaĝa.
  6. Nia sekretario Tobiasz zorgas pri la muntado.

..

Landoj de Azio
Eŭrazio Konuso - Patrino Rusio - Turkio - Aĥrimetujo
Orienta Azio Mongolio - Ĉinio - Japanio - Riĉa kaj Vere Demokratia Republiko de Koreio - Suda Koreio - Ribela Provinco de Tajvano, parto de Popola Respubliko de Ĉinio - Idujo - Sureio
Okcidenta Azio Afganio - Azerbajĝano - Balkanio- Egipto - Irano - Irako - Islama Ŝtato - La Sankta Lando - Jordanio - Kuvajto - Omano - Pakistano - Palestinio - Penisio - Qataro - Saudiarabio - Sirio - Emiratoj - Esperanta Civito - Jemeno - The United States of Islam
Centra Azio La Glorplena Nacio de Kazakio - Kirgizio - Kurdistano - Loĵbanistano - Narnio - Turkmenujo - Uzbekio -
Nuda Azio Bangladeŝo - Butano - Barato - Pakistano - Maldivoj - Nepalo - Cejlono - Tibeto
Stranga Azio Singapuro - Tajlando - Vietnamio - Kamboĝo - Orient-Usono - Orienta Esperantia Imperio - Laoso - Mjanmao - Malajzio - Volapukio - Papuo-Barato