Jemeno

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo


450!.png

"Esperanto perdis sian senkulpecon."

~ Verda papo pri Jemeno

Yemeno esas unu paiso in Asio de l' Westo, coperienta le extremitaton sud-weste de l' Peninsulo Araba. Illo constituas ora le Republico de Yemeno, que representas unu fusionon de l' Yemeno de l' Nordo (cujes capitalo essevis Sanaa) con le Yemeno de l' Sudo ex-communista (cujes capitalo essevis Aden) in 1990. Yemeno esas le unica republico de l' Peninsulo Araba.

Illo esas anquau le paiso araba le pley paupera kae le minuspley disveloppata. Nonobstante, le historio e culturo yemenitay son ricchissimay. In Antiquitato, unu parto de Yemen essevis comprenita in le termo «Arabio Felica», referente suan prosperitaton commercialan kae verduron relativan. Le Yemeno antiqua mantenevis ligaminoy importantay con le civilisationoy de Ethiopio, Egypto, Persio kae Indio. Multay indonesianoy kae malayoy descendas de commerciantoy yemenitay. Yemeno devenivis le domicilio de unu importanta populationo judeea. Islamo esas le religiono predominanta, presente in le formoy sunnita e zaidita (un varietato unica de shiismo). Il havas equalmente unu parvan minoritaton drusa.

Le Golfo de Adeno, situata al sudo de Yemeno, esas ora periculosa a causo de l' proliferationo de piratoy somaliay. Yemeno mantenas nonobstante bonayn relationoyn con suay vicinoy ultramarinay, Somalio e Djibutio.

Geografio[redakti]

059s.jpg

Neniu scias.

Sporto[redakti]

Ĉu?

Historio[redakti]

Reĝino de Ŝeba
Saabaghiberti.jpg

Reĝino de Ŝeba, Sulamita (en la juda-kristana kulturo) aŭ Bilkis (en la araba) aŭ Makeda (en Etiopio) regis laŭ la juda kaj islama tradicio en la 10-a jarcento a.K., estis reĝino de la Reĝlando Ŝeba en la sudokcidenta parto de la araba duoninsulo (la nuna ŝtato Jemeno). Pri ŝi la malnova testamento skribas jene: ŝi „venis al Jerusalemo kun tre granda akompanantaro, kun kameloj, portantaj armaĵojn, tre multe da oro, kaj multekostajn ŝtonojn” (I. Reĝoj 10,2). Ŝi volis tiam viziti Salomonon, pri kies famo ŝi eksciis. La historieto pruvas, ke estis gravaj komercaj kontaktoj inter la tiutempa Israelo kaj la suda parto de Arabio. Laŭ la Biblio, la reĝino vizitis Salomonon „por elprovi lin per demandoj”.

En la islama tradicio, ŝi estas konata kiel Bilkis kaj aperas la historieto en la Korano. Tradicie, en Okcidenta kristanismo kaj Judismo, oni kredas ŝin la "edzino" de Alta Kanto kaj oni nomas ŝin Sulamita. La etiopa tradicio konas ŝin kiel Makeda, kiu geedziĝis kun Salomono kaj ilia komuna filo Meneliko la 1-a fondis la regantan dinastion de Etiopio. Laŭ la legendo, la reĝino alprenis la judan kredon.

Salomono bonvenigas la reĝinon de Ŝeba

Politiko[redakti]

Jemeno voĉdonis malfavore de la rezolucio 181.

Politiko[redakti]

0953.JPG

Ĉiuj fajfas.

Religio[redakti]

Jemenaj judojMizraĥoj, ankaŭ nomataj Teimanim (el la hebrea: יהודי תימן Yehudey Teman; اليهود اليمنيون) estas tiuj judoj kiuj vivas aŭ iam vivis en Jemeno. La esprimo ankaŭ povas rilati al la posteuloj de la jemena juda komunumo. Inter junio 1949 kaj septembro 1950, dekmiloj da judaj loĝantoj de Jemeno estis transportitaj al Israelo dum kaj post la tiel nomata Operaco Magia Tapiŝo (hebrea: כנפי נשרים, Kanfei Nesharim)[1][2]. Post pluraj ondoj de persekuto ĉie en Jemeno, la plej multaj jemenaj judoj nun vivas en Israelo, dum pli malgrandaj komunumoj vivas en Usono kaj aliloke. Nur manpleno restis en Jemeno. La malmultaj judoj kiuj restis en Jemeno spertas intense kaj foje perforte antisemitismon sur ĉiutaga bazo.[3]

Lingvoj[redakti]

La jemena hebrea (hebree: Ivrit Temanit) estas la prononca sistemo por la hebrea tradicie uzata de la jemenaj judoj. Jemenaj judoj alportis sian lingvon al Israelo per blanka eŭropa koloniismo. Ilia unua organizita enmigrado al la regiono komencis en 1882.

Jemenaj judaj plejaĝuloj parkerigas lecionojn (1906–1918).

La jemena hebrea estis multe studata de lingvaj sciencistoj, multaj el kiuj opinias, ke ĝi retenas malnovajn fonetikajn kaj gramatikajn kvalitojn aliloke perditajn.[4] Jemenaj parolantoj de la hebrea ricevis konsiderindan laŭdadon de lingvaj puristoj pro sia uzo de gramatikaj kvalitoj de la klasika hebrea. La tunizia rabeno kaj erudiciulo Meir Mazuz iam diris pri jemenanoj, ke ili estas bonaj gramatikistoj.[5]

La jemena hebrea eble estis derivita de, aŭ influita de, la hebrea de la gaon-epokaj babilonaj judoj: la plej malnovaj jemenaj manuskriptoj uzas la babilonan sistemon de vokalaj simboloj, kiujn oni kredas antaŭdati la tiberiadan vokalan sistemon.[6] Tiom malfrudate kiom 937 k.e., Qirqisāni skribis: “La bibliaj legoj, kiuj estas vaste disvastiĝintaj en Jemeno, estas en la babilona tradicio."[7] Ja laŭ multaj respektoj, kiel la asimilo de paṯaḥ kaj səġūl, la nuna jemena prononco konformas al la babilona sistemo pli bone ol la tiberiada (kvankam la babilona tradicio ne reflektas la proksimiĝon inter holam kaj sere en kelkaj jemenaj dialektoj). Tio okazas pro tio, ke en la babilona tradicio de vokaligo ne ekzistas klara simbolo por səġūl.[8] Malgraŭ asertoj de kelkaj erudiciuloj, tio ne implicas, ke la prononcoj inter la du komunumoj estis identaj, same kiel la prononcoj de sefardoj kaj aŝkenazoj ne estas samaj, kvankam ili ambaŭ uzas la tiberiadajn simbolojn.

Sekcio de jemena preĝlibro, kun babilonia superlinia interpunkcio (Pirke Avot)

La ĉi-suba tabelo montras la sep vokalajn paradigmojn de la babilona sistemo, kiuj estas spegulataj hodiaŭ de la jemena hebrea prononco, kvankam ili nun uzas la tiberiadajn simbolojn. Ekzemple, al la babilona sistemo mankas aparta simbolo por la tiberiadaj vokaloj segol kaj petaĥ, kaj inter jemenaj judoj tiuj vokaloj havas la saman prononcon.[9]

Vokaloj kun ב Supralinear--qamas.jpg Supralinear--patah.jpg Supralinear--sere.jpg Supralinear--mobile shewa.jpg Supralinear--holam.jpg Supralinear--hiraq.jpg Supralinear--shuraq.jpg
Tiberiada
ekvivalento
Qamaṣ Paṯaḥ, səġūl Ṣerê Šĕwā naʻ Ḥōlam Ḥiraq Šūraq, qubbūṣ
Tiberiada
nikkud
בָ בַ, בֶ בֵ בְ בֹ בִ בֻ, בוּ
Valoro ɔ æ e æ ø i u

Konsonantoj[redakti]

La ĉi-suba tabelo montras la fonetikajn valorojn de la hebreaj literoj laŭ la jemena tradicio de hebrea prononco.

Litero א ב ג ד ה ו ז ח ט י כ/ך ל מ/ם נ/ן ס ע פ/ף צ/ץ ק ר ש ת
Valoro ʔ b
v

ɣ
d
ð
h w z ħ j k
x
l m n s ʕ p
f
g r ʃ
s
t
θ

Atentindas la plena reteno de begadkefat, sona ŝanĝo el la tempo, kiam la hebrea influiĝis de la aramea. En la moderna hebrea nur restas kelkaj el tiuj ŝanĝoj: bet /b/ ŝanĝiĝas al vet /v/, kaf /k/ al ĥaf /x/, kaj pe /p/ al fe /f/, kiam ili ne estas markitaj per dageŝ, kiu antaŭe markis longajn konsonantojn. En la jemena tiaj ŝanĝoj okazas ankaŭ ĉe la literoj gimel, tav, kaj dalet, kiel en la malfrua klasika hebrea.

Ekonomio[redakti]

La jemena rialo - arabe ريال يمني - estas la nacia valuto de Jemeno. Unu rialo estas dividita je cent filsoj, kvankam filsaj moneroj ne produktatas ekde la unuiĝo de la antaŭe du jemenaj ŝtatoj en 1990. La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas YER.

Turismo[redakti]

Permesu lesbaninojn nur en ĉirkaŭbaritaj areoj, for de vido de la loka loĝantaro! Tion proponas la guberniestro de la lando, kiu laciĝis pri la multaj lesbaninoj kiuj vizitas la insulon ĉiun jaron. Li plue diras:

- Ili publike aperas antaŭ la okuloj de familioj kun infanoj en la plaĝo kaj en restoracioj.

Kiel ĉiuj certe scias, Lesbos estis en la antikva epoko hejmo por la poetino Sappho kiu i.a. skribis ampoemojn al aliaj virinoj. La insulo poste donis nomon al la virina samseksamo.

Referencoj[redakti]

,,,,,,,,,,,,,,,,

  1. Fremdaj kaj geniaj objektoj el nia mondo
  2. Laŭ la rimarkoj de Raoni mi proponas : frap'muzik(et)o.
  3. Bonan Tagon, kaj esperas ke ĉiuj bonfartas fronte al tiu mondinfektiĝo.
  4. ENHAVO
  5. DIVERSAJ AKTIVAĴOJ
  6. Ni esperas, ke vi, via familio kaj proksimuloj fartas bone.
  7. Ridi eble estas plej bona kuracilo
  8. Esploro farita en Svedujo science pruvis, ke ridado estas kontaĝa.
  9. Nia sekretario Tobiasz zorgas pri la muntado.

..

Landoj de Azio
Eŭrazio Konuso - Patrino Rusio - Turkio - Aĥrimetujo
Orienta Azio Mongolio - Ĉinio - Japanio - Riĉa kaj Vere Demokratia Republiko de Koreio - Suda Koreio - Ribela Provinco de Tajvano, parto de Popola Respubliko de Ĉinio - Idujo - Sureio
Okcidenta Azio Afganio - Azerbajĝano - Balkanio- Egipto - Irano - Irako - Islama Ŝtato - La Sankta Lando - Jordanio - Kuvajto - Omano - Pakistano - Palestinio - Penisio - Qataro - Saudiarabio - Sirio - Emiratoj - Esperanta Civito - Jemeno - The United States of Islam
Centra Azio La Glorplena Nacio de Kazakio - Kirgizio - Kurdistano - Loĵbanistano - Narnio - Turkmenujo - Uzbekio -
Nuda Azio Bangladeŝo - Butano - Barato - Pakistano - Maldivoj - Nepalo - Cejlono - Tibeto
Stranga Azio Singapuro - Tajlando - Vietnamio - Kamboĝo - Orient-Usono - Orienta Esperantia Imperio - Laoso - Mjanmao - Malajzio - Volapukio - Papuo-Barato