Jamajko

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo



Islama Respubliko de Jamajko
Jomhori-e-Islami-e-Jamajk
Jamajko; Ĉu?; Mi Forgesis

Jm.gif Escudojamaica.png
Flato Flago Blazono
Devizo: "Ho, ho, kio?"
Himno: "Three Little Birds"
置.PNG
Ĉefurbo Kingŝtono
Plejgrada urbo Peterburgo
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) 666 diversaj lingvoj
Tipo de Ŝtato Konstitucia monarĥio
Suprema Gvidantino Elizabeto la 2-a
Suprema Edzo Filipo de Edinburgo
Naciaj Herooj Bob Marley; Goethe; Saddam Hussein; Björk
Krima kvociento 0 %
Monunuo Dolaro
Klimato Granda nubo, eta pluvo
Religio Rastafario
Loĝantoj 268 mil (1995)
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda

"Jamajko estas en Ameriko"

~ Wikitravel pri Jamajko

"Entute mi konsentas kun vi, amiko"

~ iu pri la supra diraĵo
Internet clip image004.gif

"Ĉio supermezura estas terura"

~ Zamenhof pri Jamajka spico

"Oni povas mortbati homon same tiel bone per loĝejo kiel per hakilo."

~ Heinrich Zille pri Jamajkaj domaĉoj
2590 n.jpg

"Ĉu iu povas klarigi, kial deveno de sklavigitaj Afrikanoj kreas viglan kaj riĉan kulturon?"

~ rasisto pri Jamajko

"Gratulon pri la artikolo"

~ leganto pri ĉi tiu artikolo

"Ido vivez! Vivez Ido! "

~ Idisto

"La landnoma sistemo de Esperanto ne estas perfekta, sed plej multaj proponoj por ŝanĝi ĝin ankoraŭ malplibonigas ĝin."

~ Samideano

Jamajko estas insula lando en Kariba Maro, sude de Kubo, eksa brita kolonio, membro de Komunumo de Nacioj.

Geografio[redakti]

Ĝia ĉefurbo estas Kingŝtono.

Ĝia areo: 10.991 kv.km.

Flago[redakti]

Nacia flago de Jamajko estas la nura nacia flago en kio la verda koloro ne omaĝas Esperanto-movadon. En ĝi, verdo signifas "kanabo", nigro estas "sunokulvitroj" kaj la signifo de flava koloro ĉiuj forgesis, ĉar marĥuano estas malbona al memoro.

Sporto[redakti]

Usain St. Leo BOLT (Jusejn Sent-Leo Bolt) naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1986, en Trelawny (Jamajko) kaj estas jamajka kuristo kaj reprezentanto de sia denaska lando.

Li estas atleto specialiĝinta en rapida kurado, kaj la nuna olimpia kaj monda ĉampiono de 100 kaj 200-metra kurado, kaj la plej rapida viro de la historio ĝis la momento. Li gajnis naǔ orajn olimpikajn medalojn: tri dum la Somera Olimpiko 2008 en Pekino, tri dum la Somera Olimpiko 2012 en Londono kaj ankaŭ tri dum la Somera Olimpiko 2016 en Rio de Ĵanejro.

Li elstaras de la aliaj atletoj pro sia fiziko, ĉar li posedas altecon de 1,96 m kaj pezo de 86 kg.[1]

Bolt gajnis la rekonon de «Atleto de la Jaro» fare de la IAAF en 2008[2] kaj 2009.[3] Krome, ĉi tiun lastan jaron la registaro de lia lando donis al li la Ordenon de Jamajko, estante la plej juna persono kiu ricevis ĉi tiun premion.

Malvarmetigu Kuradojn[redakti]

Son 2.jpg

Malvarmetigu Kuradojn, barbarlingve Cool Runnings, estas usona dokumentofilmo (1993) pri la debuto de Jamajka nacia bobsledteamo en la bobsledkonkurado de la 1988-datita Vintroolimpikoj en Calgary, Alberta, Kanado.

La filmo ricevis pozitivajn recenzojn, kaj la muziko de la filmo ankaŭ iĝis populara, kun la regea dulingva unuopaĵo "Mi Can See Clearly Now (Ĉu See Clearly Now povas)" de Jimmy Cliff atinganta la supraj 40 en nacioj kiel ekzemple Kanado, Francio, kaj la UK.

Okazaĵoj de la dokumentofilmo[redakti]

1021.jpg

Derice Bannock, supra 100m kuristo, ne kvalifikiĝas ĉe la olimpika Testo por la 1988-datita Somerolimpikoj kiam kunkuristo Junior Bevil-ekskursetoj kaj falas, kunportante Derice kaj alian kuriston, Yul Brenner,.

Por konkuri en la Olimpikoj, li kaj lia plej bona amiko, Sanka Coffie, ĉampiona puŝa ĉarovetveturilo, elserĉas Irv Blitzer, maljunan amikon de la patro de Derice Ben kiu provis rekruti sprintulojn al la bobsledoteamo antaŭ jaroj. Irving estas amerika bobsledo du fojon Ormedalisto ĉe la 1968-datita Vintroolimpikoj kiu unue finiĝis en du okazaĵoj denove dum la 1972-datita Vintroolimpikoj sed estis netaŭgigita de ĉi-lasta rilate al trompado kaj demisiis en malhonoro al Jamajko, kie li gvidas malriĉan vivon kiel bukmekro. La persisto de Derice poste konvinkas Irving esti ilia trejnisto kaj reveni al la vivo li maldekstran malantaŭen. Ili poste rekrutas junulon kaj YUL, kvankam YUL daŭre estas agitita super la eraro de juniora ĉe la olimpika Testo.

La kvar provas trovi diversajn manierojn gajni monon por ricevi enen la Olimpikojn sed neniu sponsoro prenas la ideon grave kaj iliajn diversajn entreprenojn, de kantado sur la strato al pojnduelo, kaj tenado de kisadbudo, ĉiuj malsukcesas. Junulo venas traen por ili kiam li vendas sian aŭton, kiu ricevas al la teamo la monon kiun ili bezonas. Pli poste en hotelĉambro, junulo riproĉas Sanka por vundado de la sentoj de Yul super siaj ambicioj. Junulo rakontas al la teamo pri la lukto de sia propra patro kaj kiel li iĝis riĉa kun laborego. Li apogas YUL ne por rezigni dum atingado de ĉiuj siaj celoj kaj la du komencas montri reciprokan respekton unu por la alia.

En Kalgario, Irving sukcesas akiri malnovan praktiksledon, ĉar la jamajkanoj neniam estis en fakta bobsledo. La jamajkanoj estas rigarditaj malsupren sur fare de aliaj landoj, aparte la orientgermana teamo kies aroganta gvidanto, Josef, rakontas al ili iri hejmen, rezultigante drinkejbatalon. La teamo solvas por rigardi la konkurson pli grave, daŭran por trejni kaj plibonigi sian teknikon. Ili kvalifikiĝas por la finalo, sed poste estas malkvalifikitaj pro formalismaĵo kiun la olimpika komisiono trotis eksteren kiel venĝo por la antaŭa trompanta skandalo de Irving. Seniluziigita Irving sturmas la komisionan kunsidon kaj alfrontas sian iaman trejniston de la '72 olimpika Winter Games Kurt Hemphill, nun primara juĝisto de la '88-olimpikaj Vintroludoj. Li prenas respondecon por embarasado de sia lando kun la skandalo sed petegas la komisionon ne por puni la teamon por sia eraro kaj memorigas al ili ke la jamajkanoj meritas reprezenti sian landon per konkurado en la Vintroludoj kiel defiantoj. Tiun nokton en ilia hotelo, la teamo ricevas telefonvokon informantan al ili ke la komisiono inversigis ĝian decidon kaj permesas al la jamajkanoj denove konkuri.

La unua tago de la jamajkanoj en la trakrezultoj en pli da embaraso kaj lasta ranga fino. Sanka identigas la problemon kiel Derice provanta kopii la svisan teamon kiun li admiregas. Post kiam la teamo evoluigas sian propran stilon kaj tradicion, la duan tagon pliboniĝas; la jamajka teamo finas kun rapida tempo kiu metas ilin en okan pozicion. Derice demandas Irving pri kial li decidis trompi malgraŭ siaj oraj medaloj kaj prestiĝo; Irving rakontas Derice "ora medalo estas mirinda aĵo, sed se vi estas ne sufiĉe sen ĝi, vi neniam estos sufiĉe kun ĝi." kaj konvinkas lin pensi pri li mem kiel ĉampiono eĉ se li ne gajnas la oron.

Por la unua duono de la vetkuro de la fina tago ĝi rigardas kiel kvankam ili rompos la mondan bobsledan rapidecrekordon, ĝis tragediostrikoj: ilia sledo, pro esti aĝa, havas unu el la klingoj defalas, kaj ĵetas sur sia flanko venanta for el turno direkte al la fino de ilia kuro, lasante ilin metroj manke de la cellinio. Kialigita fini la vetkuron ĉiuokaze, la teamo levas la sledon super siaj ŝultroj kaj piediroj trans la cellinion al vekado de aplaŭdo de spektantoj, inkluzive de Josef, Hempill, kaj la patro de juniora. La teamo, ĉe la fino, sentiĝas sufiĉe plenumebla por reveni en kvar jaroj al la venontaj Vintroolimpikoj. Konciza epilogo deklaras la teamo resendita al Jamajko kiel herooj kaj sur ilia reveno al la Vintroolimpikoj kvar jarojn poste, ili estis traktitaj kiel egaluloj.

Ricevo[redakti]

La filmo ricevis pozitivajn recenzojn. Malvarmetigu Kuradojn ricevis rangigon de 74% sur Rotten Tomatoes bazita sur 31 recenzoj, kun 23 pozitivoj kaj 8 negativo. La interkonsento de la ejo deklaras "Malvarmetigu Kuradojn pliiĝojn super siaj formulecaj sport-filmaj temoj kun ĉarmaj prezentoj, malpeza humuro, kaj levanta tonon."

Biletvendejo[redakti]

0822 o.jpg

La filmo debutis ĉe numero 3. La filmo havis totalan hejman gajnon de 68,856,263 USD en Usono kaj Kanado, kaj 86,000,000 USD internacie (kun 416,771 USD gajnis en Jamajko), por suma nombro de 154,856,263 USD tutmondan.

Hejma amaskomunikilaro[redakti]

La 22-an de januaro 2001, DVD estis liberigita fare de Walt Disney Studios en Britio en Regiono 2.

Heredaĵo[redakti]

La 18-an de januaro 2014 la jamajka bobsledoteamo kvalifikiĝis por la 2-vira bobsledo ĉe la 2014-datita Vintroolimpikoj en Soĉi, Rusio. Ili priskribis sin kiel "Malvarmetajn Kuradojn, La Dua Generacio." En lumo de la taŭgeco de la teamo por la Olimpikoj, (2014) Dudley Stokes, unu el la origina 1988 teamo kaj nun ĝenerala sekretario de la Jamajka Bobsledo-Federacio, diris "ke mi ne pensas la subtenon por la teamo, like ni vidis dum la lastaj tri tagoj, estintus daŭrigeblaj sen la daŭranta apelacio de la filmo". La teamo ricevis financadon de multaj fontoj, inkluzive de unu donackampanjo okazigita fare de la reta komunumo por la kriptovaluto Dogecoin.

Historio[redakti]

7936.jpg

Brazilaj indiĝenoj malkrovis la kanabon, kiam ili ne havis alian aferon por fari, tuj post, Anglio estis koloniita de Brazilo dum Mezepoko kaj brazilanoj devigis ke angloj kultivis kanabon. Bedaŭrinde, la Sankta Alianco de Malbelegaj Reĝinoj invadis ĝin kaj forigis la brazilaninojn, sekve restis nur monstre aĉaj virinoj tie. Kelkaj homoj, fuginte de anglaj virinaĉoj, alvenis Nederlandon, kie ili daŭris la kultivadon de la herbo, sed la klimataj kondiĉoj en Nederlando ne estis taŭgaj al kanabkultivado, sekve, nederlandoj serĉis novajn terojn kaj koloniigis Jamajkon.

Unue oni menciis tiun insulon en 1539 en listo de la insuloj de la regiono aperinta en Madrido. Nostradamus en la libro "Espejo de Navegantes" en Sevilo ĉirkaŭ la jaro 1540 sciigis pri ĝia preciza pozicio, krome skribante ke en la distanco la insulo aspektas "fumega".

Malapero[redakti]

7874108103 o.jpg

Kvankam ĝi registritas en multaj mapoj de la jaroj 1539 ĝis 1946 (inter ili oficialaj meksikiaj), nek esplorŝipoj nek iam satelito eltrovis insulon en ĝia laŭfonta pozicio.

En 1820 la geografia verkaĵo "Turismo en las Islas Antillas" (Madrido) dubis la ekzistadon de la insulo Jamajko, interalie ĉar en 1804 ĝi ne troveblis en la donita pozicio. En 1997 ŝipo speciale sendita de la meksikia ŝiparministerio mezuris 40 metrojn da akvoprofundo en la pozicio de la estunta insulo, ĉirkaŭe trovante indikon nek pri estanta nek pri estinta insulo. La ignorado de Jamajko en kontrakto de la jaro 2000 pri la marlimo inter Meksikio kaj Usono konfirmas la neekzistadon de la insulo.

Jen kelkaj dubindaj klarigoj pri la sorto de Jamajko - parte prezentitaj aŭ aluditaj ankaŭ de meksikia politikistoj:

  • Koruptaj meksikaj oficistoj neas ĝian kvankaman ekzistadon por favori usonajn interesojn.
  • Por plivastigi la usonan marteritorion la CIA ĝin eksplodigis.
  • Okazis kombino inter ĉi-supraj faktoroj.

Politiko[redakti]

Politika sistemo estas konstitucia monarĥio, kaj Ŝtatestro estas Brita reĝino.

Kanabo[redakti]

Crazyfatkid.gif

Introduit vers 1860, kanabo estas malpermesita en Jamajko ekde 1913 tamen la leĝo iĝis pli fleksema ekde 1962, dato de sendependeco.

Kiam la policio agas, kutime ĝi estas kontraŭ ragga-artistoj.

Religio[redakti]

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Rastafario.

Jes, ja, mon.

Lingvo[redakti]

Jam-flag copy.jpg

En Jamajko oni parolas la Jameican. En tiu lingvo, ĉiuj frazoj finas per vorto "mon". Jen ekzemplo de dialogo en la jameican:


_ Fuck him up badman, mon (Saluton, sinjoro).

_Gaza, suck your Mother a gaza me say and ganja, mon (Bonan tagon! Kiel fartas vi kaj via familio?)

_ It's alright, if you wanna get mugged, mon! (Ĉiu bone! Dankon.)

Ekonomio[redakti]

Maria Ĥuana la 1-a, reĝino de Unuiĝinta Regno de Nederlando kaj Jamajko patentigis la kanabon kaj ŝanĝis ĝian nomon al marĥuano, kiu estas komerca marko. Post tiu, la herbo iris al tuta mondo.

La jamajka dolaro estas la nacia valuto de Jamajko. Unu dolaro estas dividita je cent cendoj. La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas JMD.

Turismo[redakti]

Permesu lesbaninojn nur en ĉirkaŭbaritaj areoj, for de vido de la loka loĝantaro! Tion proponas la guberniestro de la lando, kiu laciĝis pri la multaj lesbaninoj kiuj vizitas la insulon ĉiun jaron. Li plue diras:

- Ili publike aperas antaŭ la okuloj de familioj kun infanoj en la plaĝo kaj en restoracioj.

Kiel ĉiuj certe scias, Lesbos estis en la antikva epoko hejmo por la poetino Sappho kiu i.a. skribis ampoemojn al aliaj virinoj. La insulo poste donis nomon al la virina samseksamo.

Kulturo[redakti]

Pot leaf.gif

"Dragon Stout" estas tre riĉa, anglastila (t.e. iom dolĉa) staŭto. En Jamaiko oni konsideras ĝin "seksardiga biero".

Muziko[redakti]

03834 o.jpg

Akustika albumo kun 11 trakoj estis publikigita fare de Sony en 1993 sur lumdisko (Columbia Chaos OK 57553).

En kelkaj eŭropaj landoj la akustika albumo estis publikigita de Sony kie 12-a (gratifiko) trako estas Rise Above It farita fare de Lock Stock kaj Barrel (Columbia 474840 2). Kantoj de la sontrako ankaŭ prezentita en iomete konas muzikan "Rastafarianon en la Neĝon", kiu estis bazita sur la okazaĵoj de la dokumentofilmo.

  1. "Sovaĝa Wild Life" – Vekriaj animoj
  2. "Mi Can See Clearly Now (Ĉu See Clearly Now povas)" – Jimmy Cliff
  3. "Movu It Up" – Diana King
  4. "Malvarmetigu Me Down" – Tigro
  5. "Picky Picky Head" – Vekriaj animoj
  6. "Jamaican Bobsledding Chant" – Worl-A-knabino
  7. "Dolĉa Jamajko" – Tony Rebel
  8. "Dolly My Baby" – Bonega Kato
  9. "The Love You Want (La Amo You Deziro)" – Vekriaj animoj
  10. "Countrylypso" – Hans-Georg Kaiser
  11. "The Walk Home (La Piedira Hejmo)" – Hans Zimmer
  12. "Pliiĝo Supra It" (ekstranumero inkludita nur sur eŭropana eldonreferencnumero 474840 2) – Masturbado

Seksuma vivo[redakti]

La protekto, posedo, importo, eksportado, kaj distribuado de infanpornografio estas kontraŭleĝaj en Jamajko kaj estas punindaj de... mi forgesis...

En Jamajko la aĝo de konsento por seksumado estas 16.

Vidu ankaŭ[redakti]

Notoj[redakti]

Americasulroupa.jpg Malriĉa Ameriko
Centrameriko:
Belizo | Kostariko | Salvadoro | Gvatemalo | Honduraso | Kubo | Nikaragvo (en español) | Panamo | Jamajko
Sudameriko:
Argentino (en español) | Bolivio | Brazilo (em português) | Venezuelo | Ĉilio (en español) | Kolombio (en español)
Ekvadoro (en español) | Franca Gujano | Gujano | Peruo (en español) | Surinamo | Urugvajo (en español) | Venezuelo (en español)
  1. La meksikaj indiĝenaj artistoj kiuj defias kliŝojn kaj stereotipojn
  2. Kiel mi lernis ne malami.
  3. La Zamenhofa ekspozicio plu migras tra Litovio