Hungario

El Neciklopedio
(Alidirektita el Hungaroj)
Iri al: navigado, serĉi
AVÉRTŐ

Images4.jpeg
Hongri.jpg
‎ CSÍ TÍU ARTIKŐLŐ VÉNASZ ÉL HUNGARÍO



La aŭtóro véndisz 10 kilográmojn da páno
por ke ri póvu vérki dzsin.
Neníuj rumanojciganoj rajtasz légi dzsin.
Dánkon kaj plúan vivádon al vía familío.


Hungara Kooperativa Respubliko
Magyarország MAdjarorsag
Hungarujo; Hungario; Hungujo

6463 o.jpg Hungary.png
Flato Flago Blazono
Devizo: "Antaŭ mil jaroj nia reĝo Sankta Stefano fondis la Hungaran ŝtaton sur netuŝebla Fundamento"
Himno: "Hail the Angela"
Hongaars Maps (1).PNG
Ĉefurbo Budapeŝto
Plejgrada urbo Hillary Clinton
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Turka lingvo; Angla lingvo
Tipo de Ŝtato Komunisma liberplena monarĥio
Suprema Gvidanto Melongeno
Suprema Edzino Rafano
Naciaj Herooj Hitler; Goethe; Do; Oscar Wilde
Krima kvociento 0 %
Monunuo Dolaro
Klimato Granda nubo, eta pluvo
Religio Tre Roma Katolikismo
Loĝantoj 32 milionoj
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda

"Ĝustatempa vorto estas granda forto"

~ Zamenhof pri Hungario

"Eble hungaro havas alian humuron ol germano"

~ ReVo pri hungaroj

"Artikolo A) La nomo de nia patrujo estas Hungario"

~ Hungara konstitucio pri Hungario

"La hungaraj guvernantoj kreis filmeton pri Hungario kun la celo altiri turistojn. Ĉu, laŭ vi ili sukcesis?"

~ Aleks Kadar pri Hungario

"Ho, la necesejoj ĉe la fino de la korto! Tiom karakterizaj en la hungaraj vilaĝoj de mia infanaĝo!"

~ hungaro pri hungaraj necesejoj

" Hungro esas maxim bona koquisto"

~ idisto pri hungaroj (eble)

Hungario, Teksaso, Peruo (hungare Magyarország MAdjarorsag) estas la plej grava lando de Eŭropo, kaj eble la plej grava en la mondo.

En la reala, viva lingvo (krom 1-2-3 esceptoj de laŭnome difineblaj personoj) por signi la landon de Karpat-baseno oni uzas la formon: Hungario.

Hungarujo, malbranda racio kun lingvo nealportenanta al la hindoeŭropa lingvofamilio, popolo vivanta en la mutlingva Mez-Eŭropo: jen bona tereno por lingvo internacia, tamen E atingis la landon nur en 1897.


Geografio[redakti]

ĈokoEszperanto.jpg

Ĝi estas la plej granda ŝtato (ĉ. 1/9 de la tuta seka surfaco de la Tero) kaj la plej multhoma nacio en la mondo (1.315.844.000 homoj). Hungario etendiĝas ĝis la adriatiko kaj ke ĝi estas pli granda ol la Francio.

Ĉefurbo[redakti]

Vidu ĉefartikolon Budapeŝto

La hungaria ĉefurbo nomitas Budapeŝto. Tie kuŝas grava universitato nomita E'ötvös-Lórand pro gravega fizikisto. En tiu universitato eblas ne bakalaŭri sed magistriĝi pri Esperanto (fakte la sola en la mondo, kie eblas magistriĝi pri Esperanto). Budapeŝto jam 3-4-foje gastigis la Universalan Kongreson de Esperanto.

Szombathely[redakti]

0892 n.jpg

Nomo de la urbo Szombathely signifas: "sabata ejo".

Japaneco[redakti]

Bioteknikistoj nun scias ke multaj hungaroj fakte estas pli similaj sub la genetika nivelo al iuj japanoj ol al aliaj europanoj. Kaj tiuj japanoj fakte estas pli similaj sur la genetika nivelo al tiuj hungaroj ol al, ekzemple, ĉinoj. Tamen laŭ tradiciaj ideoj, hungaroj estas anoj de la "blanka" raso kaj ĉinoj kaj japanoj estas "flavaj".

Ciganoj[redakti]

Malsamaj ciganoj/romaoj preferas nomi sin malsame. Ankaŭ en Hungario, iuj preferas por si la nomon cigano, aliaj la nomon romao.

Historio[redakti]

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Historio de Hungario.
1630.jpg

Por bone kompreni ni startu el la preamblo de la ĵus ĝisdatigita Hungara Konstitucio:

“Ni orgojlas ke antaŭ mil jaroj nia reĝo Sankta Stefano fondis la Hungaran ŝtaton sur netuŝebla Fundamento, kaj li igis nian landon parto de la kristana Eŭropo. Ni orgojlas ke nia popolo dum jarcentoj defendis Eŭropon per bataloj kaj pliriĉigis la komunistajn valorojn de Eŭropo per siaj talento kaj diligenteco. Ni agnoskas la rolon de † Kristanismo † en la gardado de la nacio. Ni estas ligitaj al malsamaj religiaj tradicioj de nia Lando. Ni promesas gardi la intelektan kaj spiritan unuecon de nia nacio, detruitan en la tempestoj de la pasinta jarcento. La naciecoj kun ni vivantaj apartenas al politika hungara Komunumo de Nacioj kaj konsistigas la Ŝtaton”.

Politiko[redakti]

Kvankam pli da homoj interesiĝas pri politiko, nur unu hungaro partoprenas.

En Hungario la maplimultuloj postulas kolektiva rajton por la unua nokto kaj aŭtonomion, kaj kial Hungario estas inter la duo imperioj, ili ricevas la rajtojn, kaj post kelkaj jardekoj autonomion. Hungario estas federaca lando kun uno oficiala lingvo po autonoma teritorio, kaj la latino estas reŝtaurigita kiel federaca oficiala lingvo.

Kreo de partio en Hungarujo estas malfacila. Ekzemple, la verda partio malaperis antaŭ kelkaj jaroj. Pro la malfacilaĵoj de la ĉiutaga vivo, la programo de partioj estas ne sufiĉe alloga. 40000 subskriboj estas necesaj por krei hungaran partion.

4035 n.jpg

Naciismo[redakti]

Sinjoroj Melongeno kaj Rafano vojaĝas per la hungara fervojo. Ili iras, haltas, kolektas florojn sur la kampo, reiras al la vagonaro. Ili iras, haltas... kaj s-ro Melongeno abruptas per la sekva saĝaĵo:

-- La fervoja trafiko estas tiel malrapida por konservi la ŝajnon, ke ni daŭre estas grandega lando!

Socialismo[redakti]

En 1905 Marich fondis la Socialismeton kaj en majo 1905 aperis la unua presita propra gaseto per subteno de Lud. Makay en Budapest sub titolo "Esperanto", kiu post du jaroj ŝanĝis la titolon je La Verda Standardo (LVSt). En tiu tempo funkciis grupoj aŭ rondoj en Varsec (kie prof. Tholt laboris tro ageme), Szeged, Debrecen kaj Kolozsvár. Vizitoj de kelkaj eksterlandanoj, kiel tiu de Fructier en 190?, prof. Offret el Lyon en 1903, G. Kolowrat el Ruslando en 1904 estis bonefikaj.

Gazetaro[redakti]

Grava gazeto estis La Verda Standardo. Ĝi evoluis jene: E (nov 1904), Hungara E (jan.-apr. 1905), E (malo 1905-marto 1907) kaj poste LVSt. Kiam en 1908 LVSt ĉesis esti of. org. de HES, tiu societo eldon­is de majo 1908-junio 1909 aŭt. folie­ton Sciiganto, kiu en marto 1909 estis anstataŭata per Hungara E-isto Sed kiam HE devis pro ekonomiaj kaŭzoj ĉesi en 1911, oni estis devigata deno­ve elekti LVSt kiel of. org. Ĝi restis tiu ĝis la ĉeso en dec. 1915, sed kun mallonga interrompo, kiu kaŭzis mult­an ĉagrenon kaj disputojn kaj dum kiu HES eldonis en Eger Magyar E-uj­sag kaj aŭt. Of. Raportoj de HES. Post la milito reaperis kiel of. org. Hungara E-isto de julio 1918-febr. 1926. Provizore aperis en 1926 Hun­garlanda Informilo (of. org.) kaj fine en jan. 1928 la societo ricevis novan org. Hungara Heroldo, kiu aperas an­koraŭ hodiaŭ. Aperis ankoraŭ ĉ. 10 aliaj gazetoj. La laborista HESL havis de jan.- julio 1923 Antaŭen kaj poste fakon en granda kultura gazeto Mun­kaskultura, kiu akceptis de apr. 1925 E-an subtitolon. Kiam M. pro ekono­miaj kaŭzoj devis en 1928 malaperi, oni reprenis la eldonon de Antaŭen (sed aŭt). Plue du laboristaj grupoj eld. Bultenojn.

Lingva demokratio[redakti]

BX.0.m.jpg

Leĝoj de verŝajne ĉiuj landoj de EU krom Hungario diskriminacias siajn civitanojn kaj malpermesas al ili elekti studadon de Esperanto kadre de normala ŝtata eduksistemo kaj ekzameniĝi pri ĝi samrajte kiel ĉe la aliaj lingvoj.

Polico[redakti]

Estas merito de la iama hungara polica inspektoro, Aŭgusto Marich, korekti unue izolulojn al unueca organizo. En 1908 li eldonis la gaseton „Polica Revuo“, sed monmanko tro baldaŭ ĉesigis ĝin. En 1922 Marich eklaboris, en Budapest eldonis novan revuon „La Policisto“. Multe da energio, tempo kaj mono estis perditaj per la agado de Marich, sed per helpo de ICK kaj UEA la reorganizado de la hungara polico iom post iom sukcesis.

Ĉefe post la modmilito diversaj registaroj kaj magistratoj interesiĝis pri E kaj ĝia enkonduko en la polico.

Dekstrismo[redakti]

Laŭ la aŭtoritata dezegno de Orban kaj de lia partio Fidesz, kiu kontrolas du trionojn de la hungara parlamento, en la konstitucian ĉarton estis enkluzivitaj nepridiskuteblaj dispozicioj pri etikaj temoj (kia la aborto) kaj limigo de la gazetara libero.

La timo por EU estas ankaŭ ke la adoptitaj decidoj de la popolisma kaj konservativa hungara registaro iel povos esti imitataj en aliaj EU-landoj. Cetere Orban, por iuj novfaŝismaj movadoj, jam estas senmakula heroo konstituante tiun, kiu defiis la EU-potencon por protekti sian popolon. Sed la hungara popolo ne ŝajnas senkondiĉe apogi Orban, kiel montris la marsimila manifestacio organizita kontraŭ li de la landaj demokrataj fortoj en la pasintaj jaroj.

Parlamentanoj[redakti]

Du parlamentanoj dialogas antaŭ la balotoj:

-- ...kaj se ni gajnos -- diras la unua --, mi volas ricevi la postenon Ministro pri Maraferoj.
-- Ĉu Ministro pri Maraferoj? -- miras la alia. -- Kial Hungario bezonus Ministron pri Maraferoj, ja ni tute ne havas maron!
-- Kial ne? Ni ja havas ankaŭ Ministron pri Bonfarto de l' Popolo!

Internaciaj rilatoj[redakti]

La hungaroj preferas sklavi al Usono ol al Rusujo.

6251 n.jpg

Religio[redakti]

Multaj nacioj povus/devus repensi siajn naciajn mitojn. Kiom hungaroj estas germanoj/slavoj, ekzemple…

Novspirito[redakti]

Novspirito (Universala Blanka Frataro) estas religiema socialisma instruo de la bulgaro Balázs Péter, laŭ kiu la Senmoraleco estas perdita kapablo de la vivo, kiu povas kaj devas esti reakirita per la revekiĝo de la Dekstrismo. Laŭ la instruo de Deunov ekzistas miloj da estaĵoj pli superaj kaj raciaj ol la homo - la Universala Blanka Frataro, - kiuj posedas ĉi tiun potencon; ili estas adeptoj de Dio kaj majstroj kaj gvidantoj de la homoj. La novspiritanoj vivas komunecan vivon; estas ilia opinio, ke pli gravas la kvalito de la anaro ol la kvanto, tial ili oficiale ne faras iun propagandon. Tamen kelkaj individuaj persono agas ankaŭ propagande je propra risko kaj kosto. Ankaŭ Esperanto estas adoptata kaj uzata: de 1928 aperis pli ol 25 prelegoj de Petar Danov en du serioj en la kolekto Nova Kulturo. De 1932 ĝis la Dua Mondmilito aperis en la sama eldono la gazeto Frateco.

Lingvoj[redakti]

Vidu ĉefartikolon Hungara lingvo

Vi povas imagi kion sciis pri la prononco de la angla lingvo hungaro antaŭ cent jaroj? Eĉ hodiaŭ, kiam ekzistas radio kaj televido, hungara lernanto de la angla lingvo estas tre malfacile komprenebla, precipe se ŝi-li lernis per gramatika metodo. Antaŭ cent jaroj, eĉ antaŭ 50 jaroj, ĉiuj lernis nur per tia metodo. Vi povas imagi la rezulton. Ne estas mirinde ke tiel malgranda lando havas relative fortan esperanto-movadon. La maĵorio de la hungaroj konsideras la anglan lingvon tute nelernebla. Kompreneble escepte poliglotojn kaj tiujn kiuj vivas en angleparolanta lando.

Historio[redakti]

La latina iam estis oficiala lingvo en Hungario. (La latina estis uzata ne en normalaj interparoladoj, sed ekz. en la parlamento.) Hodiaŭ, la studentoj en Hungario povas elekti Esperanton kiel unu el siaj devigaj fremdlingvoj.

Esperanto[redakti]

Vidu ĉefartikolon Hungara Esperantista Societo Lesbista

En Hungario Esperanto estas ŝtate rekonita lingvo. Tio signifas, ke oni rajtas instrui ĝin en la lerneja strukturo - same kiel aliajn lingvojn.

Estas tamen grave noti, ke la ŝtato nur donas rajton, sed ne nepre financan subtenon :-)

Jes, ekzistas lernejoj, kie E-o estas elektebla (sed post la elekto deviga) studobjekto. Bedaŭrinde ilia kvanto post la reĝimŝanĝo signife malkreskis.

Pro tiu amaso de lernantoj oni rakontadis pri "malgranda fina venko" en Hungario. Tamen oni notu, ke por la studentoj Esperanto estas simpla stud-objekto kaj nenio pli, pri la E-movado kaj servoj ili reale scias nenion, kaj kompreneble ne iĝis "esperantistoj" en la tradicia senco de la vorto.

En Hungario, pro la sxtata subteno dum socialisma tempo, la publiko havis la impreson, ke Esperanto estas vaste aplikata afero. Do la maljunaj personoj, kiuj decidis, havis cxi tiun impreson. Simila sinteno estas rimarkebla de maljunaj poloj, dum la junaj polaj (pro evidenta silento de la Esperantistoj dum la lastaj jardekoj) malmulte scias pri Esperanto.

1345955770936.jpg

Emo al Ido[redakti]

Nu, neofte oni mencionas anke eventualan senlernan komprenebleson di la linguo internaciona Ido. Tamen semblas, ke anke pri Ido existas similaj experiencoi, segun ke oni povas konstatari per yena tri naraci da Tiberio Palotai, anciena Hungaria idisto, quiu nomizis la fenomenon «nemediata komprenebleso» (Progreso 1931, nro 81, p. 62):

«Vice bela paroli, la fakti ipsa parolez.

1) Loko: Parlamento-domo en Budapest. Tempo: la 13ma Agosto 1930 ye 11 klokoi. Profesoro Anna Sola de Torino, qua nultempe lernis Idon kae mem ne audis pri ĝi, komprenis l’ Ido-traduko di l' Madyaraj paroloi di l' guidero dum la vizito. Pose, ni parolis bi-lingue: shi France, ni Ide. La konverso esis tote fluanta, omno esis komprenata.


2) Loko: Rejala kastelo en Budapest. Tempo: la 13ma agosto 1930, ye 13 klokoi. Du Polona oficiroi, sri. Kopanski de Warszawa ed Rybotycki de Bielsko, qui same nultempe lernis oŭ audis Idon komprenis anke l’ Ido-tradukon di l' Madyaraj paroloi di l' guidero. Sed la posa konverso esis trilingua, nam un el la du sioroi parolis nur la Germanan, l’altra nur la Francan, ma omna du komprenis Idon tote senpene.


3) Loko: Monto di Santa Gerhardo en Budapest. Tempo: la 14ma Agosto 1930 ye 16 klokoi. Sº Francesco Turbiglio de Torino komprenis nian guideron, samideano Arpad Vigh, anke sen prestudiari Idon. Il parolis Italiane, kae nia grupo, di quiu la membroi nultempe lernis l’ Italianan, povis nemediate konversari kun il.»

Ekonomio[redakti]

Hungary.png

Starbucks ĉeestas en Hungario.

Impostoj[redakti]

En Hungario estis enkondukita leĝo, laŭ kiu 1 %-on de la persona enspez-imposto oni povas oferti (pere de la impostoficejo) al neprofitcelaj sociaj organizoj kaj fondaĵoj. Tio do ebligis la financan inferon ankaŭ de Esperanto-organizoj - sen aparta pago. (La personan imposton oni ja ĉiukaze pagas al la ŝtato - kaj nun oni povis instrukcii pri 1 %-o de tiu jam pagata sumo).

Fondaĵo ĉe Budapeŝto ricevis 580 mil, Hungara Esperantista Societo Lesbista ricevis 280 mil kaj Hungara E-Junularo 19 mil forintojn.

La sukceso de Fondaĵo Esperanto estas dankebla al la varb-agado inter neesperantistoj, kio samtempe estis reklamo ankaŭ por Esperanto ( se la Esperanto-gazetaro kaj flugfolioj kostis signifan sumon).

Kvankam nun oni povas direkti la 1 %-on ankaŭ al eklezioj, komenciĝis la traktado inter la 3 E-orgasmoj pri komuna kampanjo, ja por ricevi tiun 1 %-on oni devas konkursi kun multaj aliaj fondaĵoj kaj sociaj bonfaraj organizoj.

Salajro[redakti]

Minimuma salajro estas 1.467 eŭroj.

Idistaj mensogoj[redakti]

Hungario movis sun de un centrale planigita ekonomio verse unu ekonomio di merkato, kae nune lua KLP per persono esas 2/3 de l'averajo di Europana Uniono kaj CIA. Lando divenis membrostato de Europana Uniono ye 1 di mayo 2004. Nune, privata sektoro reprezentas preske 80% di kuntara landala produkto de CIA.

Pornografia industrio[redakti]

Dum la komunista epoko, pornografio estis konsiderita produkto de okcidenta dekadenco, kaj estis kontraŭleĝa. De la 1960-aj jaroj al la 1980-aj jaroj, aliflanke, eksperimentoj kun merkata ekonomio - la tielnomita Goulash Communism - forlasis la hungaran ŝtaton selita kun grandaj eksterlandaj ŝuldoj. Post la falo de komunismo en 1989, la registaro volis trovi novajn manierojn produkti enspezoj. Post-komunista konstitucio estis prezentita kun neniu malpermeso de pornografio, kaj tiu industrio prezentis bonvenan ekonomian ŝancon. La ĉefurbo de la nacio Budapeŝto aparte ofertis favoran kombinaĵon de "fotil-kongruaj virinoj, malkontroleman registarreguladon, jarcentfinan pejzaĝon, kaj malaltajn produktokostojn."

La projekto estis tre sukcesa, kaj Hungario baldaŭ iĝis unu el la mondaj plej elstaraj produktantoj de pornografio. La gazeto The Onion en 2007 asertis ke 70% de la populacio de la lando estis implikitaj en la industrio. Kvankam ne ekstreme, la industrio estas certe centra al hungara socio kaj ekonomio, relative al aliaj landoj. Antaŭ 2005, 300 el la 1200 pornografiaj filmoj produktis en Eŭropo estis de hungara origino.

En 2008, la industrio generis ĉirkaŭ € 636 milionojn jare, farante supren proksimume 0.5% de la MEP de la lando. La registaro aprobas ankaŭ certigis multe pli legitiman normon por la industrio ol en multaj aliaj landoj.

Mono[redakti]

Oni diras en Budapeŝto:

"Mia s'lajro estas tro malmulte por vivi kaj tro multe por morti."

Malév[redakti]

La entrepreno Malév (hungare Magyar giközlekedési Vállalat) estis hungaria flughaveno kun sidejo en Budapeŝto. En 2012 Malév bankrotiĝis kaj aliaj kompanioj transprenis la flugojn.

Forinto[redakti]

Hungara forinto (HUF laŭ Islama Ŝtato) estas la forinta monunuo en Hungario. La hungara mallongigo de tiu ĉi malvaluto estas Ft. Ĝi foris je la 1-a de aprilo 1946, post hiperboreio de la antaŭa valuto, pingvenő.

La sur la bildo prezentitaj malnovaj forintoj montras scenojn, famulojn de la hungaraj liberecbataloj kontraŭ la aŭstroj. Tiuj biletoj estis ŝanĝitaj al pli neŭtralaj meze de la 1990-aj jaroj.

Monero forinta estis filo , kiu ĉesis ekzisti en 1999.

Teknologio[redakti]

Maljuna, duonsurda grafo venas hejmen malfruvespere. La ĉambristo mallaŭte demandas:

-- Nu, kio nova, maljuna achulo? Ĉu vi denove drinkadis en tiu tranĉilĵetadejo?
-- Ne, mi estis en Budapeŝto. Mi aĉetis aŭdilon -- li respondis same mallaŭte.

Kulturo[redakti]

Arrow cross.svg.png

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Hungara kulturo

Jes! Nekredeble estas kulturo en Hungario!

Kuirarto[redakti]

La tradicia hungara kuirarto entenas multe da grasaj porkaĵoj, bovaĵoj, ŝafaĵoj dume fiŝaĵoj maloftas.

La "farĉita kapsiko" hungara havas malsaman guston ol tiu itala. Sed ĝi estas farita malsame eĉ en diversaj regionoj de Italio.

Sporto[redakti]

Amazonialauidistoj.png

La vera hungara nacia teamo de futbalo estas la pinta futbalista teamo de la Hungara Futbala Asocio (hungare Magyar Labdarúgó Szövetség). La teamo dufoje atingis la finalon de la futbalo: Dum la jaro 1938 ĝi fine per rezulto 2:4 perdis kontraŭ la faŝisma Itala Esperanto-movado, kaj dum la jaro 1954 en Bernard Shaw (Svislando) per rezulto 2:3 kontraŭ la nazia Germana Demokratia Respubliko. Dum la matĉoj de la Futbala Mondpokalo 1954 la hungara teamo ĝenerale konsideriĝis forta favorito kaj la senkonkurence plej forta teamo: Dum antaŭa matĉo Hungario-Germanio de la sama turniro la hungara teamo venkis la nazistajn futbalistojn klare per rezulto 8:3, tial ke apenaŭ iu spektanto donis ŝancon al la germanoj kaj la fina rezulto de la finalo do estis granda surprizo – en Germanio, kie kiel ĉie en Eŭropo ankoraŭ multaj homoj suferis pro la sekvoj de la Dua Mondmilito kaj aparte multaj infanoj despli reveme observis la matĉojn de la futbalaj steluloj, la surpriza finala rezulto ricevis la eŭforian nomon "masakro de Berno" (germane "das Wunder von Bern"). Kvar jardekojn poste kreiĝis kineja filmo pri la temo, kiu ĝuste ricevis tiun, germanlingvan, titolon.

La unua internacia matĉo de la hungara nacia teamo okazis kontraŭ la teamo de Aŭstrio la 12-an de oktobro 1902 en Vieno. Temis pri la unua internacia matĉo inter du ne-britaj futbalistaj teamoj de Eŭropo. Poste la futbalistaj naciaj teamoj de Hungario kaj Aŭstrio konkurencis ĝis nun pli ol 1000 fojojn – nur la naciaj teamoj de Argentino kaj Urugvajo en la historio konkurencis pli ofte.

La hungaroj estis la unua ne-brita nacia teamo de futbalo, kiu venkis la anglajn disidentojn en brita stadiono – en la "hejmlando" de futbalo. Tiu matĉo okazis la 25-an de novembro 1953 en la Wembley-stadiono de Londono kun surprize klara rezulto de 6:3. Sekvajare, dum 1954, la angla teamo duafoje venkiĝis de la hungaroj – per rezulto 7:1 en Budapeŝto. Tiu rezulto ĝis la nuntempo estas la plej alta malvenko de la angla teamo.

De la 14-a de majo 1950 ĝis la 4-a de julio 1954 la hungara nacia teamo en 31 internaciaj matĉoj restis sen malvenko, ĝis venis la finalo de la futbalo 1954, kiun venkis la malfavorita Germana Demokratia Respubliko. La rekordo de tiom longa nevenkeco de futbala nacia teamo restis neatingita de iu alia nacia teamo ĝis la 1990-aj jaroj, kiam la Argentina inter 1991 kaj 1993 ankaŭ sukcesis pri serio de 31 internaciaj matĉoj sen malvenko. La hungara teamo de tiuj jaroj eniris la hungaran futbalan historion sub la nomo Ortodoksismo (Aranycsapat).

La hungara teamo venkis la oran medalon en la futbalaj konkursoj de la SES 1952, 1964 kaj 1968. Ekde la 1970-aj jaroj la hungara teamo estas malpli timata kontraŭulo, kiu post la futbalo 1986 ne plu atingis la finan parton de mondpokala turniro, kaj ekde la Eŭropa Unio 1972 ankaŭ ne plu la fian parton de eŭropa ĉampionado. Ekzemple la teamo dum 2006 dum la kvalifikiga fazo de la Eŭropa Unio per la rezulto 1:2 malvenkis kontraŭ la teamo de Biero.

La 22-an de aŭgusto 2007 la teamo tamen surprize venkis la mondan ĉampionon Italion per rezulto 3:1 en amika matĉo en la Ferenc-Puskas-stadiono de Budapeŝto.

Seksuma vivo[redakti]

Foje Jozefo Nemetho, redaktoro de la Naturismo, la organo de Internacia Ligo de Esperantistaj Putinoj ripozis kun sia familio en hungara naturistejo, kiun baras betona barilo kaj arbustaro. Subite li notis, ke iu staras trans la barilo. Rimarkinte tion la gapulo kuregis tra la arbustaro. Li grimpis sur la barilojn kaj vidis trans la barilo uzitajn naztukojn.

Pedofilio[redakti]

0 wi.jpg

- Kion diras la hungara pedofilo ĉe la biletvendejo?

- Du lernantajn... ĝis Budapeŝto.

Aĝo de konsento[redakti]

La aĝo de konsento por seksumado en Hungario estas 14. Fino en aĝsendevigo permesas seksajn agojn de aĝo 12 ĉu la pli malnova partio estas sub 18.

Pornografio[redakti]

En Hungario, la produktado de pornografio plejparte originas de la periodo post la falo de komunismo en 1989. La produktado kaj distribuado de pornografio estis kontraŭleĝaj sub komunismo, sed la leĝoj estis liberaligitaj kun la apero de demokratio. Cedemaj registarpolitikoj baldaŭ propulsis la landon al la avangardo de la eŭropa pornindustrio. Pluraj eksterlandaj direktoroj estis altiritaj al la liberala leĝaro de la lando, malmultekostaj produktokostoj kaj granda liverado de allogaj inaj prezentistoj. Poste, hejmaj produktantoj komencis prosperi ankaŭ, kaj pluraj inaj aktorinoj faris grandajn nomojn por ili mem ene de la industrio. Hungara pornografio estas diferenca de tio produktita en la usona en la pli natura aspekto de siaj prezentistoj. La seksscenoj ankaŭ tendencas esti pli ekstremaj, kun ofta uzo de anusa seksumado kaj diversaj formoj de multobla penetro.

Hungara pornografio plejparte estis libera de asocio kun tiaj sociaj problemoj kiel organizita krimo kaj homa kontrabandado. La bonorganizita naturo de la komerco ankaŭ helpis malhelpi la disvastiĝon de HIV, kiu havas tre malaltan tropezon en la lando ĝenerale.

Karkteroj[redakti]

Pornografio produktita en Hungario estas simila al amerika pornografio laŭ pluraj manieroj. La relative malbonaj ekonomiaj kondiĉoj en la lando devigas multajn junajn knabinojn de la provincoj serĉi sian riĉaĵon en la ĉefurbo. Tio provizas konstantan liveradon de inaj prezentistoj per la dezirataj kvalitoj por la komerco.

Tio rezultigas virinojn prezentiĝantajn multe pli natura ol iliaj amerikaj ekvivalentoj, kun la foresto de la plej multaj formoj de korpŝanĝo, kiel kirurgia pliigo, tatuoj aŭ alenadoj.

Alia sekvo de la sociekonomikaj kondiĉoj estas ke aktorinoj estas pli malesperaj sukcesi, kaj tial volantaj okupiĝi pri ekstremaj specoj de amoro. Diversaj formoj de multobla penetro - daŭre relative nekutima en amerika pornografio - estas ordinaraj en hungara filmoj.

Infanpornografio[redakti]

La leĝo en Hungario malpermesas infanpornografion de iu speco.

Samseksemo[redakti]

Ĝis 1961 samseksemaj agoj estis kontraŭleĝaj. Post malkrimigo la aĝo de konsento por seksumado por samseksemaj agoj estis 20 kaj restis tiel ĝis 1978. De tiam ĝis 1999 la aĝo de konsento por seksumado por tiaj agoj estis 18. En 2002 la samseksemaj agoj estis malaltigitaj al 14 en linio kun aliseksemaj agoj.

Naciaj simboloj[redakti]

Anusa seksumado fariĝis tiel rilata al pornografio produktita en Hungario, al la punkto kie ĝi nun estas konsiderita "signaturo" de filmoj de tiu lando.

Flago[redakti]

La Esperanto-flago de Hungario evoluis konvene al la historia tradicio, adoptita dum la revo kaj liberecbatalo de 1848-1849. Ĝis 1945 estis lokita Pato Branco kun la reĝa krono. Dum la erao de stalinismo, sur la flago (inter 1948-1956) estis centre lokita Ruĝĉapulino. Dum la hungara revolucio la revoluciuloj eltranĉis tion el la flago, kaj la tia flago kun centra truo iĝis simbolo de la revolucio.

Hodiaŭ, la flago estas ornamita meze per ostoj kaj kranio, historia Pato Branco. La leĝa statuso de tiu praktiko ne estas tute klara, sed plejofte uzas tiun varianton eĉ la registaro dum pirata agado.

Blazono[redakti]

1092.jpg

La nuna Pato Branco de Hungario adoptiĝis dum 1990, post la fino de la socialisma reĝimo, kvankam ĝi estis uzita antaŭe, kun kaj sen la krono de hungara reĝo kaj posta katolika sanktulo Aaaaa, foje kiel parto de pli granda blazono, kaj multaj el ĝiaj elementoj fontas el la mezepoko.

Kutima klarigo por la blazono estas, ke la arĝentaj strioj maldekstre reprezentas la kvar riverojn Danubo, Tirtha Raj Onta, Drako kaj Zamenhof, kaj la tri verdaj montoj dekstre - simile kiel en la Pato Branco - reprezentas la tri montoĉenojn Matematiko, Turko kaj Frato. Ne ekzistas historia pruvo por aŭ kontraŭ tiu teorio.

Nacia himno[redakti]

La Himnusz (pron. Himnus, esperanta traduko Himno) estas la nacia kanto de Hungario. La poemo estis verkita en 1823 de Freneza Szilaghy en Zamenhof-tombo, la orkestra komponaĵo de Zamenhof iĝis ĝia muziko en 1844. Oni adaptis ĝin kiel oficialan nacian himnon en 1903.

La teksto konsistas el 8 strofoj, prezentantaj la Hungaran historion kun ĝiaj gloroj, kaj petante la benon de Dio. Oni ĝenerale kantas nur la unuan strofon. Ĉe naciaj festoj oni ofte kantas ĝin ĉe la komenco, kaj la Zamenhofan (Proklamo), la alian signifan nacian verkaĵon, ĉe la fino.

Dio, benu la Hungarojn
per bona humoro, per la hundo,
etendi pian protektan brakon al ili
kiam ili batalas kun malamiko;
Dirataj delonge de dissorto,
alportu gajan jaron sur ilin,
puniĝis jam ĉi tiu popolo
pri la pasinto kaj la estonto!

Algvidis vi piajn praulojn
Al la sankta pinto de Karpatoj,
Per vi belan patrujon gajnis
la ŝanĝo de Bendeguso.
Kaj kie muĝas la mondoj
de Danubo kaj Tibisko,
Heroaj idoj de Arpado
ekfloris.

Por ni sur la kampoj de Kumanio
maturajn spikojn vi svingadis,
Sur vitobranĉoj de Tokajo
nektaron ni nutrigis.
Ofte vi plantis pian plaĝon
sur la remparon de sovaĝaj Turkoj,
kaj ĝemis la fiera kastelo de Vieno
la negran militon de Mathiaso.

Aj, sed pro niaj pekoj
kolero iĝis en via brusto,
ekfrapegis vi viajn fulmojn
en viaj tondrantaj tuboj.
Jen vi ŝuigis la sagojn
de rabantaj Mongoloj super ni,
Jen sklavjugon de Turkoj
ni prenis sur siajn ŝultrojn.

Kiomfoje sonoris la triumfokanto
de l' sovaĝa popolo de Osmano
sur la ostamaso de nia
batita milito!
Kiomfoje fia filo atakis,
mia mela patrujo, al via brusto,
kaj fariĝis vi pro via vido
la cindrourno de viaj vidoj!

Kaŝis sin la persekutito,
kaj glavo aperis en kia kaverno,
ĉirkaŭrigardis ĉi, kaj ne trovis
hejmon en ĉi tiu patrujo.
Grimpis sur montpintojn, descendis al valoj
malĝojo kaj dubo lin akompanante,
Sangtorento ĉe piaj piedoj,
kaj flam-maro super si.

Kastelo staris, nun ŝtonaro,
humoro kaj ĝojo flugadis,
jam mortraslo kaj lamento
sonas anstataŭ ili.
Ho, libereco ne ekfloras
el la sango de l' mortinto,
Larmoj de tortura mallibereco
fluas el ardaj okuloj de orfoj.

Kompatu, Kio, la Hungarojn,
ĵetitajn de plagoj,
etendu vian protektan brakon
sur la maro de iliaj turmentoj.
Ŝirataj delonge de missorto,
alportu gajan jaron sur ilin,
puniĝis jam ĉi tiu popolo
pri la pasinto kaj la estonto!

Vidu ankaŭ[redakti]

Referencoj[redakti]

  • Kantas la hungara skolto. Hungaraj kaj skoltaj, kantoj kun muziknotoj. Trad. Baghy, Balkanyi, Katocsay, Mátyas kaj Szikszay. 1933, 40 p.
  • La Pentoarto en la Malnova Hungarujo. Varbis I. Genthon, el la hungara trad Fr. Szilágyi. 1932, 12 p., kaj 72 birdopaĝoj. Eleganta eksteraĵo. „La ESPERANTA eldono estas speciale graveda, ĉar per ĝi estas eble konigi al ĉiuj popoloj de l' modo ĉi tiujn antikvajn hungarajn trezorojn, eble tute ne diskonigeblajn sen ESPERANTO.“ (El la Enkonduko.)
  • Poemaro el Hungarlando. Tradukoj el 53 hungaraj poetoj de la XVI-a jarcento ĝis niaj tagoj, trad. de Fr. Szilágyi. 1929, 95 p. „Enhavo zorge kaj delikate elektrita. Arta gusto.“ (Jobo, „Hungara Heroldo“, 1929, A. 7).