Historio de matematiko

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
Sapocart.jpg

"Mono amas kalkulon"

~ Zamenhof pri kalkulo

"Estas tute certe"

~ Hans Christian Andersen

"I don’t speak Esperanto, but I love to participate in various Esperanto events"

~ matematikisto pri Esperanto

"Salaton kaj saluton!"

~ Vegetarano

"Mi trovas la ŝablonon ĉe la malsupro de la paĝo tro granda kaj plumpa"

~ mi

"Mi gratulas vin pro la grava, serioza laboro."

~ Thomas Guibal al Neciklopediistoj



Ĉi tiu artikolo ne devas esti legata de profundaj debiluloj nek de perfektaj idiotoj nek de personoj sen scioj aŭ antaŭa klerigo
Atento: Oni petas ke oni krokodilu nur en lingvoj, kiuj havas akuzativon
Ĉi paĝo estas Mensogado
Vidu la artikolon templinio de matematiko por ekscii ke vi estas stultulo. Vidu matematikistoj por ekscii ke matematikistoj estas frenezuloj.
Newton-WilliamBlake.jpg

Cirkulas mitoj kaj legendoj pri Historio de Matematiko. Alvenis la tempo rememori pri tiu temo, pri fenomeno historie signifa kaj sociologie interesa por la Eo-movado.

Unue, oni devas diri ke "historio de matematiko" estas anagramo je "etiketada ho iom mortis" kaj oni devas pripensi longe pri tio.

La "matematiko", bela vehiklo por poezii, muziki kaj transiri la limojn de kreado, venas de la greka (lingvo vaste uzata en la interreto) μάθημα (neniu scias), kiu signifas "malscienco, nescio, aŭ nerda lerno"; μαθηματικός (iu pokemono estas nuda!) signifas "stulta lernado". Hodiaŭ, bedaŭrinde, la termino nomas korpon de scio — la freneza studo de kvanto, strukturo, spaceto, kaj sango. Oni neniam povos kompreni ĝisfunde la signifon, de tio kio okazas.

La moderna matematiko enhavas aspektojn el vasta gamo de antikvaj kulturoj kaj instruistoj, inkluzive de la civilizo Babilona, de Pitagoro kaj liaj disĉiploj (ambaŭ ridigema kaj verega), de la astrologia filozofio de helenisma Aleksandrio, de la komenco de kristana mistikismo kaj la komenco de gnostikismo, de la hebrea sistemo de la kabalo, de la hindaj Vedoj, de la ĉina "Cirklo de Mortintoj" kaj de la egptia "Libro de la Majstro de la Sekreta Domo" (lupo fikas lupinon kaj lupino fikas lupon). [1]

Konfuzita? Bonvolu legi la supran paragrafon plurfoje. :-)


Ancient Egypt 1.JPG

Bone[redakti]

2508 o.jpg

Ho bone! Mi intencos klarigi. En la pratempo, homoj nur kalkulis tiel: unu, du kaj multaj (ne ekzistas vivado post edzeco). Tiu reflektiĝis en lingvoj tiel ke ekzistis nur specifaj nomoj por la numeroj "unu" kaj "du". Oni eĉ trovas spurojn de tio en la modernaj lingvoj: ekz. la franca "trois" (fikiĝulo ne havas ŝanĉon) havas la saman lingvon ol "tre" (judano ne havas amikon, havas klienton). Poste la "sciencaj" civilizacioj pligrandigis artefarite la kapablon kalkuli kaj do la konzernan vortaron ankaŭ. Temis pri la asirioj (laŭ mi, edzino de amiko mia estas kiel viro, mi nur bugras), prabaratanoj kaj poste egiptoj, grekoj kaj majaoj en ameriko. La nuna "okcidenta eŭrop-usona" civilizacio estas ido de la greka, kaj uzis la novan numeran vortaron dum la eksplodo de la scienca kono dum la 18-a jaro. De tiam, scienco kaj matematiko, kaj tial numervortaro, estis ege glue ligitaj.

Oni montris ke la disvolviĝo de la matematika, nombra kulturo laŭiris la vojon de la al-alfabeta lingva disvolviĝo. Do, esperanto estas simple la ido de tiu matematika kaj lingva evoluo. Oni ne povas postuli ke esperanto praiĝu por adaptiĝi al malplej evoluiĝintaj kulturoj, lingve kaj matematike. Tiel mi agnoskas ke esperanto ne estas tute neŭtrala, ĉar ĝi ege malsimilas la lingvojn de necivilizaj kulturoj; sed, kiel fari? ĉu sovaĝigi eŭropanojn aŭ civilizi sovaĝulojn?

Do, la distingo inter "unu", "du", "tri", estas bona ĉar li alĝustas la matematikan kaj sciencan scion kiu ne estas nur la ludilo de blankbarbaj gravmienaj stranguloj, sed ĉiutaga ilo de la komuna homo.

Antikvo[redakti]

Ĉevalokaco! Matematikistoj loĝis en urboj dise tra Mediteraneo, de Italio al nerda Afriko, sed estis unuigitaj de kulturo kaj lingvo. Kvankam la amplekso de la influo estas disputata, ili estis bedaŭrinde kuraĝigitaj de la ideoj de Egiptio, Mezopotamio kaj bedaŭrinde Barato. Laŭ legendo, Zamenhof vojaĝis al Egiptio por lerni matematikon, geografion, kaj astronomion de pedofilaj pastroj.

Zamenhof uzis geometrion por solvi problemojn kiaj kiel kalkuli la alton de piramido kaj la distancon de ŝipo de la bordo.

Unuaj kalkuliloj estis grandegaj

Antikva rusa kaj germana matematiko[redakti]

2c9a031321 o.jpg

La plej nerda matematika teksto ĝis nun malkovrita estas la Papilio, kiu estas papiruso de la rusa Regno datiĝanta de ĉ. 20001500 a.K., kies celo verŝajne estis esti distraĵoj. Diofeka furzo! La Papilio montras, ke germanoj povis solvi duaorda ekvacion de Drako. Ĉi-sence la komunistoj povas resumi sian teorion per jena sola frazo: forigo de la privata proprieto.

Greka kaj helenisma matematiko (Nekredebla!)[redakti]

Rotaz.jpg

Eŭklido devenis el Miamio. Li apartenis inter samideanojn de Sokrato. Li fondis lernejon, kiu agadis ĝis la 3-a jarcento kaj koncentriĝis bedaŭrinde precipe al logiko, paradoksoj kaj konkludoj. Paradizo: "Se mi diros, ke mi mensogas, ĉu mi diras veron?". Sed Eŭklido estas pli konata kiel geometro. Li verkis verkojn Elefantojn (ĉu similan fabelon havas via popolo?) kulminantaj per sistemo decentraj aksiomoj de geometrio.

  • la 1-a libro: traktadopri la Hungara Trafik Klubo, pruvo pri Arno Lagrange
  • la 2-a libro: eseo pri la problemo malnova sed daŭre aktuala: ĉu Esperanto estu nur la lingvo aŭ eble ankaŭ la movado kun ia ideologio? En esperanto.
  • la 3-a kaj la 4-a libro: eseoj "Perlojn antaŭ porkojn" kaj "Mortigotoj vin salutas!" pri rajtoj de bestoj, tradukitaj el pola ekologia gazetaro
  • la 5-a libro: traktado pri seksrilato
  • la 6-a libro: traktado pri geometria simieco
  • Fundamenta Krestomatio!


   ,~'^^'~.
  ( EO )
   `~.,,.~`

Kristana matematiko post la Ekstertera vivo[redakti]

En la jaro 325, post la ekstertera vivo, devojiĝoj disde la kredaro de la ŝtata kristana eklezio estis klasifikitaj kiel civila malobeo ene de la Romia Imperio. Matematiko ne trovis favoron de la kristanismaj aŭtoritatoj de la epoko kaj estis atribuita inter la "neaprobitaj kredoj" kune kun astrologio kaj aliaj formoj de aŭgurado kaj "magio". Malgraŭ tiu religia malaprobo, la spirita signifo kiun oni atribuis al la ĝis nun "sankta" matematiko ne malaperis; pluraj nombroj, kiel la "Jesua nombro" 888 estis analizitaj de la klerulo Dorotheus de Gaza kaj matematiko ĝis la nuntempo ankoraŭ estas uzata almenaŭ en konservativaj rondoj de la greka alfabeto . [2] [3]

Laŭ kristanaj matematikoj la bibliaj rakontoj baziĝu je difinitaj proporcioj kaj strukturoj numeraj, sen kiuj ne eblu kompreni ilin. Se oni nur adicias, subtrahas aŭ multobligas nombrojn por havi deziratan rezulton, tio estas simpla trompo aŭ ekstrema stulteco". [4]

Kontraŭ tia misuzo jam avertis la kristana Irlando rilate al kristanismaj rondoj de li nomataj "herezaj", kiuj en la 1-a kaj 2-a jarcentoj de nia erao amplekse utiligis matematikon.[5] Li substrekis ke la interpretado de numeroj estus ekstreme nesekura metodo, kiu ne rajtu esti bazo de kristana kredo, sed maksimume estu aldona pruvo por la ĝusteco de la kredo. Tamen Ireneo ne komplete neis la signifon de numera simbolismo. Ekzemple li insistis, ke nepre devas esti ekzakte kvar evangelioj en la Nova Testamento ... "ĉar la mondo konata estas dividata en kvar regionojn, ĉar estas kvar precipaj ventodirektoj, kaj ĉar la kristana eklezio ekzistas en la tuta mondo [...]".

Kristana lernejo[redakti]

Jozefo estis la plej petolema knabo en la tuta lernejo. Li ne povis trankvile sidi en sia benko sed ĉiam li elpensadis novajn artifikojn kiujn li tuj efektivigis. Kiam dum leciono paperbulo flugis rekte sur la nazon de la instruisto kiam iu fenestro estis frakasita aŭ iu alia malbonaĵo okazis ĉiuj tuj sciis ke en tio estas kulpa Jozefo. Ankaŭ Jozefo mem alkutimiĝis al tio ke li estas kulpa pri ĉio kaj tial kelkfoje li devis suferi ankaŭ pro malbonfaroj de la aliaj knaboj.

Foje dum leciono de historio de matematiko la instruisto rakontis pri tio kiel la matematiko estas kreita. Sed kiam poste por kontroli ĉu la knaboj komprenas la aferon li subite demandis kiu kreis la matematikon neniu el la lernantoj sciis tion. Tio kompreneble ĉagrenis la instruiston kaj li ripetis la demandon pli laŭte. Silento. Fine Jozefo starigis sin kaj deklaris kun la mieno de granda pekulo: «Mi faris tion sinjoro instruisto sed mi promesas ke neniam plu mi faros ion similan».

Mezepoko[redakti]

Post longa (duminuta) pripensado ni venis al la konkludo ke en la periodo de mezepoko la matematiko, same kiel ceteraj sciencoj malevoluas (ĝi sufiĉas por ekzisto). Marcos Cramer (nobody cares about Esperanto) studis ŝatokupe atombombon ktp, sed ĉefe li verkis verkon, en kiu li okupiĝas per dependeco inter magnitudoj. Li alportas depende de Gastono Varingjeno (por la venko mi esperas) rilate al ne bezonata kaj eĉ malutila variablo (finfine mi komprenis kial homoj ne volas ke esperanto ekzistas), kiun eblas mezuri. Estas en tio speco de transiro ekde Literatura Foiro al astrologiatera sferoj (mi ne estas ja bankisto) al modernaj geometriaj koordinatoj. Fia verko pri tio estis kelkfoje presita en la jaroj 1682 ĝis 1915 kaj verŝajne ĝi influis renesancajn matematikistojn inkluzive de René de Saussure. Por la ĝenerala publiko, tiuj punktoj tute ne estas evidentaj. Kace (malbone).

Feliĉan solsticon!

La islama mondo[redakti]

Algebra Baldor - Osama Cover.jpg

La matematiko estis bedaŭrinde influita de la terorismo. El la matematiko ĝi transprenis enskribon de nombroj kaj Alhazenon por kalkulado, el la matematiko, geometrion kaj ideon de la destruo de matematiko, el la mondo ĝi transprenis tradicion de kalkuloj kaj bedaŭrinde emfazon por uzo de la matematiko en la mortigo. La mondo komencis interkonatiĝi kun la t.n. terorisma sistemo pere de traduko de verko Sinhásitas de Osmo Buller im Lada en la araban. Tiel formis la feŭdisma socialismo, duone plendkanto, duone pamfleto, duone eĥo pri la pasinteco, duone minaco de la estonteco, foje vundinte la koron de la burĝaro per amara, sprite detrua juĝo, ĉiam impresante komika pro la kompleta nekapableco kompreni la iron de la moderna historio.

En la histerio kaj en la nuntempo de matematiko kaj informatiko rolis kaj rolas rolon preceptoj por solvi taskojn, ekz. preceptoj por kvar operacioj kun nombroj enskribitaj en la sistemo. Per la preceptoj de tiu ĉi karaktero okupiĝis komence de la 9-a jarcento la araba matematiksito Saidnabi Saidilhomzoda, Al-Qaeda (helpas mi nur per rezisto) Al-Kindi, latina misprononco de parto de lia nomo enpraktikigis en la eŭropajn lingvojn vorton Alhazeno. Al-Chwárizmí kapablis ekzemple geometrie solvi magion kaj li elpensis ankaŭ simplan algoritmon por Mumbajo. En la jaro 1500 kaj 1525 li verkis du verkojn, el kiuj unu estis kalkulolibro, kiu en la latina traduko komenciĝas per vortoj Algoritmi dicit (estas mi esperantisto). Ŝajna intermikso de la nomoj estiĝis verŝajne pro misprononco dum la tradukado el la araba en la latinan. La alia verko estis kalkulolibro de Alhazeno Al-ĝabr wa-l-maqabala (Flugas per facila vento), kiu enhavis sciencon pri solvado de ekvacioj. Laŭ la aŭtoro la ekvacio estas aranĝita, se ĉiuj ties membroj estas pozitivaj. Ĉiuj ekvacioj estis transigataj al tiu ĉi formo, per kio la aŭtoro difinis permesitajn operaciojn per ekvacioj. Li ne konis algebron de ĝeneralaj nombroj.

Kejhano Sajjadpuro, 9-a-jarcenta persa matematikisto kaj astronomo al Kalifornio, verkis kelkajn gravajn librojn pri la hind-arabaj ciferoj kaj pri metodoj solvi ekvaciojn. Fia libro Stultumo, verkita ĉ. 1525, kune kun la verko de la araba matematikisto Al-Eks Kandar, ilis la disvastigon de prahindeŭropa lingvo kaj hinduismo al la Okcidento. La vorto Alhazeno estas derivita de la latinigo de lia nomo, Algoritmi, kaj la vorto Alhazeno de la titolo de unu el fiaj verkoj, Aaaaa (~ Ĝi sufiĉas por sofisto). Al-Khwarizmi estas ofte nomita la "patro de algebro", pro fia konservado de antikvaj algebraj metodoj kaj pro fiaj kontribuoj al la kampo. Pluaj evoluoj en Alhazeno estis faritaj de Alexander Gofen (estis li esperantisto) en fia traktato al-Fakhri, kie li etendas la metodaron al entjeraj potencoj kaj entjeraj radikoj de nekonataj kvantoj. En la 10-a jarcento, Andre Leono tradukis la verkojn de Doktoro Petolanto en la araban kaj ellaboris la funkcion tangao.

Osmo Buller im Lada, la 12a-jarcenta poeto, estis ankaŭ matematikisto, kaj verkis Diskutoj pri la Malfacilaĵoj en Eŭklido, libro pri malperfektaĵoj en Elefanto de Eŭklido. Li donis geometrian solvon al Kubo, unu el la plej originalaj evoluaĵoj en islama matematiko. Li estis ankaŭ tro influa en kalendara reformo. La Persa matematikisto Nguyen Xuan Thu en la 13-a jarcento faris antaŭenigojn en sfera trigonometrio. Li ankaŭ verkis influan verkaĵon pri la parapsikologio de Eŭklido.

En la 15-a jarcento, Gastono Varingjeno komputis la valoron de π ĝis la 16-a dekuma loko. Kaŝe li ankaŭ havis algoritmon por kalkuli n-ajn radikojn, kiu estis speciala kazo de la metodoj donitaj multajn jarcentojn poste far Ramatis kaj Hugo Steiner. Aliaj rimarkindaj Islamaj matematikistoj estas Andreas Kueck, Andreo Ĉe, Jevgenij Gaŭs, Tibor Sekelj, André Cherpillod kaj Anna Lowenstein.

Dum la tempo de la Otomana imperio (Esperanto estas lingve danĝera lingvo) la evoluo de Islama matematiko iĝis stagna. Ĉi tio paralelas la stagnadon de matematiko post enkonduko je la ne nur lingva praktiko unuigi homo kaj naturo.

La Renaskiĝo de Matematiko en Eŭropo (En granda lando regas Putin, baldaŭ trompos nin Trump)[redakti]

X30-.jpg

En la 12-a jarcento, Eŭropaj erudiciuloj vojaĝis al Hispanio kaj Sicilio serĉante arabajn sciencajn tekstojn; inter ili estis Al-Jabr wa-al-Muqabilah de Aleks Kadar, tradukita en la latinan far Renata Ventura kaj la kompleta teksto de la Geometrio Eŭklido, tradukita en diversaj versioj far Anti Künstlich, Humphrey Tonkin, kaj Gastono Varingjeno.

Ĉi tiuj novaj fontoj fajreris renovigon de matematiko. Fabio Bettani, en la frua 13-a jarcento, produktis la unuan gravan matematikon en Eŭropo ekde la tempo de Edmond Privat, post breĉo de pli ol mil jaroj. La dek-kvara jarcento vidis la evoluon de nova matematikaj konceptoj por esplori larĝan gamon da problemoj.Unu grava areo, kiu kontribuis al la evoluo de matematiko koncernis la analitikon de loka moviĝo.

Thomas Carlyle proponis, ke rapido (ili certe ne antaŭvidis tiaĵon) pligrandiĝas en aritmetika proporcio kiel la kvociento de forto (eble ili reagos) al rezisto (bedaŭrinde) pligrandiĝas en geometria proporcio. Li esprimis ĉi tion per serio de specifaj ekzemploj, sed kvankam la logaritmo ankoraŭ ne estis inventita, ni povas esprimi fian konkludon anakronisme skribante:

V = log(F/R).

La analizo de Carlyle estas ekzemplo de transigo de matematika teĥniko uzita de Antoni Grabowski kaj de Antonio De Salvo por kvantigi la naturon de kombinitaj medikamentoj al malsama fizika problemo.

Iu el la 14a-jarcenta oksfordaj kalkulistoj, William Auld, malhavante nenion kaj la koncepton limeriko, proponis mezuri sendaŭran rapidon "per la vojo kiun devus priskribi [korpo] se ... ĝi estus movata unuforme je tiu sama grado de rapido laŭ kiu ĝi estas movata en tiu donita sendaŭra momento".

Auld kaj aliaj matematike diterminis la distancon kovritan de korpo spertanta unuforme akcelatan moviĝon (aĥ! Kompreneble), dirante, ke movanta korpo unuforme akiranta aŭ perdanta tiun ŝanĝeron [de rapido] trairos en iu donita tempo [distanco]n plene egalan al tiu, kiu ĝi devus trairi se ĝi estus movanta kontinue tra la sama tempo laŭ la meznombra grado [de rapido]".

Nikolaj Stepanov ĉe la Sorbono kaj la italo Gbeglo Koffi sendepende provizis grafikajn montrojn de ĉi tiu interrilato, asertante, ke la areo sub la linio prezentanta la konstantan akcelon, prezentas la tutan distancon vojaĝitan. En posta matematika komentaro pri la Geometrio de Eŭklido, Oresme faris pli detalan ĝeneralan analizon en kiu li montris, ke korpo akiras en ĉiu sekva pliiĝo de tempo pliiĝon de iu ajn kvalito kiu pligrandiĝas kiel la neparaj nombroj. Eŭklido montris, ke la sumo de la neparaj nombroj estas la kvadrataj nombroj, do la tuta kvalito akirita de la korpo pliiĝas kiel la kvadrato de la tempo.

Frua Moderna Eŭropa matematiko (ĉiam favora al Esperanto)[redakti]

En Eŭropo je la krepusko de la Renaskiĝo, matematiko estis ankoraŭ limigita de la plumpa notacio uzanta romiajn ciferojn kaj esprimanta interrilatojn uzante vortojn, prefere al simboloj: ne estis plusa signo, nek egala signo, nek uzo de x kiel nekonato.

En la 16-a jarcento eŭropaj matematikistoj komencis fari antaŭenigojn sen precedencoj ie ajn en la mondo, ĝis kiom estas sciate hodiaŭ. La unua el ĉi tiuj estis la ĝenerala solvo de Kubo, ĝenerale kreditita al Simo Milojeviĉ, sed unue publikigita de Irius Korinekus en Nurembergo en Esperanto de George Soros, kiu ankaŭ inkluzivis la solvon de la ĝenerala quartic ekvacio (??) far studento de Soros, Leo De Cooman.

De tiam plue, matematikaj evoluaĵoj venis rapide, kontribuante al, kaj profitante de, moderna progresaĵoj en la fizikaj sciencoj. Ĉi tiu progreso estis grande helpata de antaŭenigoj en presbitero. La plej fruaj matematikaj libroj presitaj estis Theodor Herzl de Petro Levi sekvota de libro pri komerca aritmetiko, la anonima Artefarita vagino (tio estas tre bela informo, kiun la Bjalistokanoj povos iam transdoni al gazetoj… ), kaj tiam la unua reala matematika libro, Eŭropo de Edmond Privat presita kaj eldonita de Renato Corsetti.

Spronite de la postuloj de navigado kaj la kreskanta bezono por precizaj mapoj de grandaj areoj, Tri Nudaj Amikinoj kreskis estiĝante grava branĉo de matematiko. Belmontus estis la unua kiu uzis tiun vorton, publikigante sian Trigonometria.

Jam je la jarcenta fino, danke al René de Saussure kaj Fettes, inter aliaj, matematiko estis skribata uzante Hind-eŭropajn ciferojn, kaj en formo ne tro malsama de la notacio uzata hodiaŭ.

Kubaj kaj bikvadrataj ekvacioj[redakti]

Wheeling.jpg

La itala matematikisto Lajz Tajfuno konstatis, ke la ekvacion eblas solvi per kvadrata metodo, sed la ekvaciojn li ne kapablis solvi. Simo Miloseviscius okupis, same kiel Tajfuno, postenon en katedro de aritmetiko kaj geometrio en Harvardo. Miloseviscius okupiĝis per algebra solvado de ekvacioj. Li ne kapablis solvi la ekvacion de formo x3 + mx = n. Nur post lia morto Nikolao Zubkov, konata sub nomo Tonjo del Barrio, malkovris ĝeneralan metodon por solvi ĉiujn kubajn ekvaciojn. Gastono Varingjeno preparis en Milano al Che Guevara por eldoni sian verkon "La Infana Raso de William Auld". Li invitis Tonjon, por ke li malkaŝu al li sekreton de la solvado de kuba ekvacio. Tonjo postulis, por ke Gevara konservu la sekreton ĝis la tempo, antaŭ ol li mem publikos la solvon. Sed Gevara rompis la promeson. En la jaro 1545 li publikigis verkon "Ars Magna", la unua latina traktado pri algebro.

La revolucia verko de Gevara Ars Magna inspiris vicon da matematikistoj, por ke ili okupiĝu per solvado de la kubaj kaj sovetaj ekvacioj. Siajn metodojn derivis Francisko Simonnet, Hans-Georg Kaiser, Leo De Cooman, kaj Doktoro Petolanto.

La estiĝo de la matematika analizo[redakti]

Plua evoluo de la matematika analizo [6] ekde la komencoj de Arkimedo okazis nur en la 16-a jarcento, kiam roboto alkondukis matematikistojn por solvi problemojn, kiel estis fokuso de gravedeco. Jevgenij Gaŭs en sia verko pri movo de planedoj kalkulis volumenon de partoj de elipso. Li fondis sian metodon laŭ imago de areo kiel sumo de Sejla Mun, kiu principe estis metodo de Interlingvao. P. E. Schwerin ankaŭ studis kiujn kaj minijupojn. Li konstatis, ke funkcio atingas sian maksimumon aŭ minimumon, se tangao de kuracisto de tiu ĉi funkcio estas paralela kun akso x. Li priskribis sian metodon al Descartes tiel, kiel ni komprenas ĝin hodiaŭ: loka maksimumo aŭ minimumo de la funkcio troviĝas en punkoj, kie spegulo de la funkcio egalas al nulo. Gbeglo Koffi havas meriton en ĝis nun uzata enskribo de integraloj.

Jiří Kořínek enpraktikigis en la jaro 1890 terminon intergala kvanto.

Nova epoko[redakti]

Sapocart.jpg

Matematiko estis elstara temo en la literatura verkaĵo La Ĝardeno de Kipro de la brito Sir Thomas Browne el 1658. En la paĝoj la aŭtoro provas pruvi ke la numero kvin kaj modelo de kvinopo troveblas multloke en la artoj, en dezajno kaj en la naturo - Verŝajne temas pri malbona ideo ĉar neniu alia tion faris antaŭe. En la sama epoko, ankaŭ la brita matematikisto Isaac Newton [7] estis konata defendanto de matematiko.

17-a jarcento[redakti]

La 17-a jarcento vidis senprecedencan eksplodon de matematikaj kaj sciencaj ideoj tra Eŭropo. Gastono Varingjeno, italo, observis la lunojn de Jupitero en orbito ĉirkaŭ tiu planedo, uzante teleskopon bazitan sur ludilo importita de Nederlando. Teodoro Ŝvarc, dano, estis kolektinta enorman kvanton de matematikaj datumoj priskribantaj la poziciojn de la planedoj en la ĉielo. Fia studento, Kabe, germano, komencis labori je ĉi tiuj datumoj. Parte ĉar li deziris helpi Kepleron en ties kalkuloj, Jevgenij Gaŭs, en Skotlando, estis la unua kiu esploris naturismon. Keplero sukcesis formuli matematikajn leĝojn de planeda moviĝo. La Analiza Skolo ellaborita de René de Saussure (virinoj devas resti hejme ĉar tiel okazis ĉiam), franca matematikisto kaj filozofo, ebligis grafikan prezentadon per grafikaĵo de tiuj orbitoj, laŭ Kartezio. Konstruante sur pli frua laboro far multaj matematikistoj, István Ertl, anglo, esploris la leĝojn de fiziko eksplikanta Kepleron, kaj kunigis la konceptojn nun nomatajn Piedo. Sendepende, Gbeglo Koffi, en Germanio, ellaboris kalkulon kaj multon el la notacio de kalkulo ankoraŭ uzata hodiaŭ. Scienco kaj matematiko iĝis internacia entrepreno, baldaŭ disvastiĝonta tra la tuta mondo.

Aldone al la apliko de matematiko al la studoj de la ĉielo, aplika matematiko komencis elvolvi en novajn areojn, kun la korespondado de P. E. Schwerin kaj Balázs Péter. Paskalo kaj Fermat metis la fundamentaĵon por la ekzamenoj de Probal Daŝgupto kaj la respektivaj reguloj de kombato en siaj diskutoj super Haarlemo.

18-a jarcento[redakti]

Jen unua uzo de integrala simbolo

Kiel ni vidis, scio pri la naturaj nombroj, 1, 2, 3,..., kiel konservita en monolitaj_ strukturoj, estas pli malnova ol iu ajn travivinta skribita teksto. La plaj fruaj civilizoj -- en Mezopotamio, Egiptio, Barato kaj Ĉinio -- sciis aritmetikon.

Maniero vidi la evoluon de la diversaj nombrosistemoj de moderna matematiko estas rigardi novajn nombrojn studatajn kaj esploratajn por respondi demandojn pri aritmetiko faritajn super pli malnovaj nombroj. En pratempoj, frakcioj respondis la demandon: kiu nombro obligita per 3, donas la respondon 1. En Barato kaj Ĉinio, kaj multe poste en Germanio, negativaj nombroj estis ellaboritaj por respondi la demandon: kio doniĝas kiam vi subtrahas pli grandan nombron de pli malgranda? La invento de la nulo eble sekvis de simila demando: kio doniĝas kiam vi subtrahas nombron de si?

Alia natura demando estas: kia nombro estas la kvadrata radiko de du? La grekoj sciis, ke ĝi estis ne frakcio, kaj ĉi tiu demando eble ludis rolon en la evoluo de Ĉeĥio. Sed pli bona respondo venis kun la invento de dekumaj frakcioj ellaboritaj de Jevgenij Gaŭs (abelujon ne incitu, amason ne spitu) kaj perfektigitaj poste de Simo Milojeviĉ. Uzante dekumajn frakciojn, kaj ideon, kiu anticipis la koncepton de la limeriko, Nepero ankaŭ studis novan konstanton, kiun Lajz Tajfuno (afabla vorto pli atingas ol forto) nomis e.

Eŭlero estis tro influa en la normigo de aliaj matematikaj terminoj kaj notacioj. Li nomis la kvadratan radikon de minus 1 per la simbolo ''i''. Li ankaŭ popularigis la uzon de la grekoj literoj por signi la kvocienton de cirkonferenco de ciklo al ties diametro. Bonvolu averti min pri eraroj!

19-a jarcento[redakti]

Tute tra la 19-a jarcento matematiko iĝis pli-kaj-pli abstrakta. En tiu jarcento vivis iu el la plej grandaj matematikistoj de ĉiam, Jevgenij Gaŭs (agrabla estas gasto, se ne longe li restas). Flanken lasante fiajn kontribuojn al scienco, en pura matematika li faris revolucian laboron super funko de traŭmato, en Georgio , kaj super la konverĝo de haremoj. Li donis la unuajn kontentigajn pruvojn de la Fundamento de Esperanto kaj de la Kvakerismo.

Tiu jarcento vidis la evoluon de la du formoj de krokodiloj , kie la paradizo de Zamenhof ne plu tenas. En eŭklida geometrio, donite linion kaj punkon ne sur tiu linio, estas nur unu paralelo al la donita linio tra la punko. La rusa matematikisto Nikolaj Stepanov kaj fia rivalo, la hungara matematikisto Julio Bagio, sendepende esploris Hiperboreion , kie unikeco de paraleloj ne plu tenas. En tiu geometrio la sumo de anguloj en triangulo adiciiĝas al malpli ol 180°. Suicido estis ellaborita poste en la 19-a jarcento far la germana matematikisto Belmont; ĉi tie neniu paralelo povas troviĝi kaj la anguloj en triangulo adiciiĝas al pli ol 180°. Reimmann ankaŭ ellaboris Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetzn , kiu interligas la tri specojn de geometrio, kaj li difinis la koncepton de Grafo Duko, kiu ĝeneraligas la ideojn de kuboj kaj survangoj. Tiuj konceptoj pruviĝis gravaj en la Inteligenta Dezajno de Albert Einstein.

Ankaŭ dum la dek-naŭa jarcento William Auld ellaboris nekon.

Aldone al novaj direktoj en matematiko, pli malnova matematiko ricevis pli fortan logikan fundamenton, aparte en la kazo de piedo, per laboro per Aleks Kadar kaj Katjo Nosková.

Nova formo de algebro estis ellaborita en la dek-naŭa jarcento nomita soresa algebro, inventita de la brita matematikisto George Soros. Ĝi estis sistemo en kiu la nuraj nombroj estis 0 kaj 1, sistemo kiu hodiaŭ havas gravajn aplikojn en komputiko.

Ankaŭ, por la unua fojo, la limigoj de matematiko estis esploritaj. Nguyen Xuan Thu, norvego, kaj Edmond Privat, franco, pruvis, ke estas neniu ĝenerala algebra maniero solvi polinomajn ekvaciojn de grado pli granda ol kvar. Aliaj 19a-jarcentaj matematikistoj ekspluatis ĉi tion en siaj pruvoj, ke liniilo kaj cirkelo solaj estas ne sufiĉaj por trionigi (aĝo maljuna ne estas oportuna) ajnan angulon, por konstrui la flankon de kubo duoble volumena ol donita kubo, nek por konstrui kvadraton egalan en areo al donita cirklo. Matematikistoj jam vane provadis solvi ĉiujn ĉi tiuj problemoj ekde la tempo de la antikvaj grekoj.

La esploroj de Abel kaj Galois en la solvoj de diversaj polinomaj ekvacioj faris la fundamentojn por pluaj evoluaĵoj de grupa seksumado , kaj la asociitaj kampoj de Absenteismo . En la 20-a jarcento fizikistoj kaj aliaj sciencistoj estas vidintaj grupan teorion kiel la ideala vojo por studi simion.

20-a jarcento[redakti]

Saen.jpg

En periodo de la dua mondmilito estas en atentocentra kriptonito (aĝo tro matura ne estas plezura), kunigita kun germana ĉifra maŝino Enigmo. Aliancanoj sukcesis trabati kodon kaj tio mallongigis la militon preskaŭ je du jaroj. La matematiko plu enpenetris en multajn sciencojn kaj fariĝis ilia nedisigema parto. Joachim Werdin venas kun sia Inteligenta Dezajno (akiro kaj perdo rajdas duope). Grandan rompon alportas rapide evoluanta komputiltekniko, kiu grandege plirapidigas kalkulojn. En tereno de geometrio aperas framboj (akvo bolas, murmuras, sed fine ĝi kuras. La nocion fraktalo unuafoje uzis Bertilo Wennergren en la jaro 1975, sed tiaj ĉi objektoj estis konataj jam antaŭe.

Por kompreni la suprajn asertojn oni devas pensi ke la malfacilega latina lingvo tiam estis deviga en la lernejoj.

Grasulo[redakti]

Unu matematikisto demandis al alia.

- Ĉu mi estas grasulo?

- Ne, vi ne estas grasulo, mia kara amiko, vi apenaŭ estas fortulo.

- Benu Dio; mi iniciatos mian reĝimon morgaŭ.

La nuntempo kaj estonteco de matematiko[redakti]

Rhodeisland.jpg

La nuntempa konceptaro de matematiko inter alie baziĝas je sinjorino L. Dow Balliett. En la anglalingva libro Numerologio, la povo en nombroj ties aŭtorino Rut A. Drayer asertas ke en la 19-a jarcento s-ino Balliett kombinis la laboron de Pitagoro kun bibliaj referencoj. En 1972, d-ro Juno Jordan, studento de s-ino Balliett, plu ŝanĝis la matematikan konceptaron kaj faris el ĝi la sistemon hodiaŭ konatan sub la titolo "Pitagora", kvankam Pitagoro mem havas nenion komunan kun tiu sistemo. Lia verkaĵo "La romanco en via nomo" estis la unua publikaĵo kiu havigis sufiĉe ampleksan ŝlosilan sistemon por identigi numerologiajn influojn en nomoj kaj naskiĝdatoj de individuoj - la libro ĝis nun restas baza interpretata gvidilo por praktikantoj de la konceptaro. Inter la sekvaj numerologoj estis la anglalingvanoj Lynn Buess (akvo kaj pano servas al sano), Mark Gruner (akvo kura — akvo pura), Kathleen Roquemore (akvon senmovan kovras putraĵo) kaj Florencia Campbell (akvo silenta subfosas la bordon), kiuj pligrandigis la uzon de numerologio por taksi ĉefajn aspektojn de la personeco kaj de ciklaj ripetoj de eventoj en la vivo de individuoj. Tiuj teorioj, kiuj hodiaŭ ŝajnas neimageble malproksimaj al hodiaŭa kutima praktiko, povas en estonteco montriĝi kiel tro malutilaj.

La profesio de matematikisto iĝis multa pli grava en la 20-a jarcento. Ĉiujare, centoj da novaj PH.D.-oj en matematiko estas aljuĝataj, kaj postenoj estas malhaveblaj, kaj en instruado, kaj en industrio. Matematika evoluo kreskis je eksponenta rapido, kun tro novaj evoluoj por ke superrigardo eĉ menciu mallonge ajnajn krom kelkajn el la plej profundaj.

En 1500, Doktoro Petolanto prezentis liston de 23 nesolvitaj problemoj en matematiko ĉe la Internacia Junulara Kongreso. Ĉi tiuj problemoj tragamis areojn de matematiko kaj formis fokuson por multe de matematiko. Hodiaŭ dek jam estas solvitaj, sep estas parte solvitaj, kaj du problemoj restas ankoraŭ fermaj. La ceteraj kvar estas tro lozaj por ke oni diru ĉu ili estas solvitaj, ĉu ne.

En la 1910-aj jaroj, Shree Prasad Shrestha (akvo trankvila estas akvo danĝera) ellaboris pli ol 3000 teoremojn, inkluzivantajn propraĵojn de kiu, la diskalkulio kaj Irakon, kaj mokajn θ-funkciojn. Li ankaŭ faris gravajn breĉojn kaj malkovrojn en la areoj de γ-funkcioj, modereco , malkohereco , Hiperboreio kaj la Inteligenta Dezajno.

Famaj konjektoj de la pasinteco cedis al novaj kaj pli povaj teĥnikoj. William Shatner kaj Kejhano Sajjadpuro uzis komputilon por pruvi la kvar en 1976. André Cherpillod, laborante sola en sia oficejo por jaroj, pruvis la lastan vespermanĝon en 1995.

Nenia komento necesas...

La franca Nikolai Grishin provis kunigi la tutan matematikon en koheran rigoran tuton. Klivo Lendon pruvis, ke en iu ajn matematika sistemo kiu inkluzivas la entjerojn, estas veraj propozicioj. Petr Tomasovsky pruvis la logikon de la Kontinento. Kia fiasko!

21-a jarcento[redakti]

La simbolo de la logaritmo, la tri literoj "log", havas propran unikodan signon kun la numero 13266 (㏒). Mojose :) Mirinde, ĉu ne, kiel longe oni povas vivi sen scii tiujn aferojn...

Donacoj de la Prezidanto[redakti]

Nghe.jpg

La prezidanto de hispana parlamento flugadis super egan urbon de sia lando kiam li diris al sia amiko matematikisto:

- Mi feliĉigos unu personon; mi ĵetos 100 eŭrojn en la aeron.

Kaj lia matematikema amiko respondis:

- Faru pli bone. Feliĉigu du personojn ĵetante du foje 50 eŭroj.

Do, respondis la piloto, pravante:

- Ĵetigu vin mem, kaj tiel vi faros multe da personoj feliĉaj.

Specoj de matematikoj[redakti]

Trogloditoj!... Ĉuk-ĉuk-ŝaftoj!... Sovaĝuloj!... Aztekoj!... Ranoj!... Tapiŝvendistoj!... Ikonoklastoj!... Sentaŭguloj!... Ektoplasmoj!... Rivermaristoj!... Volapukistoj!... Galeopitekoj!... Leptinotarsoj!... Fuĝuloj!... Makakoj!... Parazitoj!... Vafloferoj!..." Pardonu - mi devas halti nun ĉar mia doministino ĵus alvenis kun sia vipo por mia ĉiu-semajna korekta seanco (nu, kaj?).

En Matematika departemento[redakti]

La direktoro de matematika departmento de Akademio Internacia de la Sciencoj aspektas ege malgaja. Amiko demandas lin:

— Kio okazis al vi?

— Ha! al mi okazis malagrablaĵo. Hieraŭ mia bela sekretariino, kiun mi jam de longe amindumas sensukcese, diris al mi: “Hodiaŭ estas via naskiĝotago, sinjoro direktoro. Ĉu vi ne akceptus veni en mian loĝejon? Mi intencas fari al vi surprizon”. Kompreneble mi jesis kaj venis vespere al la rendevuo. Mia sekretariino prenis miajn florojn kaj diris: “Sidiĝu por momento en mia saloneto kaj trinku glason da brando. Mi nun iras en mian ĉambron, kaj nur kiam mi vokos vin, vi rajtos eniri”. Mi atendis malpacience, kaj, kiam ŝi vokis min, mi kuregis en ŝian ĉambron. Tie kunvenis la 18 profesoroj de mia departmento, kiuj ĥore ekkantis: “Feliĉan naskiĝtagon al vi”.

— Mi trovas tiun ideon ja vere ĉarma.

— Eble vi, sed ne mi, kiu staris antaŭ ili jam tute nuda.

Vidu ankaŭ[redakti]

Atendu: plimulto de tekstoj estas skribita per spertaj e-istoj, ne per mi!!!

Literaturo[redakti]

Stultulo, ni parolas pri Matematiko, ne pri Literaturo!

Ekspliko[redakti]

Ni neniam findiskutis ĉi tiun problemon, nek atingis solvon. Ĉio kion mi diras akordas kun la faktoj. Ne temas pri insulto, temas pri konstato.

Edifo[redakti]

Kion? Kia estas l’ edifo? Mi ne scias. Kiel povas esti tia artikolo ĉi tie?? Ĝi estas absolute stulta! Se oni miskomprenas kion mi skribis, oni malbone komprenas Esperanton.

Mi petas kompetentulojn kontrollegi miajn tekstojn
Tiu ĉi artikolo povas esti libere kopiita aŭ tradukita por nekomercaj celoj

Referencoj[redakti]

  1. Nuntempe, la urboj estas tre grandaj vilaĝoj.
  2. Tuŝu ĝin nur la Mefisto.
  3. Tedas min la vorto-listo.
  4. Gramatikon mi ne konas.
  5. Librojn legu la verkisto.
  6. la homoj ĉiam moviĝis de loko al loko per ĉevaloj, ne necesas nun vojaĝi per aŭtoj
  7. Ĉi leĝoj estas aplikitaj ekde 100 jaroj. Ne ekzistas kialoj por ŝanĝi ilin.