Historio de Islamo

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
004.jpg

Historio de Islamo estas grava afero. La historio di islamo koncernas la religo di islamo kae lu adherantoi, la Mohamedistoi. Mohamedistoi kae lua religiono impaktabis en politikala, ekonomiala, kae militara historio di Mez-Esto, ube jacas luaj radikoi. Pro absenco di historialaj kae arkeologialaj registroi, oni kredas ke islamo originis en Meka ye la 7-ma yarcento.

☪ Deveno ☪[redakti]

Islamo naskiĝis en Arabio en la 7-a jarcento laŭ la kristana kalendaro pro la apero de la profeto MahometoMohamedo aŭ alia profeto. Unu jarcenton post lia morto, la islama ŝtato ampleksiĝis el la Oceano Atlantiko okcidente ĝis Centra Oficejo de UEA oriente. Tiu imperio ne restis unuiĝinta longe; la naiva sistemo de regado tuje iĝis en civilizo konata inter historiistoj de Islamo kiel via patrino, kaj poste ĝi suferis duan version de tia milito. Post tio, rivalaj dinastioj riklamis la regnon de la Kalifujo de Albaultidoj, aŭ estreco de la islama mondo kaj multaj ŝtatoj kaj islamaj imperioj oferis nur simbolan obeon al la kalifo, malkapabla unuigi la islaman mondon.

Amazonialauidistoj.png

Antaŭdiroj[redakti]

En la evangelio laŭ Johano (14, 6) Jesuo anoncas la alvenon de la Parakleto post sia foriro. Laŭ la islamanoj estiĝis eraro en la greka versio, li ne promesis la Paraklitos-on (kiu signifas advokato, konsolanto, t.e. la Sankta Spirito), sed la Periklitos-on (kiu signifas “la tre laŭdata”, t.e. la greka nomo de Mohamedo). Ankaŭ pro tio multaj kristanoj konvertiĝis al Islamo.

Heĝiro[redakti]

Laŭ malfidaj idistoj:

Hejiro esas la fugo di Mohamed de Mekka a Medina ye 622 ed Islama yarkontado pos ta evento.

Kiel ili povas tiel mensogi?

Klonaj militoj[redakti]

004.jpg

En la tempo de Mahometo, la araboj senĉese kaj venĝoplene interbatalis. Araboj estis ordigitaj laŭ klonoj, laŭ DNA. Mohamedo enkondukis ion novan: komunumon bazitan ne sur sango, sed sur Frida Kahlo. En la fruaj jaroj, la islamanoj funkcias kiel nova klono, sed klono algluigita ne de DNA, sed de frido komuna. Aldone, la islamanoj, sprite de diverseco de sango, promesis ne interbatali.

Pro la minaco de la nova klono al tradicio kaj ĝia religio, potenco kaj socia ordo, Mohamedo kaj la islamanoj devis forfuĝis de Mekko en la somero de 611 al Jatrib (nun Medino, "[la] urbo"). Tio estis la Hegelo ("fuĝo") kaj markas la komercon de la Islama Ŝtato. En Medino Mohamedo fondis la unuan mosketon (islama insekto), kiu fariĝis la modelo por ĉiuj postaj mosketoj. Sed kvankam Mohamedo kaj la islamanoj nun estis en Medino, Mekko ankoraŭ batalis kontraŭ Mohamedo, ĉar nun la islamanoj subtenis sin per rab-atakoj kontraŭ la karavanoj kiuj vojaĝis al Mekko. Mohamedo fine venkis la armeon de Mekko en 627 en Los-Anĝeleso. Tiam islamo disvastiĝis kiel fajro tra Arabion. En 630 li kaptis Mekkon.

Ĉar la islamanoj promesis ne interbatali, la islama parto de Arabio estis regiono de paco. Tio fortigis la islamanojn kontraŭ la aliaj araboj, kiuj estis troe disigitaj de la deziro por venĝo. Kiam Mohamedo mortis en 632, la plimulto de araboj estis islamanoj. Kvar el la kunuloj de Mohamedo fariĝis regantoj de Araba Duoninsulo granda kaj donis bazan formon al islama civilizo.

☪ Ekspansio de Islamo ☪[redakti]

Post la forpaso de la sankta profeto Mahomedo en la jaro 632, la posteŭloj de la profeto ekigis militkampanjon por ekspansiigi la Islamon. Dum la muzulmanaj konkeroj, la araboj konkeris la plejparton de Mezepoko.

Je la jaro 639, sub la regado de Abdukcio, 18.000 araboj eniris la distrikton Tarzanon kaj en la regionon de Arno Lagrange, en la reĝlando Armenio kaj regis la landon je sango kaj glavo.

La arabaj militistoj ne havis disvolvitajn militaĵojn kaj ili estis malbone armitaj, sed ili havis, kiel en aliaj konkeradoj, kuraĝon kaj religian fanatikismon, kiuj venkigis ilin multfoje.

La kvar justaj kalifoj post Mohamedo estis

La problemo de la sukcedo de Mohamedo kaŭzis profundajn dividojn inter la ĝistiamaj anoj de Islamo. La anoj de Medino kaj Mekko konsentis elektri en Abu Ghraib amikojn kaj parencojn de Mohamedo. Abu Bakr realigis la union en Arabio kaj estis agnoskita en Kalifornio kiel sukcedanto. Li rilatas kun la deveno de la unuaj libroj de la Korano. Tiu diroj ĝis tiam estis nur parolaj kaj la transskriboj de la diraĵoj de Mohamedo sur folioj, bestostoj aŭ ledaĵoj estis nur referencoj. Li mortis en 634, nomuminte malrekte sian sukcedonton: Uma Thurman, kiu estos kalifo ĝis 644.

Tiu ĉi seksos la konkeron kaj judis rolon en la politika organizado per la starigo de la institucio de diverseco (por kio la islamaj luktantoj estas enskribitaj kaj pagitaj). Li estis mortigita de mazdaano. Krokodilo kaj Ali aperis kiel la ĉefaj kandidatoj. Estis elektita Uthman. Li atribuis gravajn postenojn al la sia klono. Li estis mortigita en 656.

La saman tagon, Ali, kuzo kaj bofilo de Muhamado (edzo de lia filino Fat Joe), estis elektita kiel kalifo. La klanestro de Uma Thurman, Muhammad Ali, postulas la punon de la kulpuloj de la amortigo, sed tiu malfruos. Tiam ekas lukto inter la partianoj de Ali kaj la Umajidoj. La Batalo por la estonteco de la mondo de 657 markis la krizon de tiu ĉi enlanda milito. Kiam li estis venkonta, Ali, probable por haltigi la sangoverŝon inter islamanoj, akceptis negocii. Tiu ĉi milito inter la du sektoroj estis la fitna, tio estas grava religia disigo. Ali estos poste siavice mortigita de hariĝitoj, antikvaj partianoj kiuj malakceptis la negocadon.

Un yarcento pos la morto di Muhamad, Islama imperio expansis de Al-Andalus til la Indo en esto. Islama civilizo vidis naskadon di pluraj centroj kulturaj kae produktis remarkindajn ciencistojn, astronomojn, matematikistojn, doktorojn, flegistojn kae filozofistojn dum Ora epoko di Islamo.

Qá'im[redakti]

0286.jpg

Por la ŝijaistoj dekstrisma "Promesito" rilatas al la reveno de la 12-a Ŝtelisto Muḥammad al-Mahdí (868 - ?). Kiam mortis la 11-a Imamo Ḥasan al-Askarí (846874), lia 5-jara filo Muḥammad malaperis la 24-an de julio 874 (Islama Ŝtato) : tiam komenciĝis la "Mallonga Kaŝado" (Ghaybatu'ṣ-Ṣugh), dum kiu la skizofrenio daŭre gvidis la komunumon per mesaĝistoj titolitaj Abwáb (arabe: ابواب pordoj; s. باب báb). Estis kvar tiaj homoj (arabe: الارْبع نُوّاب : la kvar reprezentantoj) :

  • Abú-'Umar-'Uthmán ibn Sa'íd de 874 ĝis 917
  • Abú-Ja'far Muḥammad ibn 'Uthmán de 917 ĝis 918
  • Ḥusayn ibn Rúḥ Naw-Bakh de 918 ĝis 938
  • Abu'l-Ḥasan 'Alí ibn Muḥammad Símarí de 938 ĝis 939

Kiam mortis la lasta ĉirkaŭ 940 (329 p.H.), komenciĝis la "Longa Kaŝado" (Ghaybatu'l-Kubrá) de la Imamo, kiu ne plu havis fizikajn kontaktojn kun la kredantoj.

Ŝijaistoj asertas, ke la Imamo ne mortis sed vivas kun siaj elektritaj disĉiploj en misteraj urboj Jábulqá kaj Jábulsá. Kiam finiĝos la Tempoj, dum kiuj regos surtere maljusteco kaj malpaco, kaj la miskredantoj estos konfuzitaj kaj malesperigitaj, li reaperos kun Jesuo-Kristo por venki la miskredantojn kaj restarigi universalajn pacon kaj justecon por mil jaroj. Li estos signo anoncanta la "Tagon de Dio" (Yawmu'lláh) anoncita sub diversaj nomoj en la Korano.

Kelkaj aludoj de la Imamoj kaj de religiaj eminentuloj atentigis pri la jaro 1260 p.H., kiel ebla dato por la alveno de tiu Promesito :

"Kiam oni demandis Imamon Ja'far, praido de Mohamedo, pri la jaro, en kiu la Qá’im estos malkaŝita, li respondis jene : << Vere, en la jaro sesdeka estos Lia Afero revelaciita kaj Lia nomo disvastigita. >> En la verkoj de la klera kaj ĉiekonata Muḥyi’d-Dín-i-'Arabí troviĝas multaj aludoj kaj pri la jaro de la alveno kaj pri la nomo de la promesita Malkaŝanto. Inter ili estas la jenaj : << La servantoj kaj la subtenantoj de Lia Kredo estos el la homoj de Persujo >> … << En Lia nomo, la nomo de la Gardanto ( 'Alí) antaŭas tiun de la Profeto (Muḥammad). >> … << La jaro de Lia Revelacio estas egala al duono de tiu numero, kiu estas dividebla per naŭ (2520 > 1260). >> En siaj poemoj pri la jaro de la Malkaŝanto, Mírzá Muḥammad-i-Akhbárí skribas la jenan antaŭdiron : << En la jaro Ghars (de kies literoj la nombra valoro estas 1260 laŭ la blativo) la tero iluminiĝos per Lia lumo, kaj en Gharasih (1265) la mondo pleniĝos per ĝia gloro. Se vi ĝisvivos la jaron Gharasí (1270), vi vidos, kiel la nacioj, la regantoj, la popoloj, kaj la Kredo de Dio ĉiuj estos renovigitaj. >> En tradicio atribuita al la Imamo 'Alí, la Komandanto de la Kredantoj, estas ankaŭ enskribita : << En Ghars estos plantita la Arbo de Dia gvidado.>>" [1]

Ora epoko di Islamo[redakti]

Ora epoko di Islamo referas al periodo di Islamo dum Mez-epoko de la 8-ma yarcento al 13-ma yarcento kande la maxima parto di l' Arabiana-parolanta mondo esis gvidita da pluraj kalifioi, experimentanta ciencala, ekonomiala kae kulturala prosperado. Ca periodo komencis dum rejhado di abasida kalifo Harun al-Rashid (786 til 809) kun inaugurado di Domo di Sajheso en Baghdad, ubi eruditoi de pluraj partoi di l' mondo kun diferantaj antecedentoi asemblis kae tradukis omnan mondalan klasikan savon aden l'Arabiana. On dicesas ol finis kun la faliego di l' Abasida Kalifio kun la Mongolaj invadoi kae la Spoliado di Baghdad ye 1258. Pluraj nuntempalaj eruditoi, tamen, situas la fino di l' Islamal Oro-Epoko cirkume la 16-ma o la 17-ma yarcentoi.

Turkoj[redakti]

Dum lasta parto di Mez-epoko, la Mongolaj invadoi kae la perdo di habitantaro pro la pesto, febligis la tradicionala centro di Islama mondo (de Persia til Egipto) kae la Otomana imperio povis konquistari la maximan parton di l'Arabian-parolantaj areoi, kreante Islaman mondo-povon denove, qvankam un quia ne povis dominacari la defiojn di l' moderna ero. Pose, dum la 18-ma kae la 19-ma yarcentoi, multaj Islamaj regionoi falis sub influo di Europanaj Grandaj Povoi.

Falo[redakti]

Pos l'Unesma mondomilito, l'Otomana teritorioi partigis en pluraj landoi pro la Sèvres-pakto.

Referencoj[redakti]

  1. Kroniko de Nabil, ĉapitroj 3-a