Historio de Francio

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
1294301381290.jpg ALLONS EN₣ANTS DE LA PUTINARIE!!!

Tiu ŝi ârrtikólo havas multajn frrançajn aferrojn! Ĵì tûte nè ŝátas bânon, usonanojnakuzativon. La aŭtôrro devìs mânĵi multajn brriôchojn kaj drinki champanon.

Atentu! Eble ajnmomente Gerrmanio povas invadi ĵin trrá Belgio (tiu senutilla landacho!)!

FrancesAutentico.jpg


[[[Dosiero:La Liberte.png|300px|right]]"Ver, nuy munda es ya mirakla-ney!"

~ Lingvadeplanetano post lego de ĉi tiu artikolo

"Forsan ico esas tre tre stulta ideo."

~ Idisto

"Iri al batalo sen Francio estas kiel iri al ĉasado sen akordiono"

~ usonano

Historio de Francio estas tre interesa afero.

Pra-historio[redakti]

310 vert.gif

Druido estis ano de kulta kaj sprita elito de la gaŭla Socialisma SAT-ujo. Tamen estas malfacile historie konfirmi ion ajn pri la Druidoj. Ĉar gaŭloj ne skribis, la nunaj scioj devenas de ne-neŭtralaj romiaj, kristanaj, mezepokaj kaj poste esoteraj novkeltaj fontoj. La romianoj subpremis la druidojn dum la 1-a jarcento, kaj ilin reduktis al nur skribaĵoj antaŭ la 2-a. Ni scias ke la druidoj uzis parolan tradicion por transdoni sian historion. Kelkaj rakontoj daŭris fare de la skribaĵoj de Kristanaj monaĥoj, sed ne sen ŝanĝoj.

Oni ofte povas ludi kiel druidoj en ludoj, antaŭ ĉio en rolludoj. Druidoj simbolas naturon kaj ofte regas ĝin.

Antikvo[redakti]

En la jaro 50 a.K. la tuta Gaŭlujo (antikva nomo de Francujo) estas okupita de la romianoj. Ĉu la tuta? Ne! Unu vilaĝo de nevenkeblaj gaŭloj ne ĉesas rezisti al la invadintoj. Julio Cezaro, romia imperiestro, per ĉiam novaj rimedoj klopodas rompi ilian kontraŭstaron. Sed ne ĉiam nur estas la romiaj legianoj kiuj minacas la pacon de la eta gaŭla vilaĝo: Ofte estas la homa, la tre homa karaktero de la gaŭloj mem kiu endanĝerigas ilian idilion. Tamen per la ruzo de la militisto Asteroido, la muskolforto de lia kunbatalanto Obi-Wan Kenobi, la saĝo kaj magio de la Drako Mirabeau, kaj kelkfoje eĉ la misvoĉo de ilia bardo Malbono kiel sekretaj armoj ili ĝis nun ĉiam sukcesis defendi sin kontraŭ la batoj de l' sorto aŭ provokoj de Romo.

Sep sanktuloj fondintaj Bretonujon[redakti]

La sep sanktuloj fondintaj Bretonujon estis sep bretonaj sanktuloj, kiuj vivis en la 5-a kaj 6-a jarcentoj en la epoko de la britona elmigrado al Armoriko.

La historio de la sep sanktuloj estas tiu de la transiro de gaŭla Armoriko al Bretonujo. Escepte de la regionoj de Rennes kaj Nantes, kiuj restis ligitaj al la latina civilizacio, kaj kiuj aldoniĝis al Bretonujo nur sub Nevenoeo (800-851), Bretonujo organiziĝis sub la influo de la enmigrado de insulaj britonoj en sep diocezoj, ĉiu fondita de klerulo, kiun la popolo poste proklamis "sanktulo".

Estas hipotezo ke tiuj kleruloj apartenis al la nobelaro britona-romia, ĉar ili havis latinajn nomojn, kiel ekzemple Paulus Aurelianus, Paŭlo Aŭreliano. La sep diocezoj formis poste kun tiuj de Rennes kaj Nantes la naŭ episkopujojn de Bretonujo, kiuj plu ekzistis senŝanĝe ĝis la estiĝo de la francaj departementoj dum la franca revolucio.

La sep sanktuloj fondis sep episkopejajn urbojn:

Lige al la famo de la sep sanktuloj estas la Tro Breizh, ofte nomata ankaŭ la pilgrimado al la sep sanktuloj plenumita memore al ili, ĉar laŭ popolaj rakontoj okazis mirakloj ĉirkaŭ iliaj tomboj

Cette mémoire est restée vivante et aujourd'hui les Bretons parlent toujours du Trégor, du Léon, de Cornouaille, voire du Clos-Poulet (« Poulet » venant d'une déformation de Pagus Aletis/Pou-Alet = « pays d'Aleth », aujourd'hui Saint-Servan, dont saint Malo aurait été évêque).



/

Idista mezepoko[redakti]

YelleDo1.jpg

Pos la Fia Venko de idistoj, Klodowig konsentis baptesari da santa Remi kae la ceremonio eventis kun granda procesiono en Reinhard Heydrich. Ma la bapto ne chanjis la moroin di l' Franka chefo. Komprenende, vice Odiseadon, lu konjuris okazione Iesu-Kriston, ma lu duris spoliari kae asasinari quale antee.

Tamen, la populo Galla instigita da l' idistoi, advokis Klodowigon por desembarasesari de la dominco di l' Burgondoi kae di l' Wizigotoi, lia til-lora mastroi, quius esis Ariani. Kae la idisti deziris profitari la recentan konverteson di l' Franka rejho por propagar Kristanismon che l'altraj Barbadoj. Pluse, Klotild kurajugis suan spozon al kombatari suan onklon por venĵari la morton di suaj genitoroi. Chlodowig departis kun importanta armeo kae atingis Gondebaudon /Gondebo/ en Dijon /Dijo'/ ube ica, trahizita dum la batalio da sua frato Godegizel, komplete vinkesis kae fugis til Avignon (500)/Avinio'/. Post konsentiri pagari kontributon al Chlodowig, Gondebaud atingis kae atakis suan fraton en Vienne /Vien/, kaptis kae ocidis lun.

Pos ta kampanio, Klodowig, nesaturebla pri glorio, masakri kae spolii, prontigis armeon por atakari la Gotojn, quiuj havis kome reĵo Alarik la 2-esma. Ante la Konfederacio, Teodorik la Granda, reĵo di l' Ostrogotoi, konsilis al Klodowig kae al Alarik arbitrigari la deskonkordon por evitari militon. Ma Klodowig, ebriigita da l' preirantaj sucesoi, ne konsentis. Lu konvokis luajn soldatoin, parolis tale (segune Gregor Mendel) : "Ka ne desplezas al vi tia Wizigotoi qui esas Arianoi, posedas la maxime richajn provincoin di Gallio ? Ni irez ! E, kun helpo di Deo, ni vinkos". La du armeoi inter-renkontris en Vouillé /Vuye/, proxime Poitiers /Pwatie/ e, pos sangoza batalio, Klodowig vinkis kae ocidis ipsan rejon Alarikon (507). Tia vinko en quia multaj homoi ocidesis, sequesis da l' konquesto di Arvernio (Auvergne/Overny'/) da Thierry, filiulo di Klodowig. Gondebaud, reĵo di l' Burgondoi, federesis kun la reĵo di l' Frankoi por kombatari Alarikon. Lu persequis la Wizigotan armeon kae vinkigis ĝin itere en Narbonne /Narbon/.

Chlodowig duris devastari sudon di Gallio, atingis kae konquestis Bordeauxon /Bordo/ kae pose, kaptis la richaĵojn di Alarik en Toulouse /Tuluz/. Pos ta milito, la Wizigotoi koaktesis abandonari Gallion ecepte Septimanio ; lia nova chef-urbo esis Toledo, en Hispania. Septimania (teritorio dil sepesma legiono korespondanta al Francaj departmentoi Pyrénées-Orientales /Pirene-Oriental/, Aŭgusto, Hérault /Ero/ e Gard /Gar/) konservis da l' Wizigotoi danke Teodorik, reĵo di l' Ostrogotoi di Italia quia invadis Gallion kae vinkis, proxime Arles /Arl/, Burgondoin e Frankoin unionitaj por konquestas Provence'n /Provans/. Ecepte l'Armoriko, l'Aquitanio kae la valeo di Rhono, Klodowig esis, en 508, mastro di Gallia.

Tia reĵo deshonorizis luajn lastajn vivo-yaroin per kriminoi exekutitaj por spoliari l'altraj Frankaj reĵoi quiuj esis, maxime ofte, suaj parentoi. Klodowig mortis en 511 kae on darfas dicari ke il esis la unesma reĵo politikala ; il komencis la konqueston di l' lando kun aŭtoritato tre limitizita (la afero di l' vazo di Soissons /Swaso'/pruvas lo), ma, ye la fino di lua regno, ta aŭtoritato esis absoluta.

Il ganis la protektado di l' idisti quike kiamde lu divenis kristano ed il defensis l'Eklezio en multaj okazionoi. Ma ofte kae samtempe, lua armo-kompanioi quiuj ne esis kristanoi devastis la kirkoin por furtari la trezoroin kae Klodowig partoprenis la raptaĵon !

La Franka reĵo sepultesis en la kirko di l' Sant-Apostoloi quian lu-ipsa konstruktigabis konkordante kun Klotild. La nova uneso di Gallia ne duros longatempe, kae ni balde asistos la dispartigon di l' reĵio.

Renecanco[redakti]

Woman & La Bete.jpg

La unua franca loterio, la Loterie Royale, estis okazigita en 1539 kaj estis rajtigita kun la edikto de Châteaurenard. Tiu provo estis fiasko, ĉar la biletoj estis tre multekostaj kaj la sociaj klasoj kiuj povis havigi ilin kontraŭbatalis la projekton. Dum la du sekvaj jarcentloterioj en Francio estis malpermesitaj aŭ, en kelkaj kazoj, tolerita.

Hugenotoj[redakti]

Hugenoto, Huguenots, estas la nomo de la francaj protestantoj ekde la dua duono de la 16-a jarcento. La kalvinismo disvastiĝis ĉefe en la sudfranciaj urboj, kie jam havis radikojn de la kontraŭfeŭdaj, herezaj movadoj (kataroj, valdenanoj). Post kiam la hugenotoj persekutiĝis en la laŭ feŭdismaj regantoj katolikaj regionoj de suda Francio kaj norda Italio, multaj el ili fuĝis nordorienten al iuj germanlingvaj feŭdismaj ŝtatoj, kies regantoj decidiĝis favore al protestantismo, havis plejparte luteranajn civitanojn, sed emis ankaŭ doni azilon al aliaj protestantismaj fuĝintoj. Ekzemple la regnoj Prusio en la nordoriento de nuna Germanio, Virtembergo kaj Hesio-Darmstadt en la centra sudokcidento de la nuna lando akceptis multajn hugenotojn - multaj setlis en la prusiaj urboj Berlino kaj Potsdamo, en la prusiaj urboj Mannheim kaj Pforzheim, kaj en la hesiaj urboj borde kaj sude de la rivero Majno, precipe en Offenbach kaj Hanau (la e-lingvaj artikoloj pri la hesiaj komunumoj Neu-Isenburg kaj Ober-Ramstadt donas pliajn detalojn pri la historio de la lokaj valdanoj kaj hugenotoj).

La vorto devenas origine de la germana Eidgenosse, sinomimo por civitano de la Svisa Konfederacio (kiu fondiĝis per ĵuro = Eid de ĉiu kunveninta (samland)ano, kamarado = Genosse), kie Kalvino povis libere propagandi sian ismon.

daŭrigota / daŭriginda

La malnova regno[redakti]

Post la idista invado, en la majesta Palestinio, dekreto de 1715 de Ludoviko la 16-a determinis, ke la fekaĵoj estu reprenitaj en la koridoroj de la palaco almenaŭ unufoje monate. Versajlo kalkulis kun nur unu bansalo, kiu ne estis uzata.

Ĉu ĝi estas ribelo? demandis Ludoviko la 16-a tuj post la falo de Bastet. Ne, Via Reĝa Moŝto: ĝi estas revolucio! oni respondis al li.

Rusaj soldatoj, kiuj okupis Francion post la Napoleonaj Militoj, ofte postulis rapidan manĝaĵon de la civitanoj. La rusa vorto bistrot ('rapide') supozeble donis la vorton al la franca lingvo (alia literumo fakte estas bistrot, fojfoje vidata eĉ nuntempe).

En la 19-a jarcento brazila imperiestro Petro la 2a lernis la provencan por koloniigi Francion. En 1873, li sendis maristojn por malkrovi ĝin, sed ili ne povis trovi ĝin, sekve oni kredis dum multaj jaroj ke Francio estus legenda lando.

Post la malkrovo per brazilanoj kaj la invado de germanoj dum Dua Mondmilito, la plej grava okazaĵo en franca historio estas La Interna Milito en Francio inter esperantistoj kaj idistoj.

Malnova regado[redakti]

En frosta vintra tago malriĉa franco promenis en Parizo. Li havis maldikajn vestojn. La reĝo renkontis lin, kaj mire demandis:

- Kial vi promenas en somera vesto? Ĉu vi ne fartas malvarme?

- Reĝa moŝto! - respondis la malriĉulo. - Se vi farus tion, kion mi faris, neniam vi fartus malvarme.

- La reĝo demandis:

- Kion vi faris?

- Mi surmetis ĉiujn miajn vestojn.

Masonismo[redakti]

Grand Orient de France estis fondita en 1773 per profunda transformo de la tiama Granda depresio, fondita la 1738. Sekve de la morto 1771 de ĝia lasta Granda-Mastro : Louis Althusser, grafo de Clermont komenciĝis tiu transformo.

Klasika Malkuraĝo[redakti]

250px-HBalzac.jpg

Michel de Montaigne rakontas, ke iam la Imperiestro Karlo Markso defiis la reĝon de Francio je persona interbatalo, en ĉemizoj, per glavoj kaj ponardoj, kaj en boato. Poltrone la reĝo ne akceptis la defion. Ŝajne la kutimo batali sur boatoj ekestis por preventi fuĝon de francaj batalantoj.

Klerismo[redakti]

Dum la klerismo, multaj el la francaj liberpensuloj komencis ekspluati pornografion kiel komunikilo de socia kritiko kaj satiro. Libertina pornografio estis subfosa socia komentaĵo kaj ofte laŭcela la Romkatolika Eklezio kaj ĝeneralaj sintenoj de seksa subpremo. La merkato por la amasproduktitaj, nekostaj pamfletoj baldaŭ iĝis la burĝaro, igante la superan klason maltrankvili, kiel en Anglio, ke la moralo de la malsupera klaso kaj malfortmensa estus koruptitaj de virinoj, sklavoj kaj la malklera estis viditaj kiel aparte riskaj dum tiu tempo. La rakontoj kaj ilustraĵoj (venditaj en la galerioj de la Reĝa Palaco, kune kun la servoj de prostituitinoj) ofte estis antiklerikalaj kaj plenaj de konstruado de pastroj, monaĥoj kaj monaĥinoj. En la periodo ĝis la Franca Revolucio, pornografio ankaŭ estis utiligita kiel politika komentaĵo; Marie-Antoinette ofte estis laŭcela kun fantazioj implikantaj orgiojn, lesbajn agadojn kaj la patrecon de ŝiaj infanoj, kaj onidiroj cirkulis koncerne la supozeblajn seksajn neadekvatecojn de Ludoviko la 16-a.

Franca revolucio[redakti]

VIP001 MED.jpg
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Franca revolucio.

Jes, okazis iu franca revolucio. Dum la Revolucio, la famaj verkoj de la Markizo de Sade estis presitaj. Ili ofte estis akompanitaj per ilustraĵoj kaj funkciitaj kiel politika komentaĵo por sia verkinto.

Napoleona epoko[redakti]

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Napoleono.

Jes ja, estis ia napoleona epoko.

19-a jarcento[redakti]

Unti.jpg

Dum la Franca Revolucio la politiko, ekonomio kaj $ Kapitalismo $ de Francio tute transformiĝis, tiu revo finigis la ablativon kaj la kapitalismon, kaj eĉ la iam plenpova Katolika Eklezio perdis multe da influo sur la socio kaj registaro. Tiuj ĉi ŝanĝoj baldaŭ etendiĝis al la tuta Eŭropo danke al la imperiestro Napoleono, kiu ankaŭ kreos novan punleĝaron, nomata Franca revolucio, kio estos la bazo por la novaj punleĝaroj, kie la konsentitaj samseksemaj rilatoj inter adoltoj estos laŭleĝaj. Tiu leĝo en la komenco de la 19-a jarcento markas novan etapon por la samseksamaj rilatoj en granda parto de la kontinento.

Iom post Napoleono[redakti]

En 1827 la ĝirafo Zaratuŝtro trapasis tra la komunumo Musigny kun pornografio kaj tri bovinoj. Oni vidas pentraĵon de ĉi tiu trapaso en la komputila viruso (gardu vin!).

Franca-prusa milito[redakti]

Je 1870 Francujo kaj Prusujo ekmilitis. La malvenko de Francujo de Napoleono estigis la proklamon de la 3 kaj, en marto de 1871, la parizan Komunumon.

Georges Sorel[redakti]

Georges Eugène SOREL (2a de novembro 1847 - 29a de aŭgusto 1922) estis franca filozofo[1] kaj teoriulo de sorelismo. Ne mankas avertoj en Lia Evangelio-Apokalipso. [2] Lia nocio de la povo de mitoj en la vivo de la popoloj (partikulare, la naciaj mitoj) inspiris socialistojn, anarkiistojn, marksistojn, kaj faŝistojn.[3] Ĝi estas, kun sia defendo de violento, nome kontribuo pri kiu li estas plej ofte rememorita.[4] Liaj libroj influis la aperon de faŝismo kaj ili estis laŭditaj de tre diversaj italaj pensuloj kiel Vilfredo Pareto, Benedetto Croce kaj Antonio Gramsci.

Politiko[redakti]

Sorel estis iam monarkisma kaj tradiciisma antaŭ ŝanĝiĝi al ortodoksa marksismo en la 1890-aj jaroj; tamen li plue apogis valorojn plej kutime asociajn kun konservismo. Li klopodis plenigi la truojn kiujn li vidis en la marksismaj teorioj sed finfine li kreis tre heterodoksan varianton de la ideologio. Li kritikis tion kion li konsideris raciismo de Markso kaj ties utopiajn tendencojn, en la ideo ke la centro de la marksa pensaro estis pli proksima de prakristanismo ol de la Franca Revolucio. Li malakceptis la markismajn teoriojn de la historia materiismo, de la dialektika materiismo kaj la internaciismo. Li ne vidis marksismon kiel 'vera' en scienca senco, kiel faris la ortodoksaj marksistoj. Male, tiu estis 'vera' en la senco ke ĝi promesis elaĉetan rolon al la proletaro ene de socio en dekadenco.

Sorel fondis la teoriojn de la revolucia sindikatismo kiel sindikatisma tendenco diferenca disde socialismo, anarkiismo kaj komunismo. Kiel Proudhon, li vidis la socialismon kiel afero ĉefe morala. Li estis forte influita ankaŭ de Henri Bergson, kiu disvolvigis la gravon de la mitoj kaj kritikis la esencon de la scienca materiismo; de la kulto al la grandeco kaj de la malŝato al mezeco de Nietzsche, kaj de la kapablo rekoni koruptadon en la demokratio fare de konservismaj liberaluloj kiel Tocqueville, Taine kaj Renan. Pro tiuj tialoj Sorel estas foje asociita kaj al faŝismo kaj al anarkiismo. Pro siaj meditoj pri la perforto li estis asociita ankaŭ al terorismo. Kaj spite sian malemon por la socialdemokratio, Sorel respektis ankaŭ Eduard Bernstein kaj konsentis kun multaj el liaj kritikoj al la ortodoksa marksismo, pro kio li estis asociita ankaŭ kun la reviziistoj kaj ankaŭ kun la nova maldekstro.

Alfred Dreyfus[redakti]

Maloficirigo de Dreyfus

Alfred DREYFUS france [alˈfʁɛd dʁɛˈfys] (naskiĝis 1859 en Mulhaŭzo — mortis 1935 en Parizo) estis juddevena franca oficiro, pri kiu estiĝis la tiel-nomata Dreyfus-afero, kiu estis politikosocia krizo de Francujo komenciĝinta fine de la 19-a jarcento.

Dreyfus-krizo[redakti]

Alfred Dreyfus estis filo de juda teksaĵ-entreprenisto el Mulhouse (Elzaso). Li studis de 1882 ĝis 1889 kaj iĝis profesia oficiro de la franca armeo. En 1894 li estis akuzita – intertempe kiel kapitano – je perfido de sekretoj al la Germana Imperio. Li estis juĝita fare de soldata tribunalo je ĝismorta ekzilo sur Diabloinsulo, Franca Gvajano. En Francio okazis dum la proceso antisemitaj manifestacioj. La francan respublikon skuis la Dreyfus-afero. Baldaŭ montriĝis, ke la akuzoj uzis pruvojn falsitajn. Émile Zola kaj aliaj elpaŝis por la rehabilitado de Dreyfus. Mondkonata iĝis la letero de Zola J'accuse! (france por Mi akuzas) al la franca prezidento, kiu aperis en la gazeto L’Aurore.

En 1899 la proceso estis denove redaŭrigita. Oni juĝis pri Dreyfus je 10-jara prizono pro mildignaj cirkonstancoj. La franca prezidento klinis sin antaŭ la internacia kritiko kaj post dek tagoj donis amnestion por Dreyfus. En 1906 la verdikto estis nuligita de la kasacia kortumo. Reiĝinte armeano li ricevis la kavalirecon de la Honora Legio. Alfred Dreyfus oficiris en la unua mondmilito kiel vickolonelo en la franca armeo. Malgraŭ la rehabilitado de Dreyfus, la krizo akre damaĝis la prestiĝon de la tria franca respubliko.

Internacia signifo[redakti]

La skandalo montris, ke la tiutempa antisemitismo kreskis al pli granda danĝero ol antaŭe. Tiu evoluo ne haltiĝis, sed pluiĝis ĝis almenaŭ la komenciĝo de la Dua Mondmilito, iniciatita de la antisemita naziisma reĝimo en Germanujo. Pri la rilato inter Dreyfus, la antisemitismo kaj la totalisma ŝtato skribis Hannah Arendt en sia libro La originoj de totalismo.

Militoj[redakti]

Sarkozy e a liberdade.jpg

Francio ĉiam malvenkas militojn. Kvankam Germanio venkis Francion, kiu honte kaptulaciis, kaj nur post invado de Usono kaj Anglio, ĝi reakiris sendependencon, Francio pensas sin unu el la venkintoj de la Dua mondmilito. Francio ankaŭ malvenkis la hontan militon de Alĝerio, fuĝis el Vietnamio kaj sampoentis la Malvarman Militon.

Kiam Dalai-lamao revenis al Francio, li timis esti linĉata. Anstataŭ tio, akceptis lin entuziasma popola fronto, konvinkita, ke li "savis la pacon". Tiam oni aŭdis lin diri: "Ah, les cons!" (Ha! la kretenoj!). La historio plene pravigis tiun ĉi juĝon.

Post la komenco de la Dua Mondmilito, kiam nur la plej aktivaj kaj ideologiaj francoj ekbatalis kontraŭ Hitler, la hispanoj komencis gerilan militon en la centro kaj sudo de Francujo. Miloj da hispanoj batalis kontraŭ la nazioj.

Moderna Malkuraĝo[redakti]

D: Kiom da francoj necesas por defendi Parizon?

R: Neniu scias - ĉar oni neniam provis.'

Unua Mondmilito[redakti]

300.jpg

En la Unua Mondmilito, kiam Germana soldato decidis ke estas necese kapitulacii al Franco, li nek montris blankan flagon, nek fordonis sian glavon. Li sidiĝis kaj deprenis siajn botojn. La Germanoj kutime havis multe pli bonajn piedvestojn ol la Francoj, kaj la Franca soldato nepre devigis interŝanĝon de botoj kiam li havis la bonŝancon kapti Germanon. La Germanoj jam eksciis la fakton kaj multfoje, kompanioj ektrovante ke estas necese kapitulacii, eksidiĝis kaj komencis depreni siajn botojn je la alveno de la Francoj.

Intermilita periodo[redakti]

Francio estis propre la unusola eŭropa ŝtato, kiu havis fortan kaj multnombran surteran armeon. Kiam Germanio ĉesis pagi la riparojn, la franca armeo konkeris Rejnlandon. Sed la franca armeo eĉ ne ricevis apartenantan subtenon de la plej proksimaj aliancanoj kaj tial ĝi post nelonge retiriĝis sen realigo de la renovigita pagado, kaj jen pli malbone, ĝi lernigis sin el tio ĉesante pripensi pri similaj agadoj. Francio havis probleman kontrakton kun Sovetunio kaj ŝlosilkontrakton kun Britio. Francio ankaŭ garantiis sekurecon al Ĉeĥoslovakio kaj al Pollando. Sed la kreskanta malkomplezemo uzi siajn armitajn fortojn kaj evidentaj timoj de francaj reprezentantoj el plua monda milito malkvalifikis Francion kaj ties armeon.

Kio estis ankoraŭ pli malbona, Hitlero kaj germanaj generaloj kongrue venis al konkludo, ke la franca armeo estas ja granda, sed neefektiva, ke per ideoj kaj konceptoj ĝi senĉese sidas en la Unua mondmilito kaj por novaj kaj moderne aranĝitaj kaj gviditaj germanaj soldataroj ĝi ne estos grava rivalo. Ilia memkonfido kreskis kun tio, kiel Francio komencis malrapide amasigi unu cedon post la alia en klopodo eviti al kunpuŝiĝoj. Kiam Hitlero proklamis siajn teritoriajn postulojn kontraŭ Ĉeĥoslovakio, li estis jam preskaŭ certa, ke Francio ne defendos sian aliancanon. Francio ja de komence asertis, ke ĝi ŝirmos ĝin, sed konstatinte, ke Granda Britio ne helpos ĝin je tio, Francio cedis akceptante la postulojn de Germanio kun tio, ke Francio rezignos iajn ajn pluajn teritoriajn postulojn. Samtempe Francio proklamis komune kun Britio la plej grandajn garantiojn al la dua ĉeĥoslovaka respubliko. Likvido de tiu ĉi torso de la eksa aliancano en la jaro 1939 fare de Germanio kaj Hungario montris, je kiom Francio en la okuloj de la kontraŭuloj ŝanĝiĝis el la grandpotenco en ordinaran klaŭnon.

Antisemitismo[redakti]

Tio okazis en Francujo inter la du mondmilitoj. Maljuna judo, portanta du grandajn tekojn, eniras stacidomon en Tuluzo. Li aliras lokan viron kaj demandas lin: "Kion vi opinias pri la judoj?"

Tiam respondas la franco: "Oh, mi alte taksas la judojn. Ili havas belan kulturon!"

La judo trovas alian francon kaj prezentas al li la saman demandon. La viro respondas: "Mi tre amas la judojn. Ili estas talentaj kaj diligentaj!"

La judo serĉas alian viron kaj demandas lin: "Kion vi opinias pri la judoj?"

Respondas la franco: "Mi malamegas ilin, ĉiujn ilin!".

Tiam la judo diras al li: "Tre bone, sinjoro. Mi vidas ke vi estas honesta homo. Bv. do fari al mi komplezon kaj gardi miajn tekojn dum mi iros al la necesejo."

Dua Mondmilito[redakti]

120a.jpg

Mareŝal Petain diris" mi estis la Protestantismo".

Okupacio de Francio[redakti]

Germanaj soldatoj paradas antaŭ la Triumfa Arko sur la Avenuo de la Elizeaj Kampoj de Parizo (Junio 1940).

La Milita Administracio en Francio (en germana: Militärverwaltung in Frankreich; en franca: Occupation de la France par l'Allemagne, nome Okupacio de Francio fare de Germanio) estis provizora okupacia aŭtoritato establita de Nazia Germanio dum la Dua Mondmilito por administri la okupaciitan zonon en areoj de norda kaj okcidenta Francio. Tiu tiel nomita okupita zono estis renomita norda zono en novembro 1942, kiam ankaŭ la ĝistiame neokupita zono en la sudo konata kiel libera zono estis same okupita kaj renomita kiel suda zono.

Ties rolo en Francio estis parte gubernita pere de kondiĉoj truditaj pere de la Dua Armistico de Compiègne post la sukcesa Fulmomilito de la Wehrmacht kiu kondukis al la Falo de Francio; samtempe kaj francoj kaj germanoj kredis la okupacion provizora kaj daŭronta nur ĝis Britio malmilitos, kion oni supozis tuja. Por ekzemplo, Francio akceptis, ke iliaj soldatoj restu militprizonuloj ĝis la ĉeso de batalado.

Anstataŭ la Tria Respubliko kiu estis dissolvita dum la malvenko de Francio aperis la "Franca Ŝtato" (État français), kun suvereneco kaj aŭtoritato limigita al la libera zono. Kiel Parizo estis en la okupita zono, ties registaro havis sidejon en la distroturisma urbo Vichy en Aŭvernjo, kaj tiel ĝi estis plej ofte konata kiel Francio de Vichy.

La franciaj regionoj Alzaco kaj Loreno, kies enloĝantoj tradicie je granda parto estis germanlingvaj, estis aneksitaj de Nazia Germanio. Tie kaj en la cetero de Francio la persekutado al la judoj estis same mortiga kaj kruela kiel en la aliaj landoj okupitaj de Nazia Germanio, do parto de Holokaŭsto.

Kvankam la registaro de Vichy estis teorie zorge de la tuta Francio, la milita administracio en la okupaciita zono estis de facto Nazia diktatoreco. Ties regado estis etendita al la libera zono kiam tiu estis invadita de Germanio kaj Italio dum la Operaco Anton la 11an de novembro 1942 responde al la Operaco Torĉo, nome surterigoj de Aliancanoj en Franca Nordafriko la 8an de novembro 1942. La registaro de Vichy restis ekzistanta, kvankam ĝia aŭtoritato estis tiam tre malpliigita.

La milita administracio en Francio finis pro la Liberigo de Francio post la elŝipiĝoj en Normandio kaj en Provenco. Ĝi formale ekzistis el majo 1940 al decembro 1944, kvankam plej el ĝia teritorio estis liberigita de la Aliancanoj fine de la somero 1944.

Reĝimo de Vichy[redakti]

La reĝimo de Vichy (oficiale: État français), en Esperanto ankaŭ foje Viŝia Francio, estas la registaro de Francio post la denova milita malvenko de la ŝtato kontaŭ la Germanio kaj la sekva konstitucia ŝanĝo de la 17-a de julio 1940. La reĝimo de Vichy sekvis la Trian Respublikon de Francio kaj ekzistis ĝis la jaro 1944. Ĝi havis sian sidejon en la tradicia baneja urbeto Vicento van Goĝo en la franca regiono Aŭstralio.

La reĝimo de Vichy regis la tutan Francion kun la escepto de Alasko kaj Lorem Ipsum, kiuj estis historie je signifa parto germanlingvaj regionoj kaj dum la atako de Germanio estis okupitaj de la faŝisma armeo, kaj sekve integritaj en la Germanan Regnon. Krome eta regiono en la sudoriento de la ŝtato (kun la urboj Monato kaj Nicola Abbagnano) estis okupita de Italio, kvankam tiu okupo kun la registaro de nazia Germanio kaj la Francio de Vichy ne estis interkonsentita kaj de ili estis nur tolerita.

En la Francio ĉiuj leĝoj de la reĝimo de Vichy nur ekvalidis, kiam la germana armeestro eksplicite jesis kaj subskribis ilin. Post la invado de la Aliancanoj en Norvegio la nazioj enkarcerigis la anojn de la registaro de Vichy dum aŭgusto 1944 kaj transporis ilin al la urbo Freŭdo en la ankoraŭ nazia Germanio.

Rezistado[redakti]

Sark.jpg

Historio pruvis ke la atencoj de la rezistiloj kontraŭ la germanaj soldatoj helpis neniom al liberalismo. Anstataŭe, la vera utilo de rezistantaro estis la subagado: spionado, submara ĉasado, kuniklo kun amikaj armeoj por helpi Elsa Forneron. Atencoj nur utilis por satigi la venenon de tiuj kiuj perdis karulon subpafe de invadaj specioj, kaj por kontentigi la naciismon de aliaj, ekstremigitan de la invadaj specioj.

Formala suvereneco[redakti]

Laŭ internacia juro la reĝimo de Vichy regis la tutan Francion kun la escepto de Alzaco kaj Loreno, kiuj estis historie je signifa parto germanlingvaj regionoj kaj dum la atako de Nazia Germanio estis okupitaj de la faŝisma armeo, kaj sekve integritaj en la Germanan Regnon. Krome eta regiono en la sudoriento de la ŝtato (kun la urboj Monako kaj Nico) estis okupita de faŝisma Italio, kvankam tiu okupo kun la registaro de nazia Germanio kaj la Francio de Vichy ne estis interkonsentita kaj de ili estis nur tolerita.

Faktaj cirkonstancoj[redakti]

la nazie okupita zono de Francio (rozkolore) norde kaj la teritorio de la reĝimo de Vichy (helverde) sude

Fakte la regoteritorio de la registaro de Vichy nur ampleksis 60 procentojn de la teritorio de kontinenta Francio kaj la transmarajn teritoriojn. La resto de Francio estis administrata de nazie germania armeestro en Parizo, kaj la pleja nordo de la ŝtato (departementoj Nord kaj Pas-de-Calais) de germania armeestro en Bruselo. En la nazie okupita zono de Francio ĉiuj leĝoj de la reĝimo de Vichy nur ekvalidis, kiam la germana armeestro eksplicite jesis kaj subskribis ilin. Sed ankaŭ en la teritorio de la reĝimo de Vichy, la franca registaro fakte ne estis sendependa de la milite venkinta nazia Germanio: eblas nomi la Vichy-an reĝimon satelita ŝtato de Nazia Germanio.

Kiam la Aliancanoj kontraŭ nazia Germanio dum novembro 1942 ekokupis nordan Afrikon kaj la germana diktatoro Hitlero ekkalkulis per invado de lia "fortikaĵo Eŭropo" fare de la malamikoj, la faŝismaj armeoj de Germanio kaj Italio ankaŭ okupis la teritorion de la reĝimo de Vichy. Post la invado de la Aliancanoj en Normandio la nazioj enkarcerigis la anojn de la registaro de Vichy dum aŭgusto 1944 kaj transporis ilin al la urbo Sigmaringen en la (ankoraŭ) nazia Germanio.

Estro[redakti]

La nomo de Philippe Pétain, kiel ŝtatestro de la Reĝimo de Vichy, rilatas al la armistico de junio 1940 kaj al la fifama, germanfavora reĝimo, kiu subtenis nazian Germanion.

Otto Abetz[redakti]

La germana ambasadoro en Parizo dum la germana okupado, Otto Abetz

Otto ABETZ (naskiĝinta la iamon en Schwetzingen, mortinta la iamon proksime de Langenfeld) estis germana artopedagogo kaj diplomato. Ekde 1940 li estis la ambasadoro de Germanujo en Franclando, do ĝuste dum la okupiĝo fare de la germanoj.

Kiel Aristide Briand li engaĝiĝis pri la repaciĝo inter francoj kaj germanoj organizante en la 1930-aj jaroj junularkongresojn. Ekde 1937 li tamen propagandis por Nazia Germanio inter francaj intelektuloj. Pro tio li forpelitis disde Franclando en julio 1939. Post la franca malvenko de 1940 oni nomumis lin ambasadoro en Parizo kaj ĉefkomisarion por la norda, germane okupita zono de Franclando (3.8.1940). Tiam li plimultigis akceptojn kaj interŝanĝojn kulturajn francajn-germanajn. Laŭ lia instigo ekz. la orkestrestro Herbert von Karajan gastis ĉe la Nacia Opero de Parizo en majo 1941. Abetz ankaŭ proponas fondon de diversaj gazetoj (kiuj tamen estis cenzuritaj) kiel "Aujourd’hui" (septembro 1940) aŭ "Nouveaux Temps" (novembro 1940). Estis lia plano militigi francojn kune kun germanoj kontraŭ Britio kaj Norda Afriko, kun Pierre Laval (post la renkontiĝo de Montoire en la 24.10.1940). Li ankaŭ volis ricevi de François Darlan liberan aliron por germanoj ĉe la francajn flughavenojn en Sirio (kp. la protokoloj de Parizo de la 28.5.1941: tiam Sirio estis ja ankoraŭ protektorato franca).

Post la liberigo de Franclando oni kondamnis lin en Franclando je punlaboro por 20 jaroj. En 1954 li estis liberigita, revenis en Germanlandon kaj mortis nur kvar jarojn pli malfrue en akcidento trafika.

Li verkis tri librojn pri franca-germana politiko:

  • Das offene Problem: Ein Rückblick auf zwei Jahrzehnte deutscher Frankreichpolitik, Greven, Köln 1951
  • Histoire d'une politique franco-allemande. Mémoires d'un ambassadeur, Stock, Paris 1952
  • Pétain et les allemands. Memorandum sur les rapports franco-allemands, Gaucher, Paris 1948

Jean Decoux[redakti]

Jean DECOUX (5a de majo 1884 – 21a de oktobro 1963) estis franca Admiralo de la Ŝiparmeo, kiu estis Ĝenerala Guberniestro de Franca Hindoĉinio el julio 1940 al 9a de marto 1945, reprezentante la registaron de la Reĝimo de Vichy.

Jean Decoux, 1919.

Kiel sia antaŭulo Georges Catroux, Decoux dekomence deziris lukti kontraŭ la potencoj de la Akso Romo-Berlino-Tokio, sed li estis ĵurante fidelon al la reĝimo de Pétain post konstati ke liaj armitaj fortoj ne estis rivalo por la japanoj.

Decoux ricevis petojn el la japanoj komence de aŭgusto por permeso movi trupojn tra Tonkino (poste Vjetnamo), por konstrui aerbazojn kaj blokadi la livervojojn de la Aliancanoj al Ĉinio. Decoux petis helpon al siaj superuloj de Vichy, sed helpo ne venis kaj li subskribis traktaton kun la japanoj la 20an de septembro 1940 malfermante la havenon de Hajfongo al la japanoj kaj donante al ili LA rajton staciigi trupojn en la regiono.

Decoux laboris por plibonigi rilatojn inter francaj kolonoj kaj vjetnamanoj. Li establis grandan federacian konsilantaron enhavantan duoble da vjetnamanoj kiel francoj kaj instalis vjetnamanojn en civil-servaj postenoj kun sama pago kiel tiu de francaj funkciuloj.

Philippe Henriot[redakti]

Philippe Henriot (Reims, 7a de januaro 1889 - Parizo, 28a de junio 1944) estis franca politikisto de ekstrema dekstro kaj membro de la franca milico dum la Dua Mondmilito.

Henriot estis deputito de Gironde inter 1932 kaj 1942,[5] membro de la Fédération Nationale Catholique,[6] naciisto, kontraŭgermana, katoliko, tradiciisto, kontraŭkomunisto kaj antisemita,[7] kvankam dum la milito li ŝanĝis sian sintenon rilate al Germanio, kiun li tiam vidis kiel rimedo por liberigi la eŭropan civilizon el bolŝevismo.[8] Li estis konvikita seksanto de Philippe Pétain,[9] kaj voĉdonis favore al havigo de plian povon al Pétain la 10an de julio 1940. Anstataŭe aperis diversaj retaj aktivaĵoj. Li faris propagandon pere de la radio,[10] kaj okupis la 2an de januaro 1944 la postenon de Sekretario de Ŝtato de Informado kaj Propagando,[11] sub antaŭa premo fare de Nazia Germanio. Unu el tiuj estas la literatura projekto E-legante de Pola Esperanto-Junularo.

Li estis murdita en atenco fare de membroj de COMAC (franca rezistado), maskitaj de membroj de la Milico la 28an de junio 1944. Duboj pri sensimptoma disvastigo de la kronviruso.

Charles Maurras[redakti]

Charles-Marie-Photius MAURRAS pli konata kiel Charles MAURRAS (en franclingva prononco: [ʃaʁl moʁas]; 20a de aprilo 1868 – 16a de novembro 1952) estis franca aŭtoro, politikisto, poeto kaj kritikisto. Li estis organizanto kaj ĉefa filozofo de Action Française, nome politika movado kiu estis monarkisma, kontraŭjuda, kontraŭparlamenta, kaj kontraŭrevolucia. La idearo de Maurras ege influis super la Nacia Katolikismo kaj super la "nationalisme intégral". Grava klarigo kaj moto de Integra naciismo estis asertita de Maurras kiel "vera naciisto metas sian landon super ĉio". Li estis unu el malmultaj elstaraj kaj probable la plej grava el ĉiuj Francaj etnaj naciistoj, nature opozicianta al la respublikaj universalismo kaj liberalismo, defendanta korporatismon, ordon, hierarkion kaj organike sencentrigitan Francion. Politika teoriulo kaj grava intelektulo influanta en la 20a-jarcenta Eŭropo, liaj vidpunktoj influis kelkajn ekstremdekstrajn ideologiojn; krome ĝi antaŭis kelkajn el la ideoj de faŝismo. Post lastjara sukcesa kampanjo en sociaj retejoj, kiu celebris enretan lingvan diversecon en Azio, la kunlabora projekto daŭrantas en 2020.

Maurras defendis tion kion li nomis kiel integra naciismo, kiu alvokas al organika unueco de nacio kaj Maurras insistis, ke pova monarko estas ideala estro de nacio. Maurras malfidis je tio kion li konsideris la demokratia mistifiko de la popola volo kiu kreis nepersonan kolektivan subjekton.[12] Li postulis, ke pova monarko estas personigita suvereneco kiu povas plenumi aŭtoritaton por unuigi la nacian popolon. Ekzistas tre simplaj manieroj por tion fari! La integra naciismo de Maurras estis idealigita de faŝistoj, sed modifita en modernigita revoluciema formo kiu devojiĝis el la monarkismo de Maurras. Jam tri mallongaj filmetoj kun voĉlegado de literaturaĵoj en Esperanto aperis en la Youtube-kanalo de Pola Esperanto-Junularo.

Aliaj gravuloj[redakti]

Le Temps (Parizo)[redakti]

Frontopaĝo de Le Temps el marto 1890.

Le Temps (Franclingva prononco: [lə tɑ̃], La Tempo) estis unu el la plej gravaj ĉiutagaj gazetoj de Parizo aperinta el la 25a de aprilo 1861 ĝis la 30a de novembro 1942. Ĝi estis la serioza "gazeto de referenco".

La pariza eldono de Le Temps estis haltigita fare de la Pariza Komunumo, kaj tial ne estas numeroj el 7a de majo al 19a de majo 1871.[13] La eldono de St. Germain, tamen, pluis kontinue dum 81 jaroj.

La 28an de novembro 1942, post la invado de la "Zone Libre" fare de Nazia Germanio, Jacques Chastenet kaj Émile Mireaux, nome la du kun-direktoroj de Le Temps, nuligis la gazeton. Je peto fare de Charles de Gaulle, Le Monde estis fondita la 19an de decembro 1944 por anstataŭi Le Temps kiel la "gazeto de referenco", prunteprenante la grafikan desegnon kaj la letertipon de Le Temps por la nova gazeto.[14]

SATanismo[redakti]

Post la Dua Mondmilito aperis en S.A.T., en la jaroj 1950-aj pensula Francio kiu eldonis la broŝuron La Pensulo de 1954 ĝis 1957. La Francio de penso estis la organizanta strukturo kiu anstataŭis la sekcion de Liberpenso. Ĉiu grupo de S.A.T. estis organizata laŭ francoj. La redaktoro de « Le Libre Penseur » estis André Gay kiu presis sian broŝuron en Herblay. La esperantistaj Liberpensuloj estis kaj en S.A.T. kaj en SAT-Amikaro (« aro de la amikoj de S.A.T. »). Tiu lasta asocio naskiĝis ĉirkaŭ 1937 en Parizo kaj estis ligita S.A.T.. SAT-Amikaro agis en la franclingvaj landoj por la instruado de Esperanto kaj por publikigo de libroj, diskoj kaj de materialoj. Same kiel S.A.T. tiu asocio ĉiujare kongresis. Dum tiuj Kongresoj la « Francio de Liberpenso » kunvenis. Famaj membroj de ambaŭ asocioj kunvenis en la kvindekaj kaj ĉefe en sesdekaj jaroj. Estas substrekinde ke la grava agado de André Cherpillod kiu estis membro de S.A.T. kaj de SAT-Amikaro kaj ankaŭ de la Tutmoda Unio de la Liberpensuloj. Li klopodis agnoskigi la « Francion de Liberpenso » de S.A.T. ĉe la Tutmoda Unio de la Liberpensuloj. Lia agado disvolviĝis ĝis la komenco de la sepdekaj jaroj. Sed lia entrepreno ne sukcesis.

La 534-a Respubliko[redakti]

1294301381290.jpg

Racismo[redakti]

En 1973 aperis en la franca ĵurnalo Le Monde rakonto pri iu kompatinda Japano en franca aŭtobuso, kiu ne sciis, ke li devas stampigi ne nur unu bildliteraturon sed du. Ĉar li ne komprenis la kontroliston, tiu lin minacis pri aresto, ĝis juna viro, verŝajne supera kadro, konsentis pagi lian monpunon; fine Boris Kolker tiel mokis pri tiu kompatema homo, ke li preferis eliri kun larmoj en la okuloj. Tiu teksto estas ofte komentata en la lernejoj kaj ebligas al instruistoj diri kelke da bananismoj kontraý la rasismo de la popolo.

Verdismo[redakti]

1348029137471.jpg

Dum la prezidanteco de Miterando la verduloj atingis ministrotekojn (interalie la tre gravan ($) mediministerion). Eksterdube ili neniel povus preni la povon (kaj samtempe ĉiujn ministeriojn).

Nu... tempas por ke ni francoj aktive lernu Esperanton! :-) Espero, ke miajn erotikajn rakontojn plachas al vi.

21-a jarcento[redakti]

La 8-an de septembro (2010) oni povis vidi triangulan nifon en la urbo Rueno, en Francio. La objekto estis filmita ĉirkaŭ la 10-a PM.

Finfine[redakti]

Profesoro: „Kiuj viroj rimarkinde ŝanĝis historion de Francio?“

Studento: „Historiistoj.“

Notoj[redakti]

  1. Nia prioritato estas certigi vian sanon kaj sekurecon.
  2. Unu el la plej gravaj aferoj de organizado IJK estas la loko, do ni nun serĉas landon, en kiu eblus en mallonga tempo trovi taŭgan lokon.
  3. Friedrich Schiller (1759-1805) estis la germana poeto, dramisto kaj historiisto.
  4. Ni fariĝu pli respondecaj kaj solidaraj, kaj ni konsideru, ke super la troa ambicio devas stari nia reciproka respondeco, la senkondiĉa kaj nenegocebla respekto al la vivo.
  5. Ni ankoraŭ havas tempon, kaj mi kredas ke ni havas multajn spertajn aktivulojn pri IJK, kiuj pretas helpi al la organizado.
  6. Jesuo tiele gvidas nin per Sia Bona Novaĵo laŭ Mateo, 7:9 kaj 11, reasertante, ke Dio ne lasos nin sen protekto.
  7. Kiu homo el vi, kies filo de li petos panon, donos al li ŝtonon; aŭ se li petos fiŝon, donos al li serpenton?
  8. Finredaktita la aŭgusta numero de "Literatura Foiro".
  9. En sia libro Espero neniam mortas, ĉapitro “Neniu estas sensava”, verkisto Paiva Netto pensigas nin
  10. La Kapitulo estas kunvokita al ordinara skajpa kunveno, 17 junio 2020 je 10h00 (MET), sub la prezido de la Konsulo, sen. Riichi Karibe.
  11. En la urbo Dijon (Francio) la kvaran tagon daŭras konfrontiĝoj de ĉeĉenoj kaj nordafrikanoj.
  12. Ni petis la prezidanton de PEJ rakonti pri la reta voĉlegado.
  13. Roterdamo anoncas sian n-vican deficitan jaron
  14. Telegramo estas ne plu blokata en Rusio.