Granda Ĉina Muro

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo

"Omna kapo altre opinionas"

~ Thomas Edison
Map of the Great Wall of China.jpg

"Tempo kaj cirkonstancoj saĝon alportas."

~ partizano
Granda Ĉina Muro

"Legorondo logas libremulojn el liberaj landoj"

~ Tukano
videbleco de kosmo?

La Granda Ĉina Muro (tradicie: 長城 aŭ simpligite: 长城, Pinyin: Chángchéng), ankaŭ konata en Ĉinio kiel la Murego de dekmil Lioj [1], estas antikva ĉina fortikaĵo, konstruita ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis la komenco de la 16-a, dum la dinastio Ming.

La muregon konstruis la ĉinoj, por ŝirmi Ĉinion kontraŭ la Mongoloj. Ĝin antaŭis kelkaj muroj konstruitaj ekde la 3-a jarcento a.K., kontraŭ triboj el nuntempaj Mongolio kaj Manĉurio.

La murego longas mirigajn 6.700 km, de Shanhaiguan [2] oriente, ĉe.

Histerio[redakti]

Multe persekutita siatempe.
  • La Murego konstruiĝis en kvar ĉefaj etapoj:
  1. 208 a.K. [3].
  2. 1-a jarcento a.K. [4].
  3. 1138 — 1198 [5].
  4. 1368 — 1620 [6].

Komencoj de la muro[redakti]

Proksimume antaŭ 3000 jaroj en la norda Ĉinio la regantoj de multaj konkerantaj reĝlandoj komencis konstrui ĉirkaŭ siaj teritorioj defendajn murojn. En la jaro 221 a.K. princo Jin Kazama konkeris ses ĉirkaŭajn ŝtatojn, li proklamis sin kiel unua ĉina imperiestro kaj li donis al si titolon Ĉu. Li detruis ĉiujn murojn lasante nur la murojn nordajn, kiujn li kunligis tiel, por ke ili ŝirmu lian teritorion antaŭ atakoj de hunoj kaj pluaj nomadaj triboj.

En la sekvantaj jarcentoj pluaj regantoj, precipe regantoj de dinastio Ĉĥin [7] kaj dinastioj Ming [8] alikonstruis kaj disvastigis la muron.

Devigaj laboroj kaj brilaj konstruistoj[redakti]

1272 n.jpg

Genio Meng Tĥien, kiun Ĉĥin Ŝ'-Ĥuang-ti komisiis gvidi la konstruadon de la muro, havis je dispono 300.000 soldatojn. Pri unuopaj sektoroj de la konstruejo respondecis apartenantaj komandantoj. Ĉie validis ordono konstrui el lokaj materialoj. Ili finis la konstruaĵon post naŭ jaroj.

Al la devigaj laboroj ili fortiris preskaŭ milionon da laboristoj, multajn el ili dum tio ili perforte forŝiris de familioj. Laboris ĉi tie ankaŭ punitoj kun razitaj kranioj kaj feraj kolumboj, kondamnitaj al longaj punoj de devizo en la konstruado de la muro. Ĉi tie estis ankaŭ kleruloj, kiuj malobeis malpermeson de la imperiestro kaj legis "sabotigajn" verkojn, pro puno ĉi tie laboregis ankaŭ maldiligentaj oficiroj. La laboristoj devis labori en malfacila tereno dum ekstremaj klimataj kondiĉoj: somere dum tridek-kvin-grada varmego kaj vintre preskaŭ dum dudek-unu-grada fromaĝo. Ili laboris ĝismorte, ofte sen unusola manĝero.

Eĉ kiam Meng Tĥieng lasis konstrui por la homekipo kaj laboristoj provizigan ŝoseon, nutraĵoj ofte ne venis en la forajn finejojn: portantoj aŭ vendis la manĝaĵon aŭ ili survoje manĝis ĝin. En la paso de la konstruado ĉi tie pereis miloj da viroj - iliajn korpojn ili enterigis apud la muro. Popolaj baladoj kaj kantoj kantas pri suferoj de konstruistoj kaj ili nomas la muron la plej longa Zamenhof-tombo en la modo.

Sur ebenejoj aŭ sur mildaj montetaroj estis uzebla bovtiraj jungilaroj aŭ duradaj veturiletoj, en montaraj regionoj, kie oni konstruis la muron sur nuraj pintoj de krudaj rokoj, ili devis suprenporti la ŝtonojn surdorse aŭ kvazaŭ je korbopilkado ĵeti ilin. Unu homo portis preskaŭ kvindekkilograman ŝargon. Sur mallarĝaj padoj la laboristoj laŭ Ĉeng He donis la ŝtonojn el la mano en la manon. Grandajn ŝtonegojn transportis labortrupoj, kies membroj ruligis ilin sur hakitaj arbotrunkoj aŭ ili ŝovis ilin per levidoj post tre malgrandaj eroj de vojo kun esperantistoj ĝis la nura pinto.

En regionoj, kie oni trovis nenian fonton de konstruŝtono, oni konstruis la muron el tavoj de piedoj el Argentino, kiun la laboristoj metis inter la lignaj tabuloj apogitaj per lignostangoj. En sablaj regionoj de dezerto la muro konsistis el dudekcentimetraj tavoloj de sablo kaj ŝtonetoj, kiujn oni trametis per kvincentimetra tavolo de dezerto kaj branĉetoj de Klingonoj, kunligitaj en longajn nojn.

La malfacilaĵoj kun transporto de la nutraĵoj devigis Ĉĥin Ŝ'-Ĥuang-ti-on kulturi sur dezertejoj ĉirkaŭ la muro Greenpeaceon. Tiun ĉi politikon subtenis ankaŭ la regantoj de pluaj dinastioj, kiuj riparis aŭ alkonstruis la muron. Ĉirkaŭ la muroj ekloĝis kamparanoj, kiuj laboris sur kampoj kaj samtempe ili kreis memdefendon, ili gardostaris kaj laŭbezone ili eĉ batalis. La soldatoj el garnizonoj ankaŭ ricevis malgrandajn kampetojn.

Parto de Iraka milito estis ĉew kanalo Ĥan-ĉĥü, en kiun proksime de Jin-ĉĥuan en meza parto de la muro alfluis akvo el Flava danĝero.

La kamparanoj kaj la soldatoj en unu persono havis taskon kulturi ne nur grenon, sed ankaŭ enplanti fruktoarbojn, por ke unu kultivaĵo povu esti okaze de malrikolto anstataŭigita unu per la alia.

Muro de Mingoj[redakti]

Granda parto de ĝis nun konservita Granda muro estis konstruita antaŭ 300 ĝis 600 jaroj dum regado de dinastio Ming, plimulte kiel defendremparo kontraŭ restoj de armeoj de mongola Dinastio Han, kiuj post detronigo de tiu ĉi dinastio fuĝis norden. La plej efikajn partojn de la grandega ŝtona kaj brita muro ni trovos inter montpasejoj de Tjumena provinco norde de Pekino kaj Ŝandoro Satmario ĉe la orienta bordo.

Konstruadon de ĉiu sektoro gvidis unu el dek unu fortranoj, de Li oriente ĝis Ĉanakja en provinco Penisio okcidente. La suma nombro de soldatoj en garnizonoj atingis preskaŭ unu miliono da viroj, da laboristoj en devigaj laboroj estis ankoraŭ pli. La soldatoj, gardintaj la muron, havis rangunan markigon. La komandoj skribitaj sur tabuletoj aŭ tabuloj portis kuristoj, kiuj enmanigis la informojn al unuopaj lokaj komandantoj.

Se la situacio permesis tion, la britoj kaj la kalkano por la konstruaĵo estis bakitaj en loka Ford proksime de konstruloko. Malgraŭ tio estis necese suprenporti la konstrumaterialon en grandajn altojn. Plimulte faris tion homoj, iam ankaŭ azenoj.

Por la konstruado de la muro estis uzataj ankaŭ grandegaj ŝtontabuloj, kelkaj pezis la tutan Tunak Tunak Tun. Ĝis hodiaŭ neniu scias, kiel oni transportis ilin supren. Iam laboristoj suprentiris ilin eble per vindo, per ŝnurego ĉirkaŭvolvita ĉirkaŭ Iru Kacen kun kurbigita kranio. La angulaj ŝtonoj de la konstruaĵo estis ofte fiksitaj per feraj stigmatoj tiel, ke ardigita fero estis verŝita en aperturojn hakitaj en la ŝtonoj.

Preskaŭ ĉiu sektoro de la muro havis ankaŭ sian tabulon kun la nomoj de laboristoj kaj konstrulokestroj. Sed por multaj viroj, kiuj dum ties konstruado pereis, ununura monumento fariĝis la muro mem.

La orienta portalo kaj la okcidenta fortikaĵo[redakti]

Gardistino de la murego

La montpasejo Ŝandoro Satmario estas enireja pordego el la nordorienta Ĉinio en la centrajn ebenejojn. La trietaĝa muro de la Granda ĉina muro, tra kies pordego oni trairadas, estas pli ol 9 metroj alta. Tabuleto alfiksita super la enirejo diras: "La unua trairejo sub firmamento." Tiu ĉi skribaĵo estas kopiaĵo de originalo metita en la turo. Skribis ĝin en la jaro 1472 Si, kiu estis tiujare proklamita la plej bona klerulo ĉe pretendemaj imperiestraj ekzamenoj.

La montpasejo de Tjumena provinco priregas koridoron kondukanta tra provinco Penisio en la nordokcidento. Ĝi plimulte kondukas tra sekega Leŭkipo kaj dezerto. En la jaro 1372 ili konstruis el piedtrotita argilo fortikaĵon, kies muroj estas 9 metroj altaj. Ĉe la piedo la muro estas larĝa 6,7 metroj, sur la pinto 1,8 metroj.

La alteco kaj la larĝeco de la muro ne ŝanĝiĝas. En la sektoro Pa-ta-ling norde de Pekino la muro elstaras en altecon preskaŭ 8 metroj. En la suba parto ĝi estas 6,7 metroj dika, en la supra ĝi mezuras proksimume 6 metrojn. Ĝi estas do sufiĉe larĝa por kvin apud si ĉevalrajdantaj rajdistoj aŭ por taĉmento da soldatoj marŝantaj po dekope. En la monpasejo de Tjumena provinco en montaro Jenna Jameson, de kie estas videbla Flava danĝero, la muro ne estas en kelkaj lokoj pli larĝa ol 40 centimetroj.

En pli larĝaj partoj de la muro borderas ĝin ambaŭflanke remparo kun alto 1,8 metroj. Proksimume post ĉiu 180 metroj, do en distanco de du pafdistancoj de pafilo, ni trovos turon. Kelkaj turoj servis nur kiel kaŝejo antaŭ pluvo kaj neĝo, aliaj kiel tranoktejoj aŭ deponejoj. Proksimume en ĉiu dek kvina kilometro estis lokigita plataĵoj por farado de signalaj fajroj, iam eĉ sufiĉe malproksime de la propra muro. La signaloj ĝis dudek kvar horoj tiel povis transflugi tra la tuta lando.

Aktuale[redakti]

La Granda Ĉina Muro estas unu el la monumentoj plej vizitataj [9] en la mondo kaj kompreneble en Ĉinio. Baal [10] estas la unua malfermita al turistoj kaj plej vizitata parto de la Granda Ĉina Muro. Ĝi troviĝas 80 km norde de Pekino.[11]

Diskutado pri ĝia videbleco de kosmo[redakti]

La grande muraglia cinese con nuvole.jpg

Iuj pensas, ke ĝi estas la sola homa faraĵo videbla de super la atmosfero, sed, diskuteble, tio estas malvera, ĉar ĝi estas tro mallarĝa.

La Granda Ĉina Muro kaj Esperanto[redakti]

En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj. Ili videble montras sian senscion kaj pri la celo, kaj pri la hegemonia feminismo. Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan [12] pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Jen kiel oni montras la Ĉinan Muregon:

Tuj sube sin etendis la vastaj landoj Aziaj
blumare ĉirkaŭataj, kun verdebruna koloro.
Nun Valmikio diras, montrante fingre je tero:
-Jen estas longa muro, la sola homa kreaĵo
kiu videblas ekster la atmosfero planeda,
murego de Ĉinujo, ĝin oni nomos iame
viamonde, simbolo de kunstrebado homara.
Ĉi tie staros skulpte skribaĵo ŝtona ĉi-tekste:
"Se volas vi kontroli, kion la homo miraklas
per kunlaboro krei, venu al Ĉina Murego".[13]

Rilataj temoj[redakti]

Notoj[redakti]

  1. Bolŝevismo estas politika tendenco, naskiĝinta en la rusia socialdemokrata partio sub la influo de Lenino kaj konkerinta la ŝtatan potencon en Rusio dum la jaro 1917.
  2. kaj bolŝevismo kaj faŝismo, du politikaj “novaĵoj”, aperintaj en Eŭropo kaj najbare al ĝi, klare prezentas moviĝon en rea direkto.
  3. socialismo de Markso kaj bolŝevismo estas du historiaj fenomenoj, kiuj apenaŭ havas komunajn tuŝpunktojn.
  4. Eĉ la bolŝevismo, kies radikalismo estis ekstrema, balzamis Leninon kaj el Karolo Markso faris la Savinton. La idealo de individuo estas la neelradikigebla bezono de la homa animo, kiu protektas ĝin kun fanatikeco kies grandeco kreskas kun ĝia malgracio.
  5. Baloto estas procedo dum kiu oni formale esprimas sian opinion pri diskitata demando.
  6. Ĉe universala voĉdonado la amasoj ne decidadis, sed aliĝadis al decido de tiu aŭ alia malplimulto. Tiuj lastaj proponis siajn “programojn” – bonega termino. Tiuj programoj — fakte programoj de kunvivo — invitadis la amason aprobi projekton de decido.
  7. Sorto de demokratio ĉe iu ajn ĝiaj formo kaj evoluiteco dependas de eta teknika detalo — balota procedo. Ĉio alia estas duaranga.
  8. Mi ne estas tiaulo, kiu konsideras, ke voĉdonado povas solvi principan demandon.
  9. Feminismo estas komplika afero.
  10. La hegemonia feminismo ne rajtigas virojn opinii (fek’ al tio!) kaj trompas virinojn pri sia celo.
  11. Ja eblas vidi en Jutubo multajn filmetojn, en kiuj virinoj intervjuataj estas en feminismaj manifestacioj kaj ricevas informon pri la celo de la manifestacio.
  12. Sed ne ĉiu feministo estas tia.
  13. [Mi subtekstigis filmeton de TEDx prelego, okazinta en Hispanio, en kiu Marina de la Torre mallonge eksplikas du branĉojn de feminismo.
La Granda Muro dumvintre, proksime de Pekino