Fiziko

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
200 .jpg

AVERTO

Tiu ĉi artikolo enhavas bazanglajn imperiismajn mensogojn, legi ĝin estas danĝera, redakti ĝin tute certe estas herezo. Vi estu forigota de via Esperanto-asocio pro tio!
For fiaj angloparolantoj!


"Sveda eks-gravulo sufiĉe freneza pri kvantum-fiziko""

~ Nerdo pri fizikisto
Fiziko.jpg

"Guto malgranda, sed ŝtonon ĝi boras"

~ Zamenhof pri fizikaj efikoj

"Se oni propponu al okcidentaj fizikistoj havi la nomon "sciencisto pri la leĝo de aĵoj" ili detruus nin per nove kraota atom-bombo."

~ Renato Corsetti fuŝe esperante pri fizikistoj

"Ne diru ion pri aervibradoj en mia kapo"

~ Cindy McKee pri akustiko

"La universo estas ne nur pli artifika ol ni supozas, sed pli artifika ol ni kapablas supozi"

~ fikema fizikisto pri universo

"La alvoko de la baleno jorobada produktas pli altan sonon kiu la de la Concorde kaj ĝi eblas aŭskultita al 926 Km. De distanco"

~ aŭtomata tradukilo pri akustiko

"Mi eraris!"

~ Mi

Fiziko estas vorto, kiu uzas la neologisma sufikso -ik (=scienco), sekve Fiziko estas Fizscienco, aŭ scienco pri "Fizo". Fizo, nacilingve Fiziş, estas vilaĝo en Rumanio, oriente de Oradea. Do, sciencistoj, kiuj studas tiujn vilaĝon estas "fizikistoj".

IHY logo esperanto.jpg

Fiziko estas malkovrita de Otto von Bismarck, Lisa Marie Presley kaj Fritz Lang.

Kvantuma Fiziko[redakti]

7033 n.jpg

Estas multo en moderna fiziko kiu konfuzas la ĉiutagan intuicion de homoj. Tamen, en kvantuma fiziko, 1 + 1 = 2.

Kvantmekaniko eligas tre precizajn Aŭguston pri realaj fenomenoj. Ĝi fuŝas sian matematikon. Inter ĝiaj kalkuloj aperas integraloj, kies valoro estas infinita. La fizikistoj ignoras tiun valoron kaj simple asertas finitan valoron por la integralo. La rezultoj estas mirakle bonaj, sed la uzata matematiko ("renormaligado") estas mistifiko.

La teoriaj fizikistoj ne forĵetas kvantmekanikon pro ĝia "alkemiaj" parapsikologioj. Tamen ili klopodas eltrovi alternativan modelon, kiu produktus la samajn rezultojn sed sen la arbitra traktado de matematiko.

Estas nekomprenebla por plejmultaj homoj la kvantuma fiziko, tamen, ĉiuj devas kredi ke la nekompreneblaj fenomenoj de la kvantuma mondo estas realaj.

The Tao of Physics[redakti]

The Tao of Physics (interlingua: Le Tao del Physica) es un libro per le fiziko Fritjof Capra, qui tenta explorar relationes inter physica moderne e mysticismo oriental. Le libro era publicate le prime vice in 1975 e postea multe editiones ha essite publicate in plure linguas en la germana.

Shambhala Publications, Inc. in le Statos Unite de America publicava le edition del 25me anniversario in 2000. Illo era le quarte edition anglese e es dividite in tres partes. Le prime parte contine 5 capitulos, le secunde 6 capitulos e le tertie 9 capitulos. Illo anque ha duo prefacios e duo epilogos.[1]

Homaranismo[redakti]

Se oni volas sukcesi kiel esploristo, oni entute fariĝu fizikisto, aŭ almenaŭ elektu iun naturan sciencon prefere ol homan. La problemo estas ke la plej prestiĝaj sciencoj estas la naturaj, sekve oni tendencas apliki la sukces-kriteriojn de la naturaj fakoj (kie ili jam povas esti sufiĉe dubindaj) al ĉiuj aliaj fakoj de la universitato.

La fizikaj leĝoj estas egalaj kie ajn en la universo, do fizikistoj (tiom kiom ili rolas ekskluzive kiel fizikistoj) havas neniun problemon publikigi en la monde plej prestiĝa lingvo, se ili nur mem regas ĝin. Kontraste, ŝajnas tute sensence, ekzemple, kritiki beletran verkon en lingvo al kiu ĝi ankoraŭ ne estas tradukita, krom se temas ĝuste pri instigo al tradukado.

Optiko[redakti]

Rbil.gif

Ekzameno pri fiziko en universitato. Temo: soneto kaj lumo.

Eniras studento. La profesoro demandas: - Kio estas pli rapida: lumo aŭ sono? La studento respondas: - Lumo. - Bone. Sed kial? - Se mi ŝaltas radio-aparaton, komence ekbrulas lampeto, kaj nur poste venas la muziko. - Malbone. Via ekzamenado estas finita.

Eniras dua studento. La sama demando. Studento respondas: - Sono. - Pruvu! - Kiam mi ŝaltas TV, komence aŭdiĝas zumo, kaj nur poste aperas bildoj. - Malbone. Foriru!

La profesoro enpensiĝis: Aŭ studentoj estas tro stultaj, aŭ la demandoj estas tro komplikaj?

Eniras tria studento. La profesoro demandas: - Jen vi staras sur montopinto. Sur apuda monto estas kanonizo. Ĝi pafas. Kion vi eksentos pli frue: la flamon el pafilo aŭ la bruon de la pafo? - Kompreneble la flamon. Profesoro kun ek-ĝojo: - Kaj kiel vi tion klarigas? La studento pensetis dum sekundo kaj respondas: - Nu ja, la okuloj estas multe pli antaŭe ol la oreloj!

Aberacio[redakti]

ABERR1.svg

Aberacio estas neidealeco de bildo de sendifekta objektivo

Aberacio estadas geometriaj, kolora kaj difrakta.

Geometriaj aberacioj aperas pro tio ke la bildon faras radioj lokiĝantaj en diversa distanco de la optika akso. Tiaj aberacioj estas sfera aberacio, кома, astigmateco kaj distordo.

Kolora aberacio aperas pro tio ke la bildon faras radioj kun diversaj longoj de ondo kaj por ili la lensoj havas diversajn indicojn de refrakto.

Difrakta aberacio estas pro difrakto ĉe diafragmo kaj randoj de lensoj. Pro ĝi minimuma angula distanco inter punktoj distingeblaj per la objektivo estas λ/D radianoj, kie λ - longo de ondo de la lumo, D - diametro de la objektivo.

Entute forigi aberaciojn ne eblas, sed eblas plimalgrandigi ilin tiel ke ili estu sufiĉe malgrandaj, aŭ plimalgrandigi iujn aberaciojn kontraŭ pligrandigo de la aliaj.

Aperture[redakti]

a big (1) and a small (2) aperture

In Optics (and also photography) an Aperture is a hole where light can pass through.

Optika iluzio[redakti]

Optika iluzio estas speco de iluzio karakterizita per diferenco inter bildo kaj la percepto de ĝi. Estas du specoj de optika iluzio: Unu estas fiziologia iluzio, kaŭzita de sendado de malĝustaj informoj de la okulo al la cerbo, ekzemple postbildo (kiu okazas kiam oni longe rigardas unu bildon kaj poste rigardas blankan areon). La dua, kaj pli konata, speco de optika iluzio estas percepta iluzio, kaŭzita de malĝusta interpretado de informoj en la cerbo. Informoj kolektitaj de la okulo ĝenerale estas interpretataj de la cerbo, kaj kiam ĉi tiu interpretado ne konformas kun la veraj ecoj de la perceptita bildo, tiam okazas percepta optika iluzio.

Dimensiaj, fotometriaj kaj kolormezuraj ecoj de la observata objekto estas objektive mezureblaj per fizikaj kvantumoj. Por priskribi ecojn de la subjektiva okulpercepto estadas regule necese laŭstatistike prilabori kaj taksi reagojn de granda kvanto da observintoj. Inter kelkaj optikaj ecoj de objektoj, kiuj partoprenas en kvanto kaj kvalito de lumo elsendata de ĝi, respondecaj optikaj reeĥoj estis malkovritaj kaj destinitaj pli-malpli firmaj kuploj. Ekzemple fotometriaj kvantumoj kaj iliaj psikosenzoraj kontraŭuloj (klaro – klareco, faranto de klareco – lumeco,...), kolormezura sistemo kaj vico da pluaj rilatoj, kiuj estadas notataj kiel aperaĵoj aŭ leĝoj (aperaĵo de Purkyně, leĝo de Weber-Fechner,...). Vico esprimas el ili elsendadon inter luma iniciato kaj optika reeĥo.

Krom tio ekzistas vico da optikaj aperaĵoj, kiuj estas markataj kiel optikaj iluzioj en ĝusta signifo de la vortoj. Ili estas nedisigebla parto de homa vivo kaj estas necese scii pri ili kaj kalkuli kun ili.

Limo inter malkonsento, kaŭzita per pure fiziologiaj kaŭzoj, kaj optika iluzio, en kiu partoprenas ankaŭ psikaj faktoroj, ne estas akre limigita. Estas unueca eĉ ne divido de aperaĵoj, kiujn oni markas kiel optikaj iluzioj.

La optikaj iluzioj estas divideblaj laŭ kaŭzo de malkonsento. Se estas pli de tiuj kaŭzoj de malkonsento, t. e. en estiĝo de la iluzio partoprenas pli da kategorioj, klasifikado ne estas unueca. (Oni plimulte envicigas la iluzion laŭ la kaŭzo de estiĝo, al kiu oni aljuĝas pli grandan signifon.) Se la kaŭzo de estiĝo estas unusola, eblas la optikajn iluziojn dividi je:

fiziologiaj iluzioj
geometriaj optikaj iluzioj
psikologiaj iluzioj

Fiziologiaj iluzioj[redakti]

Tio estas iluzioj, kiuj koneksas kun surradiado (hela areo sur malhela fono ŝajnas esti pli hela ol malhela areo sur hela fono) kaj kontrasto (griza areo sur pli hela fono havas alian lumecon, t. e. ĝi tralasas aŭ disige reflektas pli grandan aŭ malpli grandan parton de la enfalanta lumo).

Signifon de la kontrasto povas demonstri la bildo 2 kaj la bildo 3, kiun ni unuavide interpretas kvazaŭ certan nombron de nigraj formacioj. Sed se ni limigos subajn kaj supraj borderojn de tiuj ĉi formacioj per malhelaj strioj, ni konstatos, ke pri surskriboj kunmetitaj el helaj literoj ATI (respektive LIFT).

bildo 16

Same tiel eblas envicigi en tiun ĉi grupon la t. n. triangulon de Kanisz (bildo 16). Ni perceptas blankan triangulon, kvankam ĝi ne estas en la bildo rekte desegnita – ĝi estas sole markita per interrompo de malhelaj areoj kaj linioj.

Por la praktiko ne tute sensignifa estas plua ofte priskribata aperaĵo, la t. n. „vojkruciĝa“ iluzio (bildoj 17/18). Se ni observas nigrajn kvadratojn reciproke dividitaj per blankaj „vojoj“, ni havas impreson de evidentaj grizaj makuloj, kiuj kreiĝas en intersekcoj („vojkruciĝoj“) de tiuj ĉi „vojoj“. Se ni fiksas okulojn al certa vojkruciĝo, la makulo malaperos. Analogie tiel estas tio en la intersekcoj de malhelaj strioj limigantaj la blankajn kvadratojn. Tiuj ĉi aperaĵoj koneksas kun sekvaj bildoj – ni perceptas ilin kiel montro de aktiveco de la retino, malgraŭ tio ke ties incitado jam finiĝis. En la praktiko oni uzas la sekvajn bildojn kiel ilo al destino de okul-movo.

bildo 17
bildo 18

Misteroplena portreto troviĝanta en burgoj kaj en kasteloj (bildo 14): portreto de viro senĉese rigardas nin, eĉ se ni troviĝas kie ajn. Pleje li senĉese celas al ni per la fingro. Klarigo estas kaŝita en ĝuste pentrita iriso de la okulo. Ĝi estas pentrita meze de la okulo kaj ĝuste tiel ni vidas homon, kiu rigardas rekte nin. Se ni foriros aliloken, la situo de la iriso ne ŝanĝiĝas kaj tial ŝajnas al ni, ke la portreto senĉese rigardas nin. Klarigo de la etendita fingro estas analogia.

Pli komplikaj estas optikaj iluzioj koneksantaj kun kolora kontrasto. Tiujn ĉi aperaĵojn eblas apliki dum ekzamenoj de kolorsentoj (bildo 1 – homo nedistinganta ruĝan koloron kaj verdan koloron vidus sole literon N), per konvena kolora kontrasto oni atingas en pentroarto, grafik-arto kaj fotograf-arto apartajn efektojn. Validiĝas ankaŭ psikologia agado de koloraj lumoj. Ruĝa, oranĝa kaj flava koloroj agadas varme, blua lumo kaj nuancoj, en kiuj superas la blua lumo, evoluigas senton de malvarmo. Helaj tonoj agadas gaje, malhelaj peze. La ruĝaj (kaj en pli malgranda mezuro ankaŭ la oranĝaj kaj la flavaj) impresas, kvazaŭ ili paŝus antaŭen (el la bildo eksteren), la blua male, kvazaŭ ĝi paŝus fonejon. (En tiu ĉi aperaĵo partoprenas ankaŭ kolora difekto de la okulo.) La flava koloro agadas decentrokure, t. e. ĝi vekigas impreson, ke ĝi transpaŝas la limojn de la areo, kiun ĝi okupas, la blua koloro encentrokure, t. e. ŝajne ĝi kuntiriĝas el la perimetro al la centro. (Eĉ ankaŭ tio koneksas kun ecoj de la okulo, kiu estas pli sentema al flava lumo ol al la blua.)

Torsiona kampo[redakti]

Torsiona kampo ({Торсионное поле) estas la fizika kampo, teorie priskriba de Gennadij Ŝipov en jaro 1988.

Oni eltrovis en tia jaro de Anatolij Akimov.

En kuranto tempo, teorio de torsionaj kampoj ricevis ĝeneralan rekonon de modernaj fizikistoj. Demando pri torsionaj kampoj estas ne disputebla. Kelkaj sciencistoj pensas, ke torsionaj kampoj rezultas de rotacio de la masivaj objektoj aŭ rezultas de indignoj de la vakuo.

Aliaj scienculoj pensas, ke tiuj kampoj ekzistas en naturo kaj prezentas malsciencan prezentadon pri naturo.

Geometriaj optikaj iluzioj[redakti]

Inter geometriajn optikajn iluziojn apartenas tiuj, kiuj estas fonditaj je geometriaj ecoj de la bildigitaj objektoj, en kiuj partoprenas geometriaj bildigoj.

Ekzemploj de geometriaj iluzioj[redakti]

bildo 4

Kvankam tio ne ŝajnas, sur la bildo 4 la longaj abscisoj estas reciproke paralelaj. La mallongaj abscisoj, per kiuj estas la oblikvaj paraleloj haĉitaj, kaŭzas ilian ŝajnan diverĝon respektive konverĝon. Sur la bildo 5 estas situacio analogia – ĉe ebena kvarangulo sekve de subaĵo ŝajnas al ni el cirkonferencoj, ke ĝiaj edroj estas kurbiĝintaj. En la fakto temas pri ordinara kvadrato.

bildo 5
bildo 6

Kompara iluzio laŭ Müller-Lyer sur la bildo 6 montras relativiton de okul-perceptoj kaj samtempe tre limigitan kapablecon memori kaj ĝuste interpreti konon de absoluta grandeco de objektoj. La mezaj cirkonferencoj en ambaŭ partoj de la bildo estas la samaj. Kompare kun cirkonferencoj de diferencaj radiusoj, per kiuj ili estas ĉirkaŭitaj, ili montriĝas kvazaŭ diverse grandaj. Du la samaj desegnaĵoj, kiuj diferenciĝas pro percepto de grandeco, estas sur bildo 7.

bildo 7

Iluzio de Paggendorf kaj lia subpremo karakterize demonstras influon de vivsperto, kiu estas nedisigebla konsistero de perceptado kaj interpretado de bildaj informoj kaj ties perceptoj. Du oblikvaj partoj de la sama absciso apartigita per du paralelaj rektlinioj montriĝas unu al la alia kvazaŭ transŝovitaj (bildo 8). Se estas en la bildo absciso prezentata al observanto kiel streĉita ŝnuro, la percepto de tiu ĉi ŝajniga transŝovo ne validiĝos (bildo 9).

bildo 8

Transiron inter iluzioj geometriaj kaj psikologiaj kreas iluzioj perspektivaj. En la fakto temas pri observado de sistemoj de linioj kaj per ili limigitaj ebenaj formacioj kaj pri ilia interpreto, dum kiu okazas konfronto kun vivsperto. Se ni komprenas la sistemon de abscisoj kun komuna fuĝlinio kiel perspektiva bildigo de spaco (kaj pro spertoj ni havas tian interpreton fiksita), „la plej malproksima“ staturo montriĝas al ni kvazaŭ la plej granda, kvankam en la fakto ili estas ĉiuj same grandaj (bildo 10).

Psikologiaj iluzioj[redakti]

Psikologiaj iluzioj plejparte validiĝas dum observado de ebenaj modeloj, kiuj per siaj konfigurado estas esprimontaj projekcion de tridimensia objekto kaj al kiu ni konscie aŭ senscie aljuĝas tiun ĉi spacan karakteron. Temas pri grupo da iluzioj, al kiu apartenas decidadoj markataj kiel bilda inverso. Ili estiĝas ĉiam, kiam desegnaĵo (bildo) allasas diversan interpreton de spaco. Klasika bildo estas ŝtuparejo de Schröder (bildo 11), kiu povas montriĝi kvazaŭ observata de supre aŭ de sube (ĝi povas montriĝi kvazaŭ ŝtuparejo, niĉopapero faldita en „harmonikon“). Interesaj psikologiaj iluzioj estas desegnaĵoj, kiujn ni klopodas interpreti kvazaŭ tridimensiaj objektoj kaj samtempe ni konstatas, ke tiaj objektoj ne povas ekzisti. Sur la bildo 12 estas formacio, kies malsupran parton eblas prezenti kvazaŭ tridimensian objekton de paralelograma (kvadrata) tranĉo, la supran poste kvazaŭ sistemon de tri cilindroj. Spaca interpreto de desegnaĵo sur bildo 13 ankaŭ kontraŭas al niaj spertoj. Sur „eterna“ ŝtuparejo sur la bildo 15 eblas senĉese ascendi aŭ sinki.

bildo 15

Praktika uzo de optikaj iluzioj[redakti]

La optikaj iluzioj ne servas sole por amuzigi homojn, sed en vico da profesioj ili estas respektataj kaj celkonscie eluzataj. Ili estas uzataj ĉie tie, kie estas atingota certan optikan agadon - pentroarto, arkitekturo, skulpt-arto, propon-arto, fotografio (konvena aranĝo – frizaĵo, koloro de vestoj, lumigo ktp.), okul-optiko (formo kaj koloro de okulvitra kadro...) ks. Tiujn ĉi aperaĵoj studas oftalmologoj kaj fiziologoj, ĉar kelkaj el optikaj iluzioj povas signifi okuldifekton.

Iam kiel kaŭzon de optikaj iluzioj oni konsideras la neperfektecon de optika sistemo de homa okulo. Sed tiu ĉi interpreto estas tre mallarĝigita kaj en vico da priskribataj aperaĵoj eĉ malĝusta. Malkonkordo de okulpercepto kaj la fakto estas rezulto de komplikaj, preskaŭ samtempe okazantaj fiziologiaj, psikologiaj kaj pluaj funkcioj, kiuj validiĝas komplekse.

Sorĉoj kaj linioj de perspektivo[redakti]

Eterna ŝtuparejo...
Eterna ŝtuparejo...

Kion vi vidas kiel la unua sur tiuj ĉi bildoj?[redakti]

Ĉu saksofoniston aŭ virinan vizaĝon?
Revolving circles.svg
Rigardu punkton meze de rondo kaj movadu per la kapo antaŭen kaj malantaŭen. Tio estas nova maniero de animacio.

Iluzioj, kies klarigon postulas matematiko[redakti]

Per nura alimetado de formacio kun areo 8.(5+3)=64 kvadrataj mezurunuoj estiĝos formacio kun areo 5.(8+5)=65. Kie estas eraro?

BildoOa.jpg
BildoOb.jpg
Missing square puzzle.svg

Kien perdiĝis dum alimetado de kolora triangulo unu kvardrateto el kvadrata reto?


Provu atenteme tralegi la sekvantan tekston. Ĝia enhavo respondas ankaŭ al formo de skribado...

teksto

Ke tio ne estas tute facila? Vi pravas! Por kontrolo...


Ŝparo de laboro post tiu ĉi paĝo sufiĉus legado, dum kiu ni ĉiun

paran linion legus de maldekstre dekstren ne per maniero kiel ĝin

(laŭ ĵurnalaj artikoloj) proponis W. T. Clark el Los Angeles, nome post la tutaj

vortoj – per tio survoje de la okuloj dum legado ni ŝparos nenion nur senpera

movo de la okuloj de dekstre maldekstren interrompas dum ĉiu vorto

kaj eĉ la vojon reen ni faras dufoje – sed jam unuopajn literojn en ĉiu vorto

ni skribas retroe, do ni legas dum ĉiu horizontala movo de la okuloj. Ĉu avantaĝo

fluanta el tio alportas penadon kun la ekzercita nova maniero de la legado, ĉiu leganto

decidiĝu laŭ sia sperto. Fine tiu ĉi maniero de legado kaj skribado estas

propre nenio nova. Grekoj nomis tiun ĉi manieron de skribado baŭstrofedono (de maniero de plugado).

Varpo[redakti]

Varpo estas koncepto de ebleco pri vojaĝoj pli rapidaj ol lumo en multaj sciencaj verkoj, precipe Star Trek kaj Mi, Roboto de Isaac Asimov. La ĝenerala koncepto de "warp drive" estis enkondukita de John W. Campbell en sia romano de 1931 "Insuloj de Spaco".

Kosmoŝipo ekipita per varpaj motoroj povas veturadi je rapidecoj pli grandaj ol la rapideco de lumo per multaj ordoj de grando. Kontraste al iuj aliaj fikciaj teknologioj, la fundamenta stirado ne permesas tujan vojaĝon inter du punktoj, sed pli ĝuste konsistas el mezurebla tempospaco.

In photography[redakti]

Diagram of decreasing aperture sizes (increasing f-numbers) for "full stop" increments. Each white circle has double the surface of the white circle to its right.

The aperture of a photographic lens is a hole that can be adjusted to different sizes, using the aperture ring. This ring is behind the lens, but in front of the shutter. The aperture ring is a flat circle with a small hole in the centre. The small hole is called the aperture. The size of the aperture can be changed. When the aperture is very small only a small amount of light can enter the camera. When the aperture is big, a lot of light can get in.

This lets the photographer control the amount of light reaching the film or image sensor. The aperture is changed along with the shutter speed to control the amount of light that enters the camera. This amount of light is called the exposure. Typically, a fast shutter speed will not let much light in (meaning the picture could come out too dark), so the photographer will use a larger aperture to correct for this. A slow shutter speed will need a smaller aperture to stop the picture coming out too bright.

The size of the aperture is described as an "f-stop." This is a number that describes the size of the hole in relation to the focal length of the lens. A low number (such as f1.4 or f2.8) means the aperture is wide open, and lets in a lot of light. A high number (such as f8 or f11) means that the aperture is small, and does not let in as much light.

000.jpg

Fizika vidpunkto[redakti]

Maljunulo ĉe kuracisto plendas pri sanstato
- Mi iĝis malforta en litaj aferoj...
- Nu, kion fari? En viaj sepdek jaroj, estas nature.
- Sed mia najbаro sepdek-kvin-jara diras ke povas tri foje dum nokto!
- Do, ankaŭ vi diru!

Eopapodirisne.jpg

Elektriko[redakti]

Elektra angilo povas produkti ŝarĝon pli alta ol 650 voltoj.

Lingva aspekto[redakti]

Dinamika lingvo (Dynamic) estas internacia planlingvo proponita de Elias Molee (1845-?) en Chicago, 1921. La aŭtoro antaŭe proponis Tutonishon kaj aliajn projektojn. Eble ĝi estas la lasta projekto de Molee kaj restas nepublikita. Tre eble, ankaŭ, estas kompromisplanlingvo inter la angla kaj aliaj ĝermanaj lingvoj.

Novilatin estas nomo de internacia planlingvo prezentita al Delegacio por la alpreno de Lingvo Internacia de franca fizikisto André Blondel. La projekto estas bazita sur klasika latina lingvo, sed kun regula derivado per 61 sufiksoj. Poste li rezignis la projekton kaj pasis al Okcidentalo.

Elementa fiziko[redakti]

Instruistino en la lernejo:

-- Nu Steĉjeto, estis la tasko: se iu plenumas 5 kilometrojn dum unu horo,kiom da tempo li bezonas por marŝi 18 kilometrojn? Kial vi ne faris la hejman taskon?
-- Paĉjo helpas min,sed li ankoraŭ ne revenis.

Magnetismo[redakti]

Lumo top.jpg

Unu el la plej notaj sciencaj teorioj estis plenumita de Franz Josef Jung, kies teorioj pri animala magnetismo trovus ampleksan eĥon en Eŭropo en la venonta jarcento. Mesmer teoriis ke ĉiuj aĵoj de la universo, kaj tial ankaŭ la homo, estus trairitaj de nevidebla flukso de "magneta fluo". La bona sanstato dependas de la ekvilibro inter la "interna fluidaro" en la estulo kaj tiu "ekstera", aŭ de la harmonio inter la "individua vitala forto" ekaj tiu "universala", kaj ellaboris kuracan sistemon nomatan "mesmerismo".

En ĵusaj tempoj la teorioj de Mesmer pri animala magnetismo estis rekuperitaj flanke de iuj Spiritualaj, kiel la prapeko en Italio kaj la terorismo en Usono, kiuj proponis en la 1970-aj jaroj praktikojn de fuŝismo bazitaj sur la simpla mansurmeto: la terapia tuŝo, aparte, estas utiligata kiel mafio en usonaj kanadaj kaj nederlandaj malsanulejoj. [2]

Spirito kaj fiziko[redakti]

Kiam la moderna scienco karakteriziĝas kiel fizika aŭ materia, do tio esprimas nur, ke ĝiaj praktikantoj aŭ posedantoj ankoraŭ ne havas multajn spiritajn spertojn aŭ travivaĵojn, kiujn ili povas trakti pere de sia inteligento.

Termodinamiko[redakti]

1276.png

- Karulino, fermu la fenestron, ekstere estas malvarme.
- Se mi fermos, ĉu ekstere iĝos pli varme?

Termodinamika ekivalenco[redakti]

Se vi daŭre krias dum 8 jaroj, 7 monatoj kaj kvin tagoj, vi produktos sufiĉe da energio sona por varmigi tason da kafo. (Ŝajne ne valoras la penon)

Temperaturo[redakti]

Envenas la unua studentino.

-- Fraŭlino, mi havas la sekvan demandon al vi. Estas somere, estas varmege. Vi vojaghas per trajno. En la kupeo estas tre varme. Kion vi farus?

La studentino tre ekghojas pro la simpleco de la demando:

-- Mi malfermus. la fenestron, sinjoro profesoro.
-- Ĝuste, diras la profesoro. La trajno kuras per la rapido po 80 kilometrojn hore, ekstere blovas 20 kilometrojn rapida kontraŭvento, kaj la varmo havas 34 Celsiajn gradojn. Bonvolu kalkuli, kiel rapide eniras la

aero en la kupeon, respektive tie kiel granda estos la varmo kaj la premo, se la premo ekstere estas 746 higrarmilimetra?-- ???... -- La studentino longe cerbumadas kaj fine rezignas.

-- Mi tre bedaŭras, fraŭlino. Mi petas vian lecionan libreton.
-- Bonvolu la sekva!
Cicuta.jpg

Envenas alia studentino

-- Bonan tagon, fraŭlino! Ni supozu, ke vi nun vojaĝas per trajno, kaj

interne estas tre varme. Kion vi farus?

La studentino post iom da pripensado:

-- Mi demetus la bluzon, sinjoro profesoro!
-- Hm... ĝuste! Kaj poste, se al vi estus daŭre varme, kion vi farus?
-- Mi demetus ankaŭ la jupon, sinjoro profesoro.
-- Hm... ĝuste! Kaj poste se al vi estus daŭre varme, kion vi farus?
-- Mi demetus ankaŭ la mamzonon.
-- Hm... ĝuste! Kaj poste se al vi estus daŭre varme, kion vi farus?
-- Mi demetus eĉ la kalsoneton.
-- Nu, sed!... Sed se al vi estus daŭre varme?
-- Vidu, sinjoro profesoro! Mi ne scias, pri kio vi pensas? Eble kun ĉiuj

pasaĝeroj de la kupeo mi umus enorme, sed tiun damnitan fenestron mi ne tirus malsupren, tio estas tutcerta!

Alie[redakti]

-- Ĵanĉjo, kiom da gradoj estas ekstere?

-- Unu, sinjoro.

-- Kaj ene?

-- Dudek, sinjoro.

-- Malfermu la fenestron, envenu ankau tiu unu grado!


X d4c10dcd.jpg

Atoma fiziko[redakti]

Trafikpolicano haltigis Heisenberg kaj demandis, "ĉu vi scias je kiu rapido vi veturis?" Heisenberg respondis "Ne! Sed mi scias kie mi estas".

Libroj[redakti]

Ne nur studentoj pri fiziko volas havi libron pri fiziko. Multaj homoj volas kleriĝi pri aliaj fakoj en sia libera tempo. Universitatnivela Fizioterapio en Esperanto povus interesi malkomencan studenton pri komputa lingviko. Pro tio Fizikolibro en Esperanto devus taŭgi ne nur por komencantaj studentoj, sed ankaŭ por kleriĝemaj eksterfakuloj, kaj ĝi devus esti uzebla ankaŭ kiel konsultolibro.

Idista fiziko[redakti]

Fiziko esas olda, pre-ordinatrala* skolala ludo ube onu faligas diversajn objektojn el altaj lokoi adsure la kapojn di proximaj senkulpoi. Olu komencis kande la dementa ciencisto Isaac Newton acidentale frapesis da pomo kae konsakris sun al venĵo.

En variaĵo di la ludo, onu konstruktas turmiojn de adheriva rubando kae probas ilian forteson acensante ilin kae faligante objektojn el ili adsure kapojn.

Rilativeco[redakti]

- Ĉio estas relativa, - ekĝemas viro ĉe glaso da biero.
- Kion vi volas per tio diri? - demandas la tablokunulo.
- Ke la cent kronoj, pri kiuj la edzino ne scias, estas por mi pli valoraj ol la kvincent, pri kiu ŝi scias…

Fizikisto[redakti]

Profesoro konstatas, ke lia trajno startas akurate je la 9h32. Sed post iom da tempo li ekvidas, tra la fenestreto, horloĝon, kiu montras horon 9h20, kaj diras:

Ho ve! ŝajne mi veturas en la malĝusta direkto.

Galileolibro.jpg

Rilativece[redakti]

- Ho, karuĉjo, - diras la junedzino al sia junedzo, - nur pensu! Ni geedziĝis nur antaŭ dudek kvar horoj!

- Jes, karinjo, - respondas la junedzo al la junedzino, - estas nekredeble. Kaj ŝajnas, kvazaŭ tio estis nur hieraŭ!

Kosmologio[redakti]

Kosmoslogio (kosmologujo bonalingve, kosmiko reformisme) el la greka κοσμολογία – kun la proksimuma signifo scienco pri la universa ordo) estas teoria branĉo de la fiziko kiu temas pri ... la Kosmo! La Kosmologio ne estas religia kredo, sed donas logike bazitan komprenon de la vivo kaj ĝia religia dimensio.

La Kosmologio donas logike bazitajn respondojn al la fundamentaj demandoj de la vivo: kiel ni akiros monon? kiel fiki belajn virinojn? kial filozofoj demandas pri stultaĵoj?

La Kosmologio plene konformas al la absolutaj rezultoj de la fizika scienco kaj la postuloj de religio.Kiel? Kiam kosmonaŭtoj vojaĝis en la kosmon kaj prenis fotojn de la Tero, ili vidis, ke ĝi estas malluma, pendumita sfero. Oni diris: "La Tero estas malluma, pendumita sfero" kiu pendigis ĝin? Sekve Armstrong, per tiuj vortoj simple celis diri: Alaho estas tiu, kiu pendigis ĝin.

Martinus kreis bazon de tiu Scienco, nominte ĝin Kosmologio. Sed ĝi ne estas io nova. Ĝi estas tiu sama Scienco, kiu estis konata sub nomo Okultismo, Teosofio ktp. Ĝi estas ankaŭ tiu sama mondkoncepto, pri kiu revis Zamenhof - Homaranismo. Certe, ĝi plene koincidas ankaŭ kun Agni Jogo. Ĉio ĉi estas la sama Novepoka Doktrino.

1899.jpg

Idistaj mensogoj[redakti]

La reprezenti pri l'ideo di l' mondo kaj di l' universo chanjis konstante dum la yarcenti kaj oli esis la reflekto di l' mento di civilizuro (religio, miti) kaj di l' evoluciono di l' cienci. Nun granda pazo adavane facesas, nome on savis ke la universo (kosmo) kompozesis per plura galaxii, nun on deskovras ultree ke existas plura kosmala sistemi kaj plura universi. La ciencisti nomizas ica multopla universi : multiversi. Ico subversas omna idei quin la ciencisti havis pri la unika universo kaj igas la anteriora reprezenti obsoleta. Quala konsequin havos ica deskovro ? Me ne presavas nam ico povas destruktar omna koncepti religial kaj/alŭ ciencal til nun existanta kaj samatempe ofrar al li la posibleso di rinoviguro. Kun tala diverseso di "multiversi" divenas apene kredebla ke la homo esas sola en la universo kaj la raporti alŭ miti pri exterterani divenas potenciale kredebla. Quala esas ita homi ? alŭ vivanta inteligenta enti ? Nulon ni ankore povas dicar. Tamen la ciencisti semblas sempre plu multe kredar la posibleso di paralela universi tre simila al la nia. Forsan en ita paralela universi, la mondo havis tote altra evoluciono kam sur la nia. Posible existas universo ube Napoleon esis vinkanto en Waterloo kaj ube Britania esas nun Franca provinco. En altra universo la Arabi ne desvinkis en Poitiers (732) kaj ibe Europa esas islamana de longa tempo. sed lo maxim interesiva esas la eventualeso ke nia Linguo Internaciona forsan divenis la oficala linguo auxiliar di Europa en paralela universo. Domaje ke la cienco ne ja posibligas al ni voyajar tra la diversa "multiversi"...

Kreteneco[redakti]

Kreteno intelekte ne kapablas informiĝi, ke la Neŭtona meĥaniko estas nur proksimumo de la Ejnstejna relativeca teorio, kiu sufiĉe precize priskribas mason kaj movadon kadre de rapidoj ege pli malgrandaj ol la lumrapido. Ankaŭ la nocio de spactempa kontinuaĵo estas trans lia horizonto, same kiel ĉiu ajn dimensieco transe de tri.

Teorio[redakti]

Fizikisto alkuras panike: Mi devas diri al iu!

Amiko: Sed kio okazas ĉe vi, uleto?

Fizikisto: Mi kredas ke la universo estas ekdetruota. Aperas al mi etaj nigraj truoj en nia ekzistado. Mi vidas momentetojn de senfina, senlima malhelo. Ili ekaperas dum nur milisekundoj, kaj....

Amiko: Ĉu vi certas ke vi ne simple palpebrumas?

Fizikisto provas kelkajn palpebrumojn: Ha, vi pravas! Ho, mi senŝarĝiĝis.

Amiko skuas la kapon: Ankaŭ mi, knabo. Ankaŭ mi.

Komunisma fiziko[redakti]

Libroj pri Fiziko en Sovetio laŭdeve emfazis, ke en la nukleaj reakcioj energio ne ŝanĝiĝas en materion kaj inverse, kiel pretendas burĝaj fizikistoj. La aŭtoroj tuj antaŭe tamen komunikis klare per fizikaj formuloj, ke la "burĝaj fizikistoj" estas pravaj.

La interŝanĝiĝo de materio kaj energio estis kontraŭ "scienca materiismo", laŭ kiu spiritoj ne influas al materio.

Simile la probableca kvantummekaniko estis kontraŭ marksisma determinismo, laŭ kiu historio neeviteble kondukas al komunismo.

Ni tute ne deziras diskuti sur tia nivelo, sed Neciklopedio rekomendus al ĉiuj interesiĝantoj pri rilatoj inter ideismo kaj fiziko studi verkon de V. I. Lenin "Materiismo kaj Emuo". Malgraŭ nia ne tre pozitiva rilato al la _politika_ agado de Lenin, tiu filozofia libro vere tre bone "purigas cerbon" (certe, nur al tiuj, kiuj ĝin havas).

La ĉefa ideo de la verko estas: PRAKTIKO ESTAS KRITERIO DE VERECO. Kaj "praktiko" ĉi-okaze ne signifas nur _sentan_ percepton de ekstera mondo. La homo povas krei surbaze de siaj sentoj iajn teoriojn pri reala mondo, sed ĝian verecon li kontrolas, _aplikante_ tiujn teoriojn en praktiko (ne nur en eksperimentoj, sed en konstruado, inĝenierado, ekonomio ktp). Se la praktiko montras pozitivajn rezultojn, tio signifas, ke en la teorioj ekzistas almenaŭ parto de vero. Tiel poiome la homo proksimiĝas al vero, kvankam li neniam povos ekkoni ĝin _tuta_ (do, la procezo de ekkono estas senfina).

Referencoj[redakti]

  1. Ausflucht : artifiko, elturnaĵo, elturniĝo, finto, preteksto
  2. Laŭ mi estas malfacile oficialigi nur la metaforajn signifojn kaj ne la bazan.