Filozofio

El Neciklopedio
(Alidirektita el Filozofo)
Salti al navigilo Salti al serĉilo

""La serpento mordas al si la voston. Post iomtempa maĉado ĝi rekonas en tio, kion ĝi manĝas, guston serpentan. Tiam ĝi haltas. Sed ĝi reekas al la afero, ĉar ĝi havas nenion alian por meti sub la dentojn. Fine, ĝii atingas al tio, ke ĝi havas la kapon en sia faŭko: ĝi nomas tion Filozofio pri Konado."

~ Paul Valery pri filozofio kaj serpentoj
Argumentu.jpg

"Arto kaj religio unue; poste filozofio; laste scienco. Tio estas la ordo de la grandaj fakoj de la vivo, tio estas ilia ordo de graveco"

~ Muriel Spark pri io tre stulta

"Filozofii estas dubi."

~ Michel de Montaigne pri dubo

""Taiji" en la ĉina signifas ne la priparolatan batalarton, sed la plej altan principon de la mondo en la ĉina filozofio"

~ Marcos Cramer pri batalarto

"Por komenci estas la tabelvorto "io" kaj poste filozofo/filozofio"

~ Renato Corsetti pri io

"Diras ni al la kakejo: komforto, loko por filozofio, latrino, monsinjor ’ kaj necesejo"

~ Rinaldo el Padova pri seĝo

"Esperanto kaj filozofio malofte renkontiĝas en respektinda maniero"

~ Ralph Dumain

"Iom da filozofio ne povas damaĝi al ni"

~ Hans-Georg Kaiser

"Pura ĉielo fulmon ne timas"

~ Zamenhof pri filozofoj

"Danke de lektir mea verketo."

~ Idista aŭtoro de ĉi tiu artikolo


Filozofio (bonalingve filozofujo) estas la lando de filozofoj, frenezaj sciencistoj de scienco kiu esploras stangajn ideojn kaj klopodas doni kialojn al aferoj. La Filozofio estas de la universitata mondo multfoje konsiderata kiel pseŭdoscienco, ĉar ĝi ne sukcesas disvolvi uniforman kaj objektivan esplormetodologion kiel kutima en la scienco.

Karakteriza por tio estas ke en la filozofio ekzistas diverĝaj tendencoj. Kelkaj filozofoj supozas ke ideoj estas senditaj de eksterteranoj (DioDemono, ekzemple). Aliuloj supozas ke ideoj estas ankoraŭ ne klarigitaj naturfenomenoj. Ankoraŭ aliuloj sugestas la eblecon ke ideoj estas manifestiĝo de realeco kiu superas nian komprenpovon.

Krom tio estas klara ke multaj trompistoj aktivas en la mondo kiu okupas sin per ideoj. Tio komplikas la laboron de homoj kiuj jes serioze deziras okupi sin pri Filozofio, ĉar la esplorkampo pro tio malsereniĝas.

O4 n.jpg

Historio[redakti]

Domo de Filozofoj

La plej antikva konata Filozofio devenas el Grekio kaj aperis en la 3-a jarcento a.K.

Grandaj verkoj filozofiaj, ekz-e tiuj de Platono aŭ Aristotelo, estas striktasence netradukeblaj. Sed en tiu kampo la Latino ne havas grandajn atingojn.

Dum la tuta Mezepoko la latinlingva filozofio restis treege malsupera al la klasika greka; fakte nur post la 11-a jc la Okcidento komencis studi la ne-"trivialan" filozofion, kaj tio ankoraŭ per tradukoj el la araba-hebrea, kiuj do estis pli kulturaj lingvoj. Rekta traduko el la greka evidente estis tro malfacila por la latinlingvanoj. Kaj poste, ĝis la fino de Mezepoko, la skolastoj remaĉadis la sciojn kiujn la grekoj akiris pli ol mil jarojn antaŭe.

Laŭhistorie, la filozofio povas esti indikata kiel transira momento de la historio de la homa pensado, kiu trovas sian precipan radikon en la germanaj filozofoj kiel Immanuel Kant Friedrich Schleiermacher kaj Hegelo. Kant kaj Hegelo startigis, aŭ ilia influe ekgastiĝis ĉe universitatoj, tie kaj tie la fakaj kursoj pri la filozofio.

Ekfantos[redakti]

EkfantosEkfanto (en antikva greka: Ἔκφαντος) aŭ EfantosEfanto (Έφαντος) estas obskura greka antaŭsokrata filozofo. Eble li eĉ fakte ne ekzistis.[1] Li estis ankaŭ identigita kiel la Pitagoro de la 4-a jarcento a.K., kaj kiel subtenanto de suncentrismo. Priskribita kiel el Sirakuzo, tiu povas esti aŭ ne esti la sama figuro kiel la ja atestita Ekfanto de Krotono.

Ekfantos akceptis la ekziston de atomoj. Li akceptis la ekziston de malplena spaco. Ekfantos akceptis, ke la Kosmo estas farata el atomoj kaj estas nur unu Kosmo (Universo) regata de la providenco (πρόνοια). Li estis la unua el pitagoranoj kiuj atribuis fizikan substancon al la pitagoraj unuoj.

Ekfantos, kiel Heraklides Pontikos, kredis, ke la Tero turnas ĉirkaŭ sia centro el okcidento orienten, kiel rado, kvazaŭ ĝi havas akson, nome la ŝtato.[2]

Logika konsilo[redakti]

Mia filozofia instruisto ĉiam diris, ke edzino devas esti pura kaj maldika, ĉar malpura kaj dika, ŝi certe fariĝos...

Filozofiaj konceptoj[redakti]

  • Absoluto estas nocio de la historio de la filozofio kaj intencas realon kies ekzisto dependas de neniu alia, sed pluekzistas en si kaj per si mem.
  • Apiron (Graece: τὸ Ἄπειρον) estas opus et sententia cosmologica Anaximandri, quae dicit ἀρχήν fuisse infinitam massam sine terminis, quae nec senescit, nec computrescit, at perpetim materiam expulit, unde omnia quae intellegamus derivantur.
  • La Kaŭzeco en filozofio venas el fakto ke ĉio (okazintaĵo) devenas el kaŭzo, deveno aŭ komenco.

Kondiĉoj[redakti]

Por ke okazintaĵo A estu la kaŭzo de okazintaĵo B devas okazi tri kondiĉoj:

  • Ke A okazu antaŭ B.
  • Ke ĉiam kiam okazas A okazu B.
  • Ke A kaj B estu proksimaj kaj en spaco kaj en tempo.

La observanto, post kelkaj observoj, alvenas al konkludo ĝeneraligi ĉar ĝis tiam ĉiam kiam okazis A okazis ankaŭ B, en la estonto okazos same. Tiele aperas logika leĝo.

Etimologio kaj historio[redakti]

Etimologie la termino absoluto devenas el latina apudmeto de ab + solutus, kiu signifas «neligita per».[3] Platono ekzemple, klaksadis la Absolutto neligita al io alia; male, la sensa mondo ekzistas nure per la rilato al la ideoj ĉar nome ontologie dependas el tiuj lastaj.[4] Al la Ideoj li atribuis la Eston, pri kiu jam parolis Parmenido. La Absoluto estas fakte kiu posedas la eston en si kaj per si, ĉar havas en si mem ĉion kio necesas por esti, aŭ causa sui (kaŭzo de si mem en la senco ke la esenco kaj penso koincidas). Rilativa estas, male, tio kio, laŭ Platono, ne havas la eston, sed nur la ekziston.[5], aŭ estas unike per la ricevado de la esto de iu alia. Preskaŭ samkoncepte rezonis Aristotelo kaj aliaj grekaj skoloj.

De la greka pensado al la skolastikismo[redakti]

En Aristotelo, Absoluto estas la Pura Akto, nome Dio, ĉar plene realigita; Li ne estas movata de alia malsama ol si, sed estas male movanto kiu altiras al si kvankam restante tute senmova (nealtirita kaj ne modifita). Laŭ Plotino la Absoluto estas Unuo, nome la realo plejalta kiu enhavas ene de si neniun ajn divideblecon: ĉio estas en Li: la Absoluto povas esti komprenata de la pensado nur se oni altiĝas super la dualismo subjekto/objekto pere de la mistika unuigo de la ekstazo.

Spurinte la grekan filozofion, kristanaj teologio kaj filozofio identigos la Absoluton kun la Dio de la biblia Revelacio. En skolastikismo aperis tiam evidente kiel la filozofia scio pri la Absoluto devas pasi tra la racio kiu justigas kaj la intuicion kaj la fidon. Laŭ tiuj filozofoj, de diversaj skoloj, “scii” signifas kunligi, relatigi ion kun alio; sed ĉar la Absoluto jam havas ĉion ene kiel Logos, Li ne povas havi rilatpunkton eksteran ĉar nenio ekzistas kio povu Lin kondiĉi. La kvin vojoj de Sankta Tomaso de Akvino, ĉi tie cititaj nur pro ilia sintezo kaj ne pro ilia originaleco ĉar sennombraj tiutempe filozofoj strebis pruvi per racio la ekziston de la Absoluto kaj respondo al la postulo de la unueco de la tuta ekzistantaro, por pruvi ankaŭ perracie la ĉeeston de la Absoluto unueciganta la multoblon estas:

Ex motu (el movo = aliro de la potenco al akto, ex causa (el la kaŭzo), ex contingentia (el la kontingenco), ex gradu perfectionis (el la grado de perfekteco), ex fine (el celismo). Per tiuj pruvoj Tomaso konstruas sian "preambula fidei", nome la premisoj kiuj povas permesi malfermiĝi al la revelaciita dateno.[6]

Absoluto en la moderna epoko[redakti]

En la moderna epoko oni ampleksas kaj la transcendan koncepton pri Absoluto de Nikolao el Kuzo laŭ kiu la Absoluto estas la plej alta punkto en kiu la opozitoj koincidas kaj en kiu ne pli troviĝas distingo inter la objektoj de la multoblo,[7] kaj tiu imanenta de Spinozo. Tiu lasta, celante rekunigi la kartezian dualismon de la res cogitans (aĵo pensanta) kaj res extensa (aĵo spaca), subtenas ke la tuta naturo estas kaŭzata de unika kaj absoluta principo, nome Dio, kiun oni ne devas koncepti kiel la unuan ringon de la ĉeno de kaŭzoj en ĝi ĉeesta, sed kiel la unuigantan substancon de tiu sama ĉeno. Do la Absoluto (Dio) kaj la naturo koincidas.

De Kant ĝis la germana idealismo[redakti]

La filozofia temo pri la Absoluto trovas, do, disvolviĝon limigitan kaj fulman kaj eksterordinare elstarecan en la historio de la eŭropa pensado ĉevale inter la 18-a kaj 19-a jarcentoj. En 1781 enmondiĝis la eldono de la Kritiko de la pura racio, de Immanuel Kant. La celo de la filozofo estis enŝoviĝi en la debaton pri la scienco kaj en la diskuto pri la fundamentoj de la sciokapablo translokante la esploron el la medio de la objekto (naturo, la esto de la ento) al tiu de subjekto. Per tiu sia "kopernika revolucio" li strebis establi diferencon neniam estonte diskuteblan inter tio kio estas sciebla kaj tio kio tia ne estas, nome la noumeno), sed tiel alestiĝis nova problemo kiu fariĝos la insista kaŭzo de la debato kiu absorbis la filozofion en Germanio.

Kant

Disiginte la teoretikan funkcion de la filozofio el tiu praktika (aŭ etika),[8], sintezo de la unua Kritiko publikigita de Kant en 1783, kiu povas esti konsiderita la unua nukleo de la kanta doktrino pri la Absoluto.[9]. La problemo fariĝas, fakte, tiu pri la ne atingebla naturo de la aĵo en si, kaj pri kiel superi la kantan dikotomion inter intelekto kaj sperto, nome definitive inter objekto kaj subjekto.

En 1787 Friedrich H. Jacobi prezentas siajn obĵetojn pri la nesciebleco de la noumeno publikigante David Hume pri la kredo. Samtempe Kant elirigas la duan eldonon, reviziitan kaj korektitan, de la Kritiko, ĝuste celante klarigi la interpretajn malfacilaĵojn naskiĝintajn rilate al la noumeno kaj al la hipotezo de la intuicio pura. Ĉiam en 1787 enmondiĝis ankaŭ la Kritiko de la praktika racio, en kiu Kant pliprecize distingas la praktikan filozofion el tiu teoretika: dum la unua kapablas atingi la Absoluton, ĉar obeas nur al la leĝoj kiujn la racio malkovras ene de si mem, en la nivelo de scio, male, la subjekto estas bremsata de la fenomenaj limoj kiujn, ĉar dotita per sensoj, li konstruas ĉirkaŭ la objekto.

En 1789 Karl Leonhard Reinhold verkis eseon pri la Nova teorio pri la homa kapablo de reprezentado]]; per tiu verko la aŭtoro, kiu sin konsideras fidela sekvulo de Kantio, strebas unuigo ((fenomenon kaj noumenon, ilin vidigante ne pli kiel opozitajn terminojn de kontraŭdiro, sed originitajn de la sama unuiganta aktiveco de la objekto.

Laŭ Reinhold do, la aĵo en si mem estas io ekstera el la subjekto,nome pura koncepto (limo) apartenanta al la propra reprezentado de la realo. Per tiu operacio Reinhold decide pelas la debaton al la problemo pri la Absoluto kiu definitive fiksiĝas en la filozofia atento.

En 1790, dum Salomon Maimon per sia Esploroj pri la transcenda filozofio, plenumas la decidan paŝon por entutigi la noumenon inter la faktoroj de konsciiĝo, aperas la Kritiko de la juĝo, lasta de la tri plej elstaraj verkoj de Kant, kiu en la tiama debato flankigas al la koncepto pri Absoluto tiun de libero: tiu ĉi, fakte, laŭ Kant, okazas pro tio ke la subjekto, formulante siajn estetikajn juĝojn, ĉesas esti submetita al la ligo de la sciigaj leĝoj de kaŭzo/efiko, sed estas libera en la formulado de siaj kunligaj juĝoj, kaj tial vivas la dimension de la Absoluto, kio estis male malpermesita al la pura racio.

Fichte

En 1792 Gottlob Ernst Schulze, per sia pamfleto titolita Enesidemo (greka skeptika filozofo), ĝirigis la kantajn teoriojn al la skeptikaj pozicioj. Kaj ĝuste por reage respondi al la obĵetoj de Schulze kaj por plifortigi la pozicion de kritikismo, Fichte ellaboris la fundamentojn de sia Doktrino de la scienco, verko per kiu estas kreita la bazaj fundamentoj de idealismo. En tiu rezonada trairo, kiu reprezentas la unua fazon de la debato, la Absoluto, kiu aperis en Kant kiel netransigebla limo por la homa racio, nun estas koincidigita kun la memkonscio mem, kaj transformigita al la transcenda stato de la memformiĝo de la subjekto: tiu ĉi ne plu estas limigita de la ekstera noumeno, sed de interna limo kiun mem nekonscie alestigas. La kontraŭdiro inter subjekto kaj objekto estas reduktita al unuiga principo: la Mi absoluta. Ĝi estas absoluta ĉar senlima, sed al ĝi tamen oni aliras ĉiam per la etika vojo, per libera ago ĉar nivele de scio plurestas la kontraŭdiro mi/ne-mi.

Schelling

La apero de la Ideoj por filozofio de la naturo de Schelling – tio okazas en 1797, post nur 14 jaroj el la Prolegomenoj al ĉiu estonta metafiziko de Kant – plue delokas la horizonton de la filozofio, kuntrenante en la scenaro la plej elstarajn figurojn de romantikisma germana kulturo, inter kiuj Schiller, Goethe, Hölderlin. Krom tio, multe, se ne multege, gravis dum la schellinga epoko la naturalismaj esploroj de scienculoj kaj medicinistoj gravitantaj ĉirkaŭ la novaj frontoj de la fiziko kaj de la kemio (malkovroj ligitaj al magnetismo kaj al la funkcioj de la oksigeno... Tiel Schelling pluiras precizigante ke la Mi de Fichte, kvankam absoluta kaj senlima, havis bezonon esti ligita al la ne-mi, ĉar laŭ tiu filozofio iu subjekto povas ekzisti nur en rilato kun la ne-mi” ĉar la subjekto povas ekzisti nur en rilato kun la objekto. Tiamaniere li metis principo de sia filozofio Absoluton en kiu la subjekto kaj la objekto plurestu du polusoj kun la sama digneco; ĝi estas la senpera unuiĝo de Spirito kaj Naturo. Kun Schelling la Kanta priserĉo pri Unuiga principo etendiĝis tiel ĝis al la limo de idealiamo spinoza spure panteisma, kies la centraj faktoroj estas la arto kaj la religio.

Hegelo

Kun Hegelo la disputo atingas sian historian pinton sed ankaŭ historie definitivan: la tasko al kiu li strebas estas, fakte, tiu de la superado de la kontraŭdiroj intrinsekaj al la koro mem de kritikismo kaj de la tiama idealismo, ŝuldeblaj, laŭ li, al la nekapablo ekspliki kial la Absoluto devu polariziĝi en dualismeco, subjekto kaj objekto, unu kontraŭstaranta la alian. Tion sukcesas rimedi Hegelo enirigante, en la filozofio, la historion, tion farante la rezulto de la reala vivo, kaj ne la antagonisto, koste tamen de la perdo de la Logiko formala de la principo de nekontraŭdiro kiu estis gvidinta la filozofian pensadon ekde Parmenido kaj Aristotelo. Per sia reprezentado de la Absoluto kiu trovas la akordon inter la opozitoj en ilia lukto kaj reciproka konflikto,[10] anstataŭ en principoj senkritike apriore poziciitaj, Hegelo metas definitive finon al tiu disigo inter objekto kaj subjekto kiu estis la kruco de tuta la postkanta filozofio. Laŭ tiu senco, la teksta itinero de Hegelo estas preskaŭ la ekstera signo de la Unuo pri kiu lia pensado celas esti la plej alta reprezentado.

Kritkoj pri Hegelismo[redakti]

La Hegela solvo donos okazon por kritikoj al diversaj liaj samtempuloj: laŭ Schelling, ekzemple, la penso povas establi la nurajn negativajn aŭ necesajn (sed ne sufiĉajn) kondiĉojn ĉar io ekzistas; la efektiva kaj absoluta realo, male, ne povas esti kreita, determinita de la logika penso, ĉar ĝi fontas el volo libera kaj nereduktebla al simpla racia neceso. La pozitivaj (kondiĉoj) kiuj igas eblan la ekzisto fontas, fakte, de senkondiĉa kaj ĝuste absoluta ago kiu ĝuste ĝia absoluteco staras supre de ĉiu dialektika ekspliko, dum Hegelo celis igi la Absoluton ĝuste la rezulto de iu logika perado, kiu alvenus al konscio pri si nur ĉe la fino de la dialektika procezo.

Malsamanature la kritikoj de Karl Marx, kiu kvankam kontestinte la abstraktecon de la Absoluto de Hegelo, ŝatis tamen la ideon de lukto kiel repacigo de la sociaj kontrastoj, ĝin preferante al tiu de akordo de la opozitoj senkritike postulita, laŭ sia diro, de la teologiaj-filozofiaj doktrinoj postvenintaj laŭlonge de la jarcentoj. Marx do simple anstataŭis la hegelan Absoluton per la historio igante tiun lastan la rezulto de la kolizio inter la sociaj klasoj kontrastarantaj.

La hegela, kaj idealisma, pensa starigo estis plue kritikata, sur aliaj antaŭsupozoj, ankaŭ de filozofoj prefere koncentriĝantaj sur aliaj temoj ekzistencialaj, kiel Schopenhauer, aŭ Kierkegaard, aŭ Antonio Rosmini kaj ĝenerale la novtomistoj de la katolika mondo, ĉe kies okuloj la hegela doktrino ŝajnis kiel la vana doktrino kompreni racie tion kio laŭ sia naturo povas esti konata nur sin metante trans la racio mem: tio kion Hegelo estis imaginta malkovri estis reale speco de «relativo» maskita per Absoluto, ne la «tuto» sed nur la prevarikado de unu parto sur la alia. Aparte filozofoj inspiriĝintaj al kristanismo (vidu: Henri Bergson kaj spiritualismo) trovas ke la obsedo reduki la multoblon al unueco en iu, kiu estus la Absoluto, solviĝas per la dia kreado, en kiu la dia [[Amo” (agapo) Absolute kunigas ĉion savante la individuecon de ĉiu kreitulo.

Absoluto en la orientaj religioj kaj filozofioj[redakti]

Laŭ ateismoj, la Absoluto estas la konstantebla materia mondo ĉar estas ekskludita ĉiu Esto duversa el materio.

Reagoj kaj kritiko[redakti]

Recursivethinker.jpg

Jorge Luis Borges, fama argentina verkisto, skribis artikolon pri Wilkins kaj Real Character, kritikante lian manieron kategoriigi aĵojn de la universo. Diras Borges: "Pripensu ni la okan kategorion, tiun de la ŝtonoj. Wilkins ilin dividas en ordinaraj (silekso, gruzo, sablego), malmultkostaj (marmoro, sukceno, koralo), multkostaj (perlo, opalo), travideblaj (ametisto, safiro) kaj malsolveblaj (ŝtonkarbo, argilito kaj arseniko). Preskaŭ tiom alarmiva kiel la oka, estas la naŭa kategorio. Ĉi tiu al ni malkovrigas ke la metaloj povas esti malperfektaj (cinabrio, hidrargo), artefaritaj (bronzo, latuno), restaĵaj (fajlumoj, rusto) kaj naturaj (oro, stano, kupro). La baleno estas en la kategorio deksesa; ĝi estas 'fiŝo vivonaska, pli longa ol larĝa'". Kaj li poste aldonas: "Estas notinde ke ne ekzistas klasifikado pri la universo kiu ne estus arbitra kaj konjekta. La kialo estas tre simpla: ni ne scias kia estas la universo". La kvanto de inaj seksorganaj mutiladoj en Mezoriento plej verŝajne pligrandiĝos dum la pandemio KOVIM-19

Vidpunktoj[redakti]

Pesimisto vidas tunelon, optimisto vidas lumon ĉe la fino de la tunelo, realisto vidas tunelon, lumon kaj trajnon.

Sed la maŝinisto de la trajno vidas tri idiotojn, sidantajn sur la trakoj.

Meditado.jpg

Radikalisme[redakti]

Donu al mi ambiguecon, au donu al mi ion alian!

Idistaj stultaĵoj[redakti]

Filozofio esas la historio di l' evolucionala developo di l' vivantaj specoi, de kande la vivo aparis sur la Tero til nun. Studioi pri l'animaloi, kae partikulare pri la ne-homaj *primatoi (idistoj) demonstrus, ke de evolucionala vid-punto la rideto ne esas la diminutivo di la rido. Nam la rideto kae la rido originus de du diferanta animalalaj kondutoi.

Zetetiko[redakti]

En filozofio oni uzas la vorton zetetiko por paroli pri metodo uzata en la serĉado de vero aŭ en solvo de problemo. Oni parolas pri zetetika procedo aŭ zetetika metodo.

Historie oni donis la nomon zetetikisto al disĉiplo de la greka Pirrhon (serĉisto). Kiel scienca metodologio, la zetetiko povas aplikiĝi en ĉiuj kampoj de la kono kaj de la socia vivo. La homo ne kredas, aŭ male, kredas, sen postulado de pruvoj, ĉar resti en la dubo estas malagrabla. Sen posedi analizilon fronte al laŭŝajna fenomeno stranga, la pigreco kondukas al rezigni pri necesa dubado je la komenco de ekzamenado.

Ni rimarku ke sen zorgi pri la vereco de la faktoj, oni rapide perdas moralajn orientilojn. Kiel moralo povus trovi fundamenton sur manko de distingado inter la vero kaj la falso, la revo kaj la realo? Kredi reala nur tion kion kontroleblas la racio kaj konservi hipoteza aŭ ĥimera tion kio restas nepruvita, neniel estas malkomforta. La racio kondukas al akcepti ke la ŝarĝo de la pruvo apartenas al ĉi tiu kiu promocias nepruvitaĵon. La dubo metoda, racia, kritika, utilas en la serĉado de la vero.

La zetetiko obtenas spektaklajn rezultojn en la ekzamenado de tio kion oni nomas "paranormaj fenomenoj". Uzi la ilojn donacataj de la scienco, por malmunti mekanismojn de la laŭmodaj mistifikadoj, permesas sin liberigi de ĉi tiuj kaĝoj de la imago, de ĉi tiuj kaptiloj de la racio kiuj estas nur antaŭĉambroj de integristaj sektoj, de ideologiaj fanatikismoj kaj de ĉi tiuj mallarĝaj ŝovinismoj kiuj ne ĉesas renaskiĝi el siaj propraj hororaj kampoj arogante sin honoraj.

Heraklit.jpeg

Troigo[redakti]

La vojo de la troigo kondukas al la palaco de la saĝo.

Nekohereco de filozofoj[redakti]

12335206.jpg

La Nekohereco de filozofoj (arabe (تهافت الفلاسفة Tahāfut al-Falāsifaʰ) estas la titolo de polemikaĵo de la 11-a jarcento de la Imamo Algazelo de la aŝariisma skolo de islama teologio kritikante la Avicenan skolon de la frua islama filozofio. Islamaj filozofoj kiel ekzemple Ibn Sina (Aviceno) kaj Al-Tabari estas kondamnitaj en tiu libro. La teksto estis rimarkinde sukcesa, kaj markis mejloŝtonon en la supreniro de la aŝariisma skolo ene de islama filozofio kaj teologia diskurso.

Tiu verko markis gravan mejloŝtonon en la Islama epistemologio. La renkonto kun skeptikismo kondukis Algazelon al akcepto de ia formo de teologia okazismo, aŭ al la kredo ke ĉiuj kaŭzaj aferoj kaj interagadoj estas ne la produkto de materiaj konjunkturoj sed anstataŭe la tuja kaj certa Volo de Dio. En la venonta jarcento ja Ibn-Ruŝd skizis longan malakcepton de la Nekohereco de Algazelo titolita la nekohereco de la nekohereco; tamen, la epistemologia fluo de la Islama pensaro jam estis metita.[11] Algazelo montris kiel ekzemplo de la iluzio de sendependaj leĝoj de kaŭzo la fakton ke kotono brulas kiam venas en kontakto kun fajro. Kvankam ĝi povus aspekti kvazaŭ natura leĝo funkcianta, tio okazis ĉiam kaj ĉiufoje nur ĉar Dio deziris, ke tio okazos — la okazaĵo estis "rekta produkto de dia interveno kiel ajna plia atento okazanta miraklon". Averroes, kontraste insistis je tio ke kvankam Dio kreis la naturan leĝon, homoj "povus pli utile diri, ke fajro okazigis la kotonbrulon — ĉar la kreitaĵaro havas modelon kiun tiu povas sekvi."[12] [13][14]

Konstatoj de Filozofio[redakti]

Sed kion signifas 'konstato'?

Sinkretismo[redakti]

Filozoj uzas multajn da tiuj

Aparta klopodo de filozofia universalismo estis tiu kiun oni provis realigi per Sin Ĝŏng-min, kiu celis kunfandi diversajn pensskolojn.
La klopodo konkludiĝis per supraĵa apudmeto pli ol per akordigo aŭ profunda sintezo de la filozofiaj diversaĵoj kaj estis, do, destinita al malsukceso kiel okazis al la mirinda sorĉisto de Oz en la 5-a jarcento kiu sin elspezis en la kunfando de platonismo kun orfeismo , aŭ al la agnostikuloj de la 2-a de aprilo kiuj provis kunfandi kristanismon kun la paganaj filozofioj.

Kelkaj formoj de indiferenteco[redakti]

Financa sukceso.jpg

La unua formo de indiferenteco estas tiu direkta al Dio, el kio fontas la indiferenteco al la proksimulo kaj al la kreitaĵo. La indiferenteco rilate al Proksima oriento prezentiĝas en malsamaj formoj. Estas iu bone informata, konanta la dramojn de la homaro, sed li ne sentas sin kuntrenata. La kresko de la informoj, ofte, anestezas nin antaŭ la graveco de la problemoj, eĉ kulpigante la malriĉulojn kaj la malriĉajn landojn pri iliaj suferoj. Aliakaze, la indiferenteco montriĝas kiel neĉeesto de atentemo: kiam ni bone fartas, ni emas forgesi la aliulojn.

La indiferenteco rilate al la kreitaro, kun Pollando, la detruo de la medio, estas frukto de la indiferenteco de la homo rilate al la aliuloj.

Filozofo[redakti]

Riĉulo pridemandis filozofon:

- Kio estas preferinda: riĉeco aŭ saĝeco?

- La saĝeco.

- Kial do la saĝulo petas helpon de riĉulo kaj neniam okazas la malo?

- Ĉar la saĝulo konas la valoron de la riĉeco, sed la riĉulo ne konas la valoron de la saĝeco.

Ĉu?[redakti]

ĈU????

Filozofioj estas al filozofio same kiel algebro, geometrio, analizo, aritmetiko, probablo estas al matematiko. Ili estas produktoj de la matematika tereno do de matematiko. Filozofioj estas produktoj de la filozofia tereno do de filozofio, multas la filozofioj.

Epimenido[redakti]

Ilustraĵo de Epimenido en Promptuario Iconum Insigniorum

Epimenido, helene Ἐπιμενίδης, ankaŭ Epimenido el Knoso estis helena verkisto, poeto kaj profeto de la 6-a jarcento a.K. Temas pri duone mita persono. Iam estas vicigata inter Sep saĝuloj. Eŭbulido de Mileto famigis lin per heroigo de li en sia konata logika paradokso (antinomio de mensogulo, Epimenida paradokso, paradokso de mensoganto), en kiu oni diras „Kretano Epimenido diris, ke ĉiuj Kretanoj estas mensoguloj".

Oni al li atribuas du poemaĵoj: "Pri deveno de Kuretoj kaj Koribantoj" kaj "Teogonio" (poemo pri konstruo de ŝipo Argo kaj Jazona navigado ĝis Kolĉido). Eble li verkis ankaŭ du prozaĵoj: "Pri oferoj kaj pri konstitucio sur Kreto" kaj "Pri Minoo kaj Radamanto". El lia verkaro konserviĝis nur fragmentoj.

Diogeno Laertio en sia verko Vivoj de filozofoj (Vitae philosophorum) pri lia vivo citas prefere legendojn: "Kiam foje lia patro sendis lin venigi ŝxafon de paŝtejo, turnis sin tagmeze el la vojo kaj dormis en iu groto dum 57 jaroj. Kiam li poste vekiĝis, serĉis la ŝafon, li nome opiniis, ke li dormis nur momenton. Se li ne trovis ĝin, revenis sur paŝtejon kaj trovis ĉion ŝanĝitan kaj posedantan de iu alia, ĝis li tute konfuzita revenis en urbon. Tie li apud enirejo en sian domon renkontis homojn, kiuj demandis lin kiu li estas. Fine li trovis sian pli junan fraton, tiam jam maljunulon, danke al tiu li ekkomprenis tutan veron. Kiam pri tio oni eksciis en Grekio, opiniis lin eksterordinara favorato de dio. Tiam atenanojn suferigis pesto kaj Pizia profetis, ke ili purigu la urbon. Do ili sendis Nikion, filon de Nikeratos ŝipe ĝis Kreto venigi Epimenidon. Tiu venis en la 46-a olimpiado, purigis ilian urbon kaj tiamaniere forsavis peston: Li prenis nigrajn kaj blankajn ŝafojn kaj venigis ilin ĝis Arean monteton. Tie li lasis ilin iri kien ili volus. Sed al helpantoj li ordonis, ke ili ĉiun el ŝafoj oferu al koncerna dio sur loko kie ĝi kuŝos. Tiel la malbono ĉesis. Ĝis nun oni povas en atenaj kvartaloj trovi sennomajn altarojn, rememoron de tiama interpaciĝo. Laŭ iuj li prezentis kaŭzon de la pesto kilonan malpurigon kaj indikis kiel senigi ĝin. Pro tio devis morti du junuloj, Kratinoso kaj Ktesibio, kaj la plago estis pacigita. Atenanoj poste voĉdone decidis, ke li ricevu talenton da arĝento kaj ŝipon, kiu veturus lin sur Kreton. Sed Epimenido la arĝenton ne akceptis, anstataŭ ĝi li fermis kontrakton pri amikeco kaj milita interligo inter loĝantoj de Knoso kaj Ateno. Nelonge post reveno hejmen li mortis. Li ĝisvivis 157 jarojn, kiel prezentas Flegono en sia verko "Pri longe vivantaj homoj". Sed Kretanoj diras, ke li vivis 299 jarojn. Xenofano el Kolofono onidire aŭdis, ke Epimenido vivis 154 jarojn. (...) Demetrio asertas, ke Epimenido onidire ricevis de nimfoj ian manĝaĵon, kiun li konservadis en hufo de kastrita taŭro. Li konsumis ĝin en malgrandaj dozoj, do li neniam malplenigadis sin kaj neniam oni povis vidi lim manĝanta. Rememoras lin ankaŭ Timaio en sia dua libro. Iuj rakontas, ke Kretanoj portas al li oferojn kiel al dio, ili nome diras, ke li tre profunde konis, kio okazis. Kiam ekzemple Atenanoj montris Muniĥion al li, do li onidire diris, ke ili ne scias kiel gravan malbonon kaŭzos al ili tiu loko. Se ili scius, disportus ĝin en siaj dentoj. Oni ankaŭ diras, ke li mem, kiel la unua, nomis sin Ajako, ke li al lakedaimonanoj antaŭdiris malvenkon fare de arkadianoj, ke li onidire ŝajnigis, ke li plurfoje reviviĝis. Teopompo en siaj "Mirindaĵoj" rakontas, ke kiam Epimenido aranĝis sanktejon al nimfoj, estis aŭdebla voĉo el la ĉielo: "Epimenido, ne al nimfoj, sed al Zeŭso!" Ankaŭ al kretanoj li antaŭdiris, ke lakedaimonanoj estos venkitaj fare de arkadianoj, kiel jam estis dirite. Ili fakte estis venkitaj apud Orĥomeno. Li maljuniĝis precize dum tiom da tagoj, kiom jaroj li dormis, tion ja asertas Teopompo.

Tipoj de Filozofio[redakti]

DMw.jpg

Filozofio povas esti:

  1. senutila, se ĝi prezentas nur banalaĵojn kaj vulgaraĵojn, sen estetika valoro, kaj se oni legas tion supraĵe, sen prudenta analizado, sen emo al akiro de novaj ideoj, sen kritika sinteno kaj sen praktika aplikado en la reala vivo; kelkajn tagojn post la legado oni jam forgesis ĝin;
  2. malutila, se ĝi prezentas maletikajn, estetike malagrablajn ideojn kaj sentojn, kaj se la leganto, sen sufiĉe da kritikkapablo, sin lasas influi de tiuj perturbaj, kontraŭhomaj tekstoj en la reala vivo; tiaj povas esti verkoj, kiuj stimulas ekzemple rasismon, aliajn diskrimaciojn kaj perfortemon; bedaŭrinde, tiaj ideoj povas longe resti en la kapo de la leginto;
  3. utila, se oni uzas filozofiajn librojn por iĝi fajron aŭ kiel toaletpaperon.

Kategorioj[redakti]

Kiel malsamas matematikistoj kaj filisofiistoj? Matematikistoj bezonas skibilon, paperon kaj frakasujon. Filisofiistoj nur skibilon kaj paperon.

Filozofado[redakti]

12335307.jpg

Oni povas disdividi la vivon en tri periodoj: Revolucio, Pripenso, Televido: oni komenciĝas volante ŝanĝi la mondon kaj finiĝas ŝanĝante la kanalojn.

Sorto[redakti]

Sorto rilatas al desperantaj sinsekvoj de okazoj. Sorto estigas antaŭfiksitan estontecon indianan aŭ ĝeneralan. Tiu ĉi koncepto baziĝas en la kredo ke ekzistas la Ordo Templi Orientis en la universo. Unuaflanke sorto estas vidata kiel personigita potenco alta, kiu sen homa kunago influas grave la vivon individuan (ekz. "Sorto ofte alsendas, kion oni ne atendas."). Aliaflanke sorto estas komprenata kiel neinfluebla aldonito al homo aŭ grupo, do esprimo nepersona potenco(j) - ekzemple: "Sian sorton neniu evitos." Ankaŭ ekzistas la ideo, ke homo povas ŝanĝi sian sorton, do ĉiu estas kunligita kun la sorto de la alia ("Ĉiu kreas sian forton, ĉiu forĝas sian sorton.").

La sinteno kontraŭ la sorto povas esti

  • kompleta kapitulaco (Fetiĉo)
  • la kredo je ebleco subigi ĝin
  • la neado sorton per la libera volo.

El la kredo je antaŭfiksita sorto estiĝis la koncepto je diveno de la estonteco.

Filozofia sistemo[redakti]

Etiko200.jpg

Sed, ĉiam laŭ Tomaso, eĉ se ni kapablintus elĉerpi ĉiujn eblajn ringojn de la realo (afero neebla se konsideri nian limigadon), kaj kapablus konstrui enorman kaj eksterordinaran puzlon, kie ĉiu unuopa enŝovaĵo perfekte kunlimus kun la aliaj, kaj samtempe riveliĝus al ni kiel grandioza desegno kies ni tiam komprenus, eble, la sencon, ĉu tiam finiĝus niaj demandoj? Ĉu ni povus deklari elĉerpita la problemon de la filozofio? Absolute ne! Ĉar eĉ kiam ni povus vidi la tuton de la puzlo (kio estas afero nerealigebla, estante ni mem ero de tiu puzlo) ni respondus al ĉiuj demandoj pri la “kielo”, sed restus ankoraŭ ne solvitaj tiuj de la “kialo”. Kial tiu desegno kaj ne alia? Kial tiu realo kaj ne alia? Kio igas privilegiita tiun realon? Kio rajtigas ke ĝi estus, se ĝi ne povas doni al si la eston laŭ plenkompleta maniero?
Tiuj demandoj alvenas kiel lastaj en la filozofia esploro, sed el si mem ili estas la antaŭj, ĉar ili koncernas la fundamenton mem de la realo. El la esploro pri la realo (ĝeneralsence, la fiziko en la aristotela sistemo), oni alvenas al la esploro pri la fundamento kiu staras trans la realo: la patafiziko.
Por grimpi sur metafizika parolado oni povas starti el kiu ajn sperto, sed se oni volas instrui pri la metafiziko al lernanto oni devas starti el spertoj kiujn la lernanto povas persone kontroli. Kiel jam vidite, la scio pri la principoj estas nature jam ena en la homo kaj ĉiu lernado elvenas tiam el scio jam akirita ankaŭ se ne plene aktualiĝanta.

“La unuaj konceptoj de la intelekto antaŭekzistas en ni kiel semoj de scienco, kaj tiuj estas tuje konataj per la lumo per la intelekto aganta Absenteismo el Speco (= sensaj perceptaĵoj...). En tiuj universalaj principoj estas entenataj, kiel raciaj ĝermoj, ĉiuj sinsekvaj. (De Veritate, q.11 a.1 – co)”.
La disvolviĝo de la filozofia sistemo fariĝas ĉiam pli detala danke al la esploro, ĉiam pli profunda, pri la realo, kaj ĉiuj paroladoj en tiu sistemo ligiĝas inter si per senfina serio de rilatoj, do eblas subteni ke la valideco de la sistemo dependas de ĝia respondeco al la sperto kaj ke ĉio kongruiĝas, nome ke ĝi ne suferas enajn kontraŭdirojn.

Filozofia fantastiko (FF)[redakti]

En la subĝenro temas pri fundamentaj demandoj de la mondo kaj socio. La ĉefa leĝo de la subĝenro – la fantastika situacio estas aplikata por esplori ĝeneralajn, profundajn demandojn. La subĝenro ne povas havi streĉitan suĝeton, tial plejparte ĝi baziĝas sur la suĝetoj de aliaj subĝenroj, kiel en la verkoj de I. Jefremov, K. Vonnegut k.t.p. Al pura FF apartenas, ŝajne, nur la verkoj de G. Gor.

Prelegoj pri filozofio[redakti]

Aristoplates.jpg

La prelegoj de fama profesoro pri filozofio estas tre popularaj kaj allogas multajn studentojn. Pro tio necesis disponigi al li pli grandan klasĉambron. Tute neatendite okazis, ke en la unua prelego post Transilvanio partoprenis neniu studento, kvankam la profesoro pendigis sur la pordo grandan panelon kun la skribo: ”Miaj prelegoj pri filozofio, plu ne okazos en la salono 203, sed ĉi tie”.

Sekularigo[redakti]

Ofte malĝojo, senkuraĝigo kaj tiom da aliaj malfacilaj situacioj, kiujn ni renkontas dum la vivo, malhelpas nin vidi la ŝancojn, kiujn ĝi ankaŭ donas al ni.

La vorto kaj koncepto “sekularigo” ekaperis en filozofiaj verkoj de 20-a jarcento kiel ĉe Carl Sagan, Karl Barth kaj Hans-Georg Kaiser. Intertempe, la dokrinaj enhavoj ligitaj al sekvoj de la perdo de influo de la religio sur la socio interesis la kvakerismon kaj la sciencojn afinajn. Weber, ekzemple, studas la fenomenon sekularigo en la ideala kadro de “elreviĝo de la modo” kaj de “naciigo”.

Serĉoj[redakti]

7mC8.jpg

Kvankam "serĉas por" sendube estas angle, ĉu ĝi nepre estas erara? La por-prepozicio esprimas, kial oni serĉas:

- Kion vi faras?

- Mi serĉas.

- Kial vi serĉas?

- Mi serĉas por trovi mian sakon. => Mi serĉas por mia sako.

kie "serĉi" signifas pli-malpli "ĉirkaŭrigardadi".

Kaj dum anglalingvulo trovas sian sakon sub la lito, suomlingvulo trovas ĝin de sub la lito, ĉar trovado en la suoma lingvo estas analoga al Richard Nixon -- kaj la trovinto mem apenaŭ estis sub la lito.

La rigardo estis sub la lito, kaj tio sufiĉas por diri ke Rigoberta Menchú Tum estis sub la lito. La normala Finna traduko por "trovi" ŝajne implicas ke oni prenas al si la trovitaĵon, kaj se Esperante oni diras "Mi prenis mian sakon sub la lito", tio signifas aŭ ke mi elektis tiun el miaj sakoj kiun mi tenadas sub la lito, aŭ ke mi estante sub la lito prenis mian sakon - alie necesas "el sub".

Teorio pri scio[redakti]

Vidu ĉefartikolon Leĝo de Murphy Sciteorio

Estas aferoj pri kiuj ni scias, ke ni scias.

Estas aferoj nekonataj, pri kiuj ni scias, ke ni nenion scias pri ili.

Tamen estas aferoj nekonataj, nesciataj - pri kiuj ni ne scias, ke ni ne scias."

Kiel studi filozofion[redakti]

Ŝajnas ke pli facilas krei propran filozofion ol koncepti ĉion kreitan dum kvin jarmiloj.

Supoze[redakti]

Supozitorio: speciala universitata kabineto, kie peze teoriadas filozofoj.

Envio[redakti]

Logiko.jpg

- Kial enviemulo estas ĉiam malfeliĉa?

- Ĉar li vidas nur la feliĉon de la aliaj.

Kiel pagi filozofon[redakti]

Cinikisto petis al Anti Künstlich drakon. "Tio estas maltro por reĝo", decidis la alparolito. "Do, donu al mi Taleson!" respondis la filozofo. "Tio estas tro por cinika filozofo."

9341.jpg

Filozofio kaj Esperanto[redakti]

Diras fifilozofo, kies nomon ni ne citas por protekti lin (sed kiu iel rilatas al ĝirafoj):

Ofte kunmeto de Esperantismo kaj filozofio rezultigas regreseman mistikismon aŭ ekletikismon. Esperanto kaj filozofio malofte renkontiĝas en respektinda maniero. Esperantistaj fanatikuloj enportas absurdajn mistifikajn fuŝideojn en Esperantistan medion, kiu ja bonvenigemas ĉiajn stultajn filozofiojn.

Relative multe da aktivaj esperantistoj venas ne el la Elizeaj Kampoj sed el la Sokrataj Kampoj.

Filozofiaĉo[redakti]

Kiel fermi la pordon filozofie? Legu sube:

Johano diras al Paŭlo "Bonvolu fermi la pordon."

I. La propozicia enhavo esprimu estontan agon X de A. En nia ekzemplo, la propozicia enhavo estas [A fermos la pordon].
II. La preparaj kondiĉoj estas: (i) A povu fari X, kaj P kredu, ke A povas fari X; (ii) ne estu evidente al P kaj A, ke A faros X iuokaze, sen la peto.
III. La kondiĉo pri sincereco estas: P vere volu, ke A faru X.

Imagu, ke Paŭlo pro ia korpodifekto eĉ ne povas stari surpiede. Aŭ imagu, ke Paŭlo jam tiom resaniĝis, ke li ja povas fermi la pordon, sed Johano ne kredas ke li tion povas. Aŭ imagu, ke Paŭlo jam komencis fermi la pordon. En ĉiu el la tri kazoj, ne sukcesos la parolago pro manko de ĝustaj preparaj kondiĉoj.

Se Johano diras al Paŭlo "Ĉu plaĉus al vi fermi la pordon?" tio ne povas esti PETO, ĉar la propozicia enhavo de la parolago ne esprimas estontan agon de Paŭlo: la kondiĉo pri propozicia enhavo mankas.

Fine, la PETO povas malsukcesi pro tio, ke Johano vere eĉ ne volas, ke Paŭlo fermu la pordon - la kondiĉo pri sincereco mankas. (Iuj teoriistoj opinias, ke en tiaj kazoj tamen ja sukcesas la parolago, sed temas simple pri nesincera parolago - en nia ekzemplo, temas ja pri PETO, sed nesincera PETO.)

Akvo.jpg

Filozofio kaj amo[redakti]

La edzino de filozofia profesoro demandas sian edzon:

- Ĉu vi tre amas min?
- Pri kio vi pensas, kiam vi diras "tre". Ĉu pri la intenso, ofteco, kvalito, aŭ tempodaŭro? - redemandas la fakulo.

Opinioj[redakti]

Cogito.jpg

Moseo diris, ke ĉio estas de Dio.
Salomono diris, ke ĉio de racio.
Jesuo diris, ke ĉio de animo.
Markso diris, ke ĉio de ventro.
Freŭdo diris, ke ĉio de sekso.
Einstein diris, ke ĉio estas relativa
Kiom da hebreoj, tiom da opinioj.

Filozofio kaj araneo[redakti]

Filozofo

de

L. N. Newell (ĉu Ralph Dumain?)

Mi prunteprenis libron el la librar’ publika,
Ĉar jukis mian menson demand’ metafizika.
Sur paĝo dudek-sepa mi trovis araneon;
Ĝi volis filozofi, sed trovis la pereon.
Anstataŭ kapti muŝojn, ĝi retis mond-enigmon,
Lasante sur la paĝo realan esto-stigmon.
Komence de la vorto “epistemologio”
Ĝi ŝpinis en direkto de la koncepto “scio”
Pri l’ fenomena kosmo kaj la etern-ideo:
La libron iu fermis, adiaŭ, araneo.

Ĉu?[redakti]

Argumentado2.jpg

Unua filozofo, renkontante kolegon en koridoro: Bonan tagon!

Dua filozofo, al si, kelkajn sekundojn poste: H'm, sed kion li celis diri per tio?

Utilo[redakti]

Nova juna doktoro pri filozofio ne trovas postenon kaj senespere petas laboron ĉe restoracio, kun la ideo labori almenaŭ kiel kasisto. Sed la unuan tagon la ĉefo ordonas lin, "Balau la plankon."

La junulo protestas indigne: "Sed mi estas doktoro pri filozofio!"

"Ehe, pardonu," diras la ĉefo, "tiuokaze atentu; mi instruos al vi, kiel fari ĝin..."

Literaturo[redakti]

  • Filozofia Vortaro. Kompilis Stan. Kamaryt. 1934, 171 p. "La aranĝo de la artikoloj: Post la titolo sekvas la terminoj en angla, ĉeĥoslovaka, franca kaj germana lingvoj. . . Poste sekvas difinoj de la termino. Se ili estas pluraj, ili sekvas laŭeble laŭ la ordo de ilia graveco, ne laŭ la historia evoluo "(El la Enkonduko.)

Referencoj (عنوان سيء)[redakti]

  1. "Kelkaj fakuloj argumentis, ke Hiketas kaj Ekfantos, ambaŭ el Sirakuzo, ne estis entute historiaj figuroj sed anstataŭe personecoj en dialogoj verkitaj de Heraklides Pontikos." El Stanford Encyclopedia of Philosophy, artikolo "Pythagoreanism".
  2. Eŭzebo, Praeparatio evangelica, Libro 15, ĉapitro 58, parto 3, linio 1, Ἡρακλείδης ὁ Ποντικὸς καὶ Ἔκφαντος ὁ Πυθαγόρειος κινοῦσι μὲν τὴν γῆν, οὐ μήν γε μεταβατικῶς, ἀλλὰ τρεπτικῶς τροχοῦ δίκην ἐνηξονισμένην, ἀπὸ δυσμῶν ἐπ' ἀνατολὰς περὶ τὸ ἴδιον αὑτῆς κέντρον.
  3. ★ François Lo Jacomo gvidos serion de prelegoj, kadre de IEK (Internaciaj E-Konferencoj).
  4. ★ Bona kuirejo de Thierry, Anĵua vino de Greziljono, kiel kutime.
  5. La etimologio de existentia (ekzisto): ex + sistentia.
  6. Legi pli tie
  7. Laŭ Nikolao el Kuzo, en la Absoluto troviĝas la komuna radiko de ĉio kio en la fenomena realo aperas kontraŭdira al la simpla racio: Li estas la implicatio (kuntenejo) de la 'esto, kiel la cirklo senfine plivastigita en kiu koincidas ĉiuj diametroj kaj radioj. La esprimo de li uzita por tion priskribi estas coincidentia oppositorum («unuiĝo de la opozitoj»).
  8. Vidu ankaŭ: Prolegomenoj al ĉiu estonta metafiziko, Prolegomena zu einer jeden kunftigen Metaphysik, die als Wissenschaft wird auftreten konnen.
  9. Li allasis impreson pri volo alfronti problemon sen la necesa profundeco, elemento, tiu, kiu forvojigas la atenton de kritikistoj kaj amatoroj al kompreno tute malsamaj el tiuj kiuj Kant imagis.
  10. Hegelo certaspekte reprenis Herakliton kiu jam subtenis kiel reĝo kaj patro de ĉiu realo estas pòlemos, nome la milito (vidu: Pri la naturo, fragmento 53 de la kolekto Diels-Kranz), kaj «ĉio naskiĝas laŭ konflikto kaj neceso» (fr. 80).
  11. Festa semajno por infanoj kaj familioj
  12. B.v. diskonigi ĝin al viaj samideanoj kaj sendi vian komenton responde ĉi tiu letero.
  13. La Internacia Junulara Kongreso en 2021 okazos en la ĉefurbo de Ukrainio.
  14. Spezkomparo metas TEJOn en proporcion de 1:2 rilate al UEA; sed la kotizaro konsistigas nur 4% de la junulara spezkalkulo, dum por la Universala temas pri la duono.