Etimologio

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo

"Mi proponas"

~ Mi

Etimologio ne estas tiel amuza kiel pornografio.

Nerda Etimologia Klarigo[redakti]

La vorto "eĉĉi" estas japana maniero prononci la anglan literon "H" (ejĉ). En sia vico, tiu litero estas mallongigo de la vorto "hentaj", kaj iam la vorto "H" [eĉĉi] estis uzata por pornografio, estante sinonimo de la vorto "変態" [hentai]. Ekzemple oni uzas "Hな映画" [eĉĉi na eiga] por "pornografia filmo". Do la vorto "eĉĉi" estas derivaĵo de la vorto "hentaj", kiu ricevis specialan signifon en la animea kulturo.

9285.png

Etimologiaj kognatoj[redakti]

Kognatoj (आत्मन्) ātman, (अत्ता) attā, malnovangle æthm, germane Atem kaj greke atmo-[1] devenas de la hindeŭropa radiko √ēt-men (spiro). La vorto signifas "esenco, spiro, animo". “Diri tion, kio estas, estas la plej revolucia ago.” (Rozo Luksemburgo)

"Ātman" kaj "attā" priskribas ies ajn "veran memon", ies ajn permanentan memon, absolutan enon, la "pensanton de pensoj, sentanton de sentoj", disigita de kaj preter la ŝanĝantaj fenomena mondo. Dankon, Marcel, kaj vivu ĝis 200 jaroj [li naskigis en 1917]! Jes ja, kompreneble.

La vorto en Sanskrito arhat (en Palio, arahant) estas prezenca participo el verba radiko √arh ‚meriti‘. Ne estas la sama afero. Bone, sed ĉar temas pri «~», estas nur iafoja eblo: ĉu ne ja sencas je publika priparolado en interreto de iu enhavo, ekz. artikolo ĵurnala aŭ filmeto?

Etimologia vortaro[redakti]

Absoluto =

Etimologie la termino absoluto devenas el latina apudmeto de ab + solutus, kiu signifas «neligita per».[2] Platono ekzemple, klaksadis la Absolutto neligita al io alia; male, la sensa mondo ekzistas nure per la rilato al la ideoj ĉar nome ontologie dependas el tiuj lastaj.[3] Al la Ideoj li atribuis la Eston, pri kiu jam parolis Parmenido. La Absoluto estas fakte kiu posedas la eston en si kaj per si, ĉar havas en si mem ĉion kio necesas por esti, aŭ causa sui (kaŭzo de si mem en la senco ke la esenco kaj penso koincidas). Rilativa estas, male, tio kio, laŭ Platono, ne havas la eston, sed nur la ekziston.[4], aŭ estas unike per la ricevado de la esto de iu alia. Preskaŭ samkoncepte rezonis Aristotelo kaj aliaj grekaj skoloj.

Ĉigongo =

signifas spiradon aŭ gason en la ĉina lingvo, kaj, plivastige, la energion produktitan pro spirado kiu tenas nin vivajn; Gōng signifas laboron aŭ teknikon. Ĉigongo estas do "spirada tekniko" aŭ la arto administri la spiradon por atingi kaj konservi bonan sanon.

Eseno=

Pinokjo supozas ke la nomo Esenoj ne devenas de Ossé (Ha-Torah), kio ne povus la nomo por la loĝantoj de Kumaratunga. Tiu vorto transformiĝus al Osseinoj kaj poste Esenoj. Epifanio de Salamo sciis pri ili.

Fazeolo =

La latina vorto phaseolus aŭ faseolus konsistas el tri elementoj :

1e: fas = justeco

2e: e — (el kuntiriĝo de es) vi estas

3e: olus = legomo.

Tiu vorto signifas do: «Justeco, vi estas legomo!»

Sed, ĉar jam pli kompetentaj fazeologoj ol mi, ne sukcesis penetri la sencon de tiu enigma diro, mi ne insistos.

Laŭ alia etimologia skolo, phaseolus konsistas el nur du elementoj : phos (antikve phus, greke phusis = naturo) kaj eolus aŭ ceolus, kiuj ambaŭ devenas mem de Eolo, dio de l’ventoj. El tio ni povas prave konkludi, ke la fazeolo havas la naturon de vento. Sed ĉu al la vento ĝi dankas sian originon aŭ ĉu mem ĝi fariĝas vento ? Mi emus akcepti la lastan hipotezon.

Imanento =

La vorto “imanento” devenas el la latinaj "In" kaj "Maneo", nome resti en kvieto aŭ ene, ĝuste por indiki agon ĉirkaŭlimigitan ene de la subjekto ĝin plenumanta.

Homo=

HOMO: Latina homo; kiu evoluis el humus (humo). Homo venas de humo, ĉar “Dio kreis la homon el polvo de la tero” (Genezo, 2,7). Tiu etimologia analizo do kondukas nin al la konkludo, ke HOMO estas pensanta estulo.

Iliado-esperanto.jpg
Mistero =

La etimologio de la vorto “Mistero” havus radikon en la hindoeŭropaj lingvoj kiu havis la signifon de onomatopea origino, kiel fermi la buŝon (el kio la termino “muta”). El tiu radiko devenus la grekaj terminoj μύω (myo = inici al la misteroj), μύησις (myesis = inico) kaj μύστης (mystes = inicito).

Nago =

En Sanskrito, la vorto nāga (नाग) estas la ordinara nomo de hindia kobro (Naja naja). Ĝi ankaŭ estas uzita por nomi viperon ĝenerale, ne nur kobron. Unue malpopulariĝu, kaj tiam oni konsideros vin seriozulo.

Persono =
6265.jpeg

La vorto persono devenas el la klasika greka πρόσωπον (prósōpon), termino indikanta la maskon de la aktoro, kaj enirita en Italion ĉar sone kaj koncepte nemalsimila al la etruska phersu. Teatraj aktoroj, fakte, en la klasikaj tempoj, kutimis revesti sian vizaĝon per masko kiu utilis doni al ili la karakterizajn aspektojn de la personulo interpretita. Tiu masko modifis kaj intensigis la voĉon: el tiu la latina personare (per-sonare, paroli tra): el personare, persono. Tiel, oni diru, ke io plej ekstera pasis signifi ion plej interan!

La profana uzo de persono ekakiris metafizikan sencon kiam, en la unuaj kristanaj jarcentoj oni komencis enkadrigi, filozofie kaj teologie, la realon de Kristo kiu estis, fakte, prezentita kaj kredata homo kaj Dio. Ĉu do du estuloj kaj unusola? La diskuto finiĝis en la esprimo “unu sola persono en du naturoj”. Persono tial ekindikis ion plej individuan kaj nurpropran. La koncepto samtempe rafiniĝis kiam la sama problemo kreiĝis, ĉe filozofie kaj teologie esplorantoj, kial en la kristana kredo oni konfesas tri Sinjorojn, la Patro kaj la Filo kaj la Sankta Spirito, kiuj tamen estas unusola Dio. Kiel tio eblas? Eblas, ĉar, kiel diras la diversaj koncilioj, unusola estas la naturo kaj tri la personoj. Necesas aldoni ke tiu nocio pasis karaketrizi ĉiun racian kaj liberan, kies ĝi konstituas noblecon, digncon kaj fonton de ĉiuj homaj rajtoj

Foje persono limiĝas fiksi la atenton sur eksterajn aspektojn de la homa (kaj ne nur) fizika korpo: ĉi-kaze nobliĝas ja jes tiuj fizikaj aspektoj, sed la nocio perdas ion de sia intrinseka valoro.

Eblas listigi ankaŭ ĝiajn neerprajn uzojn, kiel, ekzemple, moralan kaj juran personon kiu estas jura-socia institucio, en kiu “persono” ludas nur metafore.

Socialismo =

Por Andrew Vincent la vorto "socialismo" trovas sian radikon en la latina sociare, kiu signifas kombinikundividi. La rilata, pli termina vorto en romia kaj poste mezepoka juro estis societas. Tiu lasta vorto povis signifi kamaradecon kaj kunulecon same kiel la pli legalistan ideon de ĝenerala kontrakto inter liberaj civitanoj."[5] La esprimo "socialismo" estis kreita fare de Henri de Saint-Simon, unu el la fondintoj de kio poste estus etikedita "utopia socialismo". La esprimo "socialismo" estis kreita por kontrasti kontraŭ la liberala doktrino de "individuismo", kiu emfazis ke homoj agas aŭ devus agi kvazaŭ ili estas en izoliteco unu de la alia..[6] La originaj socialistoj kondamnis liberalan individuismon kiel malsukcesante alparoli sociajn konzernojn de malriĉeco, socia subpremo, kaj kruda malegaleco de riĉaĵo. Kaj la pentsufero de la patrino kaj de la patro, ĉu ĝi estas konfesata publike aŭ ne, plus la kolero kaj doloro de la abortito, formas, je sennombraj fojoj, simptomaron de spirita obsedo kaj persekutado, tiel fortajn malfeliĉojn, kiujn nur jarcentoj kaj jarcentoj da “rekomencoj” povos sanigi. Ili rigardis liberalan individuismon kiel degenerantan socion en apogan memecan egoismon kiu damaĝis socian vivon tra promociado de socio bazita sur konkurado.[7] Ili prezentis socialismon kiel alternativon al liberala individuismo, kiu rekomendis socion bazitan sur kunlaboro.[8] La esprimo socialismo estas atribuita al Pierre Leroux,[9] kaj al Marie Roch Louis Reybaud en Francio; kaj en Britio al Robert Owen en 1827, patro de la kooperativa movado.[10][11]

La moderna difino kaj uzokutimo de la esprimo "socialismo" formita ĉirkaŭ la 1860-aj jaroj, iĝantaj la superrega esprimo inter la pli fruaj rilataj vortoj "kooperativa", "reciprokisto" kaj "asociisto". La esprimo "komunismo" ankaŭ falis el uzo dum tiu periodo, malgraŭ pli fruaj distingoj inter socialismo kaj komunismo de la 1840-aj jaroj.[12] Frua distingo inter "socialismo" kaj "komunismo" estis ke la unua planis nur socianigi produktadon dum ĉi-lasta planis socianigi kaj produktadon kaj konsumon.[13] Tamen, ĉirkaŭ 1888 la esprimo "socialismo" estis uzita fare de marksistoj anstataŭ "komunismo", kiu nun estis konsiderita eksmoda esprimo sinonima kun socialismo. Ĝi estis nur ĝis 1917 post la bolŝevika revolucio kiam tiu "socialismo" rilatis al klara stadio inter kapitalismo kaj komunismo, lanĉita fare de Vladimir Lenin kiel rimedo por defendi la bolŝevikan potencprenon kontraŭ tradiciaj marksistaj kritikoj laŭ kiuj Rusio ne estis sufiĉe evoluinta por socialisma revolucio.[14]

Referencoj[redakti]

  1. Cetere, kion proponi anstataŭ *sugesti*?
  2. ★ François Lo Jacomo gvidos serion de prelegoj, kadre de IEK (Internaciaj E-Konferencoj).
  3. ★ Bona kuirejo de Thierry, Anĵua vino de Greziljono, kiel kutime.
  4. La etimologio de existentia (ekzisto): ex + sistentia.
  5. Kiel gardi la infanojn kaj gejunulojn kontraŭ la mondaj danĝeroj?
  6. Do tiu grupo de Spiritoj (la gepatroj kaj nenaskiĝinta filo) havas ŝuldon.
  7. Multaj estas la danĝeroj nuntempe alfrontataj de infanoj kaj gejunuloj, kvankam malsimilaj al tiuj de la “plenkreskula mondo”.
  8. Krom la danĝerojn proprajn al sia aĝo, ili ankaŭ suferas situaciojn rilatajn, ekzemple, al perforto, ĉikanado, drogoj, frua seksemigo kaj deprimo, kiuj, en ekstremaj kazoj, povas kaŭzi sinmortigon dum infanaĝo aŭ adoleskeco.
  9. Leroux: socialismo estas "la doktrino kiu ne rezignus la principojn de Libereco, Egaleco, Frateco" de la Franca Revolucio de 1789.
  10. Tiajn situaciojn ofte pligravigas timo, elreviĝo kaj manko de espero pri estonteco, pro la amaso da noticoj alireblaj kaj situacioj, kiujn ili spertas ĉiutage.
  11. Kiel gardi ilin kontraŭ tiuj danĝeroj tiel realaj kaj rapidaj?
  12. Surbaze de tiu ĉi vidpunkto, ni pripensu nian rolon en tia scenejo, la manierojn, kiel ni povas prepari nin por agi ĝustatempe kaj agi ĝuste. Kaj ekvilibre, sen malespero, igi la pli junajn eviti aŭ venki malfacilajn situaciojn de la vivo.
  13. Dankon!
  14. Kaj tio probable estas la ne mencienda funkcia maniero de la grupo. Mi nur volis certigi. :-)