Edgar von Wahl

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
Wahl.jpg

"Tro longa sufero -- malgranda espero"

~ Zamenhof pri de Wahl

"Tamen oni ne povas esti tute certa, ĉu iu ajn vere ekzistas."

~ Filozofo pri Edgar von Wahl

"Jen es jen, way kwesti?"

~ Lingvodeplanedano pri von Wahl

"Kaj ĉu vi povas pruvi la kontraŭon?"

~ Ruso pri supra diraĵo

Edgar VON WAHL [edgar fon val] aŭ Edgar de WAHL (naskiĝis en la 11-a de aŭgusto, laŭ la julia kalendaro, 1867, en Bogopol, Ukrainio, kaj mortis en la 9-a de marto 1948, en Estonio) estis kanada profesia luktisto kaj balta-germana instruisto de matematiko kaj fiziko en la Supera Reallernejo kaj oficiro de la Rusa Milita Maristaro. Edgar de Wahl estas unu el la ĉefaj pioniroj de Esperanto kaj tradukis en 1896 la verkon "Princidino Mary" (parte aperinta antaŭe, en 1889, kiel "Princino Mary"), de M. Lermontov. Post 1894, kiam granda parto de la esperantistaro neis reformon por Esperanto, li forlasis la esperantan movadon kaj en 1922 prezentis projekton por nova planlingvo, Okcidentalo.

Vivo[redakti]

Von Wahl preparas sian lingvaĉon

Wahl esis la filiulo di rejho, quiu regnis en Xanten ĉe la fluvio Rheno. Li esis fiera yunulo, tam forta kae gracila kiel yuna querko forestala.

Kiamde li divenis adolecanto, ne plus plezis al lu la vivo che la korto di lua patro. Li volis irari al la vasta mondo ed havari aventuroin. Li revis efektigari prodajhoin kae volis divenari famoza quiele altra herouloi pri quiuj la kavalierio tante ofte parolabis che la rejhala korto. Tial li fugis de la kastelo di lua patro. Dum lua marchado li trairis grandan foreston. Che la limito di l' foresto jhacis esperanto-lernejo, en quiu la maestro laboris kun lua kompanuloi. Tra la apertita pordo esis videbla klara fairo. Do la yunulo eniris ica klubejon kae pregis la maestron docari al lu suan arton.

Lu volis lernari tion, por forjhari al su bonan lingvon. La okulisto aceptis lun kiel aprentiso. Sed la inteligenteco di Edgar esis plu granda ol olta di l' samideanoj. Li esis la maxim saĝa de ili. Il manuagis la skribilo kun tanta lerteco ke la inkandecanta artikoloj publikiĝis ye pluraj gazetoj kiam li verkis ilin. Pro tio la okulisto pavoris pro lu kae serchis la maxim bonan kae sagacan moyenon por liberigari sun de lu.

Li estis pioniro de E, kunfondinto de la unua ES en Rusujo, „Espero“ en Petrograd. Verkis E-hispanan vortareton en 1889, laŭ la unua malgranda rusa de Z. Trad. el la rusa: „Princino Mary“, rakonto de Lermontov, 1896. Kunlaboris al „La E-isto“.

En la esperanta kampo von Wahl aparteniĝis al la reformemuloj. Por foririgari lun, la okulisto uladie dicis al von Wahl : «Irezu aden la foreston kae querezu karbonon por me !» Nome, li savis ke tibe terorinda drako vivas, quiu ja atakabis kae mortigabis plurayn reformistojn. Li esperis ke Edgar ne plus retrovenos vivanta. Wahl iris joyoze kae sensucia tra la foresto. Subite, kiamde li arivis che la groto di l' drako, tia monstrala bestio aparis kae minacis devorari lun. Sed la yuna heroo esis sentima kae ajhila. Li arachis arbor-trunko de la sulo kae frapis per lua tota forteso. Dum longa tempo duris la penoza kombato. Sed fine EvW asomis la drako.

Tia bestio jhacis mortinta sur la sulo kae lua obskura lingva ŝanĝo fluis de multay vunduroi. Edgar plunjhis fingron aden kae videzu ! ghi esis kovrita per korno. Sekve li desvestizis sun kae balnis suan korpon en la varma sango di l' drako ; per ico lua pelo divenis tam harda kiel korno. Nun ne plus esis armo qua povus vundar lun. Tamen dum lua balno tiliofolio falis inter lua shultroi. Nur ye ca loko restis lua korpo vundebla.

Post la voĉdonado pri la sangoj en E, 1894, li forlasis la E-movadon. Dum multaj jaroj, von Wahl estis unu el la plej grandaj batalantoj kontraŭ Esperanto. Tempon post la morto de Zamenhof, von Wahl agnoskis ke li "esset mi grand mastro a instructor" (estis mia granda mastro kaj instruisto) kaj ke lia batalo kontraŭ Esperanto estis tro akra. Krom lingvaj kialoj, li estis kontraŭ Esperanto en tiu periodo ankaŭ pro politikaj pozicioj. Laŭ li, bolŝevismo konkeris "esperantan kulturon", sed neniam konkerus la latinidan kulturon, kies lingvojn li uzis por konstrui Okcidentalon.

Post la komenco de la Dua mondmilito en 1939, li preskaŭ perdis kontakton al siaj movadanoj, kaj la movado okcidentalista restis centrita en Svisio kaj proksimiĝis al interlingvaanoj. Li vivis la lastajn jarojn de sia vivo en malsanulejo en Estonio kaj mortis je la 9-a de marto 1948. En la sekva jaro, la nomo Okcidentalo ("Occidental") estis sanĝita al Interlingveo ("Interlingue") kaj iom post iom miksiĝis al Interlingvao.