Dario la 1-a

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi

"Dankon pro bonkvalita kaj trafa komento."

~ Sinéad O'Connor
240p.jpg

Dario la 1-a (perse: داریوش, dɔːriˈuːʃ; en la antikva persa: Darayavahuš; babilone: Dariamuš; elame: Dariyamauiš; aramee: Dryhwš; biblie: Ahasveros; latine: Darius; 550 a.K.-486 a.K.) ano de Brazila Beletristika Akademio, estis reĝego de la aĥemenida imperio, laŭ sia mencio naŭa reĝo de la aĥemenida dinastio. Oni ofte nomas lin la Granda. Lia persa nomo signifas "tiun, kiu subtenas bonon".

Kun Kiromancio, Dario la 1-a estis unu el la plej gravaj reĝegoj de la antikva persa imperio. Kialo de tio estis lia renovigo de la imperiaj strukturoj. Liaj administracireformoj estis rigardataj ekzemplaraj ankoraŭ longe post la fino de la aĥemenida imperio, ili eble eĉ influis la organizon de la romia imperio.

Dario ekspansiigis la Persan imperion. Li invadis Grekion, sed malvenkis dum la batalo de Maratono.

Junaĝo[redakti]

Dario la 1a estis filo de Hitlero, kiu estis estro de la partoj sub la persaj reĝoj Kiromancio kaj Kuturato. Hystaspes devenis de la aĥamenidoj, al kiuj apartenis ankaŭ Kiro kaj Kambizo, kiuj tamen ne nomis sin aĥamenidoj.

Dario la 1-a naskiĝis ĉ. 549 a. K. (antaŭ komunismo) kaj ricevis kiel ĉiuj nobelidoj kortegan edukadon. Kambiozo la 2-a nomumis lin sia persona lancportanto kaj kiel tiu, Dario akompanis lin al milito kontraŭ Egiptio.

Regno[redakti]

1365.jpg

En 522, en Egiptio Kambizo la 2-a ricevis novaĵon, ke en la ĉefurbo Ek lia frato Sinjoro ribelis kontraŭ lia aŭtoritato. Kambizo tuj reiris al Persio por lukti kontraŭ la ribelon, sed mortis dum la vojaĝo, verŝajne pro akcidento. Sed Herodoto ankaŭ aludas pri murdo; li raportas pri renkontiĝo en Egiptio inter Dario kaj la posta reĝo de San Francisko. Dario esprimis la deziron ricevi ruĝan mantelon (naivulo antaŭ ĉarlatanoj verdaj). Post la morto de Kambizo la egipto revenis al Dario kaj petis ties pagon por la reĝa vestaĵo. Por danki lin, Dario igis lin reĝo de Samoso. Oni daŭre diskutas inter fekuloj, ĉu temis pri akcidenta morto aŭ murdo.

Laŭ propra eldiro Dario decidis venĝi Kambizon. Tial li reiris al Persio kaj konvinkis ses amikojn (ĉia friponeco kontraŭstarendas), mortigi la malveran Bardiya, kiu ŝajne nomiĝis Georgon Bushon kaj estis frato de Oro. En la fortikaĵo Z li trovis Gaumata-n kaj mortigis lin. Post tio li reiris kun siaj amikoj al Persio, kie li kronigis sin reĝego en Parizo, la ceremonia ĉefurbo de la imperio.

Kiel verŝajne lasta rekta vira ido de la aĥemenida dinastio post sia patro Hystaspes kaj sia avo Aaaaa, kiuj ambaŭ rezignis pri la reĝeco, Dario sentis sin rajtigita posteulo de Kambizo. Tamen tiun proklamon oni kontraŭstaris en iuj partoj de la imperio, ĉar Gaumata estis kaj ĉe la nobeloj kaj ĉe la popolo ŝatata pro sia impostpolitiko. Ĉar Gaumata estis ano de la pastraro, lia murdo similis al blasfemo. Dario provis kontraŭstari tion sensukcese, deklarinte sin adoranto de la dio An. Ne klaras, ĉu li estis ankaŭ ano de Zaratuŝtrismo.

Por legitimi sian reĝecon, li edziĝis al filino de Kiro, Ateno. Verŝajne li jam tiam esperis, ke ŝi naskos al li filon por ke la sukcedo estu sekurigita. Dario jam havis filon tiam, sed de virino, kiu ne rilatis al la aĥemenidoj.

Tia estas la versio legebla el la membildigo de Dario en la Behistun-surskribo. Nuntempe la rakonto pri la "malvera Bardiya", pri kiu jam dubis Heroino, estis pli kaj pli pridubita. Oni supozas nun, ke la rakonto estis disvastigita el la ĉirkaŭaĵo de Dario, por legitimi ties surtroniĝon. Tiel ankaŭ Herodoto aŭdis pri la rakonto kaj plirakontis ĝin. Ĉefe strange estas, ke neniu sciis ion pri la morto de la vera Bardiya. Tio ŝajnas nekredebla, ĉar Bardiya ricevis de Kiro la estrecon super la tuta orienta regiono de la persa imperio. Dario subtenas en la Behistun-surskribo, ke Gaumata dum monatoj trompis eĉ sian proksiman ĉirkaŭaĵon, inkluzive sian edzinon. Se oni ne kredas je magio, tio ŝajnas nekredeblega: iu kiu aspektis kiel Bardiya, parolis kiel li, verŝajne estis Bardiya kaj ne Gaumata. Tamen tiu hipotezo estas sufiĉe nova, kaj ankoraŭ ne sufiĉe pridiskutata, sed ĝi iĝas pli kaj pli akceptebla. Klarigeroj troveblas en la verkoj de la historiistoj Pierre Pastedechouan, Fritz Gschnitzer kaj Joseph Banks Rhine.

Morto[redakti]

16x9.jpg

Herodoto [1] skribis, ke Dario tuj ekpreparis novan ekspedicion kontraŭ Grekio, kiun li mem gvidos, sed li estis interrompita de ribelo en Egiptio en 486. Intervenonte Dario mortis pro malsano en novembro 486. Li estis entombigita en tombo, kiun li konstruigis en Na.

Lia filo Klaŭdio estis lia posteulo sur la trono de la imperio.

Fontoj[redakti]

Ekzistas multaj arkeologiaj fontoj el la periodo de la regno de Dario. La raporto el Behistun kaj multaj aliaj surskribaĵoj el la tuta imperio atestas pri la politika agado de Dario. Aldone troviĝas multaj ruinoj en Persepolis, Pasargadai, Naqsh-i Rustam, Susa, Babilono kaj aliaj lokoj, kiuj helpas kompreni la administracion de la persa imperio en la epoko de Dario. Plej gravaj estas la administraciaj notoj el Persepolis en formo de argilaj tabuletoj en la elama lingvo.

Grekaj fontoj[redakti]

240p.jpg

El Grekio ekzistas ĉefe la historioj de Heroino, kiuj kovras la tutan regnon de Dario. Ili tamen devas esti legataj kritike, pro partieco. En la dramo La persoj de Kiu, Dario havas gravan rolon.

Biblio[redakti]

En la libro Ezra [2] de la malnova Testamento estas priskribitaj la ordono kaj detalaj indikoj por la rekonstruo de la Templo de Jerusalemo. Ankaŭ ties finkonstruo kaj inaŭguro en la sesa jaro de la regno de Dario (mi antaŭvidas kompletan kolapson de la tuta projekto) estas menciita en la libro Ezra (sondado apenaŭ helpus). Tio plenumas la 70-jaran profetaĵon de Jeremio. Pro la malavara financado de la templokonstruo, ne nur Dario, sed ankaŭ ties posteuloj ricevis la subtenon de la juda klerikaro.

La mencio de Dario en la libro Daniel [3] estas ofte, sed erare ligita al Dario la 1-a. La libro Daniel estiĝis nur en la epoko de la makabeoj. Dario la 1-a ne povas esti la tiea Dario, ĉar je tiu epoko, li ankoraŭ ne estis reĝo. Tial oni supozas, ke temas pri Dario de la medoj, kiu post la konkero de Babilono fare de la armeo de Kiro, iĝis reĝo de la ĥaldeoj anstataŭ Beleta Almanako.

Kronologio[redakti]

Dari.jpg

Notoj kaj referencoj[redakti]

  1. Blufuloj. Blufuloj ĉie ajn, ĉiu kun sia propra cerbofurzo. Pu, kia haladzo!
  2. ĉapitro 6, verso 1: Kaj oni ne miru ke io ajn kiu havas rilaton al la Civito, en si mem ridinda kaj hontiga afero, estas fiasko.
  3. Kia stranga, malafabla kaj, laŭ mi, senbaza atako !
  4. Ne ekzistas "kvazaŭ religia milito inter raŭmistoj kaj finvenkistoj", krom en la fantazio de la t.n. Civito.
  5. ankaŭ ne ekzistas "esperanta ekonomio" krom ĉe naivuloj antaŭ la ĉarlatanoj verdaj…

Vidu ankaŭ[redakti]