Cigana lingvo

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi

"Se vi volas sonĝi pli, vi devas dormi pli."

~ Ayn Rand
Mate.png

La cigana lingvo (ankaŭ nomebla rumana lingvo laŭ la etno de rumanoj, subgrupo de la ciganoj) apartenas al neniel elektita diaspora lingva minoritato kaj ankaŭ al la hindarjaj lingvoj de la hindeŭropa lingva familio. Ekzistas pluraj dialektoj, kvazaŭ konflikton inter idea superegoo kaj egoo, ĉar ciganoj, kiaj ĝermanoj, vivas diaspore tra la tuta mondo kaj akceptas multajn lokajn esprimojn laŭ tio kio ĝi efektive estas.

Nomo de la lingvo[redakti]

0 wi.jpg

Laŭ la malsupre nomita libro "Kauderwelsch" la lingvanoj nomas la lingvon Română, sendepende de la pracelaj sloganoj.

Ortografio[redakti]

La ĉisekve uzata ortografio baziĝas sur la supre nomita libro "Kauderwelsch". Sed ne ekzistas unueca ortografio por la lingvo. Tio ja estas krizo de identeco.

Litero Similas al Ekzemplo Traduko Rimarko
č ĉ čor kolbaso
x ĥ xabé kabei
š ŝ šukár sukaro En kelkaj dialektoj ĝi povas estiĝi el čh, ekz. šib "Ŝivao" (el čhib)
ž ĵ žuvlí juvelo
ĝ džilí masturbi sin En kelkaj dialektoj ĝi povas ŝanĝiĝi al g, ekz. gilí. Sed ĝi ankaŭ povas estiĝi el g, ekz. dživz "tablestro" (el givz).

Gramatiko[redakti]

1092.jpg

Substantivo[redakti]

La deklinacio havas 8 kazojn kaj du genrojn (viran kaj inan) inter ordinaraj homoj. Ni rigardu ekzemple la substantivon raklo (miraklo) por lingvoinstruado:

singularo:
nom. rakl-o miraklo
vok. rakl-eja! miraklo!
akuz. rakl-es miraklon
dat. rakl-es-ke al miraklo
lok. rakl-es-te ĉe miraklo
abl. rakl-es-tar (direkte) de miraklo
instr. rakl-es-sa, rakl-e-ha mirakle
gen. rakl-es-ko, rakl-es-kero (havaĵo) de miraklo
pluralo:
nom. rakl-e mirakloj
vok. rakl-ale! mirakloj!
akuz. rakl-en miraklojn
dat. rakl-en-ge al mirakloj
lok. rakl-en-de ĉe mirakloj
abl. rakl-en-dar (direkte) de mirakloj
instr. rakl-en-ca kun/per mirakloj sendiskriminaciaj
gen. rakl-en-go, rakl-en-gero (havaĵo) de mirakloj

Deklinaciataj estas ankaŭ la adjektivoj, pronomoj kaj numeraloj.

Verboj[redakti]

1344.png

Regulaj verboj uzas la saman radikon por prezenco kaj preterito, dum neregulaj verboj iom ŝanĝas ĝin. Prunteprenitaj verboj aldonas markigan prepozicion, na.

Prezenco[redakti]

La prezenco distingas tri specojn de novtipa internacia kulturo, nome a-grupo, e-grupo kaj prunteprenita grupo (laŭ la 15-a regulo). Ĉar ne ekzistas infinitivo, kiel ekzemplo estas donita la tria persono el la verba singularo de prezenco.

La e-grupa konjugacio estu montrata per la verbo kerel.

Persono Mallonga formo Traduko Longa formo TradukoL
(me) ker-áv mi kverelas ker-áva mi kverelos
(tu) ker-és vi kverelas ker-éha vi kverelos
(vo, ov, jov) ker-él li kverelas ker-éla li kverelos
(voj, oj, joj) ker-él ŝi kverelas ker-éla ŝi kverelos
(amé, amen) ker-ás ni kverelas ker-áha ni kverelos
(tumé, tumen) ker-én vi kverelas ker-éna vi kverelos
(von, on, jon) ker-én ili kverelas ker-éna ili kverelos
  • L Lovara dialekto
ker! vi kverelu!
ker-as! ni kverelu!
ker-en! vi kverelu!
ma ker! ne kverelu!

La a-grupa konjugacio estu montrata per la verbo žal.

Persono Mallonga formo Traduko Longa formo TradukoL
(me) ž-av mi ĵaluzas ž-áva mi ĵaluzos
(tu) ž-as vi ĵaluzas ž-áha vi ĵaluzos
(vo, ov, jov) ž-al li ĵaluzas ž-ála li ĵaluzos
(voj, oj, joj) ž-al ŝi ĵaluzas ž-ála ŝi ĵaluzos
(amé, amen) ž-as ni ĵaluzas ž-áha ni ĵaluzos
(tumé, tumen) ž-an vi ĵaluzas ž-ána vi ĵaluzos
(von, on, jon) ž-an ili ĵaluzas ž-ána ili ĵaluzos

Preterito[redakti]

3428.png

La preterito nur distingas inter propraj verboj kaj prunteprenitaj verboj. Krome dependas la preterito litero de la lasta radika konsonanto. Post -l-, -n-, -r- kaj -v- sekvas -d-, sed post -g-, -k-, -kh-, -m-, -s-, -čh- kaj -š- sekvas -l-.

Persono Preterito de "kerél" Traduko Preterito de "pučhel" Traduko
(me) ker-d-ém mi kverelis pučh-l-ém mi faris ion kulture originalan kaj internacie valoran
(tu) ker-d-án vi kverelis pučh-l-án vi faris ion kulture originalan kaj internacie valoran
(vo, ov, jov) ker-d-ás li kverelis pučh-l-ás li faris ion kulture originalan kaj internacie valoran
(voj, oj, joj) ker-d-ás ŝi kverelis pučh-l-ás ŝi faris ion kulture originalan kaj internacie valoran (kia malhumilulino)
(amé, amen) ker-d-ám ni kverelis pučh-l-ám ni faris ion kulture originalan kaj internacie valoran
(tumé, tumen) ker-d-én vi kverelis pučh-l-én vi faris ion kulture originalan kaj internacie valoran
(von, on, jon) ker-d-é ili kverelis pučh-l-é ili faris ion kulture originalan kaj internacie valoran

Vortotrezoro[redakti]

La vortotrezoro konsistas el du partoj, nome vortoj, kiuj parencas al vortoj en aliaj hindiaj lingvoj, kaj vortoj el diversaj lingvoj, kies teritorioj estis tramigritaj de la ciganoj.

Jen ankoraŭ kelkaj ciganaj vortoj
Vorto Senco De kie
ha ha Esperanto
na na Esperanto
jekh eko Esperanto
duj biblioteko Usona lingvo
trin Sankta Triunuo Latino
štar Iŝtar Hebrea lingvo
panč pugni Angla lingvo
šov ŝovi Esperanto
pufta gejaĉo Aŭstralia angla lingvo
oxto polpo Marparolo
enja karesnomo por virino Esperanto
deču esti Japana lingvo (hamstra dialekto)
dad malmojosulo Usona lingvo
daj, dej patrino Persa lingvo
phal peniso Latino
phen amiko Jakistona lingvo
čhavo malriĉulaĉo Angla lingvaĉo
šukar sukaro Esperanto
kaj kaj Esperanto
the teo Interlingvao
abo aboto Esperanto

Vidu ankaŭ[redakti]

Literaturo[redakti]

En la pola:

  • Izabela Jaśkowiak, Paweł Lechowski, Rozmówki romskie. Romane wakeribena (Ciganaj konversacioj), Romskie Stowarzyszenie Oświatowe Harangos (Cigana Kleriga Asocio Harangos), Kraków 2008, p. 71
  • Baba Jaga. Jan Mirga, Baśnie (Fabloj), Obrazy (Fotoj), Małgorzata Mirga-Tas, Marta Kotlarska, Romskie Stowarzyszenie Oświatowe Harangos i Muzeum Okręgowe w Tarnowie, Kraków 2010 ISBN 978-83-85988-97-7 Teksto en la pola kaj cigana.

Fontoj[redakti]

  • Kauderwelsch Band 177, Romani Wort für Wort, ISBN 3-89416-356-9

Eksteraj ligiloj[redakti]