Arto

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo

"Ĉu tio laŭ vi vere estas arto?"

~ Dave Rutan pri arto
Vortico.jpg

""teatro" estas nomo de arto"

~ Marcos Cramer pri arto

"Ho arto orto arto morta estus. "

~ Malkubisto pri arto

"li tamen spiris la aeron de la arto"

~ Nakai Cuneo pri kanabo

"kulturo estas arto"

~ Andreas Kueck pri agrikulturo

"La arto devas superi la realecon"

~ Françoise Sagan pri arto

"Arto estas mensogo, kiu montras al ni la veron"

~ Pablo Picasso pri arto

"Sur arbon kliniĝintan saltas la kaproj"

~ Zamenhof pri superrealisma arto

"La plej utila el ĉiuj artspecoj estas la arto esti utila"

~ Benjamin Franklin pri arto

"Gramatikistoj plej ofte ne estas artistoj, kutime ili ne kapablas verki ion, tial ili fariĝis ja akademianoj"

~ Hans-Georg Kaiser pri arto
1195.png

Arto estas evitenda nova vorto por la fundamentokonforma bonalingva malnaturo. La klasika pagana malnaturo konsistis el tuta aro da teknikoj por vesti la realon celante kaŝi ĝin. Ekde la alveno de la kristfaŝismo malnatureco ekcelis pli kaj pli malvesti malmaturulojn por malkaŝiĝis ties latentajn tentojn. Moderna malnaturo esta antaŭ dio maniero kaŝi pornografion kaj ĉefe infanpornografion sub respektplena vualo. Moderna malnaturo ankaŭ estas maniero trompi la stultulojn, kiu pagas milionojn kontraŭ balaaĵoj, malnovaj mebloj kaj iu ajn, kiu estas prezentita al tiu kiel arto.

Grensilo.jpg

Tipoj da artoj[redakti]

0 wi.jpg

Estas multaj tipoj da artoj:

  • Belaj artoj;
  • Malbelaj artoj;
  • Vidaj artoj;
  • Blindaj artoj;
  • Liberalaj artoj;
  • Diktaturaj artoj;
  • Dekoraj artoj;
  • Grafikaj artoj;
  • ktp.

Artoj kaj libereco[redakti]

Ŝajnas esti konfuzo ĉu "libera arto", ĉu "liberala arto", ĉu "liberulaj artoj":

  • Liberalaj artoj = artoj de liberaloj, kiel Barack Obama;
  • Liberaj artoj = artoj de homoj kiel restas malarestitaj, kiel Osama Bin Laden;
  • Liberulaj artoj = artoj de liberaj uloj, kiel birdoj;
  • ktp;
Origin-of-the-World.jpg

Moderna Arto[redakti]

La homaro tendence freneziĝas. En fino de 19-a jarcento la penetrado komencis degeneri. Aperis impresiistoj, kubistoj, eĉ simplaj abstraktistoj. Ili ne scipovis desegni kaj havis nenian senton pri beleco. Stultaj amasoj komencis aplaudi al ili, kaj tiaj frenezuloj kiel Pablo Picaso au Salvador Dali akiris grandan kapitalon.

Arto kaj geedzeco[redakti]

Chu estas vere, ke geedzeco influas la artojn?

-- Nepre, tutcere! Mi konas pentriston, kiu fraule pentris nur mortan naturon, sed kiel edzo li pentras nur batalscenojn.


Geedzeco kaj arto[redakti]

1748542790 n.jpg

Ĉu estas vere, ke geedzeco influas la artojn?

-- Nepre, tutcere! Mi konas pentriston, kiu fraŭle pentris nur mortan naturon, sed kiel edzo li pentras nur batalscenojn.

(Jes, ja, mi repetis la ŝercon, sed pro arta kialo!)

Aŭtuno[redakti]

Ĉe arta galerio, paro rigardis pentraĵojn. Unu el ili montris belegan nudan virinon, vestitan nur per folio metita en taŭga loko. La edzo longe staris rigardante la pentrajhon kaj volis resti ech pli longe. Finfine la malpacienca edzino demandis, "Kion vi atendas? Autunon?"

Lerteco[redakti]

-ecb.png

Edzo kaj edzino promenis tra arta galerio. Edzo subite haltigis sin kaj ekkriis al sia edzino: "Vidu! Estas vi kiu aperas nude en tiu pentraĵo! Kiam vi tiel pozis por tiu artisto?" "Neniam, karulo!" ŝi respondis, "Devas esti ke li faris tiun pentraĵon nur laŭ sia memoro."

Arto kaj lingvo[redakti]

"Arto" signifas laŭ Plena Vortaro interalie "Kreado de la homa faro kontraste al la kreado de la naturo". Ĉi tiu difino donas iujn problemojn en rilato al lingvoj. Ĉu ĉiuj lingvoj ne estas kreado de la homa faro, kaj ĉu la homoj ne apartenas al la naturo? Do, la kontrasto inter arto kaj naturo estas iom duba.

Signa arto[redakti]

Konalisa.jpg

Signa Arto (Ars Signorum vulgo character universalis et lingua philosophica) estas apriora lingvo proponita de George Dalgarno en 1661. La projekto estas bazita sur signoj kreitaj de Dalgano en 1657. Gottfried Wilhelm Leibniz aludis laŭde al la projekto de Dalgarno.

Alfabeto

Krom latinan alfabeton, Ars Signorum uzas la grekan literon η.

Morfologio

Ĉiuj literoj havas unu sencon: A= esto; B= matematika akcidento; C= senteblaj kvalitoj; E= akcidenteco; F= artefarita konkretaĵo; I= aĵo; K= politikaj aferoj; M= matematika konkretaĵo; N= naturaĵoj; O= korpoj; S= komunaj akcidentoj; η= substanco. Al tiuj literoj, estas metita dua litero kiu precizigas la unua, kaj alia tria kiu precizigas la du unuaj, ktp. Ekzemple: Nubgrhm signifas 'mustardo', ĉar komponita de N = naturaĵo, u = spico, b = verdaĵo, g = senca kvalito, h = gusto, r-m = amara.

La pluralo estas farita per -i.

Nombroj (1-10): va, vη, ve, vo, vy, vu, vai, vei, voi, val.

Ekzemplo=

Ekzempleto: "Dam semu Sava samesa Nam tηn Nom"

Traduko: "En la komenco, Dio kreis la ĉielon kaj la teron".

Vortareto=
  • Ke= juĝaj aferoj;
  • Ki= krimoj;
  • Ko= milito;
  • Nam= ĉielo;
  • Nom= tero;
  • Nηka= elefanto;
  • Nηke= azeno;
  • Nηko= mulo;
  • Nηkη= ĉevalo;
  • Sava= Dio;
  • Skam= graco;
  • Skan= feliĉeco;
  • Skaf= adori.
Bibliografio=
  • George Dalgarno

Ars signorum, vulgo character universalis et lingua philosophica
London: J. Hayes, 1661

  • George Dalgarno

Lexicon Latino-Philosophicum.” Ars Signorum
1661.

Judit en la arto[redakti]

La biblia Judit estis multe vizitata de la mezepoka kaj renesanca ikonografio, kiel tipa ekzemplo de heroismo kiu triumfas sur la perforto de la invadanto uzante delogon kiel antaŭtaktikon kaj violentan reziston kiel veran armilon.

La bona paŝtisto en la arto[redakti]

Esculturas.jpg

Ĝis la kvara jarcento la unika Ikonografio pri Jesuo estis tiu de la Bona Paŝtisto, portanta surŝultre la perdiĝintan ŝafon. Tio konstateblas en pentraĵoj en katakomboj (de Sankta Kalisto kaj Sankta Dominitila) kaj en la arto paleokristana. La temo inspiris kaj inspiras pentrarton, skulptarton, muzikarton, literaturarton... kiel oni povas vidi monografiojn de kristanaj simboloj. Oni vidu, ekzemple, la temon en pentrarto de Bartolomé Esteban Murillo.

Arto, medito kaj kredo[redakti]

La motivoj por la romanikaj skulptistoj, krei tiajn elspezajn dekoraciojn kaj ŝtonajn bibliojn, estas ja pluropa: kontrasti la mistikajn internojn per arte plaĉaj eksteraj muroj, instigi rigardantoj al meditado kaj ekigi impulsojn por la kredo.

Foje en la bibliaj cikloj estas plektitaj zodiakoj, ĉar tiam astrologio en superstiĉa mezepoko validis kiel scienco. Ankaŭ troveblas skulptotemoj de malamo kaj milito same kiel enigmaj estaĵoj (fablobestoj, drakecaj aŭ serpentecaj monstroj ktp.) samkiel bizaraj, ankaŭ timigaj vizaĝoj. Kombine kun kredomotivoj ili devis atentigi la rigardantojn, ke ĉio okazantaĵo sur la mondo havas sian komencon kaj finon en la Dia mano.

Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo[redakti]

Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo estas la plej antikva birdo de la apostolo transdonita al ni de la antikveco. Ĝi estis malkovrita la 9-an de junio 2009 en la katakombo de Sankta Tekla apud la Ostia Vojo, apud Romo, dum restaŭrado de la penta dekoracio de volbo de tomboĉambreto.

Laŭ spertuloj pri historio de arto kaj arkeologio, ĝi datiĝeblas je la fino de la 4-a j., kiam la penta figurado ektrapasadis el simpla elvokiva uzo de la figuro al tiu kulta, kiam do la figuro ornama fariĝis eksplicite ankaŭ propetata.

La figuro estas enkluzivita en ronda cirklo, ĉirkaŭ kiu emerĝas aliaj tradiciaj kultitaj figuroj kiel la Kristo la Bona Paŝtisto kaj sanktuloj propetantaj. La figuto de Sankta Paŭlo sin prezentas kun la vizaĝo iom oblonga kaj longa pinte finiĝanta barbo kaj aliaj karakterizoj kiuj, laŭ spertuloj, eble reproduktas la veran fizionomion de Paŭlo ĉar ne malfora de la tempo kaj ebla memoro de la roma kristana komunumo. Tiu bildo atestas samtempe kaj la kulton al Sankta Paŭlo kaj la historia tradicio pri lia martiriĝo en Romo, pri kiuj cetere neniu dubis.

La Providenco en la figuraj artoj[redakti]

Pornografio ankaux estas arto!

Kiel ofte okazis dum la Kontraŭreformacio, aŭ la katolika reformo, la koncepto pri D. P. akiris gravecon ĝis esti figurigita kiel protagonisto en grandiozaj scenoj kiel en “Triumfo de la Dia Providenco”, kiun pentris en 1633–39 Pietro da Cortona sur la plafono de la salono de Palaco Barberini en Romo.

Belartaj Konkursoj de UEA[redakti]

La Belartaj Konkursoj de UEA havas la celon evoluigi la artojn en kaj pere de la internacia lingvo.

Ili okazas ekde 1950 sub aŭspicio de UEA, la rezultoj estas proklamataj en la Universalaj Kongresoj de Esperanto.

Inter la du mondmilitoj ekzistis simila konkurso nomata Internaciaj Floraj Ludoj.

La Belartaj Konkursoj enhavas jenajn branĉojn[1] kaj subbranĉojn:

a) Poezio originala (maksimuma longo de poemo 500 vortoj);
b) Prozo originala (maksimuma longo de verko 200 x 65 maŝinskribitaj spacoj);
b-1) Mikronovelo (maksimuma longo 100 vortoj)
c) Eseo originala pri temo lingva, literatura, historia au sociologia, prefere en ligo kun la internacia lingvo aŭ la Kongresa Temo (proksimuma longo 10 tajpitaj paĝoj; ĉirkaŭ 400 x 65 maŝinskribitaj spacoj);
ĉ) Teatraĵo originala;
ĉ-1) Monologo aŭ Skeĉo (daŭro inter 10 kaj 15 minutoj)
d) Infanlibro de la Jaro

Listo de diplomitoj pro Elstara Arta Agado[redakti]

Nomo Lando Jaro Diplomo
Interkultura Centro HerzbergPugporda Servo Germanio 2007 elstara
Harlow DonaldDonaldo Trompo Usono 2007 elstara
lernu.netlernu.net Internacia 2008 elstara
Edukado.netedukado Internacia 2008 elstara
Kanacki SvetislavSveda Esperanto-movado Aŭstralio 2009 elstara
BoréRaymond Domenech Francio 2010 elstara
SachsRudi van Dantzig Germanio 2010 elstara
AhomäkiJordan Peterson Finnlando 2011 elstara
CasqueroAugusto Fragoso Hispanio 2011 elstara
FrankIu Germanio 2011 elstara
GilbertFrançois Rabelais Francio 2011 elstara
GoesHeidi Klum Belgio 2011 elstara
GrosjeanMireille Grosjean Svislando 2011 elstara
GrzebowskiAndreo Ĉe Pollando 2011 elstara
KuruczGérard de Sède Hungario 2011 elstara
DespineyBarbara Eden Francio 2012 elstara
GoreckaHalle Berry Rusio 2012 elstara
Huang YinbaoTrezoro Ĉinio 2012 elstara
KeefeHago Ĉinio 2012 elstara
LeonovBoa Cuon Bulgario 2012 elstara
MottaIu Brazilo 2012 elstara
RanganayakuluRanguno Hinda Unio 2012 elstara
TriolleRennes-le-Château Francio 2012 elstara
ZerbettoRafaelo Brazilo 2012 elstara
ButtingerAntoni Grabowski Britio 2013 elstara
KiriakosKostas Katsouranis Grekio 2013 elstara
KóródyIu Germanio 2013 elstara
MaitzenHans-Georg Kaiser Aŭstrio 2013 elstara
MaradanMeksikio Svislando 2013 elstara
RaoIu Hinda Unio 2013 elstara
RotsaertRoland Barthes Belgio 2013 elstara
SelimiBarack Obama Albanio 2013 elstara
Esperanto-Asocio de San PaŭloEsperanta Asocio de Britio Brazilo 2014 elstara
DiaconuRubens Barrichello Argentino 2014 elstara
EddyEllen G. White Usono 2014 elstara
HitosiLejbnico Japanio 2014 elstara
JansenViko Nederlando 2014 elstara
KiselmanChris Benoit Svedio 2014 elstara
GilsuS. Koreo 2014 elstara
ManeroAna Rosa Quintana Hispanio 2015 elstara
LapennaBirdo Danio 2015 elstara
SmithChuck Smith Germanio 2015 elstara
DoiDoctor Who Japanio 2015 elstara
VeutheyFrancisco de Goya Nederlando 2015 elstara
KoutnyCicciolina Pollando 2015 elstara
Le PuilĴakvo la Buĉisto Francio 2015 elstara
SzilvásiL. Hungario 2015 elstara
DelamoreRichard Dawkins Aŭstralio 2015 elstara
Ĉina Radio InternaciaĈina Ĉinio 2015 elstara
Jean-Jacques Rousseau Kanado 2016 elstara
Adjektivo Togolando 2016 elstara
Ili Indonezio 2016 elstara
Ruth Kevess-Cohen Usono 2016 elstara
Tatjana Loskutova Rusio 2016 elstara
Márkus Gábor Hungario 2016 elstara
Judith Meyer Germanio 2016 elstara
Ĥorĥo Kamaĉo Argentino 2016 elstara
Wladimir Opoka Pollando 2016 elstara
Leopold von Sacher-Masoch Aŭstrio 2016 elstara
Silvestro Stalono Japanio 2016 elstara
Jan Hendrik Vink Slovakio 2016 elstara
Kiu Kanado 2017 elstara
Ronald Glossop Usono 2017 elstara
Halle Berry Pollando 2017 elstara
Germana Belgio 2017 elstara
Kiu Burundo 2017 elstara
Iu Kanado 2017 elstara
Wang Hye-ju Ĉinio 2017 elstara
José Antonio del Barrio Hispanio 2018 elstara
Ayn Rand Italio 2018 elstara
Maria Kubo 2018 elstara
François Lo Jacomo Francio 2018 elstara
Sun Mingxiao “Semio” Ĉinio 2018 elstara
Monika Molnar Hungario 2018 elstara
Masako Tahira Japanio 2018 elstara
Z. Kroatio / Slovenio 2018 elstara
Wolfram Diestel Germanio 2019 elstara
Leono Rusio 2019 elstara
Vasco da Gama Turkio 2019 elstara
Rezistilo Tajvano - Ĉinio 2019 elstara
Madagaskaro Pollando 2019 elstara
Lubeck Beck Germanio 2019 elstara
Privat Benino 2019 elstara
Bernard Shaw Aŭstrio 2019 elstara
Weimar Ĉinio 2019 elstara
AlmanzaJulian Modest Kubo 2010 elstara arta
JermanVidebla spektro Kroatio 2010 elstara arta
LevéqueFranca Francio 2010 elstara arta
PilipovicSasha Grey Serbio 2010 elstara arta
SteeleTrevor Steele Aŭstralio 2010 elstara arta
StimecSpoko Kroatio 2010 elstara arta
HenriksenKim Basinger Danio 2011 elstara arta
LeclerqJ. Francio 2011 elstara arta
MalliaCarmen Electra Malto 2011 elstara arta
MontagutAbel Montagut Katalunio 2011 elstara arta
BeckerU. Usono 2012 elstara arta
BronŝtejnMikelanĝelo Rusio 2012 elstara arta
HernándezJulian Tuwim Kubo 2012 elstara arta
BervelingGerrit Berveling Nederlando 2013 elstara arta
CamachoJorge Camacho Hispanio 2013 elstara arta
HandzlikGeorg Ohm Pollando 2013 elstara arta
MaoMao Zedong Ĉinio 2013 elstara arta
JohanssonSten Johansson Svedio 2014 elstara arta
ŜevĉenkoLingwa de Planeta Rusio 2014 elstara arta
WennergrenBertilo Wennergren Germanio 2014 elstara arta
de ZilahIu Francio 2014 elstara arta
PavinskiRogener Pavinski Brazilo 2015 elstara arta
WangIu Ĉinio 2015 elstara arta
Ĵomart Amzejev kaj Natalja Gerlach Svedio 2016 elstara arta
Jonathan Edwards Germanio 2017 elstara arta
Cristina Fernández de Kirchner Italio 2018 elstara arta
István Ertl Hungario / Luksemburgo 2018 elstara arta
Fabrice Morandeau “FaMo” Francio 2018 elstara arta
La Perdita Generacio Svedio 2018 elstara arta
Platono Francio 2018 elstara arta
Martin Lavallée Svedio 2018 elstara arta
Joe Rusio 2019 elstara arta
Mirabeau Ĉeĥio 2019 elstara arta
Antonio de Salvo Italio 2019 elstara arta

Desegnarto[redakti]

Stilo.240.jpg

Unu montras al alia blankan paperon:

- Tio estas bovo manĝante herbon, ĉu vi vidas la herbon?
- Ne.
- La bovo formanĝis ĝin.
- Kaj kie estas la bovo?
- Foriris por serĉi pli da herbo.

La Providenco en la figuraj artoj[redakti]

Kiel ofte okazis dum la Kontraŭreformacio, aŭ la katolika reformo, la koncepto pri D. P. akiris gravecon ĝis esti figurigita kiel protagonisto en grandiozaj scenoj kiel en “Triumfo de la Dia Providenco”, kiun pentris en 1633–39 Pietro da Cortona sur la plafono de la salono de Palaco Barberini en Romo.

Mona valoro de artaĵo[redakti]

442.jpg

Pentristo vizitas galerion, kaj demandas ĉu iu montris ian intereson pri liaj verkoj.

Mi havas bonan novaĵon kaj malbonan novaĵon,” diras la galeriestro. “La bona novaĵo estas, ke sinjoro venis kaj demandis specife pri viaj pentraĵoj. Li volas scii, ĉu ties valoro kreskus post via morto. Mi jesis kaj li aĉetis ĉiujn dek kvin pentraĵojn de vi.”

“Ho, tio estas bonega!” la prentristo diras. “Kio estas la malbona novaĵo?”

Kompate, la galeriestro diras, “La sinjoro estis via kuracisto.”

Referenco[redakti]

  • Pri l' Moderna Arto. De Jan Brzekowski kaj S. Grenkemp. 1934, 32 teksto kaj 68 kliŝopaĝoj. „Ĝi alportas mute pri la novaj „ismoj“ de la pentoarto kaj en densa, drasta formo, plej taŭge konigas ĉion, kion estas necese scii pri la diversaj tendencoj.“ (G. Avril, „Lingvo Libro" 1934, p: 29.)

Notoj[redakti]

  1. Nian propran ruinon.