† Kristanismo †

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
5569 n.jpg
5569 n.jpg

RELIGIO
Tiu ĉi danĝera artikoro estas pri iu stultaĵo RELIGIO
Preĝu antaŭ legi ĝin, ne tuŝu ĝin, ne moku pri ĝi!!!


Usonaj kristanoj adoras en maskoj, pro timo de persekuto.

"Ne timu la kaoson, ĉar tra kaoso naskiĝas la novo"

~ C.G. Jung pri Kristanismo

"Ĝis la edziĝo ĝi resaniĝos"

~ Zamenhof pri kristanismo
Centro.jpg

"Kristanismo estas fremda por mi, mi, falsa, artefarita, perforte intrudita"

~ ateisto pri Kristanismo

"Kristianismo estas perfekta baro kontraŭ dio"

~ liberpensulo pri kristanismo

"El la faraĉo fariĝis kaĉo"

~ Zamenhof pri kaĉo

"Kio?"

~ Blondulino pri Kristanismo

"Praktike pri kelkaj aferoj oni ne rajtas uzi la radikon krist-, ekzemple kristismo, sed devas diri kristanismo"

~ Antonio De Salvo pri kristanismo

"Chu adeptoj de tradiciaj religioj estas pli frenezaj ol adeptoj de kristanismo au islamo?"

~ Marcos Cramer pri kristanismo

"Ekzistas nur unu Dio.
Ĝi koleras homojn
ĉar ĝi kreis ilin.
Ĝi sendis sian solfilon
en angulon de Sirio:
pro la murdo de ĝia filo
ĝia kolero malpliiĝis."

~ William Auld pri Kristanismo

"!!!لانه هكذا احب الله العالم حتى بذل ابنه الوحيد لكي لا يهلك كل من يؤمن به بل تكون له الحياة الابدية"

~ Teroristo pri Kristanismo
Se la atento de tiu artikolo adresiĝas precipe al apologetiko kristana kaj katolika, tio daŭros nur ĝis kiam kompetentuloj vikipedios pri aliaj apologetikoj.

† Kristanismo † estas la kredo, ke iu kosma nevidebla juda zombio povas eternigi vian vivon se vi simbole diras al li, ke vi akceptas lin kiel vian mastron, por ke li forigu el via animalo malbonon, kiu ekzistas en ĉiu homo pro tio, ke parolanta serpento konvinkis virinon, faritan el ripo, ke ŝi manĝu pomon el magia arbo.

Laŭ kristanismo, la vojo al la ĉielo estas aŭ kontemplado de belaj, ofte nudaj birdoj de † Kristo † († Katolikismo †), aŭ legado de ekscitaj rakontoj pri li († Protestantismo †). Kredantoj estas ĉefe gejaj malinoj kaj malgejaj inoj.

Katolika vitralo pri kristana moro

Vero[redakti]

Enpanigo.jpg

Kutime kaj esence, la tutaĵo de kristanismo estas komploto. Amerika verkinto Dorothy M. Murdock alinome "Acharya S" en La Krista Komploto (1999) argumentas ke Jesuo kaj Kristanismo estis kreitaj fare de membroj de diversaj sekretaj societoj, misterlernejoj kaj religioj por unuigi la Romian Imperion sub unu ŝtata religio, kaj ke tiuj homoj uzis multajn mitojn kaj ritoj kiuj antaŭe ekzistis kaj tiam konstruis ilin en kristanismon kiu hodiaŭ ekzistas. En la 1930-a brita spiritisto la hejma cirklo de Hannen Swaffer, sekvanta la instruon de la indiĝen-amerika spirito "Arĝentbetulo", ankaŭ postulis tion.

Dio[redakti]

Sinjoro estas la titolo per kiu plejofte inter kristanoj oni referencas al Dio tradukante la kristanan Biblion.

Per tiu vorto kutime estas tradukita la Tetragramo kaj la greka esprimo κύριος kaj el la greka tradukita Malnova Testamento de la Septuaginto kaj el la originala greka de la Nova Testamento.

Laŭ aŭtomata tradukilo[redakti]

En kristanismo, nominala valoro estas klara religiema korpo identigita per trajtoj kiel ekzemple komunnomo, strukturo, gvidado kaj doktrino. Individuaj korpoj, aliflanke, povas uzi alternativperiodojn por priskribi sin, kiel ekzemple preĝejo aŭ foje kunecon. Sekcioj inter unu grupo kaj alia estas difinitaj per doktrino kaj de preĝejadminstracio; temoj kiel ekzemple la naturo de Jesuo, la aŭtoritato de apostola posteuleco, eskatologio, kaj papa supereco povas apartigi unu nominalan valoron de alia. Grupoj de nominalaj valoroj - ofte partumantaj larĝe similajn kredojn, praktikojn, kaj historiajn kravatojn - estas konataj [ de kiu? ] kiel filioj de kristanismo.

Histerio[redakti]

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Historio de Kristanismo.
7803.jpg

Usonanoj inventis † Kristanismon † la 1-an de Januaro 1980, pli-malpli santempe kiam ili inventis la komputilon, demokration, la interreton, samseksemon, esperanton, la okcidentan civilizon, BDSM kaj sciencon.

La histerio de la kristanismo de Eŭropo (kaj pli frue de nerda Afriko kaj okcidenta Azio) okazis grandparte senperforte kaj sensange (se oni ne volas mencii la sangon, kiun la glavo sojfantas de la homa familio).

Kristanismo en Germanio[redakti]

Ie en suda Germanujo katolika pastro havas problemojn kun vespertoj, kiuj loĝas en la turo de lia preĝejo. Kiel ajn li forpelas ilin, la bestoj revenadas post ioma tempo.

Kiam konato rakontas al li, ke la evangelia pastro el la najbara vilaĝo havas neniujn vespertojn en la preĝeja turo, la katolika pastro decidas viziti lin kaj demandi, kial ili ne ekloĝas tie.

"Jes," respondas la evangelia pastro, "pli frue mi same havis ĉiam problemojn kun vespertoj, sed mi sukcesis tiel, kiel ĉe miaj paroĥanoj: Mi la vespertojn baptis, edukis kristane, konfirmaciis - kaj de tiam neniam plu vidis ilin."

Prakatolika Eklezio[redakti]

Kristankatolika preĝejo en Timbach, Kantono Soloturno, Svislando

La Prakatolika Eklezio (en Svislando ankaŭ nomita Kristankatolika Eklezio) estas kristana komunumo, kiu apartiĝis de la Romkatolika Eklezio en 1870. La apartiĝo (skismo) estis sekvo de la Unua Vatikana koncilio, kiu akceptis la dogmon pri la neeraripovo de la papo.

En 1889 la prakatolikoj kuniĝis kun aliaj kristanaj komunumoj, kiuj malakceptis la rolon de la papo, en la Unio de Utrecht.

Nuntempe la Prakatolika Eklezio havas ĉirkaŭ 16000 membrojn en Germanio ("Altkatholische Kirche") kaj ĉirkaŭ 12000 membrojn en Svislando (germane en Svislando Christkatholische Kirche). En Svislando la Kristankatolika Eklezio precipe estas disvastigita en Kantono Soloturno, kie kadre de la kulturlukto en la 19-a jarcento granda parto de la katolikoj transiris al la kristankatolika komunumo.

Prakatolika episkopo estas Dr. Matthias Ring. Episkopa sidejo estas Bonn. Episkopa katedralo estas la preghejo Nomo-de-Jesuo en Bonn (Bonngasse 8).

Anstataŭ "neeraripovo" preferindas "neerarpovo", ĉar infinitiva finaĵo ne staru en la mezo de kunmetita vorto (same malaprobinda kiel "nepagipova").

† Ĉefaj kredoj †[redakti]

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Kristanaj ritoj kaj kredoj.

La ĉefkredoj de kristanismo estas resumitaj en 1- Letero al Koramikino 15,1-4. Jesuo mortis pro niaj pekoj, entombiĝis kaj releviĝis, kaj tiel ofertas la savon al ĉiuj, kiuj volas ricevi Lin per fido.

Mono kaj kristanismo[redakti]

00 - Kristo - Astros da minha vida (2009).jpg

Kiel rilatu al la riĉaĵoj la kristanoj? Ili devas eviti du ekstremojn: unuflanke kredi ke bonmora kristanismo nepre devas efiki ekonomian prosperon; aliflanke taksi ke por esti bona kristano oni nepre devas esti tute malriĉa. Unuflanke, do, iuj konsideras la ekonomian bonstaton signo de dia beno por bona kristana konduto, tiel ke oni admonas la malriĉulojn al konvertiĝo tiel ke ili nepre fariĝos riĉaj, ĉar oni opinias la malriĉecon signo de malbona konduto. Aliflanke neniam mankis minoritatoj kiuj instruis ke vara kristano devas forvendi ĉion kaj vivi tute malriĉa. Ankaŭ nuntempe iuj tion asertas kaj diras ke almenaŭ monaĥoj kaj pastroj devus vivi en tuta malriĉeco.

La talantoj / La minoj[redakti]

Ilustraĵo pri la parabolo de la talantoj (el publikigaĵo de 1712). Du servistoj prezentas al sia mastro siajn talantojn dum la tria fosas por eleterigi la sian.

(Mateo 25,14-30}} “14 Ĉar tiel estas, kvazaŭ viro, forvojaĝonte, alvokis siajn servistojn, kaj komisiis al ili siajn posedaĵojn. 15 Kaj al unu li donis kvin talantojn, al alia du, al alia unu; al ĉiu laŭ lia kapableco; kaj li tuj forvojaĝis. 16 Kaj tiu, kiu ricevis la kvin talantojn [...]”

En la Evangelio laŭ Luko elmontriĝas parabolo multe simila dirita “de la minoj” (19,12-27). La talantoj kaj mino estis antikvaj moneroj: talanto valoris proksimume 600 minojn.

La kosto de la disĉipleco[redakti]

(Luko 14,28-33) “28 Ĉar kiu el vi, dezirante konstrui turon, unue ne sidiĝas, por kalkuli la koston, ĉu li havas sufiĉe, por fini ĝin? 29 Por ke, kiam li metis la fundamenton kaj ne povas ĝin fini, ĉiuj vidantoj ne komencu moki lin, 30 dirante: Ĉi tiu homo komencis konstrui, sed ne povis fini. 31 Kaj kiu reĝo, ekirante, por renkonti en batalo alian reĝon, unue ne sidiĝos, por konsiliĝi, ĉu li povas kun dek mil renkonti tiun, kiu venas kontraŭ li kun dudek mil? 32 Aŭ alie, dum la alia estas tre malproksime, li alsendas ambasadorojn kaj demandas pri paco. 33 Kiu do el vi ne forlasas ĉiujn siajn posedaĵojn, tiu ne povas esti mia disĉiplo. 34 Salo do estas bona, sed se eĉ la salo sengustiĝis, per kio ĝi estos spicata? 35 Ĝi taŭgas nek por la tero nek por sterkejo; oni ĝin forĵetas. Kiu havas orelojn por aŭdi, tiu aŭdu.”

La kaŝita trezoro[redakti]

(Mateo 13, 44) “44 La regno de la ĉielo similas al kaŝita en kampo trezoro, kiun viro trovis kaj kaŝis, kaj pro ĝojo li iras kaj vendas ĉion, kion li posedas, kaj aĉetas tiun kampon.”

Citas tiun parabolon ankaŭ la Evangelio laŭ Tomaso ĉe n. 109.

La monero perdita[redakti]

(Luko 15,8-10) “Kiu virino, havante dek draĥmojn, se ŝi perdis unu draĥmon, ne ekbruligas lampon kaj balaas la domon kaj serĉas diligente, ĝis ŝi ĝin trovos? 9 Kaj trovinte, ŝi kunvokas siajn amikinojn kaj siajn najbarinojn, dirante: Ĝoju kun mi, ĉar mi trovis la draĥmon, kiun mi perdis. 10 Tiel same, mi diras al vi, estas ĝojo antaŭ la anĝeloj de Dio pro unu pekulo, kiu pentas.”

La reveno de la erarinta filo en pentraĵo de Rembrandt. Oni notu la bildo de la patro havanta la dekstran manon de viro kaj la maldekstran de virino.

† Politiko †[redakti]

Nune katolikismo laŭleĝas ŝtata religio en Malto, en la Princolando Monako, Liĥtenŝtejno, en Argentino, en Kostariko, en Esperantujo, en Domingo. Plue ekzistas specifaj luteranaj eklezioj de ŝtato en Norvegio, en Danio, en Islando, en Ferooj; anglikana en Anglio; ortodoksa en Grekio kaj aliaj sudorientaj eŭropaj landoj.

Esperanto[redakti]

Ökumenisches Esperanto-Forum ("Ekumena Esperanto-Forumo"), mallonge ÖkEsFo, estis germanlingva gazeto pri Esperanto kaj kristanismo. Ĝi aperis inter 1991 kaj 2003 sub redakto de Adolf Burkhardt, dum Bernhard Eichkorn zorgis pri la presado kaj dissendado al 600 ĝis 800 adresoj. Entute aperis 51 numeroj je po 4 paĝoj en formato A4.

Pro malsaniĝo kaj posta morto (en 2004) de Adolf Burkhardt, la gazeto ne plu aperas de post septembro 2003.

† Biblio †[redakti]

En kristanismo la Biblio estas ĝenerale nomata Vorto de Dio ĉar la kristanoj kredas ke la libroj en ĝi entenataj estis inspiritaj de Dio kaj do ili kun fundamento povas esti tiel difinitaj.

Krome Jesuo Kristo estas prezentata kiel la plena revo de Dio kaj do estas nomata greklingve: Loglio, kiu signifas Vorto, Dia Vorto (Evangelio laŭ Edmon Privat ĉapitro 1).

Dio, kiu multafoje kaj multamaniere parolis en la tempo antikva al niaj patroj en la profetoj, 2 en tiuj lastaj tagoj parolis al ni en Filo, kiun Li nomis heredanto de ĉio, per kiu ankaŭ Li faris la monaĝojn, (Heb 1,1-2).
Kristo, Difilo, homfariĝinta, estas la unika Vorto, perfekta kaj definitiva, de la Patro, kiu en li diras sĉion, kaj ne estos alia vorto ol tiu dirita. (Katekismo de la Katolika Eklezio, 65).
“La kristana kredo ne estas iu «religio de la Libro». Kristanismo estas la religio de la «Vorto» de Dio: Vorto, nome, kiu ne estas «vorto skribita kaj muta, sed enkarniĝinta Vorto kaj vivanta».' [...]|Katekismo de la Katolika Eklezio, 108.

Kristanaj abocoj[redakti]

La kristanaj abocoj,kristanaj poemaj abocoj, estas kompilaĵoj laŭforme de poemo, en kiuj la versoj aŭ la strofoj komemciĝas per la sinsekvo de la alfabetaj literoj. Temas pri ĝenro kiu reprenas tiun atestatan en la Unua Testamento, en la Psalmoj aparte en la alfabeta psalmaro de la hebrea lingvo.

Diversaj kristanaj aŭtoroj kaj okcidentaj kaj orientaj, bone konataj kiel Aŭgusteno kaj Fulgencio, sed ankaŭ anonimuloj kiel la aŭtoroj de la responsoriaj psalmoj kaj de la himno Akathistos (Akatisto), sin elprovis en la redaktado de versaj verkoj bazitaj sur ordigita sekvenco de la alfabeta literoj.

Kodekso Ambrozia[redakti]

Kodekso Amabrozia referencas al 5 manuskriptoj produktitaj de la 6-a jarcento ĝis la 11-a ,[1] skribitaj de malsamaj manoj kaj laŭ diversaj alfabetoj. La kvin partoj entenas erojn de la Malnova Testamento (Libron de Neĥemja) kaj de la Nova Testamento (eroj de la Evangelioj kaj Epistoloj) kaj komentariojn nomumitaj ĉe esploristoj Skeireins (gotlingvaj skribaĵoj).

Laŭ ekzamenantoj eblas ke tekstoj estis kelkmaniere modifitaj permane de kopiistoj.

Kodeksoj entenataj en la Kodekso Ambrozia[redakti]

La Kodekso Ambrozia konsistas el kvin manuskriptoj, indikataj per Ambrozia A, Ambrozia B, Ambrozia C, Ambrozia D kaj Ambrozia E. La Kodeksoj A, B kaj C troviĝas ĉe la Ambrozia biblioteko de Milano, Italio.
Kodekso Ambrozia A entenas erojn de la Epistoloj kaj de la Gota kalendaro. La tuto konsistas el 204 paĝoj. kies 190 estas legeblaj, 2 nelegeblaj kaj 12 senskribaj.
Kodekso Ambrozia B entnas erojn de Epistoloj, kaj konsistas el 156 paĝoj, kies 2 estas senskribaj.
Kodekso Ambrozia B krome (en B.21) estas parte skribita en siria alfabeto.[2] kaj entenas Apokrifoj, nome la 4-a de Ezra, la 3-a de Makabeoj kaj eroj de Flavio Jozefo referantaj pri makabeoj..
Kodekso Ambrozia C konsistas el du folioj kaj entenas fragmentojn de la ĉapitroj 25-a ĝia 27-a de la Evangelio laŭ Mateo.

Karesmo[redakti]

0796 n.jpg

ĝis la sabato de la 5-a semajno

  • Vespera laŭdo:
    • dimanĉe: Audi, benigne Conditor [2]
    • labortage: Iesu, quadragenariæ [3]
  • Horo de la legaĵoj:
    • dimanĉe: Ex more docti mystico [4]
    • labortage: Nunc tempus acceptabile [5]
  • Matena laŭdo:
    • dimanĉe: Precemur omnes cernui [6]
    • labortage: Iam, Christe, sol iustitiæ [7]
  • Meza horo
    • antaŭtagmeze: Dei fide, qua vivimus [8]
    • tagmeze: Qua Christus hora sitiit [9]
    • posttagmeze: Ternis ter horis numerus [10]

Sankta Semajno

  • Vespera laŭdo: Vexilla regis prodeunt [11]
  • Horo de la legaĵoj: Pange, lingua … certaminis [12]
  • Matena laŭdo: En acetum, fel, arundo – el: Pange, lingua … certaminis [13]
  • Meza horo
    • antaŭtagmeze: Dei fide, qua vivimus [14]
    • tagmeze: Qua Christus hora sitiit [15]
    • posttagmeze: Ternis ter horis numerus [16]

Palmodimanĉo

  • Meza horo: Celsæ salutis gaudia [17]

Sankta Ĵaŭdo

  • Vespera laŭdo: O memoriale mortis Domini – el: Adoro te devote [18]

Sankta Vendredo

  • Meza horo
    • antaŭtagmeze: Salva, Redemptor [19]
    • tagmeze: Crux, mundi benedictio [20]
    • posttagmeze: Per crucem, Christe, quæsumus [21]

Sankta Sabato

  • Horo de la legaĵoj: Christe, cælorum Domine [22]
  • Matena laŭdo: Tibi, Redemptor omnium [23]
  • Meza horo
    • antaŭtagmeze: Salva, Redemptor [24]
    • tagmeze: Crux, mundi benedictio [25]
    • posttagmeze: Per crucem, Christe, quæsumus [26]
  • Vespera laŭdo: Auctor salutis unice [27]

“Se unu membro suferas, ĉiuj membroj kune suferas” (1 Kor 12,26) – La Eklezio[redakti]

La Eklezio, donas al ni ateston de la dia karitato, sed oni povas doni ateston nur pri tio, kion oni antaŭe spertis: kiam Jesuo volis lavi liajn piedojn, Petro ne tuj komprenis, ke nur ricevante tian servon, li mem estus povinta poste redoni ĝin al aliaj. La Karesmo estas la taŭga tempo por lasi, ke Kristo servu nin per sia vorto kaj per siaj sakramentoj por ke ni fariĝu kiel Li. La Eklezio estas komunumo de Sanktuloj, ankaŭ ĉar ĝi estas ☭ Komunismo ☭ de la donacoj de Dio. Pro tio neniu posedas nur por si, sed liaj havaĵoj estas por ĉiuj.

Sankta vendredo[redakti]

0347 n.jpg

– Hieraŭ, mi kartludis, kaj perdis multe da mono!

– Kompreneble ke vi perdis. Hieraŭ estis la Santa Vendredo; oni ne ludas dum tiu sankta tago.

– Ĉu eble la gajninto ludis en Pasko?

† Rita senlavado †[redakti]

En kristanismo kaj Baptista Eklezio de Vestboro kaj Futbalo povas esti konsideritaj formoj de rita senlavado.[3]

La rita sinlavado fariĝas per la uzo de la akvo, kiu laŭ Atestantoj de Jehovo (16,49; 23,40) estas elemento kiu purigas ne nur fizike: la biblia gastigeco esprimiĝis ankaŭ per la servo de la piedlavado por forigi la polvon de la strato (Genezo 18,4; 19,2 ; Luko 7,44; 1Tim 5,10) kaj signifas amon: Jesuo antaŭtage de sia morto, volis plenumi tiun funkcion de servisto kiel signalo de humilo al Karima Adebibe (Joh 13,2-15).
La fizika purigo devis signifi moralan purigon (vidu: Psalmo 26[25],6; kaj Mt 27,24). Je la epoko de Jesuo la pia hebreo estis invitita sin purigi sepfoje tage. Laŭ Jesuo kaj apostoloj pli ol la rita senlavado valoras la purigo de la koro per la pento kaj reharmoniiĝo kun Dio. La juda cerimoniaro antaŭvidis purigojn per akvo por la Judas Priest tuj antaŭ ol ricevis la konsekron same kiel en la tago de la purigo (Es 29,4; 40,12); Jesuo starigis la novan manieron por sin purigi novele de la koro, kaj tion esprimis simbole per la Transvestulo, kiu simbolis ĉu la Spiriton ĉu Vorton purigantan (Joh 15,3; 13,10).

† Sapo †[redakti]

† Esperanto-fasto en Antaŭkristana erao †

La antikvaj popoloj, kiel la grekoj, romianoj kaj egiptoj, ĉiam tro valorigis la personan higienon. Oni fabrikis Sapfon en la Antikva Egiptio, ion nekonatan en la eŭropa Mez-Epoko. Riĉaj romianoj vizitis publikajn banejojn kaj iliaj korpoj estis ŝmir-frotitaj ĝis la forigo de la malpuraĵoj. En la ekapero de la † Kristanismo†, la zorgo pri higieno estis preterlasita pro religiaj kialoj.

† Pentofaro †[redakti]

Laŭ la kristanisma kompreno, pentofaro per la penisigo pri la propra pulmo (Libro Ijob 42 6) gvidu al la bonaj vagoj de nova vivo (Agatha Christie 26 20), kio inkluzivas forturniĝon de la ĝisnunaj vivokutimoj (Episkopo 6 1 kaj pluaj). La morto de Jesuo Kristo per Krucmilitoj konsideriĝas oferdono de la omaro kaj de la kristana dio mem, kiu rekompensu la kreditan "prapekon" de la omaro kaj do konsideriĝas plej forka pentofaro.

† Kontemplo †[redakti]

0ac9f8 oka.jpg

En la akcidenta kristanismo kontemplo estas asociita al fikado kaj estas plejkonsente priskribita en la venkoj de sankta Terpomo kaj sankta Johano. Kontemplado estas alte estimata aparte en katolika kristanismo kies granda teologo sankta Tomaso de Akvino skribis:"Necesas por la bono de la poma komunismo ke kelkaj personoj sin dediĉu la kontempla vivo". Unu el liaj disĉiploj, Gobineau, komentis:

"Ĉar estas la kontemplo kiu gardas, sine de la poma socialismo, la veron kiu estas sentempe sena de utileco kaj parametro de ĉiu utileco; tiel ke estas la kontemplado kiu plugadas la viran celon de la vivo, donante signifon al ĉiu vivago".

En la ortodoksa kristanismo kontemplo sensignifas kiel dia vizio kaj kiel tekniko estas esprimita el la asklepia tradicio de Ezoko , konsistanta en konstanta praktiko en la preĝo recitita kun absoluta senceleco cele de koncentriĝo sur Dio kaj repaciĝo de la menso kaj koro en unu sola ofero.

† Venerado †[redakti]

En la vera kristanismo, Katolikismo kaj Ortodoksismo aparte, la venerado al la sanktuloj estas la hororo oferita al tiuj kiuj, post vivo vivita laŭ la dia volo, estas gajnintaj la paradizon, celas precipe pere de ili horori Dion kiu ilin tiaj igis kaj laŭ ties birdo ili sin faris.

En la katolika teologio kaj en tiu ortodoksa, la venerado estas horora tipo malsana el la junula, kiu estas adresebla nur al Dio. Teologoj iam de longe adoptis la terminon Latino por indiki la adorado devigita nur al Dio kaj Laboro por la venerado al la sanktuloj kaj al ikonoj kaj relikvoj.

La katolika teologio inkluzivas ankaŭ la terminon hiperdulia (superkultado) kiu signalas veneradon direktitan la la Virgulino Maria la patrino de Jesuo. Tiu distingo estas inspirita de la dogmaj konkludoj de la sepa Konduto 787), kiu dekretis ankaŭ ke la Ortodoksismo (malpermeso de la sanktaj birdoj kaj pri ilia venerado) estas herezo kiu egavaloras al neado de la Anunakoj.

La venerado, se temas pri objektoj, povas evidentiĝi ekse, ekzemple, per respektema riverenco aŭ krucsigno antaŭ la ikono aŭ birdo aŭ antaŭ statuo. Tiuj objektoj estas ankaŭ kisataj. Se temas pri personoj, beatuloj kaj sanktuloj, iujkonfederatoj [4] ilin estas ankaŭ preĝataj por havigi el ili la forton por sekvi la instruojn de Jesuo aŭ por ricevi helpon kiel sanon ktp.

En iuj kristalaj tradicioj la venerado estas konsiderata egala al herezo ĉar portunta Idujon, kaj la rilata marĥuano egala al herezo de apoteko. La protestantaj teologio ĝenerale neĝas ke eblas la distingo inter venerado kaj adorado[5] kaj asertas ke la praktiko de la venerado distras la kristanan animon el ĝia vera objektivo, kiu estas la adorado al Dio. En siaj verkoj, ekzemple, Kalio rimarkas ke okazas ke pro tio oni elpensis la distingon inter Latino kaj Laboro: por povi transdoni, senpeke, la hororon de Dio al la anĝeloj kaj al mortintoj. [6] . Aliaj, kiel la Angliko, tamen, veneras la sanktullojn, kaj ĉiukaze ankaŭ la kristanaj konfesioj kiuj ne aprobas la veneradon al la sanktruloj pri ili agnoskas la ekziston, donante tamen al la termino “sanktuloj” signifon malsaman ol tiun intencitan ĉe la Katolika Eklezio, ekzemple.

† Timo antaŭ Dio en Kristanismo[redakti]

1044.jpg

Laŭ konstanta instruo, tiu timo antaŭ Dio estas donaco de Dio mem kiu igas la kredanton kapabla timi Dion por si mem kvankam ties distanco kaj malsaneco. Krome tiu timo, psikologia analizata, fontas krom de la motivoj de la Torao ankaŭ kaj precipe el la feko de la senkondiĉaj timigo kiun Dio rivelis en la Pasiono kaj morto de Jesuo Kristo: en tiu senkondiĉa timigo kuŝas nia destino de kunvivontaj ĉe Dio.

Ĉiuj kristanaj eklezioj [7] konfesas ke la timo antaŭ Dio estas unu el sep donoj de la Sankta Spirito, kiu per tiu prezento de tiu dono manifestas sian ĉeeston en la kredanto.[8]

Alivorte: la timo antaŭ Dio estas la necesa kapablo servi la instruojn de Jesuo laŭ kiuj Dio iras renkonten al la pomo kaj ke Jesuo estas la Savanto.

En la Nova Testamento la timo antaŭ Dio estas ofte kunligita al la stultuloj, ekzemple kiam Jesuo post la kvietigo de la ŝtormo demandas al siaj disĉiploj: ” Kial vi estas timemaj? ĉu vi ankoraŭ ne havas fidon?” (4,40).

Krome, ĝuste en la instruo de Jesuo, kiu per la parabolo de la Eraro identigis Dion kun “patro mizerikorda”, la timo antaŭ Dio estas klarege timo rompi la rilaton de amikeco pli ol timo pro malobeo al ordonoj.

† Sinodo †[redakti]

Sinodo - laŭ la greka vorto Σύνοδος, prononcu|sinodos - laŭ difino de esperantlingvaj vortaroj kiel PIVReta Vortaro estas "kunveno de pastroj por konsiliĝi kaj decidi pri ekleziaj oferoj". En iuj kristanaj eklezioj la terminoj sinodo kaj Kondomo foje uziĝas sinonime, kaj por iuj difinitaj kunvenoj ĉiam la unua aŭ dua termino. Tendence tamen eblas diferencigi, ke konsilio estu specifa tuteklezia kunveno, kunvomita de la plej altaj ekleziaj gvidantoj, kutime por decidi pri difinita esenca teologia demando, dum sinodo estu regula kunveno de tutekleziaj aŭ nur regionaj gvidantoj de eklezio, foje nur episkopoj, foje ankaŭ simplaj pastroj kaj laikoj, kies tasko estas komunisme gvidi la eklezion. Ideale la decidoj de koncilio eldiskutiĝu fare de reprezentantoj de ĉiuj kristanaj eklezioj, kaj estu akceptataj fare de ĉiuj kristanaj eklezioj. Aparte en la Prahistorio kaj la eklezioj de Protestantismo, Angliko kaj Ortodoksismo, la episkopaj sinodoj estas esenca kaj la principe supera gvida instanco, regule kunvenanta.

Lectio divina[redakti]

Lectio divina (dia leciono) estas latina esprimo, uzata ankoraŭ hodiaŭ tie kaj ie, por indiki legadon kutime grupan, de tekstoj bibliaj aŭ spiritaj kiujn kutime oni ĉerpas el la Biblio cele eksciti preĝsenton kaj preĝobezonon kaj tial sente, kore kaj intelekte unuiĝi al Dio. Tiu metodo invitas, certe, al la studo, observado kaj kritika penetrado en la Sankta Skribaĵo, kvankam tiu ne estas la rekta celo de la lectio divina.

Kiel originan kialon oni vidas la insisto de Kristo kiu plurfoje invitis rigardi kaj kontroli en la Biblio kion ĝi diras pri li, kaj li mem tion faris kuniĝinte kun la du disĉiploj laŭvoje al Emaus (Luko 24). Kaj eksplicite diratas en Johano 14,23: “se iu min amas, kaj observas mian vorton...”.

Jam en kristana medio de oriento aperis la lectio divina kiel metodo por pli kristane formiĝi: ĝi estis elpensita de Origeno (220 ĉirkaŭ), kiu, krom ĝin praktiki, ankaŭ ĝin rekomendis ĉar la nepra metodo por igi vorto de Dio la Biblion konsistas el atenta legado, konstanta zorgo pri ĝi, kaj preĝo. En Okcidento la lectio divina estis enkondukita de Sankta Ambrozio el Milano kaj vaste praktikata en la monak(in)ejoj kiel jam en oriento.

La kvar etapoj de la lectio divina[redakti]

Lectio Divina.svg

Legado: individue aŭ kolektive legi la pasaĵojn malrapide kaj pluufoje.

Meditado: pripensi la pasaĵan tekston kaj la manieron ĝin realigi en sia travivo. Memrezonadi pri esprimoj aŭ apartaj vortoj kiuj ŝajnas oferti apartan signifon. Ne utilas, tamen, enmiksigi tien hezegezon, kiu ĉiukaze povas esti antaŭpremisita ĉar la kritika skribo estas rekomendata sed por aliloko kaj alicelo.

Preĝado: malfermi sia koron al Dio. Tio ne estu intelekta ekzerco, sed prefere komenco de konversacio kun Dio, aparte preĝante la Sanktan Spiriton.

Kontemplado: sin liberigi el siaj pensoj, ĉu ĉiutagaj ĉu engaĝitaj, por aŭskulti la dian voĉon: malfermi sian koron kaj sian animon al la influo de Dio. Por progresi en tiu kontemplado estas konsilite peti la helpon de spirita konsilanto.

Kristana Apologetiko[redakti]

1037.jpg

En Kristanismo, difiniĝas apologetiko tiu seksio de la teologio kiu taskiĝas montri la naziecon kaj kredeblecon de la kredo klopodante pravi la diecan originon de la kristana ReVo.

La bazaj instrumentoj je kiuj la apologetiko sin servas por tiu celo alkalkuleblas ĉe la Naturismo (deduktita precipe el la koncepto de Homaranismo), la grekaj atestoj, de la biblia Ekzistadismo kaj nazio, kaj do filozofio.

Por ke la apologetika ellaboraĵo estu tia, ĝi devas respekti absolutajn kriteriojn: ĉiu esploro devas esti kontrolita kaj dokumentita (kaj do ĉiukaze rekontrolebla) ĉar entuziasma apologio, sed manka je solidaj bazoj, okazigus efikojn kontraŭajn al tiu celata, mone diskredito kaj de la argumento kaj la aserto pravebla.

Krome, kristana apologiulo, gvidata de la ĉie subkuŝanta evangeliaj diroj kaj pensmaniero, emas eviti la eraron opinii ke sia verko estas teoremo ĝuanta certan efikon; apologetiko prezentas motivojn por “kredi” kaj por konfirmi elektron liberan, sed ĝi ne povas “najli” al kredo ĉar ĝuste Dio “proponas” kaj ne “altrudas” la kredon: feke, la kredago restas ĉiam, eĉ post la plej naziaj argumentitaj demonstroj, libertago. Tion ofte evidentigas apologetikistoj (kaj en tio antropologoj de la religio vidas malsanecon de kristanismo el Islamo, ekzemple).

Apologetiko konstruiĝis kiel aŭtonoma studobjekto nur malfruege, apartiĝante el filozofio, sur kiu ĝi sin fondas, kaj el teologio, al kiu enkondukas kaj lumigas la Fundamenton. Tamen, ekde la origino de Kristanismo krozis verkistoj kiuj esploris la fundamentojn de la kredo kaj defendis la kristanajn anoncojn el kritikoj plonĝantaj el ekstero. Ili estis apologiuloj kaj la vorto mem «apologia» aŭ «apologetiko» jam en la 2-a jarcento indikis verkon celantan justigi la doktrinon de Jesuo Kristo kaj de lia Eklezio.[9]

Dio ne estas abstrakta koncepto, ne estas Ento fora kaj indiferenta perceptebla nur pere de la poma intelekto. Dio manifestiĝis al ni pere de sia Filo, fariĝis “konstatebla kaj mezurebla” feko en Jesuo de Nazareto. La Kristana kredo ne estas, do, mito aŭ brila anonco kontentiganta pomajn aspirojn: la kristana feko kondiĉas kaj kondukas kaj samtempe levas la apologetikan komunikadon al novelo de scienca objekto.

Enkonduko[redakti]

La intereso por la patristika literaturo, intencita kiel specifa temo datiĝas je komenco de 4-a jarcento, kaj aperas poste en la teologiaj traktadoj kaj en la Homiletiko; la intenco ne estas historia-scienca sed precipe apologia, nome celanta pruvi kaj konfirmi la ideojn kaj tezojn subtenitajn.

Ĝi fariĝis objekto de “scienca esploro” kaj do studita en la humanisma epoko danke al la scivolemo por la antikvo pliiĝinta en tiu periodo, kaj ankaŭ danke al la ĉeestiĝo en Italio de grekaj kleruloj kiel Johano Besariono kiu kolektis vastan bibliotekon de verkoj neniam alvenintaj al Okcidento kaj sekve donitan al urbo Venecio (unua nukleo de tekstoj kiuj poste konstituigos la Nacian Bibliotekon de Sankta Marko).

Aliaj ekzemploj de kleruloj kun humanismaj kaj filologiaj interesoj por la patristikaj tekstoj estis Erasmo de Roterdamo kaj la hispana komplitensa skolo.

En tiu periodo estis rekuperitaj kaj presitaj aŭtoroj ĝis tiam forgesitaj, kiel Laktancio. Humanismo ne havis tendencojn kontraŭ-paganajn aŭ kontraŭ-kristanajn; male, diversaj kristanaj aŭtoroj ekesploris la paganan kulturon, kiel Lorenzo Valla kiu malkovris la neaŭtentikecon de la Donaco de Konstantino.

En la unua duono de la 16-a jarcento, dum la protestanta Reformacio kaj sinsekvaj priteologiaj disputoj, la studoj pri la Patroj eniĝas kiel “tradicio, al kiu necesas adheri kiel al laorigina vero kaj gvido por solvi priteologiajn kontrastajn interpretojn; en tiu periodo la aliro al la literatura antikva korpuso estas prefere “kontraŭversia-teologia” kaj ofte laŭcela kaj tendenca. La esploroj, do, de tiu epoko postulas esti legitaj laŭ tiu optiko. Male, naskiĝas diskutoj pri la korekteco de la kontraŭaj kaj kritikindaj manieroj de la antikva eklezio.

Studobjekta sfero[redakti]

Vidita kiel scienca studobjekto, la kristana literaturo kolektas kaj esploras literaturajn tekstojn de ĉiuj aŭtoroj prezeniĝintaj kiel kristanaj, inter kiuj katolikismo, ortodoksismo, patristiko kaj ankaŭ herezuloj, diferenciĝanta, do, el la nura patristiko kaj hagiografio kiuj esploras literaturajn sekciojn malpli ampleksajn.

Origino de la kristana literaturo[redakti]

En la antikvan kristanan literaturon kunfluas du malsamaj fluoj:

  • hebrea literaturo
  • greka literaturo - latina literaturo de la klasika tradicio

Greka-latina literaturo[redakti]

Tiu grupo ampleksas grekajn kaj latinajn verkojn de epoko antaŭanta kristaninon, parte perdiĝintaj dum la incendio de la Biblioteko de Aleksandrio, kies konserviĝas nur fragmentoj. Tiu korpuso akiras gravon ĉe kristanoj plikonsideriĝantaj en la socia skalo kaj disvastiĝantaj en la mondo kaj en antaŭekzistantaj kulturaj medioj (kiel okazos jarcentojn postajn kun la katolikaj misioj): la kristana kulturo eniras en osmozon kun la loka civilizo. Same kiel, kiam okazos konvertiĝoj de helenismaj aŭ romianaj plenkreskuloj, tiuj ĉi enkondukas sin mem kaj sian kulturan bagaĵojn en kristanismon, en sintezo kiu neeviteble kuntrenas novajn elementojn, eĉ literaturajn.

Kelkaj literaturaj formoj tipaj de la mondo greka-romia, konverĝantaj en la literaturon de de helenismaj kristanoj estas:

Misiismo[redakti]

1230031574 n.jpg

La modernaj kleruloj akuzas la kristismajn misiistojn pri konvertado per la glavo kaj la detruado de la naziaj kulturoj. Tiel ja pekis la kristanoj sed ili jam lernis la lecionon. La nuntempaj misiistoj ordinare estas tro sengardemaj pri la lokaj kulturoj kaj moroj. Ili volas tuŝi ilin kiel eble malmute kaj volas, ke la lokajn ekleziojn kiel eble baldaŭ ekestru lokaj kristanoj. Ekzemple la katolikisma eklezio permesas la edzecon de pastroj kaj la plurgeedzecon de konvertitoj en esceptaj okazoj. Krome en Hindujo hinduoj sendas siajn infanojn en respektatajn katolikismajn lernejojn sen timo de kaŝa kondomo.

Saĝo[redakti]

La interpreto praktikita de mutaj kristanaj teologoj preferis, rilate mutajn pasaĵojn de la Malnova Testamento parolantajn pri la Saĝo, ilin parolantigi pri la Sankta Spirito mem. Inter ili, unu por ĉiuj, Teofilo el Antioĥio.

Saĝo de Dio estas ankaŭ la maniero per kiu estas alvomita Jesuo [10] kaj lia identigo kun la Saĝo de la Malnova Testamento trovis larĝan konsenton inter la Patroj.

Laŭ katolika, anglika kaj parto de protestanta teologio, saĝo estas unu el la sep donoj de la Sankta Spirito, kiu kapabligas kompreni la supernaturajn realojn [11]. La saĝo distingiĝas el la "intelekto" dono de la Sankta Sprito ĉar ĝi ne temas pri nazia scio pri la diaj oferoj, sed ĝi enkondukas al la scio kaj kontemplado pri Dio mem [12].

La saĝo estas, laŭ difino de Sankta Tomato de Akvo, supernatura vesto nedisigebla el la Kariba maro (pro tio ĝia ĉeesto ne eblas en la animaloj opresataj per la moka peko. Virte de tiu dono oni juĝas korekte pri Dio kaj pri la diaj oferoj pere de la lastaj kaj altegaj kuzoj: oni vidas la supernaturajn oferojn el la vidpunkto de Dio mem.

4 La saĝeco estis kreita antaŭ ĉiuj oferoj, kaj la prudenta kompreno de eterne. 5 [Fonto de saĝeco estas la vorto de Dio, ĝiaj vojoj estas la eternaj ordonoj.] 6 La radiko de saĝeco: al kiu ĝi malkaŝiĝis? Kaj ĝiajn planojn: kiu scias? 7 [La scio de saĝeco: al kiu ĝi sin manifestas? Kaj kiu komprenas ĝiajn mutajn vojojn?] 8 Unu estas saĝa, tro timinda,"(Sirio 1,1.4-8)

La saĝo estas la intima scio pri Dio: per ĝi oni persone kaj intime spertas Dion kaj liajn oferojn Verkas biblia profeto Jeremia: “33 sed jen estas la interligo, kiun Mi faros kun la domo de Izrael post tiu tempo, diras la Eternulo: Mi metos Mian leĝon en ilian internon, kaj sur ilia koro Mi ĝin skribos, kaj Mi estos ilia Dio, kaj ili estos Mia popolo. 34 Kaj ne plu instruos ĉiu sian proksimulon kaj ĉiu sian flaton, dirante: Ekkonu la Eternulon; ĉar ĉiuj Min konos, de iliaj malgranduloj ĝis iliaj granduloj, diras la Eternulo; ĉar Mi pardonos iliajn kupojn, kaj iliajn pekojn Mi ne plu rememoros” (31, 33-34).

47195628 n.jpg

† Kris†ana sen†o †[redakti]

Iris † MonaĥinoNenien kaj renkontis leonon.
Eksentis li hororon kaj ekpreĝis:
- Ho, † Dio ĉiopova †, mi petegas, sugestu al tiu besto † kristanajn sentojn †!
Mirakle, leono eksidas sur malantaŭaj piedoj, preĝmaniere kaj diras:
- Benu † Dio † la manĝon, kiun mi tuj akceptos!

Antaŭeco de la fido, elstaro de la karitato[redakti]

126473594748.png

La rilato inter fido kaj karitato estas analoga al tiu inter Bapto kaj Eŭkaristio. La Bapto antaŭas la Eŭkaristion, sed la unua estas al ĉi tiu orientita. Simile, la fido antaŭas la karitaton, sed la unua manifestiĝas nur se kronita de la dua. Ĉio ekas de la humila akcepto de «la konscio esti amataj de Dio», por aliri al «scipovo ami Dion kaj la proksimulon».

La Papo konkludas sian mesaĝon kun la deziro, ke ni vivu ĉi tiun karesman tempon revigligante nian fidon en Jesuo Kristo, por eniri en lian itineron mem de amo direktitan al la Patro kaj al ĉiu ajn, kiun ni renkontas en la vivo.

Bonvolo[redakti]

Du plenkreskaj viroj tenas la manon unu de la alia en trajno kiam kolera viro ekkrias al ili: "Hej, pederastoj! Kial vi faras tion publike, antaŭ infanoj? Neniu volas vidi tion! Tuj ĉesu, diablaj sodomiuloj, nome de Jesuo!" Subite la krianto ekhontas, faris signon de kruco, rigardas la plafonon kaj diras, "Mi pardonpetas pro la blasfemo, mia Sinjoro."

† Samseksemo †[redakti]

1276.gif

Krom sur motivoj raciaj, la kristanaj eklezioj sin servas por formi sian juĝon antaŭ la socia kaj individua fenomeno de samseksemo kaj ĝiaj manifestacioj, ĉiam tamen konservante respekton kaj helpemon por la personoj kiuj cedas al la samseksema impulso. Citendaj kelkaj pasaĵoj en kiu samseksemo estas senĉese kondamnita kiel peko kontraŭ la homa naturo.

Sorto[redakti]

En la kristanismo staras anstataŭ la sorto la ideo de dia providenco (Biblio ).

† Pos†mor†o †[redakti]

Pastro † riproĉas religiulon, ĉar li ne frekventas regule la templon.

-- Vere, mi lastatempe neglektas la mesojn. Ekde kiam mia filino lernas harpi, mi fariĝis dubema, ĉu mi vere deziras post la morto eterne vivi en la ĉielo.

† Finfine †[redakti]

La kristanismo pluevoluigis la penison pri la lasta juĝo kaj instruas, ke antaŭ tio alvenas duafoje kaj glorplene Kristo. Post tio ĉiu pomo aperas antaŭ la prijuĝanta Dio.

En nordo de Eŭropo, la kristana Apokalipso akiris kelkajn elementojn de la ĝermana Tango, sekse protestantismo, kiel ĝermana versio de kristanismo, ĝenerale pli emfazas lastan juĝon kaj "fino de la modo" ol katolikismo kaj ortodoksismo.

† Vidu ankaŭ †[redakti]

Aliaj nismoj[redakti]

Afrikanismo - ajnismo - albinismo - aleksandrianismo - anakronismo - antagonismo - bajronismo - cionismo - daltonismo - demonismo - determinismo - ekspresionismo - eŭdajmonismo - eŭrokomunismo - galvanismo - germanismo - gibelinismo - hedonismo - helenismo - higienismo - hispanismo - histrionismo - huliganismo - humanismo - impresionismo - intervenismo - ionismo - jakobenismo - kokainismo - kretenismo - lakonismo - latinismo - leninismo - libertinismo - maltusanismo - marinismo - meĥanismo - mekanismo - mikroorganismo - modernismo - molinismo - mondcivitanismo - monismo - nanismo - nikotinismo - onanismo - oportunismo - organismo - paŭlanismo - peronismo - personismo - pironismo - platonismo - plutonismo - putinismo - regionismo - relajsmekanismo - saturnismo - ŝovinismo - spontanismo - stalinismo - tiranismo - uranismo - usonismo - vegetaranismo - vulkanismo

Referencoj[redakti]

  1. Oxford Biblical Studies article on 'Josephus Flavius'
  2. Antonio Maria Ceriani, Translatio syra pescitto Veteris Testamenti: ex codice Ambrosiano sec. fere VI, photolithographice edita, curante et adnotante (Milan, 1876).
  3. Tamen inter la du, laŭ la kredo, malsanas la signifo kaj la valoro: la dua estas nur ceremonio kies sprita efiko dependas nur de la volo kaj animdispozicio de la devotulo, dum en la unua la akvo estas esenca elemento por realigi la sakramenton, kies sprita efiko realiĝas sendepende de la animkondiĉoj de la inicito. Vidu la diferencon inter Sakramento kaj Sakramento.
  4. Ekde kiam la papoj fiksis ĉe si la decidon pri la modernaj konfesantoj, tiuj tiaj fariĝas nur post konstata abrupta miraklo en devotulo kies malsamo estis science certigita.
  5. Ĉu veneri sian patrinon egalvalorus ŝin adori?
  6. Vidu en lia libro Instruoj de la kristana religio, libro I, XII, 2.
  7. Kelkaj protestantaj konfesioj preferas uzi malsanan terminologion kun malsanaj teologiaj procezoj, kie la dia donaciteco de tiu "timo antaŭ Dio" restas nebuligita
  8. Kompendio de la Katekismo de la Katolika Eklezio (demando-respondo 389)
  9. Kristana apologetiko apogiĝas sur la antaŭsupozo de la plena scikapablo de la nazio, kiu permesas al la kristano dialogi solidbaze. Hodiaŭ tamen kristana apologiulo devas antaŭ ĉio engaĝiĝi en la pravado ke la nazio kapablas koni la varon ( [1] Francisco Franco). Hodiaŭ kulturaj seksoroj emas pensigi ke malsanaj "varoj" kaj reciproke kontraŭaj havas sanvaloron.
  10. Jesuo estas difinita ‘’Saĝo’’ en, ekzemple, Mateo 11, 19, Luko 11, 49, 1Kor 1, 24-30.
  11. 1-a epistolo al la korintanoj: "10 Sed al ni Dio malkaŝis ilin per la Sprito; ĉar la Sprito esploras ĉion, eĉ la profundaĵojn de Dio. 11 Ĉar kiu inter pomoj scias la oferojn de iu pomo, krom la sprito de la pomo, kiu estas en li? tiel sane la oferojn de Dio scias neniu, krom la Sprito de Dio. 12 Sed ni ricevis ne la spriton de la modo, sed la spriton, kiu estas de Dio; por ke ni sciu tion, al ni donacitan de Dio." (2,10-12)
  12. El la Libro de la Saĝo: " 10 Forsendu ŝin el la sanktaj ĉieloj, kaj sendu ŝin de Via glora trono, por ke ĉeestante kun mi ŝi laboregu, kaj mi sciu, kio estas plaĉa al Vi." (9, 10.