Ĉina kulturo

El Neciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo


"Bambarambam baski, braf, brif, bruf!"

~ Lingvadeplanetano eble pri ĉina kulturo; neniu scias
ZhongKui.jpg

Ĉina kulturo estas vere negrava afero. Kion Ĉinio aldonis al la internacia, monda kulturo?

1. Pri la presarto. Bonvolu pruvi, ke ĝi ne unue aperis en Ĉinio (por presi tekstojn).

2. Pri la fajroteĥniko (artaj enaeraj spektakloj, kaj eksplodiletoj). Estas bone jam dokumentite, kiel ĝi vojaĝis [[laŭ la silkvojo. La turkoj perfektigis (?) ĝin por bombi urbojn, kaj Eŭropo unuafoje ekkonis ĝin dum la lastaj Krucmilitoj. Ĝi eknomiĝis "feu grégeois" (helena fajro). Sed baldaŭ ili lernis ĝian uzon, kaj Eŭropo bedaŭris ĝin.

3. Ĉiela divenado mem aperis sub diversaj formoj diversloke. Tamen la _ĉina_ ĉiela divenado aperis tie kun fuŝaj signoj ĉevalo, kapro/ŝafo, rato, serpento, simio ktp.

4. Nudeloj. Onidire ili alvenis en Venicon unue kun Marko Pola. Ĉiuokaze ili alvenis tiuepoke.

Skribarton tamen ili ne elpensis. Tion faris la Sumeranoj. La arto poste vojaĝis lavx du ondoj al Ĉinio, kaj la du fazoj de la ĉina skribsistemo montras tion : unue bildskribaĵo, poste strekskribaĵo imitanta la kojnskribaĵon de la Interriverega Lando.

5816 n.jpg

Instruado[redakti]

1 600.jpeg

En lernejo de Xiushan, en Ĉinio, oni staris tabelon pri punmonoj por la lernantoj kiuj atencas kontraŭ kelkaj normoj de la institucio. Ekz. se oni kverelas, la lernanto estas punita kontraŭ 10 juanoj kaj li/ŝi devas balai la lernejkorton dum unu monato. Estas monpuno de 1 juano por tiuj kiuj ne faras sian hejmtaskon.

Infanaj revoj[redakti]

En la sudĉina milionurbo Guangzhou tv-teamo la unuan de septembro vizitis lernejon kaj demandis je la unua lerneja tago malgrandajn ĉinajn novlernantojn pri la deziroj rilate al profesio. Bonkondute sidante ĉe tabloj, en blankaj ĉemizoj, kun nigrablankaj epoletoj la unuaklasuloj respondis: Unu el ili gratis sin senhelpe je la kapo, li ankoraŭ ne sciis tion tiel konkrete. Aliaj diris: "pentristino", "aviadilistino" aŭ "muzikinstruistino", unu el ili volas fariĝi fotografo, kaj alia fajrobrigadisto.

Kaj jen tiu knabineto kun la harplektaĵo dekstre kaj maldekstre flankiĝanta kaj kun okulvitroj je flava rubando. "Se mi fariĝas granda, mi volas fariĝi oficisto", diris la sesjara en la tv-kameraon. "Kia oficisto?", demandis la intervjuisto kaj ricevis tute klaran respondon: "Korupta oficisto, ĉar tiuj havas tre multajn aĵojn." Ĉe tio la knabineto rikanis heziteme.

La intervjuo laŭ raportoj de ŝtataj medioj en vendredo estis unue videbla nur en interreta paĝo. Sed intertempe ĝi estas jam konata en la tuta lando kaj videblas ankaŭ ĉe Youtube. En blogoj la sesjarulino estis laŭdata pro la "reala taksado de de l' vivo. "La socialismo kreis novan version de la Andersen-fabelo "La novaj vestoj de l' imperiestro", komentis alia blogisto.

La Festoj[redakti]

La ekvinorcon laŭ la luna kalendaro venas la Akvoverŝa Festo. Escepte de maljunuloj, infanoj kaj policanoj oni verŝas akvon sur ĉiujn. Ekde mateno, kun sitelo, kuvo, ĉerpilo au akvopafilo oni amasiĝas ĉe la vojo kaj interverŝas. Viroj kaj virinoj, junuloj kaj maljunuloj, konatoj kaj nekonatoj forgesas ĉagrenon kaj malagrablaĵon, ĝojplene kuras kaj interverŝas per akvo. Personoj malsekiĝintaj ĝuas tian feliĉan kaj benan akvon.

En la strato oni organizas amuzan paradon. Venas aŭtoj ornamitaj per diverskoloraj floroj kaj rubandoj. En la autoj gefraŭloj verŝas akvon sur irantojn kaj ĉi tiuj faras la samon. Venas trupo de elefantoj, kies kapoj portas florkronon. Sur ilia korpo staras kanseĝo, sur kiu sidas fraulino en bela vesto. Vidinte tion, fraŭloj svarmas al la elefantoj kaj vershas akvon. Post ilia foriro la fraŭlinoj sur la elefantoj estas jam malsekiĝintaj. Akvo fluas ankaŭ laŭ la oreloj de la elefantoj. Venas kantdanca trupo. Tajaj fraŭloj dancas kaj kantas, akompanate de tamburado, kaj taj-aj fraŭlinoj disverŝas akvon al spektantoj. Ankaŭ la spektantoj verŝas akvon sur gefraŭlojn.

Akvoverŝa festo[redakti]

Akvoverŝa festo estas lunkalendara novjara festo de tajoj de Yunnan-provinco en martoaprilo.

Aŭtunmeza Festo[redakti]

Moon over cumulus.jpg

La aŭtunmeza festo originis de Ĉinio,estas la tradicia festo de la popolo de la orienta Azio,en la 15-a dato de oka monato laŭ la luna kalendaro ĉiujare. La Aŭtunmeza Festo estas la tradicia festo ne nur por ĉino, sed ankaŭ por japano,vjetnamo kaj koreo, kiuj estis influita de ĉina kulturo antikvece.

Laŭ la luna kalendaro de Ĉinio, ok-monato estas dua monato de aŭtuna sezono. Oni nomas ĝin meza aŭtuno, ankaŭ ok-monata festo. Kaj pro la plenluno cirkleca, tio signifas renkontiĝo post disiĝo, ankaŭ nome la festo renkontiĝa post disiĝo. Nokte, oni suprenrigardas ĉielen la lunon klara kiel jado kaj pleto, dezirante renkontiĝon kun familianoj post disiĝo. Kaj vojaĝanto aliloke metas hejmsopiron pere de la luno, tiel oni ankaŭ nomas ĝin “Festo Renkontiĝa Post Disiĝo”.

Ĉino antikvece havis moron oferi al Lun-dio. En Zhou-dinastio (ak 11~ak 221), oni okazigis la lun-oferadon en la nokto de la aŭtunmezo, metis incensan altaron, sur kiu estas lunkukoj,fruktoj kaj aliaj oferaĵoj. Sub la luno, oni metis Lun-dion al la direkto de la luno, kaj bruligis kandelojn laŭvice genuiĝante por riverenco al la luno. Post tio ĉefmastrino distranĉis lunkukon divide al tutaj familianoj inkluzive de vojaĝantoj aliloke.

Origino[redakti]

La vorto aŭtunmezo plejfrue ekaperiĝis en la libroj de Zhou-dinastio. La Aŭtunmeza Festo fariĝis la firma festo de post Tang-dinastio. Legende Li Shimin – Imperiestro de Tang-dinastio sonĝis viziti la Lunan Placon, kie li akiris unu muzikon, tiel ekpopulariĝis la moro festi la Aŭtunmezan Feston. Ĝenerale oni opinis ke la festo ekfuroriĝis en Song-dinastio.En la fino de Yuan-dinastio, Zhu Yuanzhang – la Unua Imperiestro de Ming-dinastio Premiis lunkukon al siaj korteganoj kaŭze de tio ke oni uzis lunkukon sekrete sendis mesaĝon dum milito je la 15-a de la oka monato. La Aŭtunmeza Festo jam estis la granda tradicia festo en la epoko Ming-dinastio kaj Qing-dinastio. En la noto de Notlibro de Jiangning Gubernio,en la nokto de la aŭtunmeza tago, Nankinanoj necese spektis la lunon. Spekti la lunon kun tutaj familianoj signifas festi renkontiĝon post disiĝo. Renkontiĝo estas ‘ronda luno’,vojaĝo estas ‘ira luno’.

Lunkuko-manĝaĵo de Ĉinio

La rakonto Chang-e alflugas la lunon estas la plej fama pri la origina legendo de la Aŭtunmeza Festo.Kompreneble ekzistas kelkaj versioj pri tio,tamen same estas ke oni petu de Chang-e pacon kaj feliĉon. Tio fariĝis la moro riverenci al la luno en la Aŭtunmeza Festo tago post tago.

Medicino[redakti]

Ĉina Medicino, estas gamo de praktikoj disvolviĝintai dum miloj de jaroj en Ĉinio. Estas la sola medicino kun pli ol 2,000 jaroj de ekzistado. La ĉina medicino inkludas sistemojn de Azio Ktp [1]

Dieto[redakti]

ZhongKui.jpg

Recepto por ĉina redukta dieto: dum unu semajno trifoje tage kokinan supon, manĝi per bastonetoj.

Gua Ŝa[redakti]

Gua Ŝa
Gua Ŝa

Gua Ŝa (ĉine: 刮痧;pinjine : guāshā) deskrapas la haŭton per kornoj aŭ glataj jadoŝtonoj ĝis kreiĝas ruĝaj strioj kaj punktoj sur la korpo. Oni kredis ke tiu terapio taŭgis por preskaŭ ajna malsano inkluzive de ĥolero. La ruĝaj punktoj kaj kontuzado daŭras 3 ĝis 10 tagojn por resaniĝi kaj ekzistas ofte iu doloro en la koncerna korpoareo.

Ĉina tradicia medicino[redakti]

Butiko de ĉina medicino en Tsim Sha Tsui, Hong Kong.

Ĉina Tradicia Medicino, estas gamo de praktikoj disvolviĝintai dum miloj de jaroj en Ĉinio. Estas la sola medicino kun pli ol 2,000 jaroj de ekzistado. La ĉina tradicia medicino inkludas tradiciajn sistemojn de Azio kiel Japanio kaj Koreio[2] [3][4][5][6].

Teknikoj de traktado[redakti]

  1. Tui na
  2. Akupunkturo kaj moksibustio
  3. Ĉina Kurak-herba
  4. Ĉina nutrado
  5. Ĉigongo
  6. Tajĝiĉuano
  7. Feng shui
  8. Ĉina astrologio

I Ching[redakti]

La 64 heksagramoj de I Tsjing (易经)

La Libro de ŝanĝiĝoj, ankaŭ alilingve Yi KingYi-King (simpligita ĉina: 易经 ; tradicia ĉina: 易經 ; pinjine : yì jīng ; Wade : i4ching1transliterumite: I Tsjing, elprononcu en Esperanto kiel i ĉing) estas dosiero de ĉinaj tekstoj, kies estiĝo estas datata ĝis la 2-a jarmilo a.K. En ties ĉefa parto temas pri vico de 64 heksagramoj, bildoj kunmetitaj el ses linioj prezentantaj 64 diversajn arketipajn situaciojn. La libro de ŝanĝoj estis uzata (kaj ĝis hodiaŭ ĝi estas uzata) ne nur kiel orakola libro, sed ankaŭ kiel filozofia kaj kosmologia sistemo, kiu ludas gravan rolon en la taoismo, el kiu grandmezure eliris la ĉina kulturo.

La libro aperis en Esperanta versio (tradukita de Sugin) ĉe la ĉina eldonejo Zhongguo Guoji Wenhua en 2019.

Korpomodelo[redakti]

Citaĵoj kaj popol-diro[redakti]

  • Sola rimedo ni provis ofte porti la doktoro de scienca kiel histerio.- Ĉina popol-diro
  • Doktoro junon faras kompleto tombejo.- Ĉina popol-diro
  • Doktoro senscian estas ne plej bona kiu murda.- Ĉina popol-diro
  • The superior doctor prevents sickness; The mediocre doctor attends to impending sickness; The inferior doctor treats actual sickness. -Chinese proverb'

Agriculturalismus[redakti]

Secundum agriculturalistas, rectio agriculturae a Shennong rege fabuloso, exemplari perfectae reipublicae proderat.

Agriculturalismus, etiam Schola Agrarianismi, Schola Agronomistarum, et Schola Agricolarum appellatus (Mandarinice 農家, simpliciter 农家 Nongjia), fuit prisca philosophia Sinica agrariana quae utopianum rusticorum communalismum et aequalitarianismum suadebat, et fortasse fuit orbis terrarum primus communisticus et socialisticus motus qui societati sine classibus favit.[7] Agriculturalistae credebant societatem Sinicam regnum Shennong imitari debere, regis fabulosi qui in litteris Sinicis depingebatur "in agris laborantem, cum quibusque, atque ullo decreto faciendo, omnes consultantem."[7] Agriculturam suadebant, ac rationes modosque culturae docebant, quia credebant progressum agriculturae fundamenta societatis stabilis et prosperae esse,

Agriculturalismo autem a domo Qin opprimo, plurima texta nunc amissa sunt. Notiones autem primum cum agriculturalismo coniunctae Confucianismum, Legalismum, et philosophia Sinicam omnem moverunt.[8] Agriculturalismus cogitationem Sinicam magnopere movit, et essentiam identitatis Sinicae appellatus est.[9]

Agriculturalismus ex aetate veris et autumni atque aetate civitatum bellantium ortus est, e tempore Centum Scholarum Cogitationis appellato, quae scholae a saeculo sexto a.C.n. ad annum 221 a.C.n. floruerunt. Hoc aevo, civitates certantes, inter sese bellare petentes ut Sinas unirent, philosophis, eruditis, docentibus favebant. Certamen eruditorum progressum variarum cogitationis scholarum stimulavit, quem vis librorum doctrinas referentium divulgare adiuvit.[10] Consecutio fuit aevum cuius proprietates erant mutationes intellectus culturaeque maximi momenti.[10] Praecipuae philosophiae Sinicae, quae Confucianismus, Moismus, Legalismus, Taoismus usitate habentur, ex hoc tempore ortae sunt.

Moro en diversa lokoj[redakti]

Legendo[redakti]

Chang-e alflugas al la luno Onidire, antikvece estis 10 sunoj ĉiele, kiuj velkigis plantaĵojn. Iutage unu heroo, nome Houyi, tre fortega ĉiopove. Li kompatis suferantajn popolojn, kaj trafis 9 sunojn faligintaj per sia arko, kaj ordonu la lastan sunon regule leviĝi kaj fail.

Houyi pro tio estas estimata kaj amata de popolo. Houyi havis unu belan kaj bonkorecan edzinon, nome Chang-e. Ili estis feliĉaj.

Multe da homoj petis de Houyi instruon de ark-povo. Pengmeng kun fiintenco ankaŭ.

Iutage, Houyi renkontis Wangmu Niangniang vizitinte amikojn en Kunlun Montaro, kaj petis de ŝi kuracilon senmortan. Laŭdire, oni iĝos feo preninte la kuracilon. Rehejmiĝinte Houyi donis la kuracilon al sia edzino Chang-e konservi. Neatendite tio estis vidita de Pengmeng, kiu volis iĝi feo ŝtele prenonte la kuracilon.

Post tri tagoj, Houyi ĉasis ekstere kun liaj lernantoj. Pengmeng kun fiintenco afektis malsaniĝi, restis hejme. Post la foriro de Houyi baldaŭ, Pengmeng perforte elprenis de Chang-e la kuracilon senmortan. Chang-e sciis ke ŝi neeble venkis Pengmeng. Ŝi senhezite englutis la senmortan kuracilon. Englutinte la kuracilon ŝi tuj ekflugis de tero al ĉielo tra la fenestron. Pro nostalgio al sia edzo kaj familio, ŝi elektis la lunon distance proksime de la hommondo loĝi kiel feino.

Vespere, kiam Houyi rehejmiĝis, servistinoj plorinte rakontis la okazaĵon. Houyi koleriĝis kaj volis mortigi la fiulon Pengmeng, sed li jam eskapis. Houyi estis trista kaj vokis la nomon de sia edzino. Tiam li surprizite trovis ke la luno estis speciale brila kaj klara ĉi-tage, kaj iu korp-firguro kiel Chang-e movas surlune. Li tutforte postkuris la lunon, sed li neeble atingis la lunon kiel ajn. Houyi faris nenion pli bonan meti insencan altaron kaj fruktojn sur ĝi sopirante la amantan Chang-e. Oni aŭdis ke Chang-e jam iĝas feino, kaj metis insencan altaron sub la luno peti pacon kaj feliĉon de bonkoreca Chang-e.

Ekde tio, la moro riverenco al la luno populariĝis en la Aŭtunmeza Festo.

Drakboatoj[redakti]

China.png

Kelkajn tagojn antaŭ la festo la tuta subprovinco jam vigliĝas. La konkurso de drakboatoj kaj vizito al bazaro komenciĝas antaŭ la festo. En Ginghong, chefurbo de Xishuangbanna, trovighas Lancang-rivero. La konkurso de drakboatoj okazas sur la rivero. Pli ol 10 trupoj el la tuta subprovinco partoprenas en la konkurso. La drakboatoj mallarĝaj kaj longaj, ĉiu kun pli ol 20 boatistoj en bela nacia kostumo, kuras laŭ la fluo. Tiam ambauflanke de la rivero okazas granda aktivado. Laŭ la rivero oni vendas diversajn komercaĵojn. Tajaj fraulinoj vestitaj per diversaj koloraj tubĵupoj, kun floroj sur la kapo kaj ombrelo en la mano, staras antau vicoj da butikoj, kio formas belan bildon.

Familia vivo[redakti]

1345.jpg

En Ĉinio familiaj tragedioj sekvas unu la alian. Ekzemple, 13-jara Chai Bin estis vangofrapita de la patro, pro tio, ke li mensogetis: Li sin terenĵetis el kvara etaĝo kaj mortis. Same, mezlernejano Peng Chuwei per martelo kaj kuireja tranĉilo mortigis la gepatrojn, ĉar tiuj, insistante, ke li diligente studu por viziti altgradan lernejon, malpermesis al la filo ludadon kaj hobiojn.

Dum miloj da jaroj en Ĉinio gepatroj, precipe patroj, okupis gravan, aŭtoritatan rolon en socio kaj familio. Konfuceo predikis, ke gefiloj devos absolute obei al la gepatroj. Laŭ tiama kodo malobeo al la gepatroj estis unu el dek plej teruraj krimoj. Patroj rajtis puni, eĉ mortigi siajn gefilojn, kiuj neniajn rajtojn havis ekster la familio.

Kiam oni kritikis punemajn gepatrojn, tiuj respondis: Ne ŝovu la nazon en fremdan vazon. Plue, laŭ ĉina proverbo, bati estas ami. Statistike oftis korpa puno: 80 % da infanoj batiĝis, 49 % pro malbonaj ekzamen-rezultoj. Multaj gepatroj volas bonan karieron por la infanoj, kaj malpermesas, ke tiuj legu nelernolibron, ludu futbalon aŭ ŝakon, spektu televidon, k.s. Gepatroj strangolas tro fruajn am-rilatojn kaj legas leterojn kaj taglibrojn de la infanoj. Statistike 80 % da infanoj estas malkontentaj pri siaj gepatroj.

Tamen nuntempe pli da gepatroj respektas la rajtojn de infanoj. Instruistoj petas, ke gepatroj iom lernu pri pedagogio kaj konvene eduku siajn idojn. Agnoskitas, ke bonkoro ne sufiĉas, ke infanoj estas unue homoj, due gefiloj, apartenantaj ne nur al la gepatroj sed ankaŭ al la tuta socio. Leĝo por protekti infanojn akceptiĝis en 1991, kaj pli da infanoj nun vivas en demokratia familio kaj ĉirkaŭataj de amo.

Scienco[redakti]

La moderna scienco montras al ni ke la lumo ne plu fariĝas el trikito. Sed... ĉu tio estas vere pruvebla? Ĉu tio ne iras kontraŭ la homa racio? Pensante pri tio, la ĉinia registaro kreis kelkajn plantojn, kaj instrui ilin fari belajn kudraĵojn kaj aliajn produktojn el la rizo. Per tio la ĉinoj volas eltrovi la misteron de la blua sinjoro.

Ĉiela emporio de bonvolaj konoj[redakti]

1345956945048.jpg

Ĉiela emporio de bonvolaj konoj estas la ĉefa scienca verkoj de Ĉinio. Sur ties lontanaj paĝoj estas skribite ke bestoj dividiĝas jene: (a) apartenantaj al la Imperiestro, (b) balzamitaj, (c) dresitaj, (d) porkidoj, (e) sirenoj (f) fablaj, (g) vagaj hundoj, (h) inkluditaj en la nuna klasifiko, (i) frenezmovaj, (j) sennombraj, (k) desegnitaj per tre fajna peniko kamelhara, (l) ktp, (m) ĵus rompintaj la kruĉon, (n) de fore muŝsimilaj.

Premio[redakti]

Monda Psikosocia Konvaleska Asocio (MPKA) okazigis en Usono ceremonion en la stabejo de UN kaj donis la premion Alexander Gralnick al Deng Pufang, prezidanto de la Kriplula Federacio de Ĉinio pro lia granda kontribuo al bonstato de la kripluloj kaj mensaj debiluloj.

Literaturo[redakti]

Tre riĉa estas ĉina miljara literaturo.

"Grandaj arboj kreskas trans videblo,
Ĝiajn vastajn branĉojn elĵetante;
Se la tridek maljunuloj ekdemandos tiajn aferojn,
Kien iros nia tuta rikolto?"

Tiun poemon verkis Chao-Chou dum la lastaj horoj antaŭ sia vojaĝo al la Tero de Metalo, kie li restis dum tri jaroj, kaj evidente temas pri la laborista vivo de la ĉinoj de la epoko. Fakte mi ne certas kial mi memoris pri tiu poemo.

Literaturaj verkoj[redakti]

Rakontoj pri la historio de la ĉinaj medicino kaj farmakologio, traduko en Esperanto fare de LIAO Zhigen, Ill., 258p., eld. Ĉina Esperanto-Eldonejo, 1991.1987, ISBN 7505200089

Nomoj[redakti]

En Chinio, segune recenta raporto, esas 1601 nomi familialaj (surnomi) quiuj esas oficale aceptataj, ma 85% di Chiniani uzas inter ili nur cent surnomi.

La maxim "popularaj" (uzataj) surnomi esas Wang (93 000 000 personi) kay Li (92 000 000 personi). Multa personi havas anke la saman donitan nomon. Tiele esas plu kam 100 000 personi kun la nomo Wang Tao.

Nun la guvernisti konsideras la posibleson di permisari registragon di infanti kun la du surnomi di l' genitori. Lau ica sistemo, infanto quies la patro esas Zhou kay la matro esas Zhu, esus qvar posiblesojn: Zhou, Zhu, ZhouZhu au Zhuzhou.

Ankore ne permisataj esus nomojn quiuj uzas la anciena skribmaniero ankore uzata en Hong Kong kay Formoza (nur la oficala simpligita skribita nomoi esas permisebla) kay nomojn quiuj uzas Latinajn literojn.

Kritikanto questionis chu oni parkonsideris la novan sistemon. Se ZhuZhou mariajesus kun WangLi, chu lia infanto havus la surnomon ZhuZhouWangLi?

Tabuo[redakti]

Le Tabu' in nominar essevas le prohibitiono chinese de diceri oŭ scriberi nominojn (specificamente, le karakterojn) de imperatoroes o ancestres.

Communa tabuo[redakti]

  • Le tabu in nominar de l' nomine de l' stato (国讳; 國諱) essevas le tabu de usari le nominom de l' imperatoro o su ancestres. Pro exemplo, in le Qin Dynastia, le nomine de Qin Shi Huang, Zheng (政) essevas evitata. Aun le nomine de l' prima menso de l' anno, "Zheng Yue" (正月: le erecta menso) essevas cambiata a Duan Yue (端月: le proba menso). Pro exemplo, in 1777, Wang Xi Hou (王錫侯) scribeva le nomine del Imperator de Qianlong in su libro, causante le execution de illo e sua famiglio.
  • Le tabu in nominar de l' nomine de l' clan (家讳; 家諱) era le tabuo de usar le nomines de su ancestres. In diplomatic documentos e litteras inter clanes, le tabus de ambe clanes esseva respectate.
  • Le tabu in nominar del nomine del sancte (聖人諱) era le tabu de usar le nomines de gente honorabile. Pro exemplo, le nomine de Confucio esseva tabu durante le Jin Dynastia.

Evita le tabu[redakti]

Il habeva tres methodos pro evitar usar un character:

  • Cambiar le character a un altere, que sonava le mesme o similar;
  • Face un blanc loco pro le character; o
  • Omitter un linea in le character, specialmente le final.

Le tabu hodie[redakti]

Aun que le tabus non es strictemente obedite, illos etiam es practicate per plure personas qui evita dar su filios nomines similar o le mesme del nomines de su ancestres. Isto pote explicar pro que aun moderne Chinese crede que non esse respectuose que seniores per su nomine, e pro que esse rar que vider un persona chinese con un suffixo in su nomine. na]]

Ĉina kuirarto 发廊妹[redakti]

Ĉinio havas unu el la plej riĉaj kulinaraj heredaĵoj de la mondo. Solida Ĉina manĝaĵo estas manĝata per manoj, kaj likva per vasta, platfunda kulero (kutime el ceramiko). Ĉinoj konsideras la ĉeesto de tranĉilo sur la tablo kiel barbareco, tial la plejmulto de la manĝaĵoj estas preparitaj en malgrandaj pecoj, preta por tuja preno kaj manĝado. Malsimile al okcidentaj manĝaĵoj kie vianda proteino estas la ĉefa elemento de la manĝo, fonto de prizonoj (rizo, nudelojmodereco) plejofte estas la ĉefa ingredienco de ĉina manĝo. Eble paradoksa, dum formala ĉina bankedo oni tute ne rajtas surtabligi rizon.

Pro la granda kaj varia naturo de Ĉinio mem, ĉina kuirarto divideblas en multaj diversaj regionaj stiloj.

Ĉina restoracio[redakti]

Amazonialauidistoj.png

„Kiel gustis al vi en ĉina restoracio?“

„Tre bone, nur tiuj bastonetoj kuŝas al mi iel malkomforte en stomako.“

Manĝado[redakti]

Pro quio la Chinianoi ne utiligas ĉi tiun fingron lor manjari?”, oni questionas dum montras suan indiko-fingron.

“Ĉu vi advere ne savas lo?”, oni duras questionari.

“Yen do la justa respondo: pro ke ĉi tiu fingro esas mea, ve!”, oni adjuntas.

Fideleco[redakti]

Frapas Ĉino sur fenestron de sia edzino: „Malfermu, mia karulino!“

„Mi ne povas.“

„Kial?“

„Mi estas malvestita.“

„Ne gravas, mi estas ĉi tie sola.“

„Sed mi ne.“[11]

Chinoiserie[redakti]

The Dragon House in Potsdam

Chinoiserie refers to elements in European art that are influenced by Chinese arts. Some of the most prominent examples of Chinoiserie can be found in royal palaces in Europe, such as the Drottningholm Palace in Sweden and Tsarskoye Selo in Russia.

Edziniĝo idala[redakti]

La Ĉina Murego

Yen puerino quia questionas suan matron:“Mamao: ĉu veresas ke, en Chinio, mulierio konocas suajn spozuloi erste pos la mariajo?”

Kaj yen ke elca respondas:“Yes, karino; ma tio eventas en Chinio kaj omnaloke.”

Fengŝuo[redakti]

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Fengŝuo.

Fengŝuo (el la ĉina fēngshǔi, siavice el fēng [vento] kaj shǔi [akvo]) estas la pseŭdosciencoarto esplori, konstati kaj klarigi per Torao (mal)bonecon kaj (ne)taŭgecon de loko por Babela turo, loĝejo(j) por homoj aŭ Zamenhof-tombo.

Citaĵoj kaj popol-diro[redakti]

NeuChina.jpg
  • Sola rimedo ni provis ofte porti la doktoro de scienca kiel histerio.- Ĉina popol-diro
  • Doktoro junon faras kompleto tombejo.- Ĉina popol-diro
  • Doktoro senscian estas ne plej bona kiu murda.- Ĉina popol-diro

Vidu ankaŭ[redakti]

Referencoj[redakti]

  1. Estas iom kompreneble, ke eks-teruloj, kiuj ne plu aŭdis multon de la Esperanto-komunumo dum pluraj jardekoj, komencis kredi, ke ne plu ekzistas io ajn pri Esperanto. Kaj kelkaj diris aŭ skribis tion... :-
  2. DENG Yu et al,Ration of Qi with Modern Essential on Traditional Chinese Medicine Qi: Qi Set, Qi Element, JOURNAL OF MATHEMATICAL MEDICINE (Chinese), 2003, 16(4)
  3. DENG Yu, ZHU Shuanli, Deng Hai, Generalized Quanta Wave with Qi on Traditional Chinese Medecine, JOURNAL OF MATHEMATICAL MEDICINE, 2002, 15(4)
  4. Deng Yu, Zhu Shuanli, Xu Peng et al邓宇,朱栓立,徐彭,New Translator with Characteristic of Wu xing Yin Yang五行阴阳的特征与新英译,Chinese Journal of Integrative Medicine中国中西医结合杂志,2000, 20 (12)
  5. Deng Yu邓宇,等; Fresh Translator of Zang Xiang Fractal five System藏象分形五系统的新英译,Chinese Journal of Integrative Medicine中国中西医结合杂志; 1999
  6. Deng Yu邓宇等,Nature with Math Physics Yin Yang数理阴阳与实质, Journal of Mathematical Medicine数理医药学杂志, 1999年。
  7. 7,0 7,1 Ŝablono:Cite book
  8. Sellmann 2010: 76.
  9. Gladney 2004: 300
  10. 10,0 10,1 Ebrey 2010: 42.
  11. La delikata aŭtoro tuj aldonas, ke “ambaŭ bildoj estas troigoj” – la rimarko apenaŭ bezonata, ĉar evidenta.