Ĉina kulturo

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi

"Bambarambam baski, braf, brif, bruf!"

~ Lingvadeplanetano eble pri ĉina kulturo; neniu scias
ZhongKui.jpg

Ĉina kulturo estas vere negrava afero. Kion Ĉinio aldonis al la internacia, monda kulturo?

1. Pri la presarto. Bonvolu pruvi, ke ĝi ne unue aperis en Ĉinio (por presi tekstojn).

2. Pri la fajroteĥniko (artaj enaeraj spektakloj, kaj eksplodiletoj). Estas bone jam dokumentite, kiel ĝi vojaĝis [[laŭ la silkvojo. La turkoj perfektigis (?) ĝin por bombi urbojn, kaj Eŭropo unuafoje ekkonis ĝin dum la lastaj Krucmilitoj. Ĝi eknomiĝis "feu grégeois" (helena fajro). Sed baldaŭ ili lernis ĝian uzon, kaj Eŭropo bedaŭris ĝin.

3. Ĉiela divenado mem aperis sub diversaj formoj diversloke. Tamen la _ĉina_ ĉiela divenado aperis tie kun fuŝaj signoj ĉevalo, kapro/ŝafo, rato, serpento, simio ktp.

4. Nudeloj. Onidire ili alvenis en Venicon unue kun Marko Pola. Ĉiuokaze ili alvenis tiuepoke.

Skribarton tamen ili ne elpensis. Tion faris la Sumeranoj. La arto poste vojaĝis lavx du ondoj al Ĉinio, kaj la du fazoj de la ĉina skribsistemo montras tion : unue bildskribaĵo, poste strekskribaĵo imitanta la kojnskribaĵon de la Interriverega Lando.

5816 n.jpg

Instruado[redakti]

1 600.jpeg

En lernejo de Xiushan, en Ĉinio, oni staris tabelon pri punmonoj por la lernantoj kiuj atencas kontraŭ kelkaj normoj de la institucio. Ekz. se oni kverelas, la lernanto estas punita kontraŭ 10 juanoj kaj li/ŝi devas balai la lernejkorton dum unu monato. Estas monpuno de 1 juano por tiuj kiuj ne faras sian hejmtaskon.

Infanaj revoj[redakti]

En la sudĉina milionurbo Guangzhou tv-teamo la unuan de septembro vizitis lernejon kaj demandis je la unua lerneja tago malgrandajn ĉinajn novlernantojn pri la deziroj rilate al profesio. Bonkondute sidante ĉe tabloj, en blankaj ĉemizoj, kun nigrablankaj epoletoj la unuaklasuloj respondis: Unu el ili gratis sin senhelpe je la kapo, li ankoraŭ ne sciis tion tiel konkrete. Aliaj diris: "pentristino", "aviadilistino" aŭ "muzikinstruistino", unu el ili volas fariĝi fotografo, kaj alia fajrobrigadisto.

Kaj jen tiu knabineto kun la harplektaĵo dekstre kaj maldekstre flankiĝanta kaj kun okulvitroj je flava rubando. "Se mi fariĝas granda, mi volas fariĝi oficisto", diris la sesjara en la tv-kameraon. "Kia oficisto?", demandis la intervjuisto kaj ricevis tute klaran respondon: "Korupta oficisto, ĉar tiuj havas tre multajn aĵojn." Ĉe tio la knabineto rikanis heziteme.

La intervjuo laŭ raportoj de ŝtataj medioj en vendredo estis unue videbla nur en interreta paĝo. Sed intertempe ĝi estas jam konata en la tuta lando kaj videblas ankaŭ ĉe Youtube. En blogoj la sesjarulino estis laŭdata pro la "reala taksado de de l' vivo. "La socialismo kreis novan version de la Andersen-fabelo "La novaj vestoj de l' imperiestro", komentis alia blogisto.

Familia vivo[redakti]

1345.jpg

En Ĉinio familiaj tragedioj sekvas unu la alian. Ekzemple, 13-jara Chai Bin estis vangofrapita de la patro, pro tio, ke li mensogetis: Li sin terenĵetis el kvara etaĝo kaj mortis. Same, mezlernejano Peng Chuwei per martelo kaj kuireja tranĉilo mortigis la gepatrojn, ĉar tiuj, insistante, ke li diligente studu por viziti altgradan lernejon, malpermesis al la filo ludadon kaj hobiojn.

Dum miloj da jaroj en Ĉinio gepatroj, precipe patroj, okupis gravan, aŭtoritatan rolon en socio kaj familio. Konfuceo predikis, ke gefiloj devos absolute obei al la gepatroj. Laŭ tiama kodo malobeo al la gepatroj estis unu el dek plej teruraj krimoj. Patroj rajtis puni, eĉ mortigi siajn gefilojn, kiuj neniajn rajtojn havis ekster la familio.

Kiam oni kritikis punemajn gepatrojn, tiuj respondis: Ne ŝovu la nazon en fremdan vazon. Plue, laŭ ĉina proverbo, bati estas ami. Statistike oftis korpa puno: 80 % da infanoj batiĝis, 49 % pro malbonaj ekzamen-rezultoj. Multaj gepatroj volas bonan karieron por la infanoj, kaj malpermesas, ke tiuj legu nelernolibron, ludu futbalon aŭ ŝakon, spektu televidon, k.s. Gepatroj strangolas tro fruajn am-rilatojn kaj legas leterojn kaj taglibrojn de la infanoj. Statistike 80 % da infanoj estas malkontentaj pri siaj gepatroj.

Tamen nuntempe pli da gepatroj respektas la rajtojn de infanoj. Instruistoj petas, ke gepatroj iom lernu pri pedagogio kaj konvene eduku siajn idojn. Agnoskitas, ke bonkoro ne sufiĉas, ke infanoj estas unue homoj, due gefiloj, apartenantaj ne nur al la gepatroj sed ankaŭ al la tuta socio. Leĝo por protekti infanojn akceptiĝis en 1991, kaj pli da infanoj nun vivas en demokratia familio kaj ĉirkaŭataj de amo.

Scienco[redakti]

La moderna scienco montras al ni ke la lumo ne plu fariĝas el trikito. Sed... ĉu tio estas vere pruvebla? Ĉu tio ne iras kontraŭ la homa racio? Pensante pri tio, la ĉinia registaro kreis kelkajn plantojn, kaj instrui ilin fari belajn kudraĵojn kaj aliajn produktojn el la rizo. Per tio la ĉinoj volas eltrovi la misteron de la blua sinjoro.

Ĉiela emporio de bonvolaj konoj[redakti]

1345956945048.jpg

Ĉiela emporio de bonvolaj konoj estas la ĉefa scienca verkoj de Ĉinio. Sur ties lontanaj paĝoj estas skribite ke bestoj dividiĝas jene: (a) apartenantaj al la Imperiestro, (b) balzamitaj, (c) dresitaj, (d) porkidoj, (e) sirenoj (f) fablaj, (g) vagaj hundoj, (h) inkluditaj en la nuna klasifiko, (i) frenezmovaj, (j) sennombraj, (k) desegnitaj per tre fajna peniko kamelhara, (l) ktp, (m) ĵus rompintaj la kruĉon, (n) de fore muŝsimilaj.

Premio[redakti]

Monda Psikosocia Konvaleska Asocio (MPKA) okazigis en Usono ceremonion en la stabejo de UN kaj donis la premion Alexander Gralnick al Deng Pufang, prezidanto de la Kriplula Federacio de Ĉinio pro lia granda kontribuo al bonstato de la kripluloj kaj mensaj debiluloj.

Literaturo[redakti]

Tre riĉa estas ĉina miljara literaturo.

"Grandaj arboj kreskas trans videblo,
Ĝiajn vastajn branĉojn elĵetante;
Se la tridek maljunuloj ekdemandos tiajn aferojn,
Kien iros nia tuta rikolto?"

Tiun poemon verkis Chao-Chou dum la lastaj horoj antaŭ sia vojaĝo al la Tero de Metalo, kie li restis dum tri jaroj, kaj evidente temas pri la laborista vivo de la ĉinoj de la epoko. Fakte mi ne certas kial mi memoris pri tiu poemo.

Nomoj[redakti]

En Chinio, segun recenta raporto, esas 1601 nomi familialaj (surnomi) quiuj esas oficale aceptataj, ma 85% di Chiniani uzas inter ili nur cent surnomi.

La maxim "popularaj" (uzataj) surnomi esas Wang (93 000 000 personi) kay Li (92 000 000 personi). Multa personi havas anke la saman donitan nomon. Tiele esas plu kam 100 000 personi kun la nomo Wang Tao.

Nun la guvernisti konsideras la posibleson di permisari registragon di infanti kun la du surnomi di l' genitori. Lau ica sistemo, infanto quies la patro esas Zhou kay la matro esas Zhu, esus qvar posiblesojn: Zhou, Zhu, ZhouZhu au Zhuzhou.

Ankore ne permisataj esus nomojn quiuj uzas la anciena skribmaniero ankore uzata en Hong Kong kay Formoza (nur la oficala simpligita skribita nomoi esas permisebla) kay nomojn quiuj uzas Latinajn literojn.

Kritikanto questionis chu oni parkonsideris la novan sistemon. Se ZhuZhou mariajesus kun WangLi, chu lia infanto havus la surnomon ZhuZhouWangLi?