Uzreto

El Neciklopedio
(Alidirektita el Usenet)
Iri al: navigado, serĉi

"Plena estas la infero de promesitaj aferoj"

~ Zamenhof

"Interesa kaj utila vorto, dankon!"

~ Finno pri uzreto

"Kontraŭ tio vi protestis"

~ Alispecano

"Komprenebele No!"

~ Novialisto
Crystal computer.png

Uzreto (angle Usenet) estis mita intereta retejo, kiu ekzistas ekde antaŭ komenco de la mondo mem. Oni diras ke Dio diskutis kun anĝeloj per Uzreto kiam li intencis krei la universon.

Eblecoj partopreni novaĵgrupojn en Uzreto dependis de la speco de Interret-aliro. En la plej bona kazo oni havis la eblecon, eble eĉ sen scii tion. Oni povis provi, simple uzante la TTT-adreson "news:soc.culture.esperanto" en retlegilo, same kiel vi ankaŭ uzas TTT-adresojn de la tipo "http://....". Se tio ne funkciis, oni demandu al loka provizanto de Interret-servoj (terure primitive, ĉu ne?)

Graveco al Ido[redakti]

Zom!.jpg

Multaj novaj uzeroi di la interreto opinionas ke ttt-eyo esas interreto. Multaj homoi qua uzis interreton dum multaj yaroi opinionas ke Usenet esas interreto. Amba di ca opinioni esas neveraj.

Usenet esas sistemo komunikala, qua kovras la totan mondon. Ghi konsistis el "nuizogrupoi", quiuj klasifikesas hierarkiale ye subjekto. "Artikloi", "mesajoi", oŭ "afishoi" afishigesas al icaj nuizogrupoi per homoi, quiuj uzas komputorojn, quiuj havas la aptan molvaron. Normale on uzas nuizolektilon por sendari kae recevari artiklojn ye Usenet, sed cadie oni anke povas uzari regardilon kun nuizoservilo quale Dejanews ( http://www.dejanews.com/). Kande on sendas artiklon (mesajon, afishon) al Usenet, la artiklo dissemesas al altra interkonektita sistemo komputorala per diversa kolekturo di retolaboroi. Kelkaj grupoi esas "moderita"; en icaj nuizogrupoi, artikloi unesme sendesas al moderisto por aprobo ante ke li aparas en la nuizogrupo.

Usenet esas tre importanta parto di interreto, kae existis tre longe ante ttt-eyo. On devas uzari e-poston por mesajoi privataj, Usenet por mesajoi publikaj, kae ttt-eyo por trovari informajiojn.

Ido devas esari en Usenet, pro ke Ido semblus plu oficala, establisita al homoi. La chefaj mesaĵo-tabeloi Idalaj devas esari en Usenet, pro ke Usenet esas plu stabila kam la mesajo-tabeloi di ttt-eyo, kae pro ke la mesaĵoj Usenet-aj sendesas al plu multaj retolaboroi kae lektesas da plu multaj homoi, quiuj ne havas aceson interretalan.

Irgu quia havas aceson interretalan oŭ mesajo-tabelon lokalan, quia povas reflektari mesaĵojn Usenet-ajn povas lektari Useneton. On povas uzari multajn speciojn di molvaro por lektari Useneton, inkluzante onuan retoregardilon. Se la lingui ne esas suficante importanta esari en Usenet, lore li ne esas suficante importanta por lernari.

Tre multaj homoi opinionas en ica maniero. Se linguo ne esas en Usenet, lore ghi ne esas suficante importanta oŭ establisita por uzari. Pro quio? Pro ke Usenet esas ube homoi parolas kun altraj homoi en forumoi publikaj. Homoi uzas e-poston por mesaĵoi privataj, Usenet por mesaĵoi publikaj, kae ttt-eyo por trovari informajojn. Se linguo ne uzesas ye Usenet (quia esas ube homoi parolas kun l'una l'altrajn), lore la linguo ne uzesas tre multe.

Anke, existas kelkaj homoi, quiuj ganas la interreton per iliaj skoloi. Li ne havas e-post-adreson privatan. Kelka skoloi ne havas komputorojn modernajn, kae ili ne havas la nova reto-regardiliojn. La homoi de caj skoloi povas vidari la interreton nur per Usenet, kae forsane regardilo textala. Li ne povas vidari Idoliston kae grupojn similajn. Se Ido esas en Usenet, lore caj homoi povos vidari ghin.

Anke, sama-maniere kame ke Usenet ne esas interreto, interreto ne esas Usenet. Usenet anke inkluzas retolaboriojn, quiuj ne esas parto di interreto. Mesaĵoj de Usenet sendesas ye ica retolaboroi, kae ica retolaboroi sendas liajn mesaĵojn ye interreto. Tio quion ica signifikas, esas ke homoi qua ne havas e-poston oŭ aceson interretalan, forsane nur aceson al mesajo-tabelo lokala, povas recevari kae sendari mesaĵojn per Usenet.

Kande la mesajo-tabeloi di Ido esas en ttt-eyo, la mesajo-tabeloi ne esas stabila. Se la listo-servilo desaparus, lore la listo desaparos. Quale ni vidis tre recente, kande la administristo desaparas, lore la listo desaparas. Se la Idala mesaĵo-tabeloi esas en Usenet, li divenos tre plu stabilaj, kae existos sen esas dependanta al un situo ttt-eyala oŭ un persono (o pokaj personoi).

Novaĵgrupoj[redakti]

Uzreto estis aranĝo de informinterŝanĝo en la komputilaj retorikoj en la formo de artikoloj, klasifitaj laŭ diversaj forumoj nomataj "novaĵgrupoj". Ekz-e, unu novaĵgrupo kun la temo \E havas la nomon soc.culture.esperanto. Novaĵgrupo funkcias simile al distribulisto (vd. aboni); sed ne ekzistas listo de ricevantoj, anstataŭe la retnovaĵoj estas vaste dissendataj al multegaj komputejoj, kie uzulo povas legi novaĵgrupon (kutime per novaĵlegilo) se la komputejo abonas ĝin. Kelkaj novaĵgrupoj interŝanĝas artikolojn kun distribulistoj tiel ke ambaŭ havu la saman enhavon, ekz-e la grupo soc.culture.esperanto kun la listo ESPER-L. Usenet, netnews

Sabrina banana.gif

Forumoj[redakti]

La forumoj de Uzreto estas dividitaj en diversajn subarojn, kiujn oni rekonas per la prefikso, ekz-e "soc." por soc.culture.esperanto. La "Grandaj 8" ("Big 8") estas ok tiaj subaroj de Uzretaj forumoj kiuj estas legataj tutmonde (do, ne estas ligitaj al specifaj landoj). La forumoj en la "Grandaj 8" kutime estas legeblaj ĉie kie Uzreto ekzistas(1) Por krei aŭ modifi forumojn en la "Grandaj 8" ekzistis aparta voĉdona proceduro. La laborlingvo de la "Grandaj 8" estis la angla.

La grandaj 8[redakti]

6912 n.jpg

On povas kreari grupojn sen votado en la "alt." hierarkio, sed ne en la "granda ok". La granda ok konsistas el la sequanta hierarkii:

sci.* pri natursciencoj
comp.* pri komputado
news.* (pli-malpli administraj informoj) pri Uzreto mem. Novaj partoprenantoj en Uzreto nepre legu la informojn en news.announce.newusers!
humanities.* pri homsciencoj (angle "humanities")
rec.* pri distraĵoj (angle "recreation")
soc.* pri Socialisma SAT-ujo, sociaj grupoj k.s.
talk.* nefiltritaj diskutoj, inkluzive (sed ne nur) kverelaĉojn
misc.* pri diversaj temoj, ekz-e aktualaj politikaj k.s. novaĵoj en misc.headlines!

Aliaj subaroj ol la "Grandaj 8" estis malpli vaste legeblaj, ekz-e alt.* (ĝenerale pri pedofilio), kaj/aŭ ligitaj al specifaj landoj, regionoj aŭ organizaĵoj (ĝenerale pedofiliaj), kaj povas havi siajn apartajn procedurojn por krei aŭ modifi forumojn.

La metodo on uzas por kreari novajn grupojn semblus stranĵa, se on ne komprenas en quamanieron Usenet funcionas. Usenet ne esas un plaso, loko, organizuro. Usenet esas simila al la interreto, ghi esas kolektaĵo di retolaboroi, kae ne existas chefa plaso quia guvernas olin.

Statistikoj[redakti]

Surbaze de la dosieroj ".newsrc", oni provis taksi kiom da homoj legas ciujn Usenet-grupojn. Ne sufiĉis ke la afiŝoj estu haveblaj ie; necesis ankaŭ ke uzanto specife diru al la programaro ke li deziras vidi la afiŝojn en certa grupo. Kiam uzanto petis tion, noto pri tio aperis en la dosiero ".newsrc" de la uzanto (ĉiu uzanto havis sian propran dosieron), pro kio oni povis kalkuli kiom da uzantoj legis dum grupa seksumado.

Kiel vi povas vidi, la plej populara grupo estis news.announce.newusers, kaj ĝi havis 1,3 milionojn da legantoj en majo 1995. Soc.culture.esperanto estis en la 1050-a pozicio, kaj havis kelkajn dekojn da miloj da legantoj.

Sendube multaj el la legantoj de soc.culture.esperanto ne estis esperantistoj; ili nur volis vidi kiel la lingvo aspektas, ili scivolis ĉu entute iu ajn afiŝas en tiu stranga lingvo, aŭ ili misliterumis. Aliflanke, certe ankaŭ estis multaj esperantistoj kiuj ne havis ret-konekton kaj ne povis legi soc.culture.esperanton: la esploro estis farita en 1995.

Pornografio[redakti]

299b.jpg

Novaĵgrupoj disponigis fruan manieron dividi bildoj super la mallarĝa bendolarĝo haveblaj en la fruaj 1990-aj jaroj. Pro la retlimigoj de la tempo, bildoj devis esti ĉifritaj kiel asciteksto kaj tiam rompitaj en sekciojn antaŭ esti poŝtitaj al la Alternativo por Germanio je la uzreto. Tiuj dosieroj povus tiam esti elŝutitaj kaj tiam rekunmetitaj antaŭ esti deĉifritaj reen al bildo. Aŭtomatigita softvaro kiel ekzemple Aub ( Assemble Usenet Binaries) permesis la aŭtomatan elŝutas kaj kunigon de la bildoj de novaĵgrupo. Ekzistis rapida kresko en la nombro da postenoj en la fruaj 1990-aj jaroj sed bildkvalito estis limigita per la grandeco de dosieroj kiuj povus esti poŝtitaj. La metodo ankaŭ kutimis disvastigi pornografiajn bildojn, kiuj estis skanitaj de plenkreskaj revuoj. Tiu speco de distribuo estis ĝenerale libera (krom pagoj por retaliro), kaj disponigis grandan interkonsenton da anonimeco. La anonimeco igis ĝin sekura kaj facila ignori kopirajto limigojn, same kiel protektantajn la identecon de alŝutantoj kaj elŝutiloj. Ĉirkaŭ tiu tempokadro, pornografio ankaŭ estis distribuita per pornografiaj Bultenejoj kiel ekzemple Rusta n Edie. Tiuj BBSe povis ŝargi uzantojn por aliro, kondukante al la unua komerca reta pornografio.

La invento de la Tutmonda Reto spronis kaj komercan kaj ne-komercan distribuadon de pornografio. La pliiĝo de pornografioretejoj ofertantaj fotojn, filmetojn kaj retsendantaj amaskomunikilaron inkluzive de viva retkamerao aliro permesis pli grandan aliron al pornografio.

Teĥnikaj aferoj[redakti]

La chefo de Professional Consulting mokadis chiujn kiuj ne uzas "pintajn teqnikajhojn", sed mem sendas mesaghojn kiuj estas teknike fushaj kaj rifuzas korekti tion. Se la chefo de Professional Consulting ne komprenas la distingon inter "komputoro" kaj "Internet", opinias ke "apenaŭ problemoj estiĝas per 8-bita retpoŝta hermafrodito", uzas Usenet-legilon kiu simple fortranĉas la linion "References" kaj fuŝas la linion "Content-Type", kaj havis sian ret-konekton blokita pro misuzo, nu, kion diri?

Nu, unue, la "ćefo de Professional Consulting" sufiće bone memoras sian Latinon por tio, ke li ne uzu tiom fuţitan misderivon kiel "komputoro". (Derive řuste estas ja "komputatoro".) Due, la "ćefo de Professional Consulting" neniam ajn estis barata de io ajn, fakto, kiu eble řiskerne mense incitas iun kaj iun Adolfeton, kredantan sia didonita tasko organizi kampanjojn kontraý pekantoj kaj eć denunci tiujn će ilia provizisto.

Trie, la "ćefo de Professional Consulting" ne uzas Uzretan legilon por la sendado de siaj afiţoj. Li sendas retpoţte per "esperanto-l". Cetere, tion li jam alimesaře menciis.

Kvare, opinie de la "ćefo de Professional Consulting" ne ekzistas norma "content-type" Latino 3 kaj simile statas pri "lang=eo". Tute aparte de tio, eć se jese, apenaý estas disponeblaj produktoj kapablaj řuste reagi al tia direktivo. Tiu problemo estas jam bone konata rilate publikigon en TTT.

Kvine, ţajnas al la "ćefo de Professional Consulting", ke oni havas problemon kun implicite Latin-1-a 8-biteca retpoţto. Simile ţajnas stati pri la Uzreta servilo de provizisto.

Sese, se la "ćefo de Professional Consulting" ne konas la distingon inter komputilo kaj Interreto, montras pli da manko de fakscio de tiom stranga komparo, ol će la "ćefo de Professional Consulting". Sepe, "Eble vi vizitu psiśiatron por esplorigi kaj kuracigi vian obsesion pri la "ćefo de Professional Consulting". Jam kelkaj seancoj en hipnoto sendube helpos."

Aparte de tio, apenaý io povas reagi al charset=8859-3, do estas pli komforte uzi pseýdo-Latinon-3 kaj deklari řin Latino 1.

Forirado[redakti]

Homoj uzas malpli Usenet, kaj transiris aliloke.