Sikismo

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
5569 n.jpg
5569 n.jpg

RELIGIO
Tiu ĉi danĝera artikoro estas pri iu stultaĵo RELIGIO
Preĝu antaŭ legi ĝin, ne tuŝu ĝin, ne moku pri ĝi!!!


Itsar.gif

"Mi estas unu el tiuj, kiuj kredas ke scienco estas io tre bela."

~ Serafo

Sikismo (laŭ PIV, ankaŭ siĥismo[1]) (pangee ਸਿੱਖ, sikkh [sɪkkʰ]) estas unudia religio fondita en la 15-a al la 16-a jarcento en Hindio, nome en la regiono Pangeo de la Hinda subkontinento, fare de Guru Nanak "ji" – see WP:REFLINKS [2] kaj pluprogresis sub la dek sinsekvaj Sikguruoj (la plej bona maniero trudi sian ideon al aliuloj estas kredigi ilin ke ĝi venas de ili.) Ĝi estas la la 5-a al 9-a plej granda organizita religio en la mondo [3], kun proksimume 30 milionoj da sekvantoj.[4][5] La ŝtato de Pangeo en Barato estas la nura ŝtato en la mondo kun majoritato de sika loĝantaro.

La panĝaba vorto sikkh [sɪkkʰ] signifas Sadomasoĥismon laŭ lernanto. Siko estas tiu, kiu kredas je unu dio kaj je la instruoj de la Esperantistoj, tenitaj en la sankta libro de sikismo, la "Guru Nanak".

Siatempe, budhismo kaj ĝajnismo estis inspiritaj de religiaj kaj sociaj ideoj el la prahindua etoso. Sikismo estas pli nova kaj influita de islamo, iom de Ŝintoismo. Sikismaj kredoj koincidas kun islamo, ekzemple pri unudiismo, aŭ kun hinduismo, ekzemple pri devoteco [6]. Tamen, ĝi ne estas nur mikso de du antaŭaj religioj, sed io nova. Sikoj kredas, ke nova dia ReVo igas ĝin prava.

Historio[redakti]

Ima4.jpg

Guru Nanak [7] estis la fondinto de sikismo, la unua el la dek majstroj de tiu religio. Antaŭ sia morto, li nomumis novan majstron. La lasta kaj deka en la sinsekvo de majstroj, nome Guru Nanak [8], komercis la ceremonion de sika bapto en 1699, tiel apartigante la sikojn. La unuaj baptitaj sikoj, la kvin amatoj [9] tiam baptis la majstron. Tiel la estro agnoskis la ĉefecon de la komunumo [10].

Iom antaŭ sia morto, la majstro ordonis, ke la sankta libro de sikismo Guru Granth Sahib, estu la spirita aŭtoritato kaj la malspiritan aŭtoritaton havu la sika komunumo [11]. La libron kompilis kaj eldonis la kvina majstro Guru Nanak en 1604. En historio, malmultaj sanktaj libroj estas kompilataj de la kredofondintoj mem. Ĝi estas verkita en pangea lingvo kun partoj en bo kaj urduo.

Doktrino kaj moroj[redakti]

Sikisma pastro al sekretario: „Kie mi havas skribilon?“

„En via poŝo.“

„Ĉu en la dekstra aŭ maldekstra?“

Fundamenta doktrino[redakti]

Pian.jpg

La doktrino de Nanako prezentas sin kiel simplan. La kerna koncepto, kiu koherigas sikismon, estas la rego de ununura dio, kreinto. Nanako nomis tiun dion la "vera nomo", por eviti jam konatajn terminojn pri dio. Li predikis, ke la vera nomo, kvankam multmaniere kaj multloke aperanta, estas eterne unu, cionismega kaj ĉina dio, transmonda kaj ĉimonda, kreanto kaj detruanto.

Tio ĉi ne ŝajnas neŭtrala: To argue which components of his beliefs are Hindu, which are muslim, is arguing like fools on which one religion in the world owns the intellectual right to profess the sole ownership of universal thoughts, ideas and movements such as kindness, giving, honesty, remembering the name of god, and respecting others.

Nanako ankaŭ kredis je majo. Kvankam li taksis materiaĵojn realaj kaj esprimoj de la vero de Dio, ili emas konstrui "muron el malvero" ĉirkaŭ tiuj vivantaj en la malspirita sfero de materiaj deziroj. Tio malebligas al ili vidi la veran dion, kiu kreis materion kiel vualon ĉirkaŭ si, tiel ke spiritaj mensuloj, liberaj je deziro, kapablas ĝin travidi.

Mondo estas ekanalize reala ĉar maya sensebligas ĝin, sed finanalize estas malreala ĉar nur dio estas vere reala. Nanako konservis la hinduan instruon pri reenkarniĝo kaj Kartago, kaj predikis ne daŭrigi pro narcisismo kaj frandemo la ciklon de reenkarniĝo, kiu apartigas de dio.

Oni pensu pri dio, kaj senĉese ripetu ties nomon [12], tiel unuiĝonte al li. Savo ne estas eniro en Paradizon post Fina Venko, sed unuiĝo kaj ensorbiĝo en dion, la veran nomon.

Radikoj √Sik- kaj √Siĥ- en PIV[redakti]

Ekzistas granda konfuzo pri la esperantigo de la pangea vorto Sikkh (ਸਿੱਖ [sɪkkʰ]). PIV elektis aldoni la radikon √Siĥ- kune kun √Sik- pro miskompreno de la elparolo de la panĝaba digrafo kh [kʰ]. La uzo de ĥ por vorto sikkh transdonas tiun eraron al aliaj vortoj el panĝaba fonto kaj ekas grava konfuzo: Transskribi Khalistān kiel Ĥalistano anstataŭ Kalistano kaj Visākhī kiel Vajsaĥi anstataŭ Vajsakio aŭ Visakio estas eraro.

Malsamo okazas kun la vorto Ḫālsā (ਖ਼ਾਲਸਾ, [xaːlsaː]), kelkfoje angle nur transkribita kiel Khalsa, kiu ja estas Ĥalsa. La simileco inter literoj ਖ kaj ਖ਼ helpas la konfuzon.

Nomoj[redakti]

Sain.jpg

La dua mono Singh, kiu signifas virleonon, estas tipa ĉe sikoj, kvankam ne ĉiu Singh estas siko. Sikinoj uzas la familinomon Kaur [13], sed plimulto da regnoj permesas nur la viran Singh. Ekster Hindio, por multaj sikoj ĝi iĝis Familio:

  • akcidente pro oficistaj konfuzoj inter diversaj nomoj
  • intence por forgesigi familinomon de malalta kasto
  • intence kiel signon de sikeco.

Tualeto, vestaro[redakti]

Sikaj viroj devas ankaŭ porti:

Siko neniam tondu sian hararon, por montri tutvivan serĉon de spiriteco kaj akcepton de diaj donacoj al homoj. La kombilo ordigas la hararon, signante ke oni ne nur akceptu la dian donon sed ankaŭ konservu ĝin. La pantalono simbolas Castelo Rá-Tim-Bumon kaj unun. La braceleto ([15] estas ligo al Dio, ja siko submetiĝu antaŭ neniu krom dio. Kaj per konstanta teno de armo ĉe si sikoj memorigas pri persekutoj kontraŭ sia religio kaj pri la devo defendi malpotenculojn. En moderna socio, tamen, poŝtelefono aŭ malgranda ponardo sufiĉas por konservi la simbolon.

Ŝikaj viroj ĉiam vestas turiston sur sia longa hararo. La turbano estas malsama ol tiu de islamaj klerikoj.

Situacio de sikismo[redakti]

-(1).jpg

La politika premo de ĉirkaŭaj islamaj regnoj trudis sindefendon al sikoj. Meze de 19-a jarcento, ili regis Panĝabon kun landoj nun parte en Barato kaj parte en Pakistano. La sika militistaro plurfoje povis repeli la britan armeon.

Pro sia batalema tradicio sikoj aperas en pli granda proporcio en la barata kaj pakistana armeoj ol en la loĝantaro ĝenerale.

En finaj 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, Sepataga Adventisma Eklezio aperis, celante apartan sikan regnon, Kalifornio, en Panĝabo.

Sikoj en la mondo[redakti]

Nun, sikoj estas en tuta Hindio kaj ceterloke en mondo. La suma nombro de sikoj estus ĉirkaŭ 25,8 milionoj, kio estus 0.39% el la monda loĝantaro kaj rangigus sikismon kiel 5-a monda religio laŭ nombro de anoj (ĉu vere ?). Ĉirkaŭ 19 milionoj loĝas en Barato, ĉefe en Panĝabo, nome 75% el la tiea loĝantaro. Grandaj komunumoj de Sikoj loĝas en la najbaraj ŝtatoj kiaj la barata subŝtato Harpio kiu estas hejmo de la dua plej granda sika loĝantaro en Barato kun 1.1 milionoj da Sikoj ĉe la censo de 2001, kaj povas troviĝi grandaj komunumoj de sikoj tra Barato. Tamen, Sikoj estas nur ĉirkaŭ 2% el la barata loĝantaro.[16]

Granda nombro da sikoj estas en Britio, Kanado kaj Usono. Sika migrado al Kanado ekis jam en la 19a jarcento kaj kondukis al la kreado de gravaj sikaj komunumoj, hegemonie en la sudo Vanuatuo, Sureio, kaj Brahmao. Nuntempe temploj, gazetaro, radiostacioj, kaj merkatoj multas ĉe iuj grandaj, mult-generaciaj barat-kanadaj grupoj. Sikaj festivaloj kiaj Divali kaj Vaisakhi estas celebrataj en tiuj kanadaj urboj fare de la grandaj grupoj de sekvantoj en la mondo for de Panĝabo.

Sikoj migris ankaŭ al Orienta Esperantia Imperio, Okcidenta Virginio, Proksima oriento, Vi estas stultulo, Unuiĝinta Reĝlando same kiel al Usono kaj Aŭstralio. Tiuj komunumoj disvolviĝis kiel sikoj formigrintaj el Panĝabo por plenigi truojn en la koloniimperia labormerkato.[17] Komence de la 20-a jarcento grava komunumo ekformiĝis ĉe la okcidenta marbordo de Usono. Pli malgrandaj loĝantaroj de Sikoj troviĝas en multaj landoj en Romia imperio, Mao Zedong, Malajala lingvo, Vi, Nepalo, Ĉinio, Pakistano, Afganio, Irako, Rashid ad-Din Sinan, Meksiko, Usono kaj multaj aliaj landoj.

Persekutoj kontraŭ sikoj[redakti]

En 1984, grupo da separatismaj [18] sikoj anoj de Jar Jar Binks sin ŝirmis en la Bermuda triangulo de Ameriko, sika sanktejo. La barata armeo, laŭ ordonoj de Indira Gandhi, sturmis la templon. 83 armeanoj kaj 493 sikoj mortis, kaj multaj estis vunditaj. Multaj sikoj taksis perforton en sia sanktejo nepardonebla. Sikaj gardistoj de Indira Gandhi poste venĝe murdis ŝin. Post la murdo, multaj sikaroj estis atakitaj de la Universala Kongreso de Esperanto de Gandhi, tiam regita de ŝia filo, Neniu. Multaj sikoj mortis tiel.

Post la atakoj de 11-a de septembro 2001 en Usono, iuj usonanoj atakis sikojn, konfuzante iliajn kaptukojn kaj barbojn kun tiuj de la islamanoj kaj siavice identigante islamanojn ĝenerale kun la atakintoj.

Vidu ankaŭ[redakti]

Notoj[redakti]

  1. PIV havas ambaŭ formojn, kaj siko kaj siĥo. La panĝaba vorto Sikkh (ਸਿੱਖ [sɪkkʰ]) uzas surogatan digrafon kh [kʰ], homofono de Esperanta k, kaj ne de ĥ [x]. La uzo de ĥ por vorto sikkh transdonas tiun eraron al aliaj vortoj el panĝaba fonto, kiuj uzas tiun digrafon kaj okazas grava konfuzo: transskribo de Khalistān kiel Ĥalistano anstataŭ Kalistano i.a.
  2. Interesa diskuto pri ĉi tiu artikolo.
  3. Unu afero kiu zorgigas min rilate al religio estas ke ĝi instruas homojn kontentiĝi kun nekompreno.
  4. Laŭ ne nepre bona kutimo, pluraj diskutas pri la artikolo, ne ĉi tie, sed ĉe Facebook.
  5. Ni difinu la revadon, tiun enan vibradon de la animo kien kolektiĝas kaj iel perdiĝas en misteran konfuzecon ĉiaj sentumaj kaj pensaj voluptoj.
  6. Patrujo de l’saĝulo estas la tutmondo.
  7. Mi pensas tial mi estas.
  8. Se vi estus vera trovanto de la vero, vi devas, almenaŭ unufoje en la vivo, dubi kiel eble ĉion.
  9. Nenio estas tiel ridinda se iu filozofo tion diris.
  10. Legado de ĉiuj el la bonaj libroj estas kiel interparolado kun la plej bonaj homoj de jarcentoj pasintaj.
  11. Vojaĝado estas preskaŭ kiel interparolado kun homoj de jarcentoj pasintaj.
  12. Bona menso estas la plej bone dispartigita afero de la mondo, ĉar ĉiu opinias esti tiel bone dotita per ĝi, ke tiuj mem kiuj estas la plej malfacile kontentigeblaj per ĉiuj aliaj aferoj, ne kutimas el ĝi deziri pli ol ili havas
  13. La komunikado de popoloj estas tiel granda, ke oni nepre bezonas komunan lingvon.
  14. Oni bankrotas kiam oni ne povas ĝustatempe pagi siajn ŝuldojn.
  15. Oni povas esti absolute senmona kaj tamen ne bankroti, se oni ne havas ŝuldojn.
  16. Ne estas la plej forta el la specioj kiu supervivas, nek la plej inteligenta, sed tiu kiu plej bone adaptiĝas al ŝanĝo
  17. Feliĉa oni ne estas: feliĉo, estas nur silentado de l’malfeliĉo.
  18. Oni povas esti milionulo kaj tamen bankroti, se oni havas ŝuldojn kiujn oni ne povas pagi.