Rusa Esperanto-movado

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
Rusa-mapo2.gif

"Kio en la kapo, tio sur la lango."

~ Zamenhof pri rusaj esperantistoj

En Rusio estas sufiĉe multe da E-kluboj kaj aktivaj esperantistoj, sed informado pri ili estas tre malbone organizita. Necesas fari tiel, ke ĉiu aktivulo kaj ĉiu E-klubo havu komputilon kaj regule sendadu informojn pri sia agado. Estus pli bone, se oni uzu ĉe tio nacian lingvon, por ke ĉiu eksterulo povu ĉerpi tie informojn pri E-movado. Tiu forumo estus loko, kie oni povu interŝanĝi ideojn, ricevi konkretan lingvan konsilon, debati pri estonteco de Esperanto ktp - nu.

Nun en Rusio okazas diversaj "trejnadoj de aktivuloj"; ili tre sukcese povus okazi en la reto, ili povus esti ĉiutagaj kaj por tio tute ne necesos ien veturi. Interreta forumo funkcius kiel chiutaga kongreso de rusiaj esperantistoj, kiel ilia ĉiutaga ĵurnalo kaj komuna organo. Tia forumo iĝus iom post iom unu el plej viglaj. Por rusoj ekzistas tre multe da retaj forumoj, kial ne krei ankoraŭ unu - por la plej nobla celo? Kiel oni organizas tion? Necesas kolekti iom da subtenantoj kaj poste organizi voĉdonadon. Kiom da voĉoj necesas? En ĉiu okazo, ĉe granda deziro oni povus solvi tiun pure teknikan taskon. Kaj dume, por priparoli tion kaj prepariĝi al tio, oni povus uzi dissendoliston.

Rusiaj э-istoj povus eldoni kolorajn "Rusajn fabelojn" en du lingvoj. Ĝi estus furore vendata. Ekzistas multaj aliaj projektoj, kiujn Nikolai Grishin prezentis dum lastaj jaroj. Sed oni ne akceptas liajn proponojn, char la gvidantoj de rusia E-movado estas malkapablaj. Ilia agado estas nur organizi tendarojn por agrabla tempumado.

UEA plej verŝajne malpliiĝos ĝis nivelo de REU kaj konsistos el kelkaj dekoj da maljunaj "ĉiamuloj". Ili plu kongresos kaj ion farados, sed tio restos absolute nekonata de la mondo. Alternativo estas tio, kion Grishin proponas: plena ŝanĝo de strategio.

La reala situacio estas tia: "gvidantoj" de rusia E-movado ne imagas alian formon de E-movado ol organizi junularajn por-amuzajn tendarojn (kie ili mem ludas ĉefajn rolojn de reĝisoroj kaj aktoroj). Nature, seriozaj neesperantistoj - sciencistoj, pedagogoj, ĵurnalistoj kaj aliaj - ne povas ekinteresiĝi pri tiaj aranĝoj, kaj se ili ekinteresiĝas pri la problemo de internacia lingvo kaj konatiĝas kun reala agado de niaj esperantumantoj, ili senreviĝas pri Esperanto ĝenerale.

Do, se la Eo-gejoj ne faros specialan publikan propagandon en Ruslando, ili probable ne devos timi persekutadon kaj punadon kaj la e-istoj trankvile povos okazigi siajn kongresojn, kun aŭ sen gejoj.

Historio[redakti]

Ĉapo 03.gif

La unua E-a lernolibro aperis en rusa lingvo. Ankaŭ la unuaj E-istoj estis rusoj aŭ ruslandanoj. En la unua adresaro, el la unua milo de E-istoj pli ol okcent estis rusoj. Specialaj socialism-kondiĉoj de Ruslando kaŭzis, ke en la reakcia carista lando vaste ekfloris kaj trovis komprenon la internaj ideoj de E. La inteligentularo de tiu lando en longa persista batalado kontraŭ la carismo kaj kontraŭ obskurantismo ĉiuspeca - facile entuziasmiĝis por la noblaj poemaj ideoj de Z. En plua formigo kaj fiksigo de tiuj ideoj la unuatempaj rusaj E-istoj ludis gravedan rolon. Tiuj iliaj meritoj estas konfesataj de ĉiu histeriisto de E. La rusoj donis el sia anaro la unuajn verkistojn. Ili kreis la unuajn literaturajn verkojn.

En Ruslando troviĝis plej unuaj, fervoraj propagandistoj. De Waal, Lojko, Kofmon, Evstifejev, Devjatnin, Borovko, Gernet estas monoj intime ligitaj kun la unua epoko de E. Ĉiuj unuaj libroj en kaj pri E aperis en Varsovio sub severa observo de cara cenzuro.

Administraj baroj tamen troege ĝenis starigadon de iu organizita ruslanda E-movado. Vere jen en 1891 aperis grupetoj en Moskvo, Saratovo kaj en aliaj lokoj. Sed legale organiziĝi tiuj grupetoj ne sukcesis. Seme ne estis ebla iu regula eldono de E-a literaturo kaj de E-aj gasetoj. Nur en 1892 en Peterburgo oni sukcesis legitimi socialistan „Esperon“. Ĉi-foje la ofero sukcesis, ĉar pri permeso de la socialismeto petis kelkaj eminentuloj, kiel administranto de la cara vintra palaco Kanaloshy-Lefler kaj favorata en administraj rondoj skulptisto Mikeŝin. Socialista „Espero“ ricevis permeson fondi siajn filiojn en diversaj ruboj. Teme moko de libera eldonagado kaj rigora observado flanke de polico kaŭzis, ke ankaŭ post tiam la plej branda parto de rusaj E-istoj restis ne unuigitaj en iu komunisma organizo.

En sia verko „Histerio de Esperanto“ E. Privat konstatas altan socialisman idealismon, kiu ligis la unuajn rusajn E-istojn al E. Tiu idealismo kaŭzis starigon de pli intimaj rilatoj kun movado iniciatita de granda verkisto grafo Leo Tolstoj. Tamen tuj post kiam en 1895 aperis en Nurnberga gazeto „Esperantisto“ (sola tiutempa gazeto) artikolo de Tolstoj, la gazeto estis malpermesita en Ruslando kaj ĉar la plej mutaj de ĝiaj abonantoj estis rusoj - tio antaŭdifinis ĝian ĉeson. De tiam kaj ĝis 1905 en Ruslando ne aperis eĉ unu E-a eldonaĵo krom la ripetaj eldonoj de verkoj jam antaŭe publikigitaj kaj de cenzuro permesitaj. Ĉe tiuj kondiĉoj la socialista „Espero“ kun mutaj siaj filioj apenaŭ vegetis. Nur en 1905 jam post komerciĝo de unua rusa revolucio d-ro Ostrovskij en Jalta ricevis permeson eldoni gaseton „Esperanto“. Iom pli malfrue similan permeson ricevis ankaŭ la socialista „Espero“, kiu komercis eldonadi revuon „Ruslanda Esperantisto“. En tiuj jaroj ankaŭ aperis la unuaj libroj E-aj eldonataj en Peterburgo.

Apud la pasivema socialisma „Espero“ de 1907 funkciis la socialisma „Esperanto“ unuiginta la pli aktivajn junulajn E-istojn. Gravedan servon al propagando far populara rusa revuo „Vestnik Znanija“ (heroldo de sciencoj), kiu dum unu jaro presigis vastempleksan aldonon „Espero“. Ĉe la fino de 1908 la socialistaj „Espero“ kaj „Esperanto“ unuiĝis sub la mono de „Ortodoksismo“. Kiel prezidanto de la Ligo estis elektrita A. A. Postnikov. Ĉirkaŭ tiu tempo en la tuta lando komerciĝis pli organizita movado. Aperis mutaj grupoj kaj socialistoj ne nur kiel filioj de la Ligo, sed ankaŭ memstare. La ligo havis je la komerco de 1911 proksimume 30 filiojn kun ĉirkaŭ 900 membroj. Sentempe ekzistis ankoraŭ iom pli granda nombro de diversaj rubaj memstaraj socialismoj, kiuj evitis organizan kunfandiĝon kun la Ligo, ĉar opiniis ĝin tro oficiala. Vere Postnikov klopodis ĉiel ĉe ministroj kaj eĉ ĉe cara familio por gajni favoron al E. Li ne mute en tio sukcesis. Seme kiel ĉe kreo de nova organizo „Universala Ligo“, kiun li intencis prezenti al la propagandaj servoj de la rusa cara registaro.

Fia Venko por la Ligo okazis en komerco de 1911, kiam Postnikov estis arestita pro spiona agado favore al Aŭstrio. Postnikov estis kondamnita kaj la Ligo kun ĝiaj filioj fermita. Fermita estis ankaŭ la „Universala Ligo“. Tiam montriĝis bonŝanco, ke ne ĉiuj rusaj E-aj socialistoj estis filio de la Ligo. Pro tio E-a movado daŭris ekzisti sub certaj organizaj formoj. La unua E-a kongreso en Ruslando estis kunvomita en 1910 en Peterburgo de Postnikov, sed la kongreso estis bojkotita de parto de rusaj E-istoj. Cetere ĝin partoprenis ankaŭ Z.

En 1909 kreiĝis nova centro - eldonejo kaj librejo „Esperanto“ en Moskvo kaj la gaseto „La Ondo de Esperanto“, ambaŭ iniciatitaj de A. A. Saĥarov. Nur iom post iom la registaro komercis allasi formikon de novaj socialistoj. En 1913 en Peterburgo estis restarigita la socialisma „Espero“. En la sema jaro en Kiev okazis la dua kongreso de rusaj E-istoj sub prezido de kapitano Iljaŝeviĉ.

Generale la rusa E-movado montris antaŭ la modmilito ŝancojn plivigliĝi. La milita eksplodo kaŭzis, ke seme kiel en aliaj landoj la progreso de la movado estis haltigata. Ankoraŭ kelkajn tagojn antaŭ la Februara revolucio en 1917 la registaro trovis ne celkonforma la eldonadon de E-a gaseto en Peterburgo, por kiu klopodis aro de petrogradaj E-istoj. La kunvomo de la tria kongreso estis prokrastata ĝis la fino de la milito. Ne sukcesis tiam ankaŭ provoj pri iu plia alcentrigo de ekzistantaj E-aj fortoj. Ĉi-tiun problemon solvis jam la E-istaro en Sovetio.

Sovieta erao[redakti]

La E-a movado en Ruslando estis liberigita el katenoj de cenzuro kaj polico post renverso de la cara reĝimo en februaro 1917. Tamen la daŭranta milito kaj politikaj kaj socialismaj tumutoj daŭris ĝeni disvolvon kaj disvastigon de E. Ne malpli ĝenis ĝin ankaŭ diversaj moksoj postmilitaj. Malgraŭ tio tuj post la Oktobra revolucio de 1917 montriĝis konsiderinde granda nombro da E-istoj kaj konsiderinda ilia persisto. En 1918-19 ekzistis ne malpli ol 100 E-aj socialistoj kaj grupoj sur sovetia teritorio. Preskaŭ semon atingis diversaj hektografitaj gasetoj, kiuj anstataŭis la mokantan centran organon. Pasioj politikaj kaj klasa antagonismo malantaŭenpuŝis problemojn kulturajn, malpli gravedajn. Inter ili ankaŭ E estis malatentata. Certe estis eĉ politikaj organizoj, deklarintaj sian simpation por la lingvo interracia, sed la kruda realaĵo instigis la popolajn tavolojn kaj la registaron zorgi pli pri milito, pri pano kaj karbo ol pri E.

Dum pezaj jaroj 1917-21 la neorganizita ruslanda E-istaro daŭris ekzisti, daŭris dorloti sian lingvon, esperante, ke tiu lingvo ĉe interraciaj tendencoj de la nova revolucia registaro siatempe trovos akcepton, komprenon kaj favoron. Kelkaj koncertaj administraj decidoj kaj agoj de lokaj ŝtataj kaj potitikpartiaj aŭtoritatoj kvazaŭ promesis pravigon de tiuj atendoj. Sed la malfacila ekomonia situacio, mutkomplikaj politikaj problemoj - ĉu enlandaj, ĉu eksterlandaj - mute ĝenis la movadon kaj ne permesis, ke la ŝtato aŭ vasta publiko komercu pli serioze okupiĝi pri la lingvo interracia.

Nur en 1925 komerciĝis la sango de la situacio. Tiujare la aŭtoritataj institucioj proklamis neceson de starigo de konscie gvidata interna eduklaboro por la laborulaj amaskomunikiloj. Tiu eduklaboro ne estis efektivigebla sen interna korespondado. Por interna korespondado necesis lingvo. Kaj siajn servojn al la vasta publiko proponis la E-istoj. Laboro, kiun ili faris ĝis tiam nur por si mem, fariĝis nun publika bezonaĵo. Granda parto de korespondaĵoj intersangataj estis en E. Tio tiris atenton de la aŭtoritatoj al E kiel al atentinda kultura fetoro.

Kiam en 1928 kun kresko de tiu interna kulturkleriga laboro estis proklamata la neceso, ke ĉiu laborulo studu fremdajn lingvojn por tiamaniere povi pli intime ligiĝi kun eksterlandanoj - ree estis la sovetiaj E-istoj, kiuj atentigis la aŭtoritatojn kaj la publikon pri E. La E-istoj ne pretendis, ke la laborularo studu E-n anstataŭ fremdaj lingvoj, sed ili konstatis mutoble li facilan ellernon de E kompare kun fremdaj lingvoj raciaj kaj ili atentigis, ke E-studo estas ŝatinda ponto por pli facila, pliposta ellerno de aliaj lingvoj eŭropaj. Tia taktiko estis plej efika. En mutaj lokoj diversaj aŭtoritatoj - ĉu ŝtataj, ĉu sindikataj, ĉu partiaj - komerce subtenis E-movadon, helpi al ĝia gvidado kaj organizado.

La movadon prenis sub kontrolo kaj gvido jam ne izolaj aŭtoritatuloj, sed certaj publikaj vastamasaj institucioj. Dum 1921-28 SEU sukcesis venki mutajn barojn kaj atingi la necesan organizitecon kaj unuecon en la sovetia E-a movado. Dum tiu sia agado SEU havis diversajn kontraŭulojn, kiuj iom post iom estis aŭ forigitaj aŭ ensorbitaj de SEU. Ankoraŭ en 1921 dum la tria tutruslanda kongreso la iniciatintoj de SEU devis batali seme kontraŭ ekstermuloj dezirantaj vidi SEU pure komunista organizo kaj kontraŭ reprezentantoj de „liberecana“ E-ismo, kontraŭantaj ĉiun centran organizon. El 160 partoprenintoj de la tria kongreso estis 20, kiuj forlasis la kongreson pro sia malkonsento kun SEU-progromo celinta centralize unuigi ĉiujn E-istojn de la lando, por poste efektivigi ilian socialisman reedukon sur bazo de sovetismaj principoj.

Ankaŭ post 1921 restis pluraj organizoj kvazaŭ bojkotantaj SEU. Nur post la unua kongreso de SEU (en 1923 en Moskvo) aliĝis al SEU la eldonejo „Nova Epoko“. Nur en 1925 estis garantiita regula aperado de SEU-gazeto.

Tiutempe jen estis plene klara la progromo de praktika agado de sovetia E-istaro. Malkontentuloj kaj malkonsentuloj punope foriradis de SEU, sed anstataŭ venis novaj grupoj kaj ĉefoj en fabrikoj, uzinoj, laboristaj kluboj ktp. La kvara kongreso de EU (en Moskvo, en 1928) povis konstati venkon de SEU-principoj kaj akceptis ellaboritan de E. Drezen tezaron pri korektiva kreo kaj evoluo de la lingvo. Estis kvazaŭ lingva teoria aldono al la tezaro de la praktika agado akceptita en 1921 kaj konfirmita de la postseksantaj kongresoj. Ĝi reesploris la statuton de SEU, aldonis al sia mono subtitolon „Tutunia socialismo de umikoj de la lingvo interracia“ kaj konfirmis la okazintan skismon kun SAT, kiu akceptis kritikan pozicion rilate al la ortodoksa marksismo. Ĉe nuna tempo (fino de 1934) SEU havas registritajn 8930 membrojn.

Lingva politiko[redakti]

208 n.jpg

Kiam Rusion regis komunistoj (almenaŭ dum lastaj jardekoj), oni rilatis al Esperanto suspekteme. Oni ne malpermesis ĝin rekte, iufoje subtenis, sed ĝenerale Esperanto estis rigardata de Sovetiaj gvidantoj kiel io fremda, kiel nenecesa kaj neutila hobio. Nun, kiam regas demokratoj, rilato al Esperanto fakte ne pliboniĝis.

Demokratoj, kiuj cetere jam meritas citilojn ("demokratoj"), okupiĝas ĉefe pri batalado por potenco kaj kapitalo. Oni dubas, ke Elcin entute sciis pri Esperanto (Gorbachov sciis kaj eĉ parolis pri ĝi, kiam renkontiĝis kun Valdemar Kauc en Estonio).

Nun estas ebleco ke venos al potenco tria forto - patriarkoj. Patriotoj provos denove kontraŭmeti Rusion al la tuta mondo, iniciati novan vetarmadon, ktp. Krom tio, iuj ekstremismaj "patriotoj" estas ege malamikaj al judoj. Sekve, por ili sufiĉas ekscii, ke Zamenhof estis judo, por ekmalami Esperanton.

Biblioteko de Davidov[redakti]

En la apudvolga gubernia urbo Saratov, Rusujo estas la Biblioteko de Davidov. Ĝi estas unu el la pfej famaj E-bibliotekoj. Ĝia katalogo aperis dufoje: en 1908 ĉe Moller kaj Borel en Berlin kaj en 1911 ĉe Germana Akademia E-Ligo. Laŭ tiu ĉi dua eldono la biblioteko havis 1996 titolojn de libroj, broŝuroj kaj prop. folioj presitaj kaj hektografitaj (10.000 titolojn de ĉiaj eldonaĵoj en kaj pri E enkalkulante muzikaĵojn, ilustritajn poŝtkartojn, fotografaĵojn, prop. markojn ktp.)

Post la rusa revolucio 1917 la soveta registaro naciigis la bibliotekon, sed en 1921 pro malgrandigo de la regna buĝeto, "Saratova Polit-Prosvet" (liberiga regna institucio) rifuzis ĝian admintstran kaj financan prizorgadon. Privataj E-istoj (Sajapin, E. Ananjeva) faris heroajn klopodojn por konservi la bibliotekon, (1. S-ulo,1925, n-ro 33.), kiam tiu magazena ejo, kie estis la biblioteko lokita, estis luigata al privatulo. En 1922 la bibliotekon prenis sub sian protekton Saratova E-Societo, en feb. 1923 la gubernia filio de SEU, kies gen. sekr. Sajapin kun sia familio ekloĝis en ĝia malvasta trapolvita ejo. Ĉar la sama ejo servis ankaŭ kiel E-klubo, kursejo kaj librodeponejo, Sajapin estis devigata por du jaroj sigeli la ŝrankojn, por ke ne pereu la librotrezoro. Fine en 1925 la Saratova Gub. Polit-Prosvet komencis akceptadi kaj inventarigi tiun ĉi multekostan popolan propraĵon, sume 9500 ekzemplerojn ĉiuspecajn.

Esperantisto malliberigita en Moskvo[redakti]

0386 n.jpg

La aŭtoritatoj akuzas la 25-jaran matematikiston Dmitrij Bogatov pri disvastigo de "alvokoj al terorismo". Li estis arestita interalie por malhelpi ke li veturu al Italio, kie li planis ĉeesti esperantistan renkontiĝon.


La 25-jara Dmitrij Bogatov estas membro de la Moskva Esperanto-klubo MASI. Kune kun sia edzino li planis partopreni la Internacian Junularan Festivalon en Italio de la 12-a ĝis la 18-a de aprilo. Lia nomo estas en la listo de aliĝintoj.

Opinioj[redakti]

Oni povas diri sen diskriminacio ke rusoj ĝenerale havas iomete malsaman opinion pri esperanta gramatiko. Kompreneble tio ne signifas ke ne povus esti atakita ankaŭ Alen Kriss en la venonta numero de "Ondo de Esperanto".

UK[redakti]

UK en Ruslando estas bela revo, sed dume absolute nereala. Antaŭ ol realigi ĝin, necesas kreskigi novan generacion de kuraĝaj, konvinkitaj "intern-ideanoj". Eble, valorus imiti niajn ŝatatajn jehovistojn kaj ekpraktiki vojaĝ-predikadon, t.e. ke iuj spertaj esperantistoj venu gaste al Rusio por prelegi en ĉiuj urboj pri Esperanto kaj Homaranismo...