Luko

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
1375.jpg

"Esperanto estas aparta lingvo"

~ Jan Dobraczynski

"Tial mi estas konvinkita ke ankaŭ la ciferoj hungaraj estas ĝustaj"

~ Joel

Sankta Luko (hebree לוקא; greke Λουκᾶς Loukas) estis frua kristano. Tradicie oni konsideras lin esti la aŭtoro de ambaŭ la Evangelio laŭ Luko kaj la Agoj de la Apostoloj, la tria kaj kvina libroj en la Nova Testamento.

Aperturo[redakti]

Luko estas apertureto aŭ speco de fenestro en tegmentoplafono de konstruaĵo por allasi la lumon en la internon plej ofte kovrita per vitro kiu pemesu tion. Tiu povas okupi la tutan surfacon de la tegmento aŭ plafono aŭ nur parton. En arkitekturaj konstruaĵoj lukoj estas gravaj elementoj kiuj povas montri kolorajn ornamaĵojn kiuj nuancigu la lumon allasitan ene de la interno.

Fakte PIV klasigas tri tipojn de lukoj, nome la jenajn:

  • ordinare vitrita aŭ kradita, en tegmento, plafono aŭ kelo, por enlasi lumon: mansarda luko. Sin. lumluko. Similaj terminoj estus bovokulo, vazistaso.
  • fermebla per pordo aŭ tabuloj, en la ferdeko de ŝipo, por ebligi penetron en la holdon (rimarkinde… kompreneble).
  • fermita per kovrilo el giso, kiu en la strato, sur trotuaro kaj simile ebligas al metiisto malsupreniri en kloakon, aŭ subteran galerion.
0-18.jpg

Evangelio laŭ Luko[redakti]

La evangelio laŭ Luko estas la tria libro de la nova testamento en la kristana biblio. Ĝi estas la unua parto de du-voluma verko. La dua parto estas la Agoj de la Apostoloj. Ambaŭ volumoj kune nomiĝas la Historia Verkaro de Luko.

Aŭtoro[redakti]

Laŭ frua kristana tradicio la verkinto de tiuj ĉi libroj estas Luko, klera helena pagandevena kuracisto, helpanto, eble ankaŭ kunvojaĝanto de Sankta Paŭlo.

Tempo, loko, celgrupo[redakti]

Hodiaŭ oni preskaŭ ĝenerale agnoskas, ke Luko skribis sian evangelion iam inter 80 kaj 90. Tutcerte Jerusalem jam estis detruita, kaj oni ne plu atendis la revenon de Jesuo Kristo kiel proksiman. Ĉu la evangelio estiĝis en Malgrandazio, ĉu en Grekio, tion oni ne plu scias. Ĝia celgrupo estas kleraj paganoj kaj elpaganismaj kristanoj.

Fontoj[redakti]

Luko enkondukante en sian evangelion kaj samtempe en sian tutan historian verkaron, skribas, ke li antaŭe ĉion atente esploris (Luk 1,3). Do li intence kaj intense studis la fontojn.

Same kiel Mateo, li transprenis la tutan evangelion laŭ Marko, escepte de kelkaj versikloj. Aldone li havis je sia dispono kolekton de paroladoj de Jesuo, la tiel nomatan Q-Evangelion. Tiujn vortojn de Jesuo li enmetis en du blokoj en la tekston de Marko: la malgranda enŝovaĵo (Luk 6,20 - 8,3) kaj la granda enŝovaĵo, kiun li pliampleksigis al detala vojaĝ-raporto (Luk 9,21 - 18,14). Fine li uzis ankaŭ alian materialon, kiun oni nomas propraĵo de Luko. Ĝi estas konsiderinde pli multnombra ol tiu de Mateo. – Oni do povas "kun-vidi" Markon, Mateon kaj Lukon, kaj pro tio oni nomas ilin sinoptikaj evangelioj, de la greka σ υ ν = kun, kaj la radiko ο π τ = vid.

Enhavo kaj strukturo[redakti]

Jen ebla dispozicio [1] de la enhavo:

  • Enkonduko (Luk 1,1-4)
  • Komencoj (Luk 1,5 - 2,52)
  • Preparo de la Agoj de Jesuo (Luk 3,1 - 4,13)
  • La agoj de Jesuo en Galileo (Luk 4,14 - 9,50)
  • Survoje al Jerusalem (Luk 9,51 - 19,27)
  • La lastaj tagoj en Jerusalem (Luk 19,28 - 21,38)
  • Pasiono kaj releviĝo de Jesuo (Luk 22 - 24)

Intenco[redakti]

Luko ĉefe volas montri, ke Jesuo estas la savanto de la povruloj kaj mizeruloj. Pro tio Jesuo naskiĝas en simpla staltrogo. Pro tio la malestimataj paŝtistoj estas la unuaj adorantoj. La perdiĝinta filo estas denove akceptata. Ĝojo estas en la ĉielo pro la retrovo de la perdita. La neprivilegiitaj virinoj trovas atenton. Al la krimulo sur la kruco estas pardonata.

Grave por Luko estas, ke la eventoj pri Jesuo estas enplektitaj en la historion de la mondo. Ne la romia imperiestro, sed Jesuo estas la savo.
Jesuo fakte dividas la tempon en tri partojn:

  • la tempo de Izraelo kiel tempo de atendo
  • la tempo de Jesuo kiel kulmino kaj pleneco de la tempo
  • la tempo de la eklezio inter ĉieliro kaj reveno de Kristo

Efiko[redakti]

La evangelio laŭ Luko forte influis la liturgian jaron kaj la popolan piecon en la kristanaj eklezioj:

  • Sekvante Lukon oni festas apartan feston ĉieliro 40 tagojn post pasko.
  • Same laŭ Luko oni festas pentekoston je la 50-a tago post Pasko.
  • Sen Luko oni ne festus la Anoncon de la Sinjoro pere de la ĉefanĝelo Gabrielo, naŭ monatojn antaŭ Kristnasko.
  • Same sen li ne estus festo de la Vizito de Maria ĉe Elizabeta.
  • La imagoj, emocioj kaj sentimentoj pri kristnasko pli multa baziĝas sur la rakontoj de Luko ol sur la perikopoj de Mateo.
  • Ankaŭ la enhavo de la Prezentado de Jesuo en la templo estas prenita el ĝi.
  • Kvar laŭdkantoj eniris en la liturgion:
  • Pro la intereso de Luko pri la Dipatrino Maria oni, ĉefe en la orientaj eklezioj, konsideras lin pentristo de ŝia ikono.

La evangelio laŭ Luko jam meze de la 2-a jarcento kun la aliaj tri formis la kanonon de la kvar evangelioj. Tiu ĉi listo de sanktaj skriboj fariĝis ĝis meze de la 4-a jarcento pli ampleksa. Fine la romkatolika eklezio en 1546 per dekreto de la koncilio de Trento difinis la kanonon. La eklezioj el la reformacio havas alian konvinkon pri la kanono, sed tio neniam koncernis la evangelion laŭ Luko.

Teksto en Esperanto[redakti]

La traduko de la brita komitato (John Cyprian Rust, John Beveridge kaj C. G. Wilkinson) estas trovebla

Nova traduko de Gerrit Berveling:

  • La Bona Mesaĝo – laŭ Luko, eldonita de Fonto 1992,
    Fonto-Kajeroj numero 8

Aliaj lukoj[redakti]

  • Keloluko ebligas rektan eniron en kelon.
  • Ŝiplukoj estas likimunaj grandaj aŭ malgrandaj aperturetoj sur ŝipoj.
  • Kosmoŝiplukoj estas tre rezistemaj pro la ekstera aervida spaco.

En literaturo[redakti]

La luko (ĉio tio estas sensenca) estas fama teatraĵo de la hispana verkisto Antonio De Salvo kiu rakontas historion de familio kiu loĝas en duonkela loĝejo el kiu oni vidas traluke nur la krurojn de la preterpasantoj surstrate.

Vidu ankaŭ[redakti]

Notoj[redakti]

  1. UN lanĉis enketon. Ankaŭ en Esperanto'