Kongo

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
Demokratia Respubliko de Kingkongo
Repüblikän Demokratik Kongoäna
Kongolando; Kongolo; Kongo

6cb3.jpg Congo.svg.png
Flato Flago Blazono
Devizo: Aliaj landoj havas pli malbonan potason
Himno: Kongo estas la plej glora lando en la mondo
LocationCongo.png
Ĉefurbo Kinshasa
Plejgrada urbo Gomoro
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Volapuko; Lingala, Svahilo, Kikongo kaj Tchubaruba
Tipo de Ŝtato Konstitucia monarĥio
Suprema Gvidanto Kongo.jpg
Suprema Edzino 21458 Flor Maggi - Esperanto 18-10-09 03 122 390lo.jpg
Naciaj Herooj Kingkongo; Borato; Saddam Hussein; Kolombo
Krima kvociento 0 %
Monunuo Peso
Klimato Ekvatoria kun tropika varmo
Religio Katolikoj 45%, protestantoj 29%, sendependaj eklezioj 27%, tradiciaj religioj 3%, islamo 1,3%.
Loĝantoj 53 153 000 (2003)
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda


"Lango nenion atingas, se ĝin saĝo ne svingas"

~ Zamenhof pri tute alia afero

"Mi vere shatus vojaghi tien...kaj poste verki mian personan poemon pri tia sperto"

~ italo pri Kongo

"Please don't put welcome messages to users who have no contributions on this wiki"

~ Centrafrika registaro

"nuqDaq 'oH?"

~ Klingono pri Kongo

Kongo estas tera paradizo, fondita de Belgaj kolonistoj.


Geografio[redakti]

00.jpg

Repüblikän Demokratik Kongoäna binon län in Frikop Zänodik.

Kongoän labon belödanis 53 153 000 (2003).

Sürfat Kongoäna binon 2 344 885 km².

Cifazif Kongoäna binon Kinshasa.

Nomo de la lando[redakti]

"Kongolando" estu Kongolo (lau la Akademio kaj PIV), au eble Kongo (laŭ Butano).

Rivero Kongo[redakti]

0396 o.jpg

La riverego Kongo, kiun vi vidos jam en la aviadilo, estas la dua en la mondo post Amazono en Sud-Ameriko. Ĝi estas la dua plej longa en Afriko, kaj la sesa plej longa en la mondo. en la mondo.

Klimato[redakti]

1264.jpg

La klimato estas ekvatoria kun tropika varmo, la Tempmalŝparo varias inter +23 kaj +32 gradoj celsiusaj.

Sovaĝa vivo[redakti]

Normale Malvarma Milito ne estas kutimo en la lando. La granda malvarmo estas anonco de la alveno de la lokustoj. La alveno de tiuj insektoj estas mirakla.

Antaŭ ilia alveno pluvas du aŭ tri tagojn. Poste ili alvenas dum la nokto, neatendite de ĉiuj, matene oni trovas ilin ĉie, en la ĝardenoj, sur vojlampoj.

Pri ilia alveno, oni vidas ilin, kiam ili jam venis, oni ne scias el kie ili venis kaj kien ili iras. Post kelkaj tagoj ili foriras kaj neniu scias kien ili foriris...

Tio okazas unu fojo monate, kaj nur en la novembra monato. Ĉu tiuj insektoj falas, aŭ alvenas en via lando? En kiu monato ili falas en via lando?

Tie estas festo, ĉar ĉiuj manĝas ilin kiel manaon, kiu falas el la ĉielo.

Kinŝaso[redakti]

1279.jpg

Eŭropano kiu atingas Kinŝason, ĉefurbo de la Respubliko Demokrata de Kongo, sopiranta enmergiĝi en ekvatora naturo, nova, senpolucia kaj regeneracianta, post unua kuriozaĵmomento kaj mirego pro ne atendita granda aŭtomobiltrafiko, ekhavas naŭzan kaj rifuzan sentojn.

Sufiĉas al li traveturi la tutan metropolon, ekde la flughaveno ĝis la hotelo situanta sur unu el la multnombraj kaj malagrablaj montetoj konsistantaj la ĉefurbon kaj dissemitaj je blankaj domoj kaj nigraj dometoj, por rifuzi la reveturon al la urbo. Allogaj la buntaj vestaĵoje la enloĝantaro, sed la poluado de la atmosfero kaŭzita de la malnovegaj eleŭropaj transportiloj forpuŝas vin.

La trafiko mem, intensa kaj rapida, sed persingulte, sur asfaltitaj stratoj sed kavoplenaj, saltoskuas vin kaj ŝajnas al vi ĉiumomente elĵeti el la aŭtomobilo mem. Eŭropa ŝoforo kaŭzus akcidenton ĉiucentmetre. Ĉio ĉi certe ne invitas promenadi en la urbo. Krome, du vicoj da vendistoj borde de ĉiuj stratoj, de mane ĝis vespere, montras siajn ĝardenajn produktaĵojn, boteloj da minerala akvo kaj variaj trinkaĵojn, malmultajn lokajn vestaĵojn, kaj ĉian specon da varoj, viandon, fiŝon, panon kaj kuiritajn manĝaĵojn . Ĉio ekspoziciata je la polvo kaj muŝoj.

Kompreneble, la pureco malabundas eĉ pro manko da akvo. Nur la longaj kaj grandaj pluvoj providence purigas la stratojn kaj la ambaŭflankajn fosaĵojn. Sed poste, pro la stratkuvegoj plenplenaj de malpura akvo, la promenantoj abunde estas “benata”j. La voja purigado estas luksaĵo de la riĉaj landoj kaj kiam la varmo pli sufokas, la gasoj de la petrol-benzo kaj la fetoro de la homoj kaj rubaĵoj , estigas miksaĵon nespirebla kiu pelas supreniri la montetojn kaj ripozi tie en sankta paco.

Goma[redakti]

Goma estas la ĉefurbo de Nord-Kivu, lando ofte afliktita de milito, kiu kuntrenas detruojn, malagrablojn kaj multenombron da orfoj. En ĉi tiu urbo agas la esperantistoj de KUKE (Kongolanda Unuiĝo Katolika Esperantista) ankoraŭ ne rekonata de IKUE kiel aliĝinta. Ili zorgas precipe pri orfoj kaj pro la delasitaj aŭ malriĉaj knaboj adoptitaj pere de CER-ES. La respondeculo estas sinjoro Asumani Bengantundu, helpata de aktivaj kunlaborantoj kiel la universitataj studentoj Alphonse Waseka, Ethienne Katchelewa, Augustin Kakozwsa. Ĝis nun, el 35 orfoj helpataj, nur 14 estas adoptitaj dank' al adopto je malproksimo de CER-ES. Ĉi tiuj knaboj, adoptitaj aŭ ne, ricevas helpon ĉe la domo de Alexis, la "Domo de Frateco", kie, interalie dimanĉe oni disdonas al ili manĝaĵojn kaj oni instruas Esperanton. La IKUE-grupo de Goma prizorgas ankaŭ la pagon de la lernejaj kotizoj kaj la disdonon de la lerneja ilaro.

KALIMA[redakti]

1323.jpg

Ĝi estas urbeto en la regiono de Maniema ĉe la limo de Sud-Kivu, riĉa je lagetoj formiĝintaj de forlasitaj minejoj. La tiea paroĥestro, Adolphe Idumba, estas esperantisto kaj fondis la asocion PIEADC por doni iom da laboro pere de la ekspluato de tiuj lagetoj. Ethienne Katchelewa, naskiĝinto en Kalima, eĉ antaŭ sia doktoriĝo, proponis sian planon pri integriĝo de du bredadoj: unu de fiŝoj kaj unu de porkoj. La projekto, kiu obtenis aprobon ankaŭ de la Florenca Universitato, estis financita per pruntedono de preskaŭ 15000 eŭroj akiritaj el CER-ES. Nun tio laborigas dekon da personoj. Da la bredado de la porkoj oni transiris al tiu de kokoj. Se ĉio funkcios kiel antaŭvidite, la redono de la prunto estos utiligata por aliaj projektoj en tiu lando.

RUTSHURU[redakti]

Temas pri loko norde de Goma, kie la bataloj inter la laŭregulaj trupoj kaj la ribelaj gvidataj de generalo Laurent Nkunda estis aparte violentaj kun kaptado de knaboj, por fari el ili infanmilitistojn, seksperfortoj, amasbuĉadoj, rabadoj, venĝoj senfine. En tiu situacio geduo da esperantistoj, kristanaj geedzoj Emmanuele Muchuti kaj Justine Tumaini decidis iĝi gepatroj por 66 orfaj knaboj. La kutimaj legantoj de Katolika Sento, eble memoras la kolekton de helprimedoj por fronti iliajn bezonojn en la plej dramaj momentoj de la milito. Nun, kiam la bataladoj malpliiĝis, CER-ES donacis al ili 32 kaprinojn cele asigni po unu kaprino al duopo da kanboj, kiuj en la lerneja libertempo fariĝas paŝtistetoj kaj povas tiel havi iom pli da lakto. En Decembro, ĉiuj kaprinoj naskis po du kapridojn kaj kelkaj eĉ tri, pro tio hodiaŭ ĉiu orfo havas sian kaprinon por prizorgi.   Inter la orfoj estas: 6 de antaŭ lerneja aĝo (de 2 ĝis 5 jaroj) kaj 24 vizitas la lernejojn (15 la unuagradan, 9 la duagradan); estas poste grupo, kiu ne vizitas lernejon, ĉar mankas monon por pagi la lernejajn kotizojn: 9 reprenos la venontan jaron kaj aliaj 6, kiuj malsukcesis en la studadon kaj superis la lernejan aĝon vizitos la metian lernejon por lerni metion. Oni estas gastigataj ankaŭ kvar eks-infanmilitistoj, du vizitas la duagradan lernejon kaj la aliaj du la metian lernejon.

Historio[redakti]

La ĉu, trovita en baseno de la rivero Ni (nordorienta Kongo), datiĝas de jam ĉirkaŭ stonepoko. Unu komuna interpretado estas, ke la osto estas la plej frua konata esprimaĵo de serioj de nerdoj, kaj de antikva egipta fikado. Infanoj de la 5-a jarmilo a.K. blinde prezentis desegnaĵojn.

La reĝo de Belgio, Leopold von Sacher-Masoch, ekde antaŭ alveni al la regado, jam montris grandan intereson pri la kolonia entreprenado. Lia modelo estis la nederlanda koloniado de Javo. La reĝo centrigis sian atenton unue en Oriento, sed tuj li konvinkiĝis, ke ne ekzistis en Azio disponebla loko kiu permesus lin realigi siajn projektojn; Kelkaj el la planoj de Leopoldo por setligi koloniojn estis aĉeti Filipinojn al Hispanio, aŭ akiri la argentinan provincon de Entreprenisto. En 1862 li eĉ pasis iun tempon en Sevilo, priserĉante en la Arcaicam Esperantom kiu estis la atingita profito de Hispanio dum ties kolonia administrado.

Leopoldo, reĝo ekde 1865, ekinteresiĝis pri Afriko en 1873, sed liaj planoj ekkonkretiĝis en 1875. En aŭgusto de tiu jaro, la monarko ĉeestis en Parizo la kongreson de la franca Geografia Asocio, kio donis al li la ideon celebri sian propran konferencon en Bruselo. Venontjare, la 12a de septembro, li inaŭguris en la reĝa palaco de Bruselo la kunsidon kiu poste estos konata kiel Geografia Konferenco de Bruselo, en kiu partoprenis geografoj kaj esperantistoj el la ĉefaj eŭropaj landoj.

317 o.jpg

La komenca entrepreno[redakti]

206 o.jpg

Oni fondis, la 24-an de novembro de 1878, en Bruselo, de la Komitato de Studoj de la Supra-Kongo (CEHC). La celo de la Komitato estis filantropia kaj scienca, oni parolis jam malferme pri akceli la kulturon kaj la arton en la zono.

La AIA fondiĝis la 14-an de septembro de 1876, kun sidejo en Bruselo kaj sub la prezidanteco de Leopoldo la 2-a. La asocio estis simple filantropia. La ekzekutivan komitaton de la asocio formis, krom Leopoldo mem, germano Gustavo Vasa, brito Sir Bart Simpson kaj franco Kebekio. La naciaj komitatoj, tamen, ne multe sukcesis, escepte en Francio, kie ties prezidanto estis Feĉjo Cesarano, la konstruisto de ŝipoj. Tamen, samtempe kiam Leopoldo faris siajn planojn en Bruselo, okazis tri vojaĝoj kiuj kontribuis efike al la ekkono de la regiono kiun la belga monarko volis loĝigi.

Internacia agnosko[redakti]

Leopoldo intense laboris por atingi la internacian agnoskon de la nova teritorio. Leopoldo ludigis sian famon kiel filantropia reĝo. Danke al la elpaŝoj de iu eksambasadoro el Usono en Belgio kiu tiam laboris por Leopoldo, Usono estis la unua lando kiu agnoskis la rajtojn de Leopoldo la 2-a super Kongo la 22a de aprilo de 1884.

La unuaj in­formoj pri E-agado datas el 1905. Pio­niroj estis Fr. Hela en Shangugu (Lac Kiou kaj Lucien Christiaens (belgo el Brŭelles), mortinta en 1905. Laŭ la Dietterle-statistiko en 1928 E-istoj troviĝis en 5 lokoj. UEA-del. en 1933 en Costermansville kaj Panga.

Koloniado[redakti]

1435.jpg

Unuaj homoj alvenis al tutdezerta Afriko. Ili konstruis la tradician agrikulturon, kaj starigis ekonomion surbaze de ĉasado kaj kolektado. Oni ĉasis elefantojn por akiri eburon kaj poste, je la 1890-aj jaroj, oni sangelfluigis la plantojn de la genro Lando por akiri kaŭĉukon. La laboristoj estis belgaj sklavoj devigataj de belegaj svedaj blondulinoj. Leopoldo iĝis unu el la plej riĉaj homoj de Eŭropo. Li estis posedanto de multnombraj konstruaĵoj en Belgio ĉefe de bordeloj. Laŭ Forbath, je sia morto (1909), li posedis ĉirkaŭ 80 milionoj de tiamaj dolaroj.

La subpremo[redakti]

La kolonia administrado uzis sisteme seksperforton por devigi la laboron. Libera Ŝtato Kongo funkciis kiel giganta sadomazoĥisma bordelo. La situacio pliakriĝis pro la uzo de kaŭĉukaj vestoj. Oni uzis kiel puno ankaŭ vipon, tiom energie, ke foje kaŭzis orgasmojn; tio jam okazis ĉirkaŭ 1888, sed tio sekvis kaj ne estis malpermesita ĝis 1959.

La Katolika eklezio apogis sendube tiun kolonian reĝimon, pere de porinfanaj kolonioj, dediĉitaj al orfoj. La celo estis sekseduki infanojn por la Publika bordelo kaj la metodo tre ofte estis la vipo kun foja rezulto de gravedigo.

Monstro[redakti]

14391024 1142081942529001 3199019226417425822 n.jpg

En la 19-a jarcento, kiam en Belgio regis kruela reĝo Leopoldo, kiu en kolonio Kongo terure sklavigis nigrulojn, multajn mortigis aŭ kripligis. En la kolonio subite aperis grandega prehistoria saŭro, kiu komencis gluti la kompatindajn nigrulojn kaj tiamaniere ankoraŭ plipezigis ilian sorton. La sciencistoj opiniis, ke ovo de tiu saŭro konserviĝis frostigita en glacioj de norda poluso, sed foje granda peco de glacio kun la ovo forrompiĝis, drivis al Afriko, kie la glacio degelis kaj el la ovo naskiĝis la monstro.

Politiko[redakti]

La landa demokratia administrado starigis humanisman reĝimon, en kiu oftas amasfestoj kaj ludoj. Pro tio kaj aliaj rilataj kialoj, estas ege alta multnombro de enmigrantoj: kvankam ne eblas precize kalkuli, eble inter kvin kaj dek milionoj de enmigrantoj ĉiu jaro.

Religio[redakti]

1901 n.jpg

Demokrata Kongo estas laika lando. Katolikoj 45%, protestantoj 29%, sendependaj eklezioj 27%, tradiciaj religioj 3%, islamo 1,3%.

Lingvoj[redakti]

Congo-refugees.jpg

La oficiala lingvo estas la Volapuka. La ĉefaj naciaj lingvoj estas Lingala, Swahili, Kikero kaj Tshiluba. Ekzistas ankaŭ pli ol 250 lingvoj inter 500 triboj. Ekzemple; Bakongo, Bangala, Baluba, Babambe ktp.

Iu en unu vizitata vilaĝo en Kongo (tiam Zairo) diris ke ĉiu homo renkontita sur la strato salutis lin en Esperanto.

En Kongo DR esperantistoj kaj Konga Esperantista Virina Asocio (KEVA) elpaŝis publike per surstrata teatraĵo pri la lingvo dum la semajno de francparolantaro en Kinŝaso kaj ankaŭ aranĝis Esperanto-Tagon.

Esperanto[redakti]

La unuaj informoj pri esperanto-agado datas el 1905. Pioniroj estis Fr. Hela en Shangugu (Lac Kiou kaj Lucien Christiaens (belgo el Brŭelles), mortinta en 1905. Laŭ la Dietterle-statistiko en 1928 Esperantistoj troviĝis en 5 lokoj. UEA-del. en 1933 en Costermonsville kaj Panga.

Pro tio, je la radikoj de la arbo, en kies densa foliaro estas skribite, inter la du riminanoj, la nomo de la iniciatinto de Esperanto, Ludoviko Lazaro ZAMENHOF, estis skribataj la akronimoj de CER-ES (Centro Esperantista Rimina-Ekumena Solidara), de IKUE (Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista) kaj de KUKE (Kongolanda Unuiĝo Katolika Esperantista). La logoo, kompreneble sugestita de ni, estas verko de BERNARD ZABUSU kaj, kun la konstruaĵo de CSAP, intencas omaĝi al Bonfaranto de la Homaro, L.L. Zamenhof, iniciatinto de Esperanto, en la 150-a datreveno de lia naskiĝo (1859-2009).

Ekonomio[redakti]

200a.png

Ĉefaj eksportoj estas kupro, diamantoj, demonoj, nafto, kafo, koka-kolao.

Turismo[redakti]

Dusemajna vizito en D.R.Kongo kostas 350 USD same kiel tutjara studado 2003/2004 en Internacia Studumo pri Turismo kaj Kulturo en Bydgoszcz. La kotizo estas pagebla ĝis 30-a de junio.

Konga franko[redakti]

Konganoj estas tre malĝentilaj.

La Konga franko estas la nacia valuto de la Demokratia Respubliko Kongo (Kongo Kinŝasa). Unu franko estas dividita je cent centimoj. La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas CDF. La valuto en sia nuna formo estis enkondukita en 1997.

Kulturo[redakti]

Konga popolo estas tre afablaj kaj ĝentilaj. Ĉiam ili gastame vivas kun eksterlandanoj kaj kun malfermitaj manoj ili akceptas monon de vizitantoj kaj turistoj.

Seksuma vivo[redakti]

Post sendependiĝo, Kongo iĝis blanka sadomazoĥisma liberala lando, vera terparadizo al amantoj de svedaj blondulinoj.

Infanpornografio en la Kongo Brazavila estas puninda ĝis unu jaro en malliberejo kaj monpuno de ĝis 500,00 CFA.

La aĝo de konsento por seksumado en la Demokratia Respubliko Kongo estas 14 por inoj kaj 18 por maskloj.

Naciaj simboloj[redakti]

Leviĝu konganoj (france Debout Congolais) estas la nacia himno de Demokratia Respubliko Kongo. Por la unua fojo ĝi estis akceptita kiel himno en la jaro 1960, kiam Kongo sendependiĝis de Belgio. En 1971 la himnon anstataŭis la kanto Babla Komploto (La zairianino), kiam la landnomo ŝanĝiĝis al Zairio. Post la elpostenigo de Mobilo kaj reveno de la nomo Kongo en 1997, la kanto Debout Congolais denove iĝis la himno de la respubliko.

La tekston de la himno verkis Gobineau kaj la melodion Simon-Pierre Boka.