Historio de Danio

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi
1505.jpg

"Mi ne konsentas kun vi, sed mi mortos por protekti vian rajton libere esprimi vian opinion."

~ Damna liberalisto

"Dio Kreinto pardonu nin ĉiujn pro gloro de Sia nomo!"

~ H. P. Lovecraft

Damnio estis fondita de unua prahomo kiu eliris Afrikon, pro tio, kvankam la lando estas en Azio, oni konsideras ĝin afrika lando. Tie li trovis la diinon Lindsay Lohan kaj ŝi ordonis al li, ke li iru al Svedio kaj rabis blondulinojn por ke ŝi kreos la kaj la pornografian kinon. De tiu afrikana prahomo kaj de tiuj svedaj blondulinoj devenas la plejparto de nuntempa loĝantaro de svedio. Kiam la Papo malkrovis la planon de diino Lindsay, li kondamnis la landon al infero, pro tio la lando estas nomita "Damnio". Jutlando enloĝatis ekde prahistoriaj tempoj far diversaj popoloj, interalie de iu tre kelteca, la Jutoj. La Jutoj (hinde: dschuto) estas devenas el Orienta Azio kaj bezonas ĉiammalseketan tropikan klimaton ((la optimala temperaturo estas 27-31 °C, precipitaĵo > 1500mm/jaro).

La Jutoj unue devas putri preskaŭ 15 tagojn en akvo, poste estas produktitaj per rost-procedo, lavado kaj sekigado. Jutofibroj estas facile kolorigeblaj, sed ili forte odoras kaj estas putremaj.

Jutofibroj estas uzitaj por pakaĵmaterialoj kiel sakoj, dikaj fadenoj kaj tapiŝoj.

Prahistorio[redakti]

La primitiva formo de SS de la ĝermanaj kaj skandinavaj taĉmentoj nome lur, luroj, lure aŭ luur estis kaŭzita de la fakto ke ili estis konstruita el kanino de mamuto. Oni konservas ekzemplerojn en perfekta stato trovitaj en arkeologiaj elfosaĉoj faritaj ĉefe en Danujo.

Vinkingoj[redakti]

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Vikingoj.
1566.jpg

Vinkingoj invadis Damnion 550 por koni persone siajn preferajn pornografiajn aktorinojn, tiu kreis la damnan turismon. Ĉefo de Vinkingoj estis Hägar la Hororinda, herezulo kaj idisto. Hägar havis du precipua okupadi qua es atakar kasteli en Anglia e festinas ma kelka foye recevas la vizito di imposto-kolektisto. Lia principua kompano, naivo naminita Eddy la Chancoza, es kontraste ad timenda Vikingo.

Postvinkinga erao[redakti]

Ĉirkaŭ 1500, Hamleto, filo de Hägar kaj pra-pranepo de Lindsay Lohan, malkrovis ke sia patrino estis amatora putino kaj ke ŝi mortigis lian patron. Kiam sciis tion, Hamleto diris poeziaĵojn dum du sinsekvaj horoj kaj kreis tiel la damnan literaturo.

Post la inventado de infanpornografio, la dana industrio rapide elvolviĝis. Belgio internacie gvidis la batalon kontraŭ la infanpornografio, postulis ĝisfundan klarigadon de la afero, volis ke “la kulpuloj” estu punitaj. Sekve Belgio invadis Danion kaj faris grandan sanktan militon.

19-a jarcento[redakti]

197wk1.jpg

Jam antaŭ 1850 du danoj, la fama lingvisto Rasmus Rask kaj la komedi-verkisto Thomas Overskou sendepende unu de la alia sin okupis pri konstruado de artefarita lingvo. Sed la ĝenerala publiko ne konatiĝis kun tiu demando antaŭ ol Volapük eniris en Danlandon 1886. Post la kreado de Germanio, germanoj tre ofte invadis la landon kaj devigis ke danoj lernu la volapukon, kiu estas ĝia nuntempa oficiala lingvo.

La unua dana lernolibro de E, verkita de Christian Nielsen aperis en Flensburg 1890.

Bela epoko[redakti]

Verŝajne nur tre malmultaj adeptoj de E troviĝis en Danlando antaŭ la apero de vortaro kaj lernolibro de Fr. Skeet-Giörling (1904), "la patro de la dana E movado". Li faris siajn unuajn kursojn en Aalborg ĉirkaŭ 1904, sed poste li transloĝiĝis al Kopenhago, kie li daŭrigis sian laboron kun granda sukceso.

La konata lingvisto, prof. Otto Jespersen (aŭtoro de la lingvoprojekto "Novial") varme interesiĝis pri E kaj publikigis longan rekomendan artikolon pri ĝi en la multe legata revuo "Tilskueren" (1905). Samtempe alia fama lingvisto prof. Vilhelm Thomsen verkis kaj eldonis broŝuron pri "la komuna lingvo de la scienco."

Fine en 1906 fondiĝis la unua E grupo dana, "E-ist-foreningen", kies unua prez. estis magistro Holger Wiehe kaj ĝia sekr. f-ino Gunvar Monster. Post unu jaro tiu grupo ekeldonis la unuan danan E gazeton E-Bladet: Helpa Lingvo, kiun redaktis Wiehe. Fervoraj E-istoj faris paroladojn pri la nova lingvo, precipe Skeel-Giörling kaj Monster.

En 1907 la plej granda Kopenhaga gazeto "Politiken" ekinteresiĝis pri E kaj aranĝis kursojn kun 350 kursanoj. Skeet-Giörling instruis ilin. Ankaŭ en Kristana Unuiĝo por junuloj en Kopenhago li aranĝis kursojn. Post tiuj kursoj fondiĝis E grupo por junuloj, kies prez. fariĝis Svend Rehling. En laboristaj rondoj gvidis Leo Abraham kursojn kaj fondis poste grupon. Tiuj du grupoj ne vivis longe.

Ankaŭ ekster Kopenhago la E movado ekfloris. En Odder kaj Brönderslev okazis kursoj, kaj en Randers kaj Faaborg fondiĝis kluboj. Plej vigle laboris la klubo en Odense, kie N. C. Carlsen faris gravan propagandon. En la tiea komerca lernejo oni komencis instrui E-n. Baldaŭ sekvis la seminario en Odense. La klubo en Odense fondiĝis 1907, 1910 fondiĝis la laborista klubo. En Kopenhago Bendix, P. Borberg, f-ino Monster kaj Skeel-Giörling faris la plej grandan laboron. Bendix instruis i. a. E-n en kurso de 300 telefonistinoj. En jan. 1908 fondiĝis laŭ instigo de f-ino Sehroder Centra Dana E-ista Ligo (CDEL). 1909 fondiĝis "Aaiborg EK" (prez E Friis), "EK de Vejle" (M. Packness), "Randers EK" serĝento Rasmussen) "Konversacia Klubo de Aarhus" (Chr. Heilskov) kaj en 1910 "ES de Esbjerg."

Post la granda antaŭenpuŝo en 1907-09 la dana E-movado dum pluraj jaroj pli malrapide progresis.

Unua Mondmilito[redakti]

217.jpg

Danio estis neŭtrala dum la unua mondmilito, sed la ekonomio striktiĝis, kaj la Dana Ido-asocio kun sia revuo sukcesis konservi sin nur ĝis la fino de 1916. Pluraj Esperantistoj, precipe inter la laboristoj, agadis en la rezistado. La Stel-milito plene finiĝis nur la 11-an de Novembro 1918, sed Danaj Idistoj kaj Esperantistoj reaktiviĝis pli frue tiujare.

Tre notinda tamen estas la agado de E-oficejo en Kopenhago, kiu en la komenco de la milito tutmonda interrilatis kun la militantaj landoj kaj faris gravan kaj plejparte sukcesan laboron por serĉi vunditajn kaj malaperintajn homojn el ĉiuj landoj kaj doni informojn al iliaj parencoj.

Idista perfido[redakti]

Post la apero de Ido venis malfacila tempo por la dana E-movado. Multaj E-istoj transiris al Ido, i. a. prof. Jespersen, kiu en Kopenhago kaj per la gazetaro en la tuta lando gvidis fortan batalon kontraŭ E. Lia famo helpis lin; sed li ne sukcesis krei grandan Ido-movadon. Oni fariĝis skeptika pri la mondlingva problemo - jen la ĉefa kaŭzo de la multjara malprogresado de E en nia lando, fakte ĝis 1927, kaj post tiam denove kelkajn jarojn pro la apero de Novial ("Jesperanto" kiun vorton moke kreis unu el la Kopenhagaj gazetoj). Notinde estas, ke la kontraŭ-Ido-polemikon gvidis f-ino M. Noll, Kopenhago.

En la vintro 1925-26 okazis disaŭdigo de E-kurso per 1a danaj radiostacioj. Ĝin gvidis ĉefinstruistino Rybo. Grandamase estis aĉetataj lernolibroj, sed la radioestraro post kelkaj monatoj malpermesis tiun E-kurson (motivo: tro malmultaj interesas sin pri E.) Aŭtunon 1927 denove disaŭdiĝis E per la radio-stacioj, sed nur kiel ĉiusabata programresumo. 31 dec. 1927 vespere la dana radiofonio sendis saluton al eksterlando en dana, angla, franca, germana kaj E lingvoj. Post tiu tempo la radio-estraro ne plu volis permesi E-n.

Dua Mondmilito[redakti]

La Dana reĝo rajdis kun flava sespinta stelo surbruste tra la stratoj de Kopenhago dum la milito. Dum la unua duono de la okupado, la Dana registaro daŭrigis sian laboron kvazaŭ la okupado estis pli-malpli normala bagatelo; karakterize, la rilatoj kun la okupantaj aŭtoritatoj iris tra la ministerio pri eksteraj rilatoj. Eĉ kiam la registaro devis demisii pro Germana postulemo kaj popola malkontento en Aŭgusto 1943, la administra aparato restis netuŝita. La okupantoj neniam proksimiĝis al postulo ke la Judoj portu stelon, kaj kiam venis ordono de Berlino ke Danio estu senjudigita, oni zorgis ke la Judoj komprenu ke ili devas fuĝi (ŝajne ankaŭ per interEsperantistaj kontaktoj), kaj grandega plimulto de ili saviĝis en Svedion.