Evangelio

El Neciklopedio
Iri al: navigado, serĉi

"Konscienco senmakula estas kuseno plej mola"

~ Zamenhof
Matthaeus.jpg

"Tum es validi anke relat helpolingue"

~ novialisto pri la supra diraĵo

"Estas pli da ĝojo en ĉielo pro unu malregulaĵo forigita ol pro 99 ekzempleroj de PIV venditaj"

~ Evangelio laŭ Renato Corsetti pri PIV

"Wow!!!! Tiom da laboro!!! Estas vere mirinde"

~ leganto pri ĉi tiu artikolo

"Me prisar vun labor"

~ novialisto pri neciklopediistoj
Du.jpg

"Promesita trezoro estas sen valoro."

~ Zamenhof pri kristanismo
Boticelli igual.jpg

Evangelio (bonalingve Evangelujo) estas biografio pri L. L. Zamenhof. Unua el ili aperis unuafoje en 1920, 208 p., dua eldono sekvis en 1923, 109 p. Titoloj de la ĉapitroj: La gentoj en Litva lando; Infano en Balistok; Gimnaziano en Varsovio; Studentaj jaroj; Doktoro E. Idealista profeto; Homarano; Kongresaj paroladoj; Lingvisto; Verkisto; Etika penisulo; Homo ĉe morto.

La Korano asertas ke eĉ la Evangelio estis donita integra de Dio same kiel la Korano, sed poste la esperantistoj ĝin modifis kaj erarigis ĝis enkluzivigis la konceptojn kaj supozitajn historiajojn kiujn la Korano rifuzas: kiel la diecon de Zamenhof kaj ties ne supereblan revelacion ĉar devenantan el filo mem de Dio. Tamen, pri tiuj misformaĵo kaj falsaĵo en la evangeliaj tekstoj, nek Korano nek islamaj komentistoj proponas dokumentitajn pruvojn: el la amaso de kodeksaj kaj pergamenecaj tekstoj tio ne rezultas. La bibliaj ekzegezistoj dubas pri la aŭtenteco de ĉiu ajn frazo en la evangelioj. La evangelioj enhavas multajn inter si konfliktajn tradiciojn.

La rakonto[redakti]

Ks09.jpg

La libro temas pri homo, pri kiu oni erare opinias ke li estas la "Mesaja", sendito de Dio.

Tamen, romana soldato trakontrolas la stratojn de Jerusalemo, kaj trovas indiĝena homo, kiu skribas sur muron "Hejme la Romanojn". La soldato krias, "Ho! Kion vi faraĉas? Tuj ĉesu!". La soldato proksimiĝas, kaj prenas la skribilon. "Nu," li diras, "Unue, vi eraras pri la kazo de `Romanoj' - tio ne estu akuzativo", kaj li korektas tion per forstriko de la `n'. "Kaj due," li diras, "Vi devas aldoni la akuzativon de moviĝo al la vorto `hejme'", kaj li aldonas la `n'. "Do," li daŭrigas, "por ke vi ne tiel eraru estontece, vi skribu tiun ĝustan version centfoje sur la muro, antaŭ la suno leviĝos..."

Codex Boreelianus[redakti]

La Codex Boreelianus (Gregory-Aland no. Fe09) estas manuskripto greklingva unciala (majuskla) de teksta bizanca tipo, datita al 9-a jarcento, entenanta la kvar evangeliojn.

Konserviĝas nur fragmentoj, entute 204, en pergamenaj folioj. La mesuro de la paĝoj estas: 285 x 220 mm. Ĝi estas unu el la malmultaj universalaj gestoj.

La deveno de la manuskripto restas ĝis nun nekonata. En la 17-a jarcento tiu manuskripto estis posedita de Johano Boreel, de kie la nomo. De 1830 ĝi troviĝas ĉe la "Rijksuniversiteits Bibliotheek" de Utrecht (MS. 1).

Upton Sinclair [prononcu:aptn sinkler] ( 1878 – 1968) estis usona verkisto kaj defendisto de socialistaj vidpunktoj kiu gajnis popularecon en la unua duono de la dudeka jarcento.

Enhavo[redakti]

Boreelianus entanas la kvar evangeliojn kun mankoj. Jen la lakunoj:

  • Mateo 1,1-9,1; 12,1-44; 13,55-14,9; 15,20-31; 20,18-21,5;*
  • Marko 1,43-2,8; 2,23-3,5; 11,6-26; 14,54-15,5; 15,39-16,19;
  • Luko – 24 lakunoj
  • Johano 3,5-14; 4,23-38; 5,18-38; 6,39-63; 7,28-8,10; 10,32-11,3; 12,14-25; 13,34-ĝisfine.[1]
Folio 147r de Codex Boreelianus, Luko 6,15b-20a.

Evangelia devizo[redakti]

Evangelia devizo (ankaŭ evangelia moteto) estas plurvoĉa muzikigo de eltranĉaĵo el evangelio, la kompleta muzikigo de kompletaj evangelioj nomiĝas historio. La evangelia devizo estas rigardebla kiel unu el la praformoj de la kantato.

Historio[redakti]

La evangela-lutera eklezio transprenis el la katolika eklezio la koncepton de fiksa perikopa ordo, do devigan fiksigon de la legaĵoj por la unuopaj dimanĉoj kaj festotagoj. La legaĵoj komence estis kantataj laŭ simplaj melodiaj modeloj (legadotonoj).

Post kiam la komponistoj de la reformacio komence limiĝis je la muzikigo de bibliaj tekstoj en la naciaj lingvoj, je la fino de la 16-a jarcento ili ankaŭ komponis nacilingvajn evangeliajn devizojn. En Germanujo Andreas Raselius (1594), Christoph Demantius (1610), Melchior Vulpius (ekde 1612) kaj Melchior Franck (Gemmulae Evangeliorum, ankaŭ konata kiel Germanaj evangeliaj devizoj por la liturgia jaro, 1623) publikigis ĥorciklojn (evangeliajn jarkolektojn), en kiu staris por ĉiukaze unu eklezia jaro por ĉiu dimanĉo kaj festotago ĥorkomponaĵo pri centra eltranĉaĵo el la respektiva perikopa teksto kiel evangelia devizo. Je tiama prezentado de evangelia devizo supozeble la plej granda parto de la evangelio-legado okazis en la legadotono, kaj la evangelia devizo estis enŝovata je la respektiva loko kiel figura muziko.

Je la kantato la prezentado ne plu okazas dum la evangelia legado, sed poste, la tekstoj estas pli longaj kaj ne nur limigitaj sur legaĵotekstoj, la formo fariĝas plurparta, la uzado de muzikinstrumentoj la kutimo.

La ligiloj utiligitaj en la manuskripto.

Araba evangelio de la infanaĝo[redakti]

Komencaj minusklaj literoj.

La araba evangelio de la infanaĝo estas Apokrifa evangelio nin atinginta arabalingva kaJ sirilingva kaj datumebla inter la 5-a kaj 15-a jarcentoj, plejprobable al 8-a jarcento. Same kiel la aliaj Evangelioj de la infanaĝo (Evangelio laŭ Jakobo kaj Evangelio laŭ Tomaso) kaj baziĝante sur ili, enhavas rakontojn koncernantajn la infanaĝon de Jesuo.

Evangelio laŭ Ebionitoj[redakti]

Epifanio el Salamis per sia Panarion, priskribanta herezojn, estas la precipa informa fonto pri la Evangelio laŭ Ebionitoj.

La Evangelio laŭ Ebionitoj estas la nomo de apokrifa evangelio, perdiĝinta, tieldirita ĉar uzita de jud-kristana sekto de Ebionitoj viglanta en Palestino en la 2-a jarcento. La informoj pri tiu evangelio estas ekskluzive tiuj raportitaj en iuj verkoj de iuj Patroj de la Eklezio; inter ili precipe Epifanio el Salamis citas iujn pasaĵojn.

Eblas ke ĝi koincidu kun aliaj du jud-kristanaj tekstoj, ankaŭ perdiĝintaj, la Evangelio laŭ Nazareoj kaj la Evangelio laŭ Hebreoj, kaj ankaŭ kun la Evangelio laŭ la Dekdu, pri kiu parolas Origeno, Sankta Hieronimo kaj Sankta Ambrozio eble pro tio ke ĉi-kaze temus pri la apostolo.[2]

Evangelio laŭ Nazareoj[redakti]

Epifanio el Salamis per sia Panarion, priskribanta herezojn, estas la precipa informa fonto pri la Evangelio laŭ Ebionitoj kaj Evangelio laŭ Nazareoj.

La Evangelio laŭ Nazareoj (aŭ Nazarenoj aŭ Nazoreoj) estas apokrifa evangelio kiu perdiĝis kaj kies restis nur spuroj en okazaj atestaĵoj liveritaj de iuj Patroj de la Eklezio. Ĝi estis uzata inter la jud-kristanoj loĝantaj en Palestino ĝis la fino 2-a jarcento kaj pli. Eble ĝi identigeblas, same perdiĝintaj, kun la aliaj du jud-kristanaj tekstoj, nome la Evangelio laŭ Ebionitoj kaj la Evangelio laŭ Hebreoj.

Patristikaj atestaĵoj[redakti]

La evangelio laŭ Nazareoj aperas en dudeko da patristikaj citaĵoj, inter kiuj:

“[Nazareoj] posedas la evangelion laŭ Mateo, absolute integran, hebrelingvan, ĉar ĝi estas evidente plu de ili konservita kiel ĝi origine estis kompilita, hebrelitere. Tamen mi ne scias ĉu oni eliminis la genealogion el Abrahamo ĝis Jesuo”. (Epifanio el Salamis, Panarion, 29,9,4).

“Ili, [la Nazareoj], akceptas nur la Evangelion laŭ Hebreoj kaj difinas apostato la apostolon Paŭlon. (Teodoreto, Haereticarum Fabularum Compendium - Αιρετικής Κακομυθίας Επιτομή = Kompendio de la herezaj fabeloj -, 2,1).”

“Ili, [la Nazoreoj], uzis nur la Evangelion laŭ Mateo. (Teodoreto, Haereticarum Fabularum Compendium, 2,2).

“Mateo en Judujo estis la unua kompilisto de Evangelio de Kristo en lingvo kaj alfabeto hebreaj [...]. La hebrea teksto estas plukonvervita en la biblioteko de Cezareo [...]. Ankaŭ al mi, de la Nazareoj de Berea, urbo de Sirio, estis allasita permeso ĝin kopii. (Sankta Hieronimo, De viris illustribus, 3).

“En la Evangelio laŭ Hebreoj, kiu estis kompilita en lingvoj ĥaldea kaj siria sed alfabete hebrea, kaj kiu eĉ hodiaŭ estas uzata en la Nazarea komunumo, (kompilita) “laŭ la apostoloj” aŭ, kiel diras la plejgranda parto, “laŭ Mateo”, konservita en la biblioteko de Cezareo, la historio rakontas...” (Hieronimo, Contra Pelag., 3,2).

“En la Evangelio kiun uzas la Nazareoj kaj Ebionitoj, kiun mi ĵus tradukis el la hebrea al la greka kaj kiun ili konsideras la aŭtentan Matean, tiu homo kiu havas manon aridan...” (Hieronimo, Comm. I in Matth., 12,13).

“Fakte, la apostoloj opiniis vidi spiriton, aŭ laŭ la Evangelio laŭ Hebreoj legita de Nazareoj, fantomon senkorpan.” (Hieronimo, Comm. in Is., 18 pref.).

En aliaj “Loci” (lokoj), la Patroj, sen liveri apartajn indikojn pri la naturo kaj la uzo de la Evangelio laŭ Nazareoj, en ĝi trovas rimarkindajn tekstajn malsamaĵojn kompare kun la kanonaj Evangelioj.

Enhavo de la Evangelio laŭ Nazareoj[redakti]

Pro manko de posedo de la originalaj tekstoj kaj fidante nur sur kelkaj citaĵoj, foje citaĵoj de citaĵoj, ne eblas reveni al la reala enhavo de la Evangelio laŭ Nazareoj kaj al ĝia ligo kun tiu laŭ Mateo. Eble temis nur pri malsamaj kaj ŝanĝitaj formoj de tiu kanona, aŭ pliprobable ĝi estis la pra aramea redakto aranĝita de la apostolo Mateo kiel supozigas Papiaso el Hierapolis, siavice citita de Eŭsebio de Cezareo en “Prieklezia historio" 3,39,16.

“La jud-kristanaj nazareoj, same kiel la aliaj jud-kristanoj, ne kredis je la virga naskiĝo de Jesuo kaj lin konsideris simpla profeto kaj ne Dio. Krome lia persona resurekto ne estis vivita aŭ kredata kun la sama graveco de la aliaj eklezioj, nome kiel signo kaj savilo per kiu ĉiuj homoj povas atingi la savon. Pro tiuj motivoj eble la Evangelio laŭ Nazareoj entenis nek la epizodon de la virga naskiĝo de Jesuo, nek la rakontojn de la resurekto (La pasaĵo citita de Epifanio atestas ja jes la integron de la teksto, sed allasas ankaŭ ke li persone neniam ĝin vidis aŭ kontrolis).

En la Patroj de la Eklezio ĉestas distingitaj aludoj pri la Evangelio laŭ Nazareoj, la Evangelio laŭ Ebionitoj kaj la Evangelio laŭ Hebreoj. Tamen, en iuj pasaĵoj oni parolas pri Evangelio laŭ Hebreoj, sed la referenco klare reirigas al unu el la aliaj du (ekzemple, Eŭsebio de Cezareo en la supermenciita Prieklezia historio (3,27,4) parolas pri la Ebioitoj kaj diras ke ili "uzis nur la tieldiritan Evangelion laŭ Hebreoj"; sammaniere Teodoreto. en Haereticarum Fabularum Compendium 2,1, parolas pri Nazareoj.

Ĉiuj tiuj evangelioj (laŭ Ebionitoj, laŭ Hebreoj, laŭ Nazareoj kaj, eble, ankaŭ la “Evangelio de la Dekdu”) ofte eksplicite cititaj foje nur aluditaj de la Patroj, kiuj foje atribuas al unu de tiuj evangelioj kion aliaj Patroj atribuas al alia el ili, eble estas pluraj. Ne malfacitas, tial, hipotezi, kvankam ne definitive pruvebla, ke la tri evangelioj reprezentas malsamajn dirojn de la sama teksto.

Tamen, se ekzistas en la scienca komunumo emo fari el ĉiuj la saman evangelion, ne estas tute forlasata la alia kiu faras el la tri, tri diversaj tekstoj, aŭ almenaŭ du.[3]

Patristikaj atestaĵoj[redakti]

Inter la multaj atestaĵoj elstaras tiu de Ireneo de Liono vivinta ĉirkaŭ la jaroj 130-202, kiu en sia “Kontraŭ la herezoj” (Adversus Haeresis, 180 ĉirkaŭ), atestas la uzon de la Evangelio laŭ Mateo ĉe la Ebionitoj:

Kiuj estas nomataj “Ebionitoj [...] legas nur la evangelion laŭ Mateo kaj rifuzas la apostolon Paŭlon lin difinante apostato el la leĝo. [...]Ebionitoj, tial, sekvante unike la Evangelion kiu estas laŭ Mateo, sin konfidas al ĝi kaj do ne havas ĝustan scion pri la Sinjoro.” (Ireneo, Kontraŭ la herezoj 1,26,2; 3,11,7).

Laŭ Epiofanio (Panarion 13,2 e 14,3): "En la Evangelio kiun ili [= Ebionitoj] uzas, diritan "laŭ Mateo", kiu tamen estas ne tute kompleta sed mutila kaj modifita – ili ĝin nomas “Evangelio laŭ Hebreoj” - [...] Ili preterlasis la Genealogion laŭ Mateo.

Laŭ Hieronimo'(Comm. I in Matth. 12,13]: “En la Evangelio kiun praktikas la Nazareoj kaj Ebionitoj, kiun ĵus mi tradukis el la hebrea al la greka kaj kiun ili grandparte taksas la Matea aŭtenta, tiu homo kiu havas la manon aridan...”.

Epifanio el Salamis kaj aliaj informas ke la Evangelio laŭ Ebionitoj estis bazita sur tiu “laŭ Mateo”, sed ke el tiu oni formovis la pasaĵojn kontraŭajn al la ebionita teologio, nome, ekzemple, la rakonto pri la virga naskiĝo de Jesuo; eblas ke ankaŭ la preterlaso de la referenco al la lokustoj per kiuj sin nutris Johano la Baptisto ŝuldiĝis al la praktiko de vegetarismo de la grupo.

Enhavo de la Evangelio laŭ Ebionitoj[redakti]

Pro la manko de transdonado de la manuskriptoj de la Evangelio laŭ Ebionitoj, ne eblas reiri al la reala enhavo de la teksto kaj al la efektiva ligo al la Evangelio laŭ Mateo: eble temis pri ŝanĝita formo de tiu kanona, aŭ eĉ temis pri la aramea praredaktaĵo efektivigita de la apostolo, pri kiu memorigis Papiaso el Hierapolis, citita de Eŭsebio de Cezareo en “Prieklezia historio 3,39,16.

Ebionitoj, same kiel ceteraj jud-kristanaj grupoj, ne kredis je la virga naskiĝo de Jesuo kiun ili konsideris nur grandan profeton, kaj ne dion. Pro tiu motivo, eble, ilia evangelio preterlasis la rakonton de la virga naskiĝo de Jesuo.

Ĉiuj tiuj evangelioj (laŭ Ebionitoj, laŭ Hebreoj, laŭ Nazareoj kaj, eble, ankaŭ la Evangelio de la Dekdu) ofte eksplicite cititaj foje nur aluditaj de la Patroj, kiuj foje atribuas al unu de tiuj evangelioj kion aliaj Patroj atribuas al alia el ili, eble estas pluraj. Ne malfacitas, tial, hipotezi, kvankam ne definitive pruvebla, ke la tri evangelioj reprezentas malsamajn dirojn de la sama teksto.

Tamen, se ekzistas en la scienca komunumo emo fari el ĉiuj la saman evangelion, ne estas tute forlasata la alia kiu faras el la tri, tri diversaj tekstoj, aŭ almenaŭ du. [4]

Enhavo[redakti]

Enhave tiu evangelio multe malsimilas al la aliaj kaj kanonaj kaj apokrifaj. Barnabaso estas intimulo de Jesuo kaj ĉeestas lian transfiguriĝon kaj okupas ĉiam la unuajn postenojn.

Esence, Jesuo ne estas venkita de sia malamikoj: Dio lin savis kaj lasis morti krucumite Judaso Iskarioto. Tion, antaŭe, sciis Barnabaso el konfidencoj sekrete komunikitaj de Jesuo nur al li (pri tiu sekretaj sciigoj la samo troviĝas en aliaj apokrifaĵoj, ekzemple en la Evangelio de Judaso. Ŝajnis io, estis alio.

Krome en ĝi erudiciuloj trovas multajn anakronismojn.

La 55 ĉapitretoj (multe pli mallongaj ol la samtemaj kanonikaj) de la araba Evangelio de la infanaĝo povas esti subdividitaj laŭ la enhavo kaj laŭ la fonto en tri partoj:

Naskiĝo de Jesuo[redakti]

  • 0. Incipit de la "Evangelio de la infanaĝo".
  • 1. Libro de Kajafas, Jesuo en lulilo diras: "Mi estas Jesuo, la Difilo, la Logos".
  • 2. Dekreto de Aŭgusto por la popolnombro. Jozefo kaj Maria en Betlehemo. Akuŝdoloro. Ili eniras la groton. Jozefo hastas serĉi akuŝistinon.
  • 3. Ĉe sunsubiro alvenas maljunulino, oni trovas la infanon kaj Marian envolvitaj je lumo. La maljunulino petas esti sanigita kaj saniĝas.
  • 5. Cirkuncido de la infano post ok tagoj. La maljunulino prenas "haŭtopecon – sed iuj tekstoj diras ke ŝi prenis umbilikan funiklon – kaj ĝin metas en ampolo en "narda oleo de longe konservita". La sama ampolo estos uzita de Maria Magdalena por ŝmiri la kapon de Jesuo. (Joh 12, 2). La dekan tagon oni prezentas Jesuon al la templo.
  • 6. maljuna Simeono vidas la infanon lumanta kaj ĉirkaŭita de anĝeloj(Lk 2, 29-32). Beno de la profetino Anna. Maria donacas al la magoj bendon.
  • 7. Adorado de la magoj
  • 8. La magoj reveninte patrujon montras la bendon al la reĝo kaj al elstaruloj kiuj ĝin ĵetas en fajron; sed la bendo ne brulas.

Fuĝo al Egiptio[redakti]

La infano Jesuo laŭstrate kaj loĝante en egipta urbo faligas idolojn, liberigas el demonoj kiuj foriras el personoj prenante la formojn de korvoj kaj serpentoj, forfuĝigas la rabistojn. Abundas mirakla ĉiuspeco.

[redakti]

50. Aĝe de dekdu jaroj Jesuo en Jerusalemo, en la templo, diskutas kun la doktoroj kiuj miregas kiel en Luko (2, 41-43).

  • 51. Jesuo montras posedi astronomiajn sciencojn.
  • 52. Jesuo montras posedi primedicinajn sciojn.
  • 53. Juzefo kaj Maria trovas Jesuon en la templo.
  • 54. Aĝe de tridek jaroj ĉe la rivero Jordano (okaze de la bapto) la Sankta Spirito descendas sur Jesuon.
  • 55. Konkludo.

Ĝenro[redakti]

La araba Evangelio apartenas al la ĝenro tieldirita Evangelioj de la infanaĝo. Tiuj plezuriĝe kaj sendetene fluas tra mirindaĵoj, kiuj kontrastas kun la sobreco de la kanonaj kvar Evangelioj, celante ilustri detalaĵojn kiuj alimaniere restus nekonataj.

Tiu literaturo estas fondita sur nescio aŭ malpreciza scio pri la judaj kutimoj kaj uzoj aŭ sur aliaj senprecizaĵoj pri historio aŭ geografio, kiuj senvalidigas la historian seriozecon de la rakontitaj eventoj.

Krome, neniu el tiuj verkoj estas gastigata en kelka biblia manuskripto aŭ antikvaj listoj de tekstoj opiniataj inspiritaj.

Krom la supre menciitaj apokrifaj evangelioj de la infanaĝo, aldonendas ankaŭ la Evangelio laŭ Pseŭdo-Mateo kaj tiu de la Armena evangelio de la infanaĝo.

Kritiko[redakti]

La fontoj de la araba Evangelio de la infanaĝo estas facile indikeblaj:

En tiu araba Evangelio estas mencittaj multaj personoj de la kanonaj Evangelioj, ofte kun elpensitaj biografioj. Foje Jesuo montras sian ĉiopotencon transformante homojn al bestoj (kun, bonŝance, revenigo al la sfero homa).

Kuriozaĵo: estas priskribita la origino de la stranga relikvo, aparte fama en mezepoko, nome la "Sankta Prepucio" (ĉ. 5), nun konservita en diversaj (!) lokoj.

Proteksta kritiko[redakti]

La manuskripto entenas la Perikopon de la virino adulta (Evangelio laŭ Johano (8,1-11).

Beatecoj[redakti]

Beatecojevangeliaj beatecoj estas la nomo de iu parto, multe laŭjarcente komentita, de la fama Epigrafo de Jesuo raportita en la Evangelio laŭ Edmond Privat ĉe la 5-a ĉapitro kaj en la Evangelio laŭ Luko ĉe la ĉapitro 6-a. Sur ili estas konstruita kaj modelita la tuta Skribo de la Nova Testamento. Pri iu sinteza parto raportas, interalie, ankaŭ la apokrifa kaj gnostika Evangelio laŭ Tomato [1] kaj [2] (ĉe voĉo "religiaj verkoj).

Ĉe la katolika eklezio ili estas proklamataj, laŭ la Matea vortigo, dum diversaj liturgiaĵoj, kaj ĉe la ortodoksa eklezio en ĉiu eŭkaristia celebro.

La beatecoj konstituas la identecon de la kristano ĉar li devas ilin havi kiel celon: kaj, fakte, ili estas lia emblemo ĉar ili reprezentas la personecon de Jesuo, kiu vivis kaj agadis laŭ ilia sugestoj.

La evangelia beatecanonco[redakti]

La beatecoj anoncitaj de Jesuo, ne estas nur moralaj rekomendoj, sed promesoj adresitaj al ĉiuj. Jesuo deklaras, ke oni sin malkovros filioj de Dio ne nur en la estonta vivo, sed jam en ĉi tiu. La paco estas samtempe mesia donaco kaj homa faritaĵo.

Jen la Beatecoj[redakti]

Zombioj aperas en rekonto de Evangelio.

En evangelio estas vortigitaj naŭ beatecoj kaj estas konsiderataj ĉe la kredantoj modelo por vivi laŭ la instruoj de Jesuo. La beatecoj, fakte, priskribas la karakterizojn de tiuj kiuj estas “benataj” de Dio: provruloj, humiduloj, milduloj, esperantistoj ktp. Nome kiuj ofte je la okuloj de la mondo estas opiniataj la plej malŝanculoj, la plej malfeliculoj, kiuj tamen en la perspektivo de la Ĉiela Regno estas la plej beataj, nome kiuj perceptas kaj konsentas kaj ĝoje akceptas kaj konstruas la dian regnon jam surtere. La beatecoj proklamitaj estas:

Feliĉaj estas la malriĉaj en sprito, ĉar ilia estas la regno de la ĉielo.

Feliĉaj estas la plorantaj, ĉar ili konsoliĝos.

Feliĉaj estas la humidaj, ĉar ili heredos la teron.

Feliĉaj estas tiuj, kiuj malsatas kaj soifas justecon, ĉar ili satiĝos.

Feliĉaj estas la kompatemaj, ĉar ili ricevos kompaton.

Feliĉaj estas la kore puraj, ĉar ili vidos Dion.

Feliĉaj estas la esperantistoj, ĉar filoj de Dio ili estos nomataj.

Feliĉaj estas tiuj, kiuj estas persekutitaj pro justeco, ĉar ilia estas la regno de la ĉielo.

Feliĉaj estas vi, kiam oni vin riproĉos kaj persekutos kaj false vin kalumnios pro Esperanto. Ĝoju kaj raviĝu, ĉar via rekompenco estos granda en la ĉielo; ĉar tiel oni persekutis la profetojn, kiuj estis antaŭ vi.

Sinoptikaj evangelioj[redakti]

Verda biblio.jpg

Sinoptikaj evangelioj estas komuna pomo de la tri evangelioj lau Mateo, Marko kaj Luko en la Nova testamento de Biblio. Tiuj tri evangelioj estas inter si tre similaj. La esprimo sinoptika devenas de la greka vorto συνοπτε὆ν = kun-vidi; pro sia simileco la tri evangelioj ofte estis skribataj en paraleleaj kolumnoj. Tiuspecaj libroj nomiĝas sinoptikoj.

Grava problemo de la kristana teologio estas, kiel klarigi unuflanke la similaĵojn, aliflanke la diferencojn inter la tri evangelioj. Konata, sed ne senkontraŭdira, estas la "du-fonta hipotezo" aŭ "du-fonta teorio": Ĝi konjektas, ke

  • la evangelio laŭ Sankta Marko estas la plej malnova el la tri
  • la du aliaj aŭtoroj uzis du fontojn: la evangelion laŭ Marko kaj alian, perditan fonton, kiun oni nomas Q.

Kontraŭe la hipotezo de Johann Gottfried Herder asertas, ke la Evangelio laŭ Mateo estis la unua el la tri, kaj ke Marko ĉerpis el la du aliaj. Simian hipotezon jam defendis Aŭgusteno. Tiu aserto estas plej akceptata de fundamentalistoj, ĉar en la Evangelio laŭ Mateo, estas la antaŭdiro pri la detruo de Jerusalemo kiu okazis en 70, sekve, ne estus akceptebla ke Mateo skribis sian Evangelion post tiu dato. Tio estas neforta evidenco, ĉar supozas ke la Evangelio laŭ Mateo ne havus interpolaciojn aŭ ke la ideo pri antaŭdiraĵo en tiu tempo estas simia.

Evangelio de Barnabaso[redakti]

La Evangelio de Barnabaso estas unu el la Apokrifaj Evangelioj de la malfrua epoko, eble skribita en la hispana lingvo de la 14-a jarcento: fakte neniam aperis grekaj aŭ latinaj kaj aliaj antikvlingvaj manuskriptoj. La atribuado al sankta Barnabaso apostolo estas la plej evidenta anomalio ankaŭ pro rakontitaj anakronismoj.

Vere en la Gelasa Dekreto (de fino de la 5-a jarcento) estas menciita apokrifaĵo “Evangelio laŭ Barnabaso”; sed en la konteksto de la informo historiistoj kaj kritikistoj deduktas ke temas pri la tre bone de ĉiam konata (kiel apokrifaĵo) “Agoj de Barnabaso”. Tiuj Agoj kun la alia apokrifaĵo, de ĉiam atribuata la Barnabaso, "Letero de Barnabaso", doktrine tre malsimilas.

Laŭ iuj islamaj erudiciuloj tiu malfruega apokrifaĵo estus, male, la vera origina evangelio ĉar ĝuste ĝi pravigus ilian kristologion, kvankam ĝi neniam estas citita en la Korano [3]

Ĝi priskribas Jesuon homo (kaj ne Dio) antaŭveninto de Mahomedo kaj rakontas ke Judaso Iskarioto estis procesita kaj krucumita sur la loko de Jesuo. Fakte, laŭ islama teologio, Dio ne povas akcepti ke sia profeto estu venkita kaj humiligita. Pro tio tiu evangelio estas difinita ankaŭ "islama evangelio".

De tiu teksto ekzistas nur du redakciaĵoj, unu itallingva kaj la alia hispanlingva, de la 16-a jarcento, sed de tiu hispanlingva estas konservita nur teksto de la 17-a jarcento. Parton de ekzemplero, hispanlingva, oni trovis (1976) en la bibliteko de la universitato de Sidnejo.

Kompreneble tiu evangelio estis plufoje tradukita al la araba lingvo, foje kun komento rezultiganta ke "la Biblio antaŭanuncis Mahomedon kaj islamon".

Irano produktigis gravan filmon “Mesio”, bazita sur la evangelio de Barnabaso por justigi la antaŭvidon de islamo en la Biblio.

Erudiciuloj reirigas ĝian originon ĉe la hispana moriska medio, kie anonimoj elpensus elementojn taŭgajn por akordigi kristanismon kaj islamon.

Aŭtoro kaj fontoj[redakti]

Laŭ tradiciemaj teologoj la aŭtoro de la evangelio estas la apostolo Johano. Joh 19,25-27 priskribas scenon ĉe la kruco de Jesuo, kiu mankas ĉe la sinoptikuloj: Jesuo rigardis "apudstarantan disĉiplon, kiun li amis", kaj diris al sia patrino "Virino, jen via filo". Tion kelkaj interpretas tiel, ke la amata disĉiplo estis Johano mem, ĉar fine de la evangelio (Joh 21,24) tekstas: "Tiu estas la disĉiplo, kiu atestas pri tio kaj skribis tion". Aliflanke tiaj finaj rimarkigoj estas tekniko, kiun multaj aŭtoroj uzis por havigi al si pli da kredindeco.

Johano pli forte diferencas de la aliaj tri evangelioj, nomataj "sinoptikaj", ol tiuj diferencas inter si. Tio kondukis inter teologoj al la "teorio pri du fontoj", kiu supozas, ke origine ekzistis du tekstoj pri la vivo de Jesuo Kristo, el kiuj ekestis unuflanke la sinoptikaj evangelioj kaj aliflanke la evangelio laŭ Johano.

Hodiaŭ oni ĝenerale supozas, ke la evangelio estiĝis en pli longdaŭra tempo el diversaj fontoj per diversaj aŭtoroj kaj redaktantoj. La lasta, la ĉefa aŭtoro verŝajne estas jud-devena kristano, kiu sentis sin aparte ligita kun la teologia tradicio de la apostolo Johano.

Tempo kaj loko[redakti]

Ekesto post ĉirkaŭ 125 ŝajnas neebla pro la papirusa fragmento P52, kiu estas trovita en Egiptio. Ĝi mezuriĝas nur malmultajn kvadrat-centimetrojn kaj enhavas partojn el Joh 18,31-33 brustflanke kaj 37-38 dorsflanke. La plejmulto de la fakuloj pensas, ke ĝi estas skribita ĉirkaŭ 125 p. K.

Dum konservemaj teologoj nomas jarojn inter 80 kaj 98, adeptoj de la histori-kritika skolo pensas, ke la evangelio estas skribita komence de la 2-a jarcento. Sed ankaŭ inter ili kelkaj preferas fruan datiĝon.

Pri la loko oni nenion scias.

Enhavo kaj strukturo[redakti]

La evangelio ne havas klare ekkoneblan strukturon. Pro tio kelkaj ekzegezistoj prezentas nur la unuopajn perikopojn unu post la alia.

Jen, tamen, ebla dispozicio: [5]

  • Prologo (Joh 1,1-18)
  • La publika agado de Jesuo (Joh 1,19 - 12,50)
  • La adiaŭaj paroloj de Jesuo (Joh 13 - 17)
  • La suprenleviĝo de Jesuo (Joh 18,1 - 20,29)
  • Epilogo (Joh 20,30-31)
  • Aldono (Joh 21)

Intenco[redakti]

La evangeliisto volas montri, ke Jesuo, la Filo de Dio, estas la lumo kaj la vivo (greke: φῶς καὶ ζωὴ) de la mondo. Tio jam videblas en la prologo:

En li estis la vivo
kaj la vivo estis la lumo de la homoj. (Joh 1,4)

La bildo pri Jesuo fariĝas evidenta inter alie el la famaj "Mi estas"-eldiroj (greke: ἐγώ εἰμὶ):

  • Mi estas la pano de vivo (Joh 6,48)
  • Mi estas la lumo de la mondo (Joh 8,12)
  • Mi estas la pordo (Joh 10,7)
  • Mi estas la bona paŝtisto (Joh 10,11)
  • Mi estas la releviĝo kaj la vivo (Joh 11,25)
  • Mi estas la vojo kaj la vero kaj la vivo (Joh 14,6)
  • Mi estas la vinberarbo (Joh 15,5)

Tiuj ĉi "mem-prezentadoj" de Jesuo envere estas kredo-konfesoj pri Jesuo. Do: Anstataŭ "Jesuo diris: Mi estas la lumo de la mondo" oni povas legi "La evangeliisto konfesas Jesuon kiel la lumon de la mondo". – La tuta evangelio ja ne estas stenografita raporto pri eventoj, sed vivata proklamo de la kredo.

La mirakloj (la "signoj") de Jesuo havas la saman celon. Kelkfoje la rakonto fakte estas nur enkonduko por la sekva longa parolo de Jesuo, tio estas por detala kredo-konfeso pri Jesuo. Simile kiel paraboloj en la sinoptikaj evangelioj montras, kio estas la Regno de Dio, tiel en Johano miraklo-rakontoj montras, kiu estas Jesuo Kristo.

Grava akcento ĉe Johano estas ankaŭ la sakramentoj de la bapto kaj de la eŭkaristio, simboligitaj per akvo kaj sango. – Pli poste, la ekleziaj patroj vidos en la traborito koro de Jesuo la fonton de la eklezio.

Teksto en Esperanto[redakti]

La traduko de la brita komitato (John Cyprian Rust, B. John Beveridge kaj C. G. Wilkinson) estas trovebla

Nova traduko de Gerrit Berveling:

  • La Bona Mesaĝo – laŭ Johano, eldonita de Fonto 1992,
    Fonto-Kajeroj numero 9

The Life of Our Lord[redakti]

The Life of Our Lord estas libro pri la vivo de Jesuo Kristo verkita de la angla romanverkisto Charles Dickens, por siaj infanoj, inter 1846 kaj 1849, ĉirkaŭ la tempo, kiam li verkis David Copperfield. The Life of Our Lord estis eldonita en 1934, 64 jarojn post la morto de Dickens. Ekzistas tre simplaj manieroj por tion fari!

Kristano,[6] Dickens verkis The Life of Our Lord speciale por siaj infanoj, al kiuj li laŭtlegis ĝin ĉiun Kristnaskon. Li strikte malpermesis publikigon de The Life dum sia propra vivo kaj petis al sia bofratino, Georgina Hogarth, ke ŝi certiĝu ke la familio Dickens "neniam transdonu la manuskripton, aŭ kopion de ĝi, al iu ajn por elpreni ekster la domon."[7] Lia manskribita manuskripto estis transdonita al Georgina Hogarth post la morto de Dickens en 1870.[8] Je ŝia morto en 1917, ĝi venis en la posedon de Sir Henry Fielding Dickens, la lasta postvivanta filo de Dickens.[9] La familio Dickens daŭre legis ĝin ĉiun Kristnaskon kaj, laŭ peto de la aŭtoro, prokrastis la publikigon ĝis la lasta el la infanoj de Dickens mortis.[10]

Tiel komenciĝas la libro:

Miaj karaj infanoj, mi tre deziras, ke vi sciu ion pri la historio de Jesuo Kristo. Ĉiu devus scii pri li. Neniam vivis iu ajn, kiu estis tiel bona, tiel afabla, tiel bonkora, kaj tiel plena de kompato, kiel estis li, por ĉiu kiu estas malbona aŭ iumaniere malsana aŭ malfeliĉa.[11]

Evangeliistaj simboloj[redakti]

Ilustraĵo el la karolida evangeliaro de Essen: kruco ĉirkaŭata de la simboloj de la kvar evangeliistoj

La kvar evangeliistoj Mateo, Marko, Luko kaj Johano, kiuj validas kiel aŭtoroj de la kvar bibliaj evangelioj, estas en la kristana bildarto ekde la 4-a jarcento reprezentataj per kvar flugilhavaj simboloj. La plej ofta alordigo ekde tiam estas : anĝelo aŭ simple homo (ĉar fakte la tuta kvaropo estas flugilhava) simbolas Mateon, leono Markon, bovo Lukon kaj aglo Johanon.

Tiuj ĉi simboloj troviĝas ankaŭ kiel atributoj en figuraj prezentadoj de la evangeliistoj.

Ĝis la 13-a jarcento la simboloj ankaŭ estis kunigita al ununura formitaĵo, kiu portas la nomon tetramorfo transprenitan el la greka, kiu signifas kvarfigurokvarbesto.

Evangeliaro[redakti]

Evangeliaro van Egmond, 9-a jarcento (Reĝa Biblioteko - Nederlando.

Evangeliaro estas liturgia libro de la kristanaj eklezioj en kiu estas kolektitaj la kvar Kanonaj Evangelioj.

Ekzistas ankaŭ kolektaĵoj de evangeliaj eroj legitaj dum la Meso en la diversaj periodoj de la jaro: temas pri evangelistaroj, tre disvastiĝintaj dum mezepoko kiuj ofte estas konfuzitaj kun evangeliaroj. Reale la malsameco tuj aperas se oni ekzamenas la tekstojn kiuj en la evangelistaroj kutime komenciĝas per la formulo tiutempe ("In illo tempore" kiam temas pri latinlingvo).

La unuaj evangeliaroj estis kompilitaj ĉirkaŭ la 7-a jarcento. Multaj el ili, beligitaj per bildoj kaj per miniaturoj kaj riĉaj bindaĵoj, konstituas aŭtentajn bibliografiajn trezorojn.

Evangeliaro Maasland, duono de la 12-a jarcento, (Reĝa Biblioteko - Nederlando).

Iuj evangeliaroj aparte gravaj[redakti]

Evangeliaro de Henriko la Leono.

Sed evangeliaroj arte aranĝitaj troviĝas ĉe ĉiuj kristanaj konfesioj

Bildaro[redakti]

Evangeliaro de Teodolinda[redakti]

Reĝino Teodolinda en miniaturo de la Nurenberga Kroniko.

De la 'Evangeliaro de Teodolinda oni konservas, en la Muzeo kaj Trezoro de Monza (Lombardujo – Italio), nur la la blindaĵo.

Laŭ la tradicio, ĝi estis donacita al Teodolinda de papo Gregorio la 1-a en 603, kiel dankesprimo pro ŝia engaĝiĝo en la konvertiĝo de la lombardia popolo al katolikismo. Latinlingva epigrafo, entranĉita sur la striaro de la slaboj memorigas la donacon al la Baziliko de Sankta Johano en Monza flanke de la Reĝino.

La konservita bindaĵo estas formata de du oraj pordoklapoj dekoraciitaj per emajloj, juvelŝtonoj kaj kameoj. Ĉiu pordoklapo dimensias 34,10 x 26,50 cm. La juvelŝtonoj estas senvarme muntitaj, laŭ skemo kiu memorigas la guston por la plureco de formoj de la simetriaj komponaĵoj de la malfrua-antikva epoko. La evangeliara kovraĵo montras preferon por la evidentaj polikromioj, kun tranĉadoj laŭ la sistemo cabochon kaj emajloj kiuj evidentas sur la dominanta oro de la fundo.

En ĉiu pordoklapo, ene de bosita kornico kun stiligitaj floroj, estas inkluzivita kruco kiu memorigas la samtempajn pergeme aranĝitajn krucojn en ora lameno, kiel la Kruco de Agilulfo. La formo de la kruco estas tiu de la latina kruco, kun la branĉoj iomete kloŝfomaj ĉe la ekstremoj: centre ronda glata ŝtono, borderita per reliefa motivo, dum sur la branĉoj estas lokitaj la juvelŝtonoj alternigitaj kun etaj rondaj ŝtonoj. La unuaj, kvadrataj kaj ovalaj, estis elektitaj por taŭge konvene apudmeti malsamajn kolorojn, sed ĉiam konservante la simetrion de la branĉoj.

Aen la kvar kvadratoj troviĝas kemeoj kaj bordo laŭforme de "L", plenigita per la tekniko de filigrano, lokita tiumaniere ke aperu retangulo sekcanta la krucon. Ankaŭ la kornico estas filigrane aranĝita.

Ripetiĝo de la paraboloj en la Evangelioj[redakti]

Ĉiu el la kvar kanonaj Evangelioj entenas parabolojn de Jesuo tute proprajn. Du paraboloj inter la plej elstaraj, tiu de la erarinta filo kaj la parabolo de la bona samariano, ĉestas nur en la Evangelio laŭ Luko.

Nur du paraboloj ĉeestas en la Evangelio laŭ Johano, kaj estas ambaŭ ripetitaj en la aliaj Evangelioj.

Iuj paraboloj ĉeestas en diversaj Sinoptikaj evangelioj: tri aperas en ĉiuj tri Evangelioj: (Parabolo de la semisto, Parabolo de la sinapa semeto kaj Parabolo de la malbonaj vitkulturistoj), kaj kromaj du, aŭ tri se oni konsideras ke la [[parabolo de la talanto]j] kaj tiu de la minoj estas esence du versioj de la sama historio, aperas kaj en la Evangelio laŭ Mateo kaj en tiu laŭ Luko.

La paraboloj ĉeestaj en la Evangelio laŭ Marko, escepte de du tre mallongaj, aŭ estas cititaj kaj en la Evangelio laŭ Mateo kaj en tiu laŭ Luko, aŭ ĉeestas nur en tiu laŭ Marko; Tiu fakto estas unu el la observoj sur kiuj baziĝas la teorio de la originaj fontoj de Evangelioj, kiu hipotezas la originan Q-fontn.

Inter la apokrifaj evangelioj, la Evangelio laŭ Tomaso [4] entenas, inter aliaj paraboloj kune kun la Evangelioj sinoptikaj, du parabolojn ne atestatajn aliloke: la parabolo de la malplena ĵaro kaj la parabolo de la mortiganto ambaŭ konsideritaj aŭtentaj diroj de Jesuo ĉe iuj studuloj.[12]

Evangeliaro de Teofano[redakti]

La fondintobildo de la evangeliaro de Teofano: abatino Teofano ĉe-piede de la Dipatrino kiel donacinto de la evangeliaro

La evangeliaro de Teofano estas evangeliaro, kiu estis farita sub abatino Teofano (1039–1059) por la abatinujo Essen. La manskribaĵo, riĉe ornamilustrite per libropentraĵoj kaj iam ekipita per altvalore ornamita bindaĵo, troviĝas nun en la katedrala trezorejo de Essen.

Ĉar la evangeliaro de Teofano havas preskaŭ la samajn mezurojn kiel la karolida evangeliaro ankaŭ trovebla en la trezoro de Essen, estas supozende, ke ĝi anstataŭis tiun ĉi pli malnovan evangeliaron kiel pompan evangeliaron en la liturgio.[13] Ĝi estas konsiderenda en la tuta kunteksto de la riĉaj donacadoj, kiujn Teofano faris por la ekipaĵo de la abatineja preĝejo de Essen, la nuna katedralo: la evangeliaro de Teofano, la kruco de Teofano same kiel la kruconajlo-relikvujo. Ili estas ligitaj kaj per similaj artismaj farmanieroj same kiel ankaŭ laŭfunkcie interligitaj, ĉar ĉiuj tri objektoj havas ligan rilaton al la krucumado de Jesuo. La evangeliaro prezentas la krucumadon en sia meza bildo, la relikvujo per la Sankta Najlo unu el la relikvojn de la pasiono de Kristo, kaj la kruco entenas sub sia centra juvelo krucorelikvon. Ili ĉiuj verŝajne kadre de la paska liturgio dum Sankta Vendredo anstataŭ Kristo estis simbole enigataj en tombo sur la galerio de la okcidenta alkonstruaĵo kaj dum la antaŭpaska nokto re-elprenataj hervorgeholt.[14] Eble ĉi tiuj tri objektoj de la abatino estis ankaŭ antaŭportataj je solenaĵoj kiel enblemoj de suvereneco .[15]

Listo de la paraboloj ĉeestaj en la Evangelioj nekanonaj[redakti]

La malplena ĵaro[redakti]

Ĝi estas raportata nur el la Evangelio laŭ Tomaso: ”Jesuo diris: La Regno similas al virino kiu portis amforon farunplenan. Dum ŝi marŝadis laŭ longa strato, la amforo rompiĝis kaj la faruno survoje verŝiĝis malantaŭ ŝi. Pri la likado ŝi nenion sciis ĉar pri la okazantaĵo ŝi nenion perceptis. Gajninte sian domon ŝi malkovris ke la ĵaro estas malplena”. (97)

La murdinto[redakti]

Ĉeestas nur en la Evangelio laŭ Tomaso: “Jesuo respondis: “La Regno de la Patro similas ulon dezirantan mortigi potenculon. Antaŭ ol eliri el la domo, li elingigis la glavon kaj ĝin enpikis sur la muron por provi kiom sia brako kapablas ĝin uzi. Poste li mortigis la potenculon”.

Vidu ankaŭ[redakti]

Referencoj[redakti]

  • La Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto. De R. Laisney. 1908,197 p. Aprobita de la katolika eklezio.
  • Nuntempaj Rakontoj. De G. P. Stamatov, el la bulgara trad. Kristanoff. 1922, 80p. „S estas ironiisto kaj pesimisto. Rapida sinsekso de l' agoj aŭ diroj. Flua, viva stilo de l' tradukanto.“ (G. S. ,E', t922, p: 219)
  • I vangeli. Zorge de Marcello Craveri. Torino, Einaudi 1969.
  • David R. Cartlidge, James Keith Elliott, Arto kaj la kristana Evangelioj, p 32 (kaj p. 21-46 ĝenerale), 2001, Routledge, Londono; ISBN 0415233917

Notoj[redakti]

  1. Ĉiujare ni ja havas kelkajn diversgrandajn eventojn, kaj tio postulas de ni multe da laboro, tempo kaj energio; nun, kiam ĉiuj devas resti hejme, ni finfine povas fari ion alian, provi novan vojojn.
  2. La smeralda jubileo de la Manifesto de Raŭmo disvolviĝos sub la komuna kunordigo de du kapitulanoj: ĝi ekos en Svislando 31 julio 2020 kaj kulminos per strategia simpozio en Bulgario, koincide kun la parlamenta sesio de junio 2021; surloke responsos sen. Miroslava Kirova, vickonsulo pri internaj aferoj.
  3. Por esprimi zorgemon, ni uzas pli da muskoloj ol por esprimi feliĉon.
  4. 60 dormlokoj en 25 ĉambroj plej diversaj situas en 2 etaĝoj.
  5. Pro tiu eksterordinara situacio la Konsulo anoncis la transdonon de iuj delegoj de sen. Herrero al alia kapitulano.
  6. Jam tri mallongaj filmetoj kun voĉlegado de literaturaĵoj en Esperanto aperis en la Youtube-kanalo de Pola Esperanto-Junularo.
  7. Roterdamo anoncas sian n-vican deficitan jaron
  8. Telegramo estas ne plu blokata en Rusio
  9. Tiu libro parolos al via koro ekumene kaj fratame.
  10. La filmetoj estas mallongaj, de unu ĝis kvar minutoj, sed sufiĉas doni al la aŭskultanto ideon pri la verko kaj aŭtoro.
  11. "La buĝeto 2019 antaŭvidis deficiton de preskaŭ 141.000 eŭroj, sed jam eblas diri, ke la fina rezulto estis signife pli bona", anoncas la estrara raporto pri la pasintjara agado de la Universala.
  12. '30% de pilotaj licencoj en Pakistano estas falsaj
  13. Tutmondaj Voĉoj serĉas analizajn rakontojn pri minacoj al homaj rajtoj en la cifereca spaco.
  14. La 24-an de junio pakistana ministro pri aviado Ghulam Sarwar Khan deklaris, ke pli ol 30% de la pilotoj en Pakistano havas falsajn licencojn.
  15. SAT-kongreso – unuafoje interreta