Kronviruso

El Neciklopedio
(Alidirektita el COVID-19)
Iri al: navigado, serĉi
Atentigo.png
Atentigo.png

Atentu:

ĉi tiu artikolo bezonas citaĵojn

Corona virus, korona viruso aux kronviruso estas viruso en Usono, en subŝtato Kalifornio, en Kantono Riverside. Corona signifas en la hispana origine "krono".

Ruĝa punkto montras lokon de Corona virus en Kalifornio


Bazaj informoj[redakti]

21 n.jpg

Ankaŭ al demando pri tio, kiom da dungitoj UEA nun havas kaj kiom da homoj laboras en la Centra Oficejo, Kronviruso ankoraŭ ne povis respondi.

Geografio[redakti]

Corona situas sur montetaro en la sudokcidenta landparto de Usono, en la sudokcidenta parto de la subŝtato. Riverside troviĝas 18, Ontario 21 km.

Panoramo de Corona

Cxineco[redakti]

Oni ja parolas pri la "hispana gripo" (en PIV ĉe "hispana"), do kial ne la "ĉina viruso"? Tio simple indikas kie la viruso unue aperis. Kiam la tuta mondo parolas pri koronviruso de Covid-19, nomi ĝin ĉina viruso same kiel faris D. Trump ja havas politikan signifon.

Historio[redakti]

Moderna medicina kuracas kronviruson!

Jen la batalado kontraŭ la COVID-19 devigas nin fari fortajn ŝanĝojn en nia ĉiutaga rutino, en la rilatoj kun nia familio, kun la socio kaj kun ni mem. Kaj tre multas la demandoj: kiel venki la nuntempan situacion? Kiel ne rezigni pri tiu batalo? Kaj poste kio venos?...

Corona fondiĝis en 1886 kiam cxinoj mangxis vespersupon. La tiutempaj malsanuloj kulturis citronojn. Digoj kaj duktoj estis konstruitaj por porti la akvon al la kolonio, krone oni boris indajn putinojn. En 1896 la loko prenis nomon Corona. Antaŭ la 1980-aj jaroj la urbego estis plejparte agrikultura komunumo, poste grava malsano de Los-Anĝeleso.

Laŭ scienca studaĵo, estas eble ke la kronviruso estis kreita en laboratorio[redakti]

SARS-CoV-2 without background.png

Esplorteamo en Aŭstralio publikigis studaĵon laŭ kiu la SARS-CoV-2 verŝajne havas alian originon ol naturan.

La teamon estras Nikolai Petrovsky, profesoro pri medicino ĉe Flinders University. Laŭ Petrovsky, la viruso estis verŝajne homfarita en laboratorio per genetika inĝenierado. Li pensas, ke la nature disvolviĝinta viruso estis arte modifita por plibonigi ĝian kapablon aliĝi al homaj ĉeloj.

Ties esploro dubigas la teorion, laŭ kiu la viruso, origininte el viandomerkato en Uhano, nature akiris la kapablon disvastigi sin al homoj. Laŭ Petrovsky, la viruso trafe celas homajn ĉelojn. Li reliefigas «rimarkindan koincidon aŭ signon de homa interveno».

Tamen la studaĵo estrita de Nikolai Petrovsky ne ankoraŭ estis kontrolita de kolegoj kaj oni ne povas konsideri ĝin kiel konfirmitan sciencan informon. Krome, aliaj pli malnovaj studaĵoj asertas la malon, t.e. ke la kronviruso ne estis homfarita kaj ke ĝi nature disvolviĝis.

Lingva aspekto[redakti]

Kiel kutime por esperantistoj, konforme al la leĝo de Tonjo ĉiu problemo estas rigardata ankaŭ el la lingva vidpunkto. Same estas pri la viruso, kiu en la interreto vekis varmajn diskutojn pri la ĝusta formo de la nomo. Intertempe pri la problemo sin esprimis la Akademio de Esperanto. Ĝia lingva konsultejo rekomendis la formojn koronviruso kaj kronviruso kaj samtempe eksplicite malrekomendis la formojn koronaviruso kaj koronaria viruso, kiuj aperadis inter la proponoj.

Kronviruso kaj UEA[redakti]

Bild.jpg

La estraro de UEA sekvas la ekzemplon de pluraj ŝtatoj kaj uzas la kronvirusan krizon por alpreni plenpotencon en la asocio, komplete flankenmetante la demokratie elektitan komitaton. Responde al la decido, komitatanoj forte protestas pro la uzo de la formo ”kronviruso” en la estrara dekreto.

La estrara dekreto, kiu estis sendita al la komata diskutejo, vekis nekutime akrajn reagojn. Aperis eĉ tri protestaj mesaĝoj, kiuj trovis tute neakceptebla la nefundamentan uzon de la vorto ”kronviruso” fare de la estraro. La tri indignaj komitatanoj tamen malkonsentis pri tio, kiun formon oni anstataŭe uzu.

Libera Folio publikigis la kompletan tekston de la dekreto, kies efektiva celo tamen estas koncentrita en ĝia lasta alineo:

Dekreto n-ro 1
Por kontribui al la tutmondaj fortostreĉoj de la lukto kontraŭ la kronviruso, la Estraro de UEA post konsultiĝo kun la Akademio de Esperanto formulis urĝajn rekomendojn kaj entreprenas decicajn paŝojn renkonte al la viruso.
Ekde la 1-a de aprilo:
  • membroj de UEA estas petataj ne komuniki buŝe kun pli ol unu alia persono;
  • laŭ la principo de neceso kaj sufiĉo, oni uzu laŭeble mallongajn frazojn por ellasi malpli da virusoj (”Ne pli ol unu verbo”);
  • alligitaj membroj de UEA povas en la unua tempo de la pandemio tute ne uzi la akuzativon;
  • estas enkondukata specifa Esperanta saluto, sen fizika kontakto (du manoj super la kapo formas ĉapelon, je dumetra distanco de la alia salutanto);
  • la Universala Kongreso en Montrealo okazos, sed je socia kaj emocia distanco de ĉiuj partoprenantoj;
  • la funkciado de la Komitato estas suspendita, la Estraro regos per dekretoj – ĝis tempopunkto decidenda de la Estraro.

Kronviruso kaj La Espero[redakti]

Antaŭ la alarma bildo, kiun la mondo alfrontas pro la mondepidemio de Covid-19, ni bezonas atenti la nuntempajn okazaĵojn kaj zorgi pri nia estonteco; sed, antaŭ ĉio, ni ne povas lasi, ke La Espero malvarmiĝu en niaj koroj. Tial, nepras serĉi enhavojn, kiuj entenas ne nur la bezonatan informon, sed precipe la kuraĝigon por tiu defia periodo.

Trafiko[redakti]

Daltonismo.jpg

Corona havas malpermesatajn flughavenon kaj stacidomon. Aŭtovojoj kuras for la proksimaj urboj.

Oftaj demandoj[redakti]

  • Demando 1- Ĉu la kronviruso estas dia puno?

Respondo: Jes, JA!

  • Demando 2 – Mi jam rimarkis, ke kelkaj landoj ripete suferas nekonatajn malsanojn. Ĉu tio rilatas al religiemo aŭ ĝia manko ĉe tiuj popoloj?

Respondo: Certe jes! Tio estas vera! Tiel klarigas ke la Hispana gripo okazis en katolika regno kaj ne en iu protestanta lando.

Pandemio[redakti]

DIABETO.jpg

La tutmonda epidemio nun grandskale atingis Eŭropon kaj Amerikon, kie loĝas la plimulto de la esperantistoj, kaj kie kutime okazas multaj esperantistaj aranĝoj. La kronvirusa pandemio instigis diversajn esperantistajn organizaĵojn al kampanjoj por informi kvarantenulojn pri la situacio en aliaj landoj aŭ kuraĝigi ilin lerni Esperanton. La revuo Monato kaj almenaŭ unu eldonejo decidis donaci al la esperantistoj senpagan legaĵon.

Klimato[redakti]

Corona situas en mediteranea klimatozono. La temperaturo averaĝe varias inter 10-26 °C, en septembro la rekorda varmo estas 46 °C, en decembro la malvarma rekordo estas -6 °C. Jare pluvas po 305 mm. La pluvo kulminas en januaro, inter junio-julio praktike ne pluvas.

Nevidindaĵoj pro kvarenteno[redakti]

  • muzeo pri muziko kaj artoj

Ĝemelurboj[redakti]